Ngaahi Kalasi Folofolá
Mātiu 6–7


“Mātiu 6–7,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2025)

Ko e akonaki ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he Malanga he Moʻungá

Mātiu 6–7

ʻI he hokohoko atu e Malanga ʻa e Fakamoʻuí ʻi he Moʻungá, naʻá Ne akoʻi e mahuʻinga ʻo e fai e ngaahi ngāue leleí ke fakahōifua ki heʻetau Tamai Hēvaní pea ʻoua ʻe feinga ke tohoakiʻi e tokanga ʻa e niʻihi kehé. Naʻá Ne akoʻi foki ʻEne kau ākongá ke nau fuofua kumi ki he “puleʻanga ʻo e ʻOtuá” (Mātiu 6:33) pea ke fakamaau māʻoniʻoni, peá Ne akoʻi kiate kinautolu ʻa e founga ke ʻiloʻi ai ʻa e kau palōfita loí. Naʻe poupouʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻEne kau fanongó ke langa ʻenau moʻuí ʻi Hono makatuʻunga paú ʻaki ʻenau fanongo mo talangofua ki Heʻene ngaahi akonakí (vakai, Mātiu 7:24–27).

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú], “Mātiu 6–7

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga akó
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata ʻa e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Ko e hā e ʻuhinga ʻokú ke tokoniʻi ai ʻa e niʻihi kehé? Ko e hā e meʻa ʻoku ʻi ho lotó ʻi he taimi ʻokú ke ʻaukai mo lotu aí? Fakalaulauloto ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi hoʻo lau ʻa e Mātiu 6:1–8, 16–18.

  • Ko e hā ʻa e meʻa ʻoku mahuʻinga taha kiate koé? Lau ʻa e Mātiu 6:25–34, pea fakakaukau ki he mahuʻinga ʻo e ʻOtuá ʻi hoʻo moʻuí.

  • Fakakaukau ki ha ngaahi founga naʻá ke mei fakamaauʻi ai ha niʻihi kehe ʻi he uike kuo ʻosí, pea lau leva ʻa e Mātiu 7:1–5. Fakakaukau ke mamata ʻi he vitiō “Looking through Windows” (2:19).

    2:19
  • ʻOku ʻi ai haʻo ngaahi fehuʻí? Lau pea fakalaulauloto ki he Mātiu 7:7–11 ke ʻilo e founga ke maʻu ai ʻa e ngaahi talí.

fakaʻilonga fealēleaʻaki
Ngaahi Fehuʻí mo e Fevahevaheʻakí

Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Mātiu 6–7.

fakaʻilonga ʻo e ako ki he taukeí
Akoʻi ʻo e Taukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 6:1–8, 16–18 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko e Kumi ʻo e Ngaahi Kaveingá ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá. ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 7:1–2 ko ha feituʻu lelei ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Folofola Kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi ke ke fili mei ai mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e fē ʻa e ngaahi founga ʻe mahuʻingamālie taha maʻa hoʻo kalasí.

Mātiu 6:1–8, 16–18

Ko e hā e meʻa ʻokú ne fakaʻaiʻai ʻeku ngaahi ngāue tokoni mo e līʻoa ki he ʻOtuá?

ʻAve ki he kau akó ʻa e siviʻi pē kitá, pea fakaafeʻi ke nau siakaleʻi ʻa e tali moʻoni taha ki he fakamatala takitaha:

laʻipepa tufa ʻo e Siviʻi Pē ʻe Kita ʻa e Ngāue Tokoní

Fakaʻaliʻali ʻa e tēpile ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e potufolofola takitaha, ʻo kumi ha kaveinga ʻoku nau faitatau ai. Fakamatalaʻi ange ko e kaveinga ko ha fakakaukau ʻoku toutou hoko mo faaitaha (vakai, “Ko e Kumi ʻo e Ngaahi Kaveingá ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá).

Kaveinga ʻoku Faitataú

Mātiu 6:1–4

Kaveinga ʻoku Faitataú

Mātiu 6:5–8

Kaveinga ʻoku Faitataú

Mātiu 6:16–18

Kaveinga ʻoku Faitataú

Fakaafeʻi e kau akó ke nau vahevahe e kaveinga naʻa nau maʻu ʻoku faitataú mo ʻenau ngaahi fakakaukau mo e ʻilo fekauʻaki mo iá. Te nau lava ʻo ʻiloʻi ha kaveinga pe foʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku foaki ʻa e ngaahi pale maʻongoʻonga taha ʻa e Tamai Hēvaní kiate kinautolu ʻoku ngāue mo hū kiate Ia ʻo ʻikai ʻamanaki ke maʻu ha fakahīkihiki, fakalāngilangi, pe ko ha pale fakamāmaní. (Kapau ʻe tokoni, te ke lava ʻo toe vakaiʻi ʻa e “Mātiu 6:1–4. How did the culture in New Testament times affect how people gave alms? [Naʻe uesia fēfē ʻe he tukufakaholo ʻi he kuonga ʻo e Fuakava Foʻoú ʻa e founga ne fai ai ʻe he kakaí ʻenau foakí?]” ʻi he Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú].)

Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau lau mo aleaʻi ʻi ha fanga kiʻi kulupu e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā e ‘uhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻetau fakaʻaiʻai ke ngāue mo moihū ki he ʻEikí? ʻE tākiekina fēfē ʻe heʻetau fakaʻaiʻai ke ngāue mo moihū kiate Iá ʻa ʻetau aʻusiá?

  • Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako mei he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí fekauʻaki mo hono maʻu e ngaahi fakaʻaiʻai māʻoniʻoní ʻi heʻetau tauhi ki he ʻOtuá mo e niʻihi kehé?

Ke poupouʻi e kau akó ke nau fekumi ki ha tataki fakalaumālie fakatāutahá, te ke lava ʻo fakaafeʻi ke nau lekooti ʻenau ngaahi fakakaukau ki he taha ʻo e ongo fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo ako fekauʻaki mo koe ʻaki hono fakafuofuaʻi e ʻuhinga ʻokú ke fai ai ha ngaahi ngāue tokoni fakalotú mo e moihuú?

  • Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai ke fakamātoato mo anga faka-Kalaisi ange ai hoʻo ngaahi ngāue mateakí?

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Mātiu 6:5–15; 7:7–8

Te u lava fēfē ʻo fakatupulaki ʻeku lotú?

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻeni meia ʻEletā Siosefa B. Uefiliní:

ʻEletā Joseph B. Wirthlin

ʻOku ʻi ai nai ha ngaahi taimi ʻoku fakalea mo ongo tatau ai hoʻo lotú? Kuó ke ʻosi lotu nai hangē ha mīsiní ke haʻu hokohoko pē ʻa e leá hangē naʻe ʻosi hiki tepí? ʻOku ʻi ai nai ha taimi ʻe niʻihi kuó ke fakapikopiko ai he lotú? (“Improving Our Prayers,” Ensign, Mar. 2004, 26)

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto ki he founga te nau tali ʻaki ʻa e ngaahi fehuʻi ʻa ʻEletā Uefiliní.

  • Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e lotú mei he moʻui mo e sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí?

Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e fakamatala taʻekakato ko ʻení: Te u lava ʻo ʻai ke anga faka-Kalaisi mo mahuʻingamālie ange ʻeku ngaahi lotú ʻaki …

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau fakalongolongo ʻa e Mātiu 6:5–13; 7:7–8, ʻo kumi ha ngaahi founga kehekehe te nau lava ai ʻo fakakakato ʻa e fakamatala ʻi he palakipoé.

Hili hono tuku ha taimi ki he kau akó ke nau akó, fakaafeʻi ke nau vahevahe ha ngaahi founga kehekehe te nau lava ʻo fakakakato ai ʻa e fakamatalá. (ʻE lava ke kau heni ha niʻihi ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoni mo e ngaahi founga ngāue ko ʻení: Te u lava ʻo ʻai ʻeku ngaahi lotú ke anga faka-Kalaisi mo ʻuhingamālie ange ʻaki ʻeku lotu ʻi ha feituʻu lilo; fakaʻehiʻehi mei hono toutou lea ʻaki e ngaahi meʻa taʻeʻaongá; fakahaaʻi ʻeku ʻapasia ki he Tamai Hēvaní; fekumi ke ʻiloʻi e finangalo ʻo e ʻEikí; kolea e ngaahi meʻa ʻoku ou fiemaʻú; kole ha fakamolemole; kole ha tokoni ke ikunaʻi e ʻahiʻahí.)

ʻE lava ke fili ʻe he kau akó ha fakamatala ʻe taha ʻo vahevahe mo e kalasí pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki ʻa e founga kuo tokoniʻi ai kinautolu ʻi hono fakaʻaongaʻi ʻo e moʻoni ko ʻení ke nau fakahoko ha ngaahi lotu ʻoku ʻuhingamālie angé ki he Tamai Hēvaní.

Mahalo ʻe mahuʻinga ke hoko ko ha konga hoʻomou fealeaʻakí hano talanoaʻi ʻa e founga te tau lava ai ʻo fakahaaʻi ʻetau ʻapasia ki he Tamai Hēvaní ʻi heʻetau lotú. Fakakaukau ke ʻeke ange ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā ha meʻa ʻoku tau ʻilo fekauʻaki mo e ʻapasiá mei he lotu ʻa e Fakamoʻuí?

  • Te tau lava fēfē ke fakahaaʻi ha loto-ʻapasia lahi ange ki he Tamai Hēvaní ʻi heʻetau ngaahi lotú? (Te ke lava ʻo mamata ʻi he “Face to Face with President Eyring and Elder Holland” mei he taimi 37:45 ki he 44:35 ki ha ngaahi fakakaukau.)

    96:16

ʻE ala tokoni ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni meia Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi:

Palesiteni Dallin H. Oaks

ʻI hono fai ʻo e lotú, ʻoku ʻikai ke fakatau-folofola e kāingalotu hotau Siasí ki he Tamai Hēvaní ʻaki e ngaahi lea tatau ʻoku tau fakaʻaongaʻi ki ha kaungā-ngāue, tokotaha ngāue, pule ngāue, pe ki ha tokotaha fefakatauʻaki ʻi he māketí. ʻOku tau fakaʻaongaʻi ha ngaahi lea makehe kuo fakamāʻoniʻoniʻi ʻaki hono fakaʻaongaʻi ʻi he ngaahi fetuʻutaki ʻoku ueʻi fakalaumālié. …

Naʻe pehē ʻe Palesiteni Sipenisā W. Kimipolo (1895–1985), “ʻOku lelei ke fakaʻaongaʻi ʻi hono kotoa ʻetau ngaahi lotú ʻa e ngaahi fetonginauna hangē ko e ʻafio, ʻafió na, ʻafioʻi, mo e ʻafifio kae ʻikai ko e ko koe, ko hoʻo, mo e ko kimoua he ʻoku nau fakahaaʻi mahino ai ʻa e fakaʻapaʻapá.” (“The Special Language of Prayer,” New Era, Jan. 2006, 3)

Fakaafeʻi e kau akó ke fili ha tefitoʻi moʻoni pe founga ʻe taha ʻoku nau ongoʻi ʻe tokoni lahi taha ki hono fakatupulaki ʻenau ngaahi lotu ki he Tamai Hēvaní, ko ha konga hoʻomou fealēleaʻakí. Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau lekooti e meʻa te nau fai ke muimui lelei ange ai ki he tefitoʻi moʻoni ko iá.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Mātiu 6:19–34

Te u lava fēfē ke fakamuʻomuʻa ʻa e ʻOtuá ʻi heʻeku moʻuí?

Fakamahinoʻi ange ko e taimi pē ʻoku tau fokotuʻu maʻu ai ʻa e ngaahi meʻa ʻoku tau fakamuʻomuʻá, te nau tataki ʻetau ngaahi faituʻutuʻuní. Te ke lava leva ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi tūkunga ko ʻení pe ko ha ngaahi tūkunga ʻe niʻihi ʻe ala felāveʻi ange mo hoʻo kau akó. Aleaʻi nounou ʻa e founga ʻe lava ke tākiekina ai ʻe he ngaahi meʻa ʻoku fakamuʻomuʻa ʻe ha taha ʻa e founga ʻene tali ki he ngaahi tūkunga ko ʻení.

  • ʻOku totonu nai ke u ngāue fakafaifekau? ʻOku lahi mo ha ngaahi meʻa lelei kehe te u lava ʻo fakahoko.

  • ʻOku ʻikai ke u fakapapauʻi pe ʻoku totonu ke u feinga ke ʻuluaki mali pea toki fakaʻosi ʻeku akó.

  • ʻOku totonu nai ke u tali ha uiuiʻi ʻi he taimi ʻoku ngali fuʻu faingataʻa pe fakailifia aí?

  • ʻOku ou tui ʻoku mahuʻinga ʻa e folofolá, ka ʻoku faingataʻa ke maʻu ha taimi ki hono ako ke ʻuhingamālie ʻa e ongoongoleleí.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Mātiu 6:19–24, 31–34, ʻo kumi e meʻa naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí fekauʻaki mo e ngaahi meʻa ke fakamuʻomuʻá. Tuku ha taimi ki he akó mo e fealēleaʻakí. Hili iá pea fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau ʻiló. Fakakaukau ke aleaʻi ha niʻihi ʻo e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke lahi ange ʻa e ʻilo ʻa e kau akó:

  • Ko e hā ha ngaahi founga ʻoku fakahaaʻi mai ai ʻe he ngaahi koloa ʻo hotau lotó ʻa e ngaahi meʻa ʻoku tau fakamuʻomuʻá? Te tau lava fēfē ke fakapapauʻi ʻa e meʻa ʻoku tau mahuʻingaʻia taha aí? (Mahalo te ke fie tuku ha taimi ki he kau akó ke nau fakakaukauloto fakataautaha ai.)

  • ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa hono maʻu ʻo ha mata ʻoku “hanga taha ki he nāunau ʻo e ʻOtuá”? (Liliu ʻa Siosfa Sāmita, Mātiu 6:22). (ʻE ala tokoni ke toe vakaiʻi ʻa e “Mātiu 6:22. What does ‘if therefore thine eye be single’ mean? [ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e ʻko ia kapau ʻoku lelei ho matá’?]” ʻi he Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú].) Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako mei he moʻui ʻa e Fakamoʻuí ʻo kau ki hono maʻu ha mata ʻoku “hanga taha pē ki he nāunau ʻo e ʻOtuá”?

  • Ko e hā e meʻa naʻe akoʻi ʻe Sīsū ʻoku totonu ke tau fakamuʻomuʻa lahi tahá? ʻE tāpuekina fēfē kitautolu kapau te tau muimui ki he faleʻi ko ʻení? (Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha tefitoʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻI heʻetau fuofua feinga ke langa hake ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá, te Ne tāpuakiʻi kitautolu ʻaki e meʻa ʻoku tau fiemaʻú.)

  • ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ʻa e fuofua kumi ke langa hake ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá?

Fakakaukau ke vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni ‘Eselā Tafu Penisoní:

Palesiteni Ezra Taft Benson

Kuo pau ke tau fakamuʻomuʻa taha ʻa e ʻOtuá ʻi he meʻa kehe kotoa pē ʻi heʻetau moʻuí. …

Ko e taimi ʻoku tau fakamuʻomuʻa ai ʻa e ʻOtuá, ʻe tuʻu ʻa e ngaahi meʻa kehe kotoa pē ʻi honau tuʻunga totonú pe ko ʻenau mavahe mei heʻetau moʻuí. ʻE puleʻi ʻe heʻetau ʻofa ki he ʻEikí ʻa ʻetau talaki ʻetau ʻofá, ngaahi fiemaʻu ki hotau taimí, ngaahi meʻa ʻoku tau tulifua ki aí, pea mo e fakahokohoko ʻo e ngaahi meʻa ʻoku tau mahuʻingaʻia aí.

ʻOku totonu ke tau fakamuʻomuʻa ʻa e ʻOtuá ʻi ha toe taha ʻi heʻetau moʻuí. (“The Great Commandment—Love the Lord,” Ensign, May 1988, 4)

  • Ko e hā e ʻuhinga ka hohaʻa ai ha taha ki hono fakamuʻomuʻa ʻa e ʻOtuá ʻi heʻene moʻuí? Te tau lava fēfē ke ikunaʻi ʻa e hohaʻa ko ʻení? (Fakatokangaʻi ange: ʻE ala tokoni ke fakamahinoʻi ange ʻoku toutou ʻasi ʻi he Mātiu 6:25–34, ʻa e kupuʻi lea “ʻoua naʻa mou tokanga,” pe ko hano fakalea kehekehe. ʻOku ʻuhinga ʻa e kupuʻi lea ko ʻení ke ʻoua ʻe fuʻu hohaʻa [vakai, “Mātiu 6:25, 34. What does it mean to ‘take no thought’? [ʻOku ʻuhinga ki he hā ke ʻʻoua naʻa mou tokanga’?]” ʻi he Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú]].)

  • Ko e hā ha ngaahi tāpuaki kuó ke aʻusia pe te ke lava ʻo aʻusia ʻi hoʻo feinga ke fakamuʻomuʻa ʻa e ʻOtuá ʻi hoʻo moʻuí?

Fakakaukau ke toe vakaiʻi ʻa e ngaahi tūkunga naʻá ke fakaʻaliʻali ʻi he kamataʻanga ʻo e ʻekitivitī ako ko ʻení. Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau vahevahe ʻa e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai ʻe he ngaahi akonaki ʻa e Fakamoʻuí mo Palesiteni Penisoní ʻa e kau akó ke nau fakamuʻomuʻa ʻa e ʻOtuá. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau feinga ke ʻiloʻi ha toe ngāue te nau lava ʻo fai ke fakamuʻomuʻa ai ʻa e ʻOtuá ʻi heʻenau moʻuí.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Mātiu 7:1–5

ʻOku sai pē nai ke fakamaauʻi ʻa e niʻihi kehé?

Fakakaukau ke hiki e ongo fehuʻi ko ʻení ʻi he palakipoé:

  • Ko e hā ha ngaahi meʻa ʻoku totonu ke tau fakamaauʻi?

  • Ko e hā ha ngaahi meʻa ʻoku ʻikai totonu ke tau fakamaauʻi?

Fokotuʻutuʻu ke tauhoa pe ʻi ha ngaahi kulupu iiki ʻa e kalasí. Vahe ki he hoa pe kulupu takitaha ha fehuʻi ke aleaʻi pea fakaafeʻi ke nau hiki ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi talí ʻi he palakipoé.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Mātiu 7:1–2 pea fakakaukau ki he ʻuhinga ʻo e ngaahi akonaki ʻa e Fakamoʻuí. Fakamanatu ki he kau akó ʻoku faʻa tokoni ʻa e folofola kuo Fakafoki Maí ke fakamaʻalaʻala ʻa e ngaahi akonaki ʻi he Tohi Tapú. Fakaafeʻi e kau akó ke nau akoako fakaʻaongaʻi e folofola kuo Fakafoki Maí ke mahino lelei ange ʻa e Mātiu 7:1–2 ʻaki hano kumi ʻi he futinoutí e ngaahi potufolofola ʻokú ne fakamaʻalaʻala e ngaahi akonaki ʻa e Fakamoʻuí. Kapau ʻe fiemaʻu, fakahinohino ʻa e kau akó ki he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá, Mātiu 7:1–2 (Gospel Library) mo e ʻAlamā 41:14–15.

  • Ko e hā mo ha toe ngaahi fakakaukau ʻoku tau maʻu mei he ngaahi potufolofola ko ʻeni kuo Fakafoki Maí?

  • Ko e hā e meʻa naʻe kole ʻe he Fakamoʻuí ki Heʻene kau ākongá ke nau akoʻi ki he kakaí? (Mahalo ʻe ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: Kapau te tau fakaʻehiʻehi mei hono fai ʻo e ngaahi fakamaau taʻemāʻoniʻoní, ʻe fakahoko ʻe he ʻOtuá ʻa e ʻaloʻofa mo e fakamaau totonu tatau kiate kitautolu. ʻOku fekauʻi mai ke tau fai ʻa e fakamaau māʻoniʻoní.)

  • Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻe niʻihi ʻo e fakamaau taʻemāʻoniʻoní te tau ala fakahokó? ʻOku uesia fēfē kitautolu mo e niʻihi kehé ʻi he taimi ʻoku tau fakamaau taʻemāʻoniʻoni aí?

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Fakaʻuhingaʻi e ngaahi lea mo e kupuʻi lea faingataʻá. ʻE lava ke fetaulaki ʻa e kau akó ʻi he lolotonga ʻenau ako e folofolá, mo ha ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea ʻoku ʻikai angamaheni pe faingataʻa ke mahino kiate kinautolu. Te ke lava ʻo tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e ngaahi lea pe kupuʻi lea faingataʻa ʻi he folofolá, ʻaki hono fakahinohino kinautolu ki he ngaahi tikisinalí, tohi lēsoni ʻa e tokotaha akó, mo e ngaahi tokoni ki he ako folofolá.

Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e faikehekehe ʻi he fakamaau māʻoniʻoní mo e fakamaau taʻemāʻoniʻoní, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha konga papa matolu (fuʻu ʻakau) mo ha kiʻi meʻi papa siʻisiʻi pe kiʻi efuefu (malamalaʻi ʻakau). Pe ko haʻo fakaʻaliʻali ange ʻa e ngaahi ʻīmisi ko ʻeni ʻo ha fuʻu ʻakau mo ha malamalaʻi ʻakau. (Fakatokangaʻi ange: Ko e fakamatala ʻa e Fakamoʻuí ki he fuʻu ʻakaú mo e malamalaʻi ʻakaú ko ha sīpinga ia ʻo hono ʻafaʻi (hyperbole), ko ha founga lea ʻoku ngāue ʻaki ke fakalahiʻi ha meʻa kae lava ke mahino.)

fuʻu ʻakau papa
ko ha malamalaʻi ʻakau

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Mātiu 7:3–5 ʻo kumi e pōpoaki ʻa e ʻEikí fekauʻaki mo e loto-fakamāú.

  • ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he talanoa fakatātā ʻa e Fakamoʻuí fekauʻaki mo e loto-fakamāú?

Te ke lava ʻo lau mo aleaʻi ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Tieta F. ʻUkitofa, ʻo e Kau Palesitenisī ʻUluaki mālōloó.

Palesiteni Dieter F. Uchtdorf

ʻOku hangē ʻoku fekauʻaki vāofi ʻa e talanoa ko ʻeni ki he malamalaʻi ʻakaú mo e fuʻu ʻakaú pea mo ʻetau taʻe-malava ke vakai totonu kiate kitautolú. ʻOku ʻikai ke u fakapapauʻi pe ko e hā ʻoku tau lava ai ʻo fulifulihi mo fokotuʻu lelei ha ngaahi founga fakalelei ki he palopalema ʻa e kakaí, ka tau faʻa faingataʻaʻia he fakatokangaʻi haʻatautolú. (“ʻEiki, Ko Au Ia?,” Liahona, Nōvema 2014, 56)

Fakaafeʻi e kau akó ke nau toe vakaiʻi ʻenau lisi ʻo e ngaahi meʻa ʻoku totonu ke tau fakamaauʻi mo ʻikai fakamāuʻí ʻi he palakipoé pea aleaʻi nounou ha ngaahi liliu te nau ala fai.

Tokoniʻi e kau akó ke hokohoko atu ʻenau fakakaukau ki he ʻuhinga ʻo e fakamaau māʻoniʻoní. Te ke lava ʻo fai ʻeni ʻaki hano fakaafeʻi kinautolu ke nau ako ʻa e lea ʻa Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi ʻoku maʻu ʻi he Scripture Helps: New Testament [Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú] ʻi lalo ʻi he ʻuluʻi tohi “Mātiu 7:1. ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e ‘ʻoua naʻa mou fakamāú’?” Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ke fakaʻilongaʻi ha faʻahinga kupuʻi lea pē ʻoku nau pehē ʻoku ʻaonga.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau faʻu haʻanau fakamatala faingofua pē ʻanautolu ki he founga ʻoku nau fiemaʻu ke toe lelei ange ai ʻenau moʻui ʻaki e tefitoʻi moʻoni ʻo e fakamaau māʻoniʻoní. Te ke lava ʻo poupouʻi kinautolu ke fakatahaʻi ʻenau fakamatalá, mo ha fakamatala kehe pē ʻoku nau pehē ʻoku ʻaonga, ʻi heʻenau meʻangāue fakaʻilekitulōniká, ʻi he sioʻatá, pe ko ha laʻipepa te nau lava ʻo faʻo ʻi honau kató ko ha fakamanatu fakaʻaho.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Mātiu 7:13–29

ʻE lava fēfē ke u ngāueʻi lelei ange ʻa e ngaahi moʻoni ʻoku ou ako mei he Fakamoʻuí?

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ha fuaʻiʻakau pe ʻīmisi ʻo e fuaʻiʻakaú ʻoku ʻoatu hení. Kole ki he kau akó ke nau vahevahe e founga te nau lava ai ʻo tala e faikehekehe ʻo e fua leleí mo e koví.

fuaʻiʻakau ʻoku pala
fuaʻiʻakau

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Mātiu 7:15–20, ʻo kumi e moʻoni naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e talanoa fakatātā ʻo e fuaʻiʻakaú.

  • Naʻe akoʻi fēfē kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ke maluʻi kitautolu mei he kakai ʻoku ʻikai ke hā ngali fakatuʻutāmakí (sipi) ka ko hono moʻoní ʻoku nau fakatuʻutāmakí (fanga ulofí)? (Kapau ʻe fiemaʻu, fakamatalaʻi ange ʻe lava ke fakafofongaʻi ʻe he “ngaahi fuá” ʻa e ngaahi akonaki, ngāue, mo e ngaahi fakakaukau ʻa ha taha.)

  • ʻOku tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he ngaahi fua ʻo ha taha ke tau ʻiloʻi moʻoni ai kinautolu? (Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni M. Lāsolo Pālati ko e ngaahi fuá “ko e ngaahi ola” ia ʻoku fakatupu ʻe ha “tōʻonga moʻui” [“Tuí, Fāmilí, Moʻoniʻi Meʻá, mo e Ngaahi Fuá,” Liahona, Nōvema 2007, 26].)

  • ʻE lava fēfē ke fakaʻaongaʻi ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení ki heʻetau feohi fakakaungāmeʻá, ko ʻetau fekumi ki ha hoa malí, ko ʻetau moʻui ʻi he ngāué, ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻi he ʻinitanetí, pe mītia fakasōsialé?

Fakamahinoʻi ange ʻoku fiemaʻu ke ʻoua naʻa ngata pē ʻi heʻetau talanoa fekauʻaki mo e ongoongoleleí ka ke tau moʻui ʻaki foki ia (vakai, Mātiu 7:21–23; Luke 6:46). Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Mātiu 7:21, 24–27 pea vahevahe ʻa e meʻa ʻoku nau ʻiló. Mahalo te ke fie hiki ʻenau ngaahi talí ʻi he palakipoé. (ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku tau langa hotau makatuʻungá ʻia Sīsū Kalaisi ʻi he taimi ʻoku tau fakatou fanongo mo fai ai ʻa e meʻa ʻokú Ne kole maí. ʻI heʻetau langa ʻi he maka ʻo Kalaisí, ʻoku tau malava ai ʻo matuʻuaki ʻa e ngaahi matangi mālohi ʻo e moʻuí pea hū ki Hono puleʻangá.)

  • ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻe he fanongo mo moʻui ʻaki e ngaahi akonaki ʻa e ʻEikí ke hoko ʻa Kalaisi ko ho makatuʻungá?

  • ʻE lava fēfē ke ke fakalakalaka ʻi he ʻikai pē hoʻo fanongo pe ʻiloʻi ʻa e meʻa ʻoku finangalo e ʻEikí ke ke faí ka ʻokú ke toe ngāueʻi fakamātoato foki ʻa e ʻilo ko iá? (Te ke lava tuku ha taimi ki he kau akó ke lekooti ha meʻa te nau lava ʻo fai ke lelei ange.)

  • ʻE lava fēfē ke tokoniʻi koe ʻe he langa he maka ʻo Kalaisí ke ke matuʻuaki e ngaahi matangi ʻo e moʻuí? (Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau lau ʻa e Hilamani 5:12 mo mamataʻi ʻa e “Spiritual Whirlwinds (Ngaahi Faingataʻa Fakalaumālié)” [2:25].)

2:25

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”