Ngaahi Kalasi Folofolá
Fakahā 15–22


“Fakahā 15–22,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2025)

tuʻu ʻa e Fakamoʻui kuo toetuʻú mo mafao mai Hono toʻukupú ʻi he fakaofi atu ʻa e kakaí

Ko e Fakamaau Fakaʻosí, tā fakatātaaʻi ʻe John Scott

Fakahā 15–22

Naʻe mamata ʻa Sione ʻi heʻene mata meʻa-hā-maí ki he hinga fakalaumālie ʻa Papiloné. Naʻá ne mamata ki he nāunauʻia ʻo e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí. ʻIkai ngata aí, naʻe fakamoʻoniʻi ʻe Sione ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e hakeakiʻí maʻanautolu ʻoku nau tauhi e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá. Naʻe mamata foki ʻa Sione ʻe fiefia ʻa e kakai angatonu ʻi he māmaní mo kinautolu ʻo e ʻUluaki Toetuʻú ʻi ha taʻu ʻe tahaafe ʻo e melinó ʻi he Nofotuʻí. ʻE maʻu ʻe he māmaní ʻa hono nāunau fakasilesitialé pea hoko ko e ʻapi taʻengata maʻá e kau māʻoniʻoní.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava FoʻoúFakahā 15–22

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga ʻo e akó
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Kuó ke fifili nai pe ko e hā ʻoku talamai ai ke tau mavahe mei Pāpiloné, ko ha kolo fakakuongamuʻa ʻoku ʻikai ke toe ʻi ai? Lau ʻa e Fakahā 17:1–7, 12–14; 18:1–4 ke ako lahi ange fekauʻaki mo Papilone.

  • ʻOkú ke pehē ʻe fēfē ʻa e Fakamaau Fakaʻosí? Ako ʻa e Fakahā 20:11–15, ʻo kumi e founga ʻe fakamaauʻi ai kitautolu ʻe he Fakamoʻuí.

  • ʻOkú ke hohaʻa nai ki he kahaʻú? Lau ʻa e Fakahā 21–22, ʻo kumi e meʻa te ke lava ʻo ʻiloʻi pau fekauʻaki mo e kahaʻú.

fakaʻilonga ki he fealēleaʻakí
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Fakahā 15–22.

fakaʻilonga ʻo e ako fakataukeí
Ako Fakataukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e Fakahā 17:1–7 ko ha konga ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko e Mahino ʻa e Folofolá ʻi hono Puipuituʻá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá. Te ke lava foki ʻo akoako fakahoko ʻa e taukei “Ko e Tauhi ʻa e Potupotutatau Fakatokāteliné” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá ʻi hono ako ʻo e Fakahā 20:11–15.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e meʻa pe ngaahi meʻa fē ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Fakahā 17:1–7, 12–14; 18:1–4

Te u lava fēfē ʻo ikunaʻi ʻa e takiekina ʻo Papiloné ʻi heʻeku moʻuí?

Te mou lava ʻo hiva, fanongo, pe lau ʻa e veesi 1 ʻo e “ʻIsileli, ʻIsileli, ʻOku Ui ʻa e ʻOtuá” (Ngaahi Himi, fika 6) pea mo e veesi 1 ʻo e “ʻA Kimoutolu ʻa e Kau Faifekaú” (Ngaahi Himí, fika 202). Tuku leva ke lau ʻe he kau akó ʻa e Fakahā 18:1–4 mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 133:5.

  • Ko e hā ʻoku talanoa ai ʻa e ngaahi veesi ko ʻení ʻo kau ki he kakai ʻi hotau kuongá ni ʻi heʻenau mavahe mei Pāpiloné, ʻi he taimi naʻe fakaʻauha ai ʻa e kolo ko Pāpiloné ʻi he taʻu ʻe lauiafe kuohilí?

Fakamatalaʻi ange, ke mahino ʻa e fakataipe ʻo Papilone ʻi he fakahā ʻa Sioné mo e ngaahi folofola kehé, ʻoku tokoni ke mahino ʻa e puipuituʻa fakahisitōlia ʻo Papilone ʻi he māmani ʻo e kuonga muʻá (vakai ki he taukei “Ko e Mahino ʻa e Folofolá ʻi hono Puipuituʻá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá). ʻE lava ke lau ʻehe kau akó ʻa e “Fakahā 17–18. Ko e hā ʻoku hoko ai ʻa Pāpilone ko ha fakataipe ʻo e faiangahalá?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú ke mahino lelei ange ʻa e puipuituʻa fakahisitōlia ʻo Papiloné.

ʻI he fakakaukau ki he puipuituʻa ko ʻení, fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Fakahā 17:1–7, 12–14 pea feinga ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi fakataipe ʻokú ne fakahaaʻi ʻa e faiangahala ʻa Pāpiloné.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi sīpinga ʻo Pāpilone ʻoku kei hoko ʻi hotau kuongá pe ʻoku nau kei mātā fakaʻaho.

  • Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e Fakamoʻuí mei he ongo huafa naʻe fakaʻaongaʻi ʻe Paula ʻi he veesi 14? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó mei he veesi ko ʻení ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku ikunaʻi ʻe Sīsū Kalaisi—ko e Lami ʻa e ʻOtuá, ko e ʻEiki ʻo e ngaahi ʻeikí, ko e Tuʻi ʻo e ngaahi tuʻí—ʻa e faiangahala kotoa pē ʻoku fakafofongaʻi ʻe Pāpiloné.)

  • ʻOkú ke pehē ʻe tokoniʻi fēfē koe ʻe he foʻi moʻoni ko ʻení ke ke ikunaʻi e ngaahi angahala ʻokú ke fehangahangai mo iá?

Fakamanatu ki he kau akó ʻa e ngaahi himi mo e ngaahi veesi naʻá ke lau ʻi he kamataʻanga ʻo e kalasí fekauʻaki mo e mavahe mei Pāpilone pea haʻu ki Saioné. (Kapau ʻe fiemaʻu, te ke lava ʻo fakamatalaʻi ange ko Saioné ko e fehangahangai fakafolofola ia ʻo Pāpiloné. ʻOku ʻuhinga ʻa Saione ki he “loto-maʻá” [Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:21] pea pehē ki ha feituʻu fakasiokālafi.)

Ke tokoni ke ako mo mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e fakahinohino ʻa e Fakamoʻuí ke mavahe mei Pāpiloné (vakai, Fakahā 18:4; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 133:5), fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā D. Toti Kulisitofasoní. Te ke lava ʻo vahevahe ʻa e kau akó ki ha fanga kiʻi kulupu iiki ke nau lau ʻa e fakamatalá pea aleaʻi ʻa e fehuʻi ʻoku hoko atu aí.

ʻEletā D. Todd Christofferson

Ke haʻu ki Saione, ʻoku ʻikai feʻunga pē kiate kitaua ke siʻi ange ʻeta koví ʻi he niʻihi kehé. ʻOku ʻikai ngata pē he pau ke ta leleí, ka kuo pau ke tau hoko ko ha kau tangata mo ha kau fafine māʻoniʻoni. ʻI heʻetau manatu ki he kupuʻi lea ʻa ʻEletā Niila A. Mekisuelé, tuku ke tau fokotuʻu fakaʻosi mo kakato ʻa hotau nofoʻangá ʻi Saione kae siʻaki ʻa hotau nofoʻanga fakalusa ʻi Pāpiloné. (“Haʻu ki Saione,” Liahona, Nōvema 2008, 39)

  • ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ʻa ʻEletā Mekisuele ʻi heʻene pehē ke fokotuʻu hotau nofoʻanga ʻi Saione pea tukuange ʻa e “ʻnofoʻanga fakalusa ʻi Pāpiloné”?

Hili hono aleaʻi fakataha ʻe he kau akó, te ke lava ʻo ʻoange ha taimi ke nau fakalaulauloto ai ʻiate kinautolu pē ki he founga ʻoku nau ala tauhi ai ha nofoʻanga fakalusa ʻi Pāpiloné—ʻi hono fakalea ʻe tahá, ʻa e founga ʻe lava ke fuʻu tōtuʻa ai ʻenau tokanga ki he ngaahi meʻa fakamāmaní.

Hili hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fakalaulauloto aí, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke nau fakalaulauloto ʻi he loto-ʻapasia ki he founga te nau lava ai ʻo fokotuʻu kakato ange honau nofoʻangá ʻi Saioné.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Fakahā 20:11–15

ʻE fakamaauʻi fēfē au ʻe he ʻOtuá?

Te ke lava ʻo kamata ʻaki hono fakaʻaliʻali ʻa e tūkunga ko ʻení:

Fakakaukauloto ʻoku ʻi ai hao kaungāmeʻa ko Sioeli kuó ne fakakaukau lahi ki he moʻui hili ʻa e maté talu mei he mālōlō ha mēmipa ofi ʻo e fāmilí ʻi ha fakatuʻutāmaki. ʻI heʻene tafoki ki he Tohi Tapú ke maʻu ha fakafiemālié, naʻá ne lau ʻa e Fakahā 20:11–15. Naʻá ne loto-mamahi ʻi he potufolofola ko ʻeni fekauʻaki mo e Fakamaau Fakaʻosí. ʻI hoʻo fehuʻi ange pe ko e hā ʻoku loto-mamahi aí, ʻokú ne pehē, “ʻOku ou ʻi ha tuʻunga faingataʻa lahi. Kapau ʻe fakamāuʻi au ʻe he ʻOtuá he ʻahó ni ʻaki ʻeku ngaahi ngāué, te u iku ki heli. Kuó u fai ha ngaahi meʻa kovi ʻaupito. ʻOku ʻikai ke u tui te u lava ʻo fai ha ngaahi meʻa lelei feʻunga ke u aʻu ai ki hēvani.”

  • Ko e hā ha ngaahi fetaʻemahinoʻaki ʻe ala maʻu ʻe Sioeli fekauʻaki mo e Fakamaau Fakaʻosí?

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi e laʻipepa tufa “Ko e Mahino ʻa e Fakamaau Fakaʻosí” ke mahino lelei ange ai ʻa e Fakamaau Fakaʻosí. ʻE tokoni ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ke akoako fakahoko ʻe he kau akó ʻa e taukei “Ko e Tauhi ʻa e Potupotutatau Fakatokāteliné” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

Laʻipepa tufa: Ko e Mahino ʻa e Fakamaau Fakaʻosí

Hili hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau akó, fakaafeʻi kinautolu ke teuteu ha pōpoaki nounou te ne lava ʻo ʻoange kia Sioeli ha mahino kakato, potupotutatau, mo ha ʻamanaki lelei ki he Fakamaau Fakaʻosí. Fakaafeʻi leva kinautolu ke nau taufetongi ʻi hono vahevahe e pōpoaki ne nau teuteu maʻa Sioelí. Te nau lava ʻo fakahoko ʻeni ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki pe ko e kalasí fakakātoa.

Hili hono lau mo vahevahe ʻe he kau akó ʻenau ngaahi pōpoakí, te mou lava ʻo aleaʻi e ngaahi fehuʻi ko ʻení ko ha kalasi:

  • Ko e hā ha ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí naʻá ne tokoniʻi koe ke mahino lelei ange ʻa e Fakamaau Fakaʻosí? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻE fakamaauʻi kitautolu takitaha ʻe Sīsū Kalaisi. ʻE fakamaauʻi kitautolu ʻo fakatatau mo ʻetau ngaahi ngāué mo e ngaahi holi ʻo hotau lotó. ʻE fakahā ʻe he Fakamaau Fakaʻosí ʻa e ola ʻo ʻetau ngaahi ngāué mo ʻetau fakakaukaú—ʻa e meʻa kuo tau aʻusiá. Ko ha fakamaau māʻoniʻoni ʻa Sīsū Kalaisi.)

  • Ko e hā te ke lava ai ʻo falala kia Sīsū Kalaisi ke hoko ko ho fakamāú?

  • ʻE lava fēfē ʻe hoʻo maʻu ha mahino kakato mo potupotutatau ange ki he Fakamaau Fakaʻosí ʻo ueʻi koe ke ke fakatomala pea fai lelei angé?

Te ke lava ʻo ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fakalaulauloto ki he faʻahinga tokotaha te nau aʻusiá. ʻE lava ke fakakaukau ʻa e kau akó ki ha meʻa te nau lava ʻo kamata pe taʻofi hono faí kae lava ke nau hoko ko e faʻahinga tokotaha ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke nau aʻusiá.

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Ko hono faʻu ha ngaahi faingamālie ke maʻu ai ʻe he kau akó ha fakahā. Ke moʻui fakalaumālié, ʻe fiemaʻu ʻe kinautolu ʻokú ke akoʻí ha fakahā fakataautaha ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní. Kumi ha ngaahi faingamālie ke tokoniʻi ai e kau akó ke nau ʻiloʻi e founga ʻoku fetuʻutaki ai ʻa e Laumālié mo kinautolú. ʻOange ha taimi lahi ke nau fakalaulauloto mo tohi ai fekauʻaki mo e meʻa ʻoku akoʻi ange ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Fakahā 21–22

Te u fehangahangai fēfē nai mo e kahaʻú ʻi he tuí?

Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení:

ko ha hala kelekele ʻi ha teleʻa makamaka
  • ʻE lava fēfē ke hoko ʻa e fakatātā ko ʻení ko ha fakataipe ki hoʻo moʻuí?

  • Ko e hā ʻoku ʻikai ke ke ʻilo fekauʻaki mo ho kahaʻú?

  • ʻE tākiekina fēfē ʻe he hohaʻa ki he kahaʻú hoʻo moʻui fakaʻahó?

Fakamatalaʻi ange naʻe mamata ʻa Sione ʻi ha meʻa-hā-mai ki he puleʻanga ʻo e ikuʻanga lāngilangiʻia ʻo e ʻOtuá. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e fakamatala fakanounou ko ʻení pea fai ha vakai fakalūkufua nounou ki he ngaahi meʻa ko ʻeni naʻe hokó.

ko ha saati ʻoku hā ai ʻa e ngaahi meʻa naʻe hoko ʻi he Fakahā 19–21

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Fakahā 21; 22:1–5 ʻiate kinautolu pē pe mo hanau hoa, pea kiʻi taʻofi ke aleaʻi ʻa e ngaahi veesi ʻoku nau saiʻia aí. ʻAi ke fakaʻilongaʻi ʻe he kau akó ha ngaahi kupuʻi lea, ngaahi meʻa naʻe hoko, pe ngaahi moʻoni ʻokú ne akoʻi ʻa e meʻa te tau lava ʻo ʻilo pau fekauʻaki mo e kahaʻú.

Hili hono ʻoange ha taimi feʻunga ki he kau akó ke nau kumí, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau maʻú. Hili hono vahevahe ʻe he kau akó ʻenau ngaahi fakakaukaú, ʻe lava ke ke fehuʻi ange:

  • Fakatatau ki he mata meʻa-hā-mai ʻa Sioné, ko e hā ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke ke ʻilo fekauʻaki mo ho kahaʻú? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: Kapau te u talangofua mo faivelenga kia Sīsū Kalaisi, ʻe tāpuekina au ʻaki ʻa e nāunau fakasilesitialé.)

  • ʻE tākiekina fēfē ʻe hono ʻiloʻi ʻo e moʻoni ko ʻení hoʻo ngaahi ongo fekauʻaki mo e kahaʻú?

  • ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻe Sīsū Kalaisi ke ke faivelenga ʻi hoʻo fehangahangai mo e kahaʻú?

Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlaní:

Palesiteni Jeffrey R. Holland

Kuo fuoloa pē hono talaki e kahaʻu ʻo e māmani ko ʻení; kuo ʻosi mahino ʻa e ola aogangatuku ʻi he vahaʻa ʻo e leleí mo e koví. ʻOku ʻikai ha toe fehuʻia pe ko hai ʻe mālohí koeʻuhí he kuo ʻosi mahino pē. Ko e meʻa ngali kehe pē ʻi he ngaahi meʻá ni kotoa ko ʻetau kei ʻi he malaʻé ʻo e feinga ke fili pe ko e falani ʻa e timi fē ʻoku tau fie tuí! (ʻi he John Bytheway, When Times Are Tough: 5 Scriptures That Will Help You Get through Almost Anything [2004], 30–31, lea ʻaki ʻi he Amy Carlin, “Put On the Jersey,” The Daily [podcast], Aug. 13, 2024, ChurchofJesusChrist.org)

  • Ko e hā nai e ʻuhinga ʻa Palesiteni Hōlani ki he ngaahi falani fakatimí? (Tokoni ke mahino ki he kau akó ʻe lava ke fakataipe ʻe he falani fakatimi ʻoku tau tuí ʻa ʻetau ngaahi tukupaá mo e ngaahi meʻa ʻoku tau fakamuʻomuʻá.)

  • Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi falani fakatimi ʻe ala tui ʻe he kakai lalahi kei talavoú?

  • Te ke lava fēfē ʻo ʻiloʻi pe kuó ke fokotuʻu hoʻo kau ʻi he timi ʻa e ʻEikí ko e meʻa mahuʻinga taha kiate koé?

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto ki he founga te nau lava ai ʻo fokotuʻu ʻa e Fakamoʻuí ko ʻenau meʻa mahuʻinga tahá. Te nau lava ʻo vahevahe ʻa e ngaahi tāpuaki mo e ngaahi faingataʻa kuo hoko ʻi he fili ke hoko ko ha ākonga ʻa Sīsū Kalaisí. Te ke lava ʻo fakamoʻoni te tau lava ʻo maʻu ʻa e nāunau fakasilesitialé kapau te tau feinga ke faivelenga kia Sīsū Kalaisi.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”