Ngaahi Kalasi Folofolá
Mātiu 18; Luke 10


“Mātiu 18; Luke 10,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisitiutí (2025)

ko hono tokoniʻi ʻe he Samēlia leleí ha tangata kafo

Samēlia Leleí, tā fakatātaaʻi ʻe Annie Henrie Nader

Mātiu 18; Luke 10

Naʻe akoʻi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e founga ke hū ai ki he puleʻanga ʻo e langí. Naʻá Ne fakamatalaʻi ʻa e founga ke tau fakafōtunga kiate kinautolu ʻoku nau fakaʻitaʻi kitautolú mo vahevahe ʻa e talanoa fakatātā ʻo e tamaioʻeiki taʻe-angaʻofá ke fakatātaaʻi hono mahuʻinga ʻo e faʻa-fakamolemolé. Ko e tali ki ha fehuʻi fekauʻaki pe ko hai hotau kaungāʻapí, naʻe fakamatalaʻi ai ʻe Sīsū ʻa e talanoa fakatātā ʻo e Samēlia leleí. Naʻá Ne akoʻi ʻa Maʻata ʻi he mahuʻinga ke fakamuʻomuʻa e ngaahi meʻa ʻa e ʻOtuá.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni ʻa e Folofolá: Fuakava Foʻoú, “Mātiu 18; Luke 10

ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

Ko e Fakatupulaki ʻo ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Fakalotolahiʻi ʻa e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi ʻa e Ngaahi Taukei Ako Folofolá ʻi heʻenau ako fakafoʻituituí. Te ke ala fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi ha faʻahinga taukei mei he Ngaahi Taukei Ako Folofolá ke fakatupulaki ʻenau ako fakafoʻituituí. Fakapapauʻi ke toe vakaiʻi mo kinautolu ʻi he kalasí ʻenau aʻusiá.

fakaʻilonga ʻo e akó
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

fakaʻilonga ki he fealēleaʻakí
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

ʻOange ha taimi ke fai ai ʻe he kau akó ha ngaahi fehuʻi mo feʻinasiʻaki ha ngaahi ʻilo mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakafoʻituitui ʻo e Mātiu 18; Luke 10.

fakaʻilonga ʻo e ako fakataukeí
Ako Fakataukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 18:21–35 mo e Luke 10:30–37 ko ha ongo feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko e Mahino ʻo e Folofolá ʻi hono Puipuituʻá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e meʻa pe ngaahi meʻa fē ʻe uhingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Mātiu 18:1–5

Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke hoko ʻo hangē ha kiʻi tamasiʻi siʻí?

Te ke lava ʻo kamata ʻaki hano fakamatalaʻi ki he kau akó naʻe fakakikihi ʻa e kau ʻAposetoló ʻi he fakamatala ko ʻení pe ko hai [ʻoku maʻongoʻonga tahá] (vakai, Maʻake 9:33–34; Mātiu 18:1).

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e tefitoʻi palopalema ʻo e fealēleaʻaki ko ʻení?

Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau lau ʻa e Mātiu 18:1–5, pe huluʻi ʻa e foʻi vitiō “Jesus Teaches That We Must Become As Little Children” (mei he taimi 0:00 ki he 1:00). Hili ia pea fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau aleaʻi ʻa e meʻa naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ki Heʻene kau ākongá. (Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku finangalo ʻa e Fakamoʻuí ke ului ʻEne kau ākongá pea hoko ʻo hangē ko e fānau īkí.)

3:13

Te ke ala fakaʻaliʻali ha niʻihi ʻo e ngaahi ʻīmisi ʻo Sīsū mo e fānaú pe mamata ʻi he “Little Children” (1:04). Aleaʻi ʻa e ngaahi ʻulungaanga kuo pau ke tau maʻu ke hoko ai ʻo tatau mo e fānau īkí.

1:5
Ko Sīsū ʻoku ala ki ha kiʻi tamasiʻi
Ko Sīsū ʻokú Ne tāpuakiʻi ha kiʻi tamasiʻi

Ko Kalaisi ʻi Heʻene Tāpuakiʻi ʻa e Fānau Nīfaí, tā fakatātaaʻi ʻe Ted Henninger

Ko Sīsū ʻoku nofo mo ha kiʻi tamasiʻi
  • Ko e hā ʻa e faikehekehe ʻo e anga fakakauleká (childish) mo e hangē ha tamasiʻi siʻí (childlike)? (Te ke lava ʻo tohiʻi ʻa e Anga fakakauleká mo e Hangē ha Tamasiʻi Siʻí ʻi he palakipoé pea hiki leva e tali ʻa e kau akó ʻi lalo ʻi he ʻuluʻi tohi totonú.)

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga kuo pau ai ke tau hangē ha fānau īkí ka tau hū ki he puleʻanga ʻo e ʻOtuá?

Te ke ala fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau lau ʻa e Mōsaia 3:19 pea aleaʻi ʻa e meʻa naʻe akoʻi ʻe he Tuʻi ko Penisimaní fekauʻaki mo e hoko ʻo “hangē ha tamasiʻi siʻí.” Ko ha konga hoʻo fakamatalá, te ke ala vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Henelī B. ʻAealingí:

Palesiteni Henry B. Eyring

ʻOku fakamatalaʻi ʻe he Tuʻi ko Penisimaní [ha] liliu ʻi hotau natulá [ʻo fakafou] ʻi he Fakalelei ʻa Kalaisí, ʻaki ha lea fakatātā fakaʻofoʻofa ʻoku ongo maʻu pē ki hoku lotó. Ne fakaʻaongaʻi ia ʻe he kau palōfitá ʻi ha taʻu ʻe lauiafe pea naʻa mo e ʻEikí Tonu. ʻA ia ʻoku peheni: kuo pau ke tau hangē ha tamasiʻi siʻí—ko ha tamasiʻi siʻi.

He ʻikai faingofua ke tali ia ʻe ha niʻihi. Ko e tokolahi taha ʻo kitautolú ʻoku tau loto ke toʻa. ʻOku mahino kiate kitautolu ko e hangē ha tamasiʻi siʻí ko e fakaʻilonga ia ʻo e vaivai. Ko e tokolahi taha ʻo e ngaahi mātuʻá ʻoku nau fakaʻamua e ʻaho ʻe ʻosi ai e anga fakakauleka ʻenau fānaú. Ka naʻe fakamahino ʻe he Tuʻi ko Penisimaní, ʻa ia naʻe mahino ki ai ʻo hangē pē ko ha faʻahinga taha fakamatelie ʻa e ʻuhinga ʻo e tangata mālohi mo toʻá, ka ʻoku ʻikai ʻuhinga e hangē ko ha tamasiʻi siʻí ke anga fakakauleka. Ka ko e hoko ʻo hangē ko e Fakamoʻuí, ʻa ia naʻá Ne lotu ki Heʻene Tamaí ke maʻu ha mālohi ke fai e finangalo ʻo ʻEne Tamaí mo fakalelei ki heʻetau ngaahi angahala kotoa ko e fānau ʻa ʻEne Tamaí pea fai leva ia. Kuo pau ke liliu hotau natulá ke hangē ha kiʻi tamasiʻí pea kuo pau ke tau tuʻu maʻu ke maʻu e mālohi ke maʻu ai e melinó ʻi he ngaahi taimi fakatuʻutāmakí. (“Tuʻu Maʻu ʻi he Ngaahi ʻAhiʻahí,” Liahona, Mē 2022, 28–29)

Fakalotolahiʻi ʻa e kau akó ke nau lekooti ha founga te nau lava ai ke hangē lahi ange ko e fānau valevalé mo fakakaukau ki he founga ʻe lava ai ʻa e Fakamoʻuí ʻo tokoni ke nau maʻu ʻa e ‘ulungaanga ko ʻení.

Mātiu 18:21–35

Ko e hā ʻoku totonu ke u fai kapau ʻoku ou fāifeinga ke fakamolemoleʻi ha taha?

Te ke lava ʻo kamata ʻaki hano hiki ʻa e sētesi taʻe-kakato ko ʻení ʻi he palakipoé: Ko e fakamolemoleʻí ʻe lava ke faingataʻa ʻi he taimi … Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau ōmai ki he palakipoé ʻo hiki ha ngaahi founga kehekehe ke fakakakato ʻa e sētesi ko ʻení.

  • Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke ʻoua naʻa tau fakamāuʻi fefeka kitautolu pe niʻihi kehé, ʻi heʻetau fāifeinga ke fakamolemoleʻi ʻa e niʻihi kehé?

Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau lau ʻa e Mātiu 18:21–22, ʻo kumi e meʻa naʻe akoʻi ʻe Sīsū Kalaisi kia Pita fekauʻaki mo e fakamolemolé.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Mātiu 18:23–35 pe mamata ʻi he foʻi vitiō “Fakamolemoleʻi Tuʻo Fitungofulu Lau ʻe Fitu” (3:28) pea aleaʻi e pōpoaki ʻo e talanoa fakatātaá. (Ke ako ki he puipuituʻa ʻo e talanoa fakatātaá, ʻe lava ke lau ʻe he kau akó ʻa e “Mātiu 18:23–35. Ko e hā ʻa e faikehekehe ʻo e talēniti ʻe 10,000 mo e peni ʻe 100?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.)

3:25
  • Ko e hā ha ngaahi moʻoni fekauʻaki mo e fakamolemolé ʻokú ke ako mei he talanoa fakatātā ko ʻení? (ʻE lava ke talaatu ʻe he kau akó ha ngaahi tefitoʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku tau muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻi heʻetau fakamolemoleʻi ʻa e niʻihi kehé ʻo hangē ko ʻEne fakamolemoleʻi kitautolú. Kuo pau ke tau fakamolemoleʻi ʻa e kakai kehé ʻi hotau lotó ka tau maʻu ʻa e fakamolemole ʻa e ʻEikí.)

  • Naʻe fakahaaʻi fēfeeʻi ʻe he ʻeikí ʻa e fakamaau totonú ʻi Heʻene tali ki he tamaioʻeiki taʻe-faʻa-fakamolemolé?

  • Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke tau fakamolemoleʻi ʻa e niʻihi kehé ʻi hotau lotó? (Fakakaukau ke lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:8–9.)

Te mou lava ʻo fevahevaheʻaki mo aleaʻi ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlani mo ʻEletā Niila L. ʻEnitasoní:

Palesiteni Jeffrey R. Holland

ʻOku mahuʻinga ke fakatokangaʻi ʻe hamou niʻihi ʻoku fuʻu moʻui loto-mamahi ʻa e meʻa naʻe ʻikai … folofola ʻaki [ʻe he Fakamoʻuí]. Naʻe ʻikai ke Ne pehē, “ʻOku ʻikai ngofua ke mou ongoʻi ʻa e mamahi moʻoní pe loto-mamahi moʻoní, ʻi he ngaahi aʻusia fakamamahi mei he nima ʻo ha taha.” Pe naʻá Ne pehē, “Koeʻuhí ke fakamolemoleʻi kakato kimoutolu, kuo pau ke mou toe foki ki ha ngaahi tūkunga ʻoku ʻikai lelei pe tuʻunga ngaohikovia, pe maumau.” Kae naʻa mo e ngaahi maumau-fono kovi taha ʻe ala hokó, te tau toki lava pē ʻo hao hake mei heʻetau mamahí ʻi ha taimi te tau fokotuʻu ai hotau vaʻé ʻi he hala ki he fakamoʻui moʻoní. Ko e halá ko e fakamolemole ʻa ia naʻe foua ʻe Sīsū ʻo Nāsaletí, ʻa ia ʻokú Ne ui mai kiate kitautolu takitaha,, “Haʻu, ʻo muimui ʻiate au” [Luke 18:22]. (“Ko e Ngāue ʻo e Fakaleleí,” Liahona, Nōvema 2018, 79)

ʻEletā Neil L. Andersen

ʻOku mahino lelei ange kiate kitautolu ʻa e mālohi ʻo e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ʻi heʻetau fakamolemoleʻi ha taha ʻa ia ʻoku tau pehē, ʻoku ʻikai taau ke tau fakamolemoleʻí. (The Divine Gift of Forgiveness [2019], 234)

  • ʻE tokoniʻi fēfeeʻi ʻe he ngaahi fakamatala ko ʻení ha taha ʻoku fāifeinga ke faʻa fakamolemole?

Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakamatalaʻi ha founga kuo tokoniʻi ai kinautolu ʻe he Fakamoʻuí ke fakamolemoleʻi kinautolu pe ha niʻihi kehe. ʻE lava foki ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e founga kuo ʻomi ai ʻe he fakamolemolé kiate kinautolu ʻa e nongá, pe te mou mamata ʻi he “Principles of Peace: Forgiveness” (1:49).

1:50

Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau pe ʻoku ʻi ai nai ha taha ʻoku fiemaʻu ke nau fakamolemoleʻi. Poupouʻi ke nau hiki ha faʻahinga meʻa pē ʻoku nau ongoʻi ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke nau ʻiloʻi pe fakahoko.

Luke 10:25–37

Ko hai ʻoku finangalo ʻa e Fakamoʻuí ke u ʻofa mo tokoniʻí?

Vahevahe ʻa e lea ko ʻeni naʻe fai ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá:

Ko e Palōfita ko Siosefa Sāmitá

“ʻOku ou maʻu ha founga ʻoku mahino ai kiate au ʻa e folofolá. ʻOku ou fehuʻi ai, ko e hā ʻa e fehuʻi naʻá ne ʻomi ʻa e talí pe fakatupu ke folofola ʻaki ʻe Sīsū ʻa e tala-fakatātaá? (ʻi he History, 1838–1856 [Manuscript History of the Church], volume D-1, 1459, josephsmithpapers.org; naʻe fakatonutonu ʻa e fakaʻilonga leá mo e mataʻitohi lahí)

Lau ʻa e Luke 10:25–29 ko ha kalasi. Hili iá pea hiki ʻi he palakipoé ʻa e ongo fehuʻi naʻá ne ueʻi ʻa e Fakamoʻuí ke Ne akoʻi ʻa e talanoa fakatātā ʻo e Samēlia leleí.

ʻE lava ke ngāue fakataha ʻa e kau akó mo hanau hoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu pea lau ʻa e Luke 10:30–37 ke ʻilo ʻa e founga ʻoku tali ai ʻe he talanoa fakatātaá ʻa e ngaahi fehuʻi ʻi he palakipoé. Poupouʻi ʻa e kau akó ke nau ako ʻa e puipuituʻa ʻo e talanoa fakatātaá ko ha konga ʻo ʻenau akó, ʻaki haʻanau lau ʻa e “Luke 10:31–36. Ko e hā hono mahuʻinga ʻo e taulaʻeikí, Līvaí, mo e Samēliá ʻi he talanoa fakatātā ʻo e Samelia leleí?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.

Hili hano ʻoange ha taimi ke nau ako ai, fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakamatalaʻi ha founga te nau tali ai ʻa e ngaahi fehuʻi ʻi he palakipoé. (ʻE ala tala atu ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: Ke maʻu ʻa e moʻui taʻengatá, kuo pau ke tau ʻofa ʻi he ʻOtuá mo hotau kaungāʻapí. Ke tau hangē ko e Fakamoʻuí, kuo pau ke tau ʻofa mo tokoni ki hotau kaungāʻapí.) Ka hili hono fakamatalaʻi ʻe he kau akó ʻa ʻenau ngaahi fakakaukaú, fakakaukauʻi pe ʻe ala tokoni ha niʻihi ʻo e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke fakaloloto ʻenau mahinó:

  • ʻOku tokoni fēfē ʻetau ʻofa ki he ʻOtuá mo e niʻihi kehé ke tau teuteu ai ki he moʻui taʻengatá?

  • Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe he ʻofa mo e tokoni ki he niʻihi kehé ke ke ofi ange ai ki he ʻOtuá?

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ʻo e Samēlia leleí mei he kamataʻanga ʻo e lēsoní. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau vahevahe ʻa e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi ongo ʻoku nau maʻu ʻi heʻenau vakai ki he fakatātā ko ʻení.

  • ʻOku fakafofongaʻi fēfē ʻe he Samēliá ʻa e Fakamoʻuí mo e meʻa ʻokú Ne fai maʻatautolú?

  • Kuo tatau fēfē ʻa e Fakamoʻuí mo e Samēlia leleí kiate koe?

  • Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke faʻifaʻitaki ki he sīpinga ʻa e Samēlia leleí ʻo “ʻalu … peá ke fai pehē pē”? (Luke 10:37).

Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakamatalaʻi ha ngaahi sīpinga kuo nau mamata ai ʻi ha kau Samēlia lelei ʻo onopooni. Pe te mou mamata ʻi he “A Good Samaritan” (5:44).

5:44

Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke kole ki he Tamai Hēvaní ha tokoni ke lahi ange ʻenau fakatokangaʻi ʻa kinautolu te nau lava ʻo tokoniʻí. Poupouʻi kinautolu ke kumi ha ngaahi faingamālie ke nau tatau ai mo e Samēlia leleí, ʻi he ʻahó ni.

Luke 10:38–42

Ko e hā ʻoku totonu ke u tokanga taha ki aí?

Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau hiki ha lisi ʻo e ngaahi fatongia mo e ngaahi ʻekitivitī ʻoku femoʻuekina ai honau taimí ʻi ha uike ʻe taha.

  • ʻI he siʻisiʻi ʻa e taimí mo e iví, ʻoku fēfē leva hoʻo fakakaukauʻi ʻa e meʻa ʻoku lelei taha ke ke tokanga taha ki ai ʻi he ʻaho takitahá?

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo Mele mo Māʻata mo e Fakamoʻuí.

Ko Mele ʻoku tangutu ʻo fakafanongo ka ko Māʻata ʻoku fai ʻene fakamaau-meʻa mei mui

Naʻe Ongona ʻe Mele ʻEne Folofolá, tā fakatātā ʻa Walter Rane

Fakamanatu ki he kau akó naʻe afe ʻa Sīsū ʻi ha kiʻi kolo ʻo ʻaʻahi ki he ʻapi ʻo Māʻatá. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke lau ʻa e Luke 10:38–42 pea kumi ʻa e meʻa naʻe takitaha tokanga ki ai ʻa Mele mo Maʻata he lolotonga ʻo ʻEne ʻi aí.

  • ʻE ala fakahaaʻi fēfē ʻe he ngaahi ngāue ʻa e fefine takitaha ʻene ʻofa mo e līʻoa kia Sīsū Kalaisí? (ʻE ala ‘aonga ke toe vakai ki he “Luke 10:38–42. Ko e hā naʻe fiemaʻu ‘i ha taha ‘okú ne fai ha talitali ʻi he Fuakava Foʻoú?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.)

  • Ko e hā ha moʻoni te tau lava ʻo ako mei he folofola ʻa e ʻEikí kia Maʻata ʻi he veesi 41–42? (ʻE ala talaatu ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku totonu ke tau fakamuʻomuʻa ʻa e ngaahi fili ko ē ʻokú ne ʻomai kitautolu ke tau ofi ange kia Sīsū Kalaisí.)

Ke tokoni ke fakakaukauʻi ʻe he kau akó ha founga ʻe lava ai ke nau fakamuʻomuʻa ʻa e ʻEikí ʻi ha toe meʻa lelei peé, te ke ala vahevahe ange ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Tāleni H. ʻOakesí:

Palesiteni Dallin H. Oaks

ʻOku ʻikai ko ha ʻuhinga feʻunga ke fakahoko ha meʻa, koeʻuhí pē he ko ha faʻahinga meʻa ia ʻoku lelei. Ko e lahi ʻo e ngaahi meʻa lelei te tau lava ʻo faí, ʻoku ope lahi atu ia ʻi he taimi ʻoku maʻu ke fakahoko aí. ʻOku ʻi ai ha ngaahi meʻa ʻoku sai ange ʻi he leleí, pea ko e meʻa ia ʻoku totonu ke muʻomuʻa ʻi heʻetau moʻuí. …

Naʻe taau mo Māʻata ke ne “femoʻuekina mo fetokāngaaki ʻi he ngaahi meʻa lahí” (veesi 41), ka ko hono ako ʻo e ongoongoleleí mei he Faiako Tuʻukimuʻá, naʻe “ʻaonga angé.” …

… Kuo pau ke tau tukuange ha ngaahi meʻa lelei ʻe niʻihi ka tau lava ʻo fili ha ngaahi meʻa kehe ʻoku lelei ange pe lelei tahá koeʻuhí he ʻoku nau fakatupulaki ʻa e tui kia Sīsū Kalaisí mo fakamālohia hotau fāmilí. (“Good, Better, Best,” Liahona, Nōvema 2007, 107)

  • Ko e hā ha sīpinga ʻo e ngaahi meʻa lelei te nau ala taʻofi kitautolu mei he ngaahi meʻa lelei angé mo lelei tahá?

  • Ko e hā ʻoku tokoni atu ke ke tokanga taha ki he ngaahi meʻa lelei ange mo lelei tahá, ʻi he lahi ha ngaahi meʻa lelei ke ke fili mei aí?

Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau ki ha taimi naʻa nau fakamuʻomuʻa ai ʻa e Fakamoʻuí mo ʻEne ongoongoleleí ʻi ha ngaahi toe meʻa lelei kehe. Te nau ala fakamatalaʻi haʻanau ngaahi aʻusia mo ha meʻa naʻa nau ako mei ai. ʻOange ha taimi ki he kau akó ke toe vakaiʻi ʻa e lisi naʻa nau hiki ʻi he kamataʻanga ʻo e ʻekitivitī ako ko ʻení. Fakaafeʻi kinautolu ke faʻu ha palani ke fakamuʻomuʻa lelei ange ai ʻa e Fakamoʻuí mo ʻEne ongoongoleleí ʻi he uike ka hoko maí.