“1 mo e 2 Tesalonika,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2025)
Te Ne Toe Hāʻele Mai ke Pule mo Pule Fakatuʻi, tā fakatātaaʻi ʻe Mary R. Sauer
1 mo e 2 Tesalonaika
Naʻe fakapapauʻi ʻe Paula ʻi heʻene ʻū tohi ki he kakai Tesaloniká, ʻa e founga ʻene malangaʻi kiate kinautolu ʻa e ongoongoleleí ʻi he loto-fakamātoato mo e ʻofa. Naʻá ne tali ki he ngaahi hohaʻa fekauʻaki mo e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí, ʻo akoʻi ʻe hoko ha hē mei he moʻoní kimuʻa ʻi he ʻaho lahi ko iá. Naʻá ne akoʻi e Kāingalotu Tesaloniká ke nau ngāue, tokonaki maʻa ʻenau ngaahi fiemaʻú, pea ʻoua naʻa nau ongosia ʻi he fai leleí.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “1 mo e 2 Tesalonika”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
ʻE founga fēfē hoʻo ngāue fakaetauhi ki he niʻihi kehé ʻo hangē ko ia ne fakahoko ʻe he Fakamoʻuí? ʻI hoʻo ako e 1 Tesalonika 2:7–12; 3:9–13, kumi e founga naʻe ngāue fakaetauhi ai ʻa Paula ki he Kāingalotu Tesaloniká ʻi ha founga faka-Kalaisí.
-
Ko e hā ha ngaahi fehuʻi pe fakakaukau ʻokú ke maʻu ʻi hoʻo fakakaukau ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí? ʻI hoʻo ako ʻa e 1 Tesalonika 4–5, kumi e meʻa naʻe akoʻi ʻe Paula te tau lava ʻo fai ke teuteu ai ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí. Te ke lava foki ʻo fakakaukau ke mou mamata ʻi he “Prepare Today for the Second Coming” (1:07).
1:7 -
Ko e hā ha meʻa te ke talaange ki ha taha ʻokú ne fehuʻi pe ko e hā e ʻuhinga naʻe fiemaʻu ai ha Fakafoki Mai ʻo e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí? Fakakaukau ki he founga te ke lava ai ʻo fakaʻaongaʻi e ngaahi kikite ʻa Paula ʻi he 2 Tesalonika 2:1–4 ke fakahoko ʻaki hoʻo talí. Te mou lava foki ʻo mamata ʻi he “The Apostasy and Restoration” (1:51).
1:51
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e 1 mo e 2 Tesaloniká.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e 1 Tesalonika 5:1–6 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai e taukei “Ko e Mahino ʻa e Ngaahi Fakataipe ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá. ʻE lava ke hoko ʻa e 2 Tesalonika 2:1–4 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai e taukei “Ko e Kumi ʻi he Ngaahi Folofolá pea ʻi he Gospel Library” mo e “Ko e Fakakulupu ʻa e Ngaahi Folofolá mo e Ngaahi Akonaki Kehe ʻo e Ongoongoleleí” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Te u lava fēfē ʻo muimui ʻi he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻi he ngāue fakaetauhi ki he niʻihi kehé?
Fakakaukau ke kamata ʻaki hano vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe ʻEletā Kēliti W. Kongó:
ʻI heʻetau hoko ko e kau muimui ʻo Sīsū Kalaisí, ʻoku tau ako ke ngāue fakaetauhi ki he niʻihi kehé ʻo hangē ko Iá koeʻuhí he ʻoku tatali mai ha ngaahi moʻui ke liliu. (“Ko e Ngāue Fakaetauhí,” Liahona, Mē 2023, 16)
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki heʻenau ngaahi feinga lolotonga ke ngāue fakaetauhi ki he niʻihi kehé. Te nau lava foki ʻo fakakaukauʻi ha ngaahi fehuʻi pe hohaʻa ʻoku nau maʻu fekauʻaki mo e ngāue fakaetauhí. Poupouʻi kinautolu ʻi heʻenau akó ke nau tokanga ki he meʻa ʻe lava ke akoʻi ange ʻe he Laumālié fekauʻaki mo e ngāue fakaetauhi ki he niʻihi kehé ʻo hangē ko ia naʻe mei fai ʻe he Fakamoʻuí.
Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e puipuituʻa ʻo e ngaahi akonaki ʻa Paula ʻi he 1 Tesaloniká, fakakaukau ke vahevahe ʻa e fakamatala fakanounou ko ʻení:
Lolotonga e fononga fakafaifekau hono ua ʻa Paulá, naʻe fakamālohiʻi ʻe he kau taki Siú ʻa Paula mo hono ngaahi hoa ngāué mei Tesalonika hili e ului ʻa e tokolahi ʻi he koló (vakai, Ngāue 17:1–9). Naʻe fekauʻi atu kimui ange ʻe Paula ʻa Tīmote ki Tesalonika ke vakai pe naʻe fēfē ʻa e kau ului foʻoú (vakai, 1 Tesalonika 3:1–2). Naʻe houngaʻia ʻa Paula ke ʻilo naʻe kei faivelenga pē ʻa e Kāingalotú (vakai, 1 Tesalonika 3:6–7). Naʻá ne faitohi kiate kinautolu ke vahevahe ʻene ʻofá mo e akonakí. (Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he “Ko hai naʻe tohi ki ai e 1 mo e 2 Tesaloniká pea ko e hā hono ʻuhingá?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.)
Fakaafeʻi e kau akó ke ako ʻa e 1 Tesalonika 2:7–14; 3:6–13. Poupouʻi kinautolu ke nau feinga ke ʻiloʻi mo fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi kupuʻi lea ʻokú ne fakamatalaʻi ʻa e ngāue fakaetauhi faka-Kalaisí. Ke tokoni ki he kau akó ke vahevahe e meʻa naʻa nau maʻú, te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻe niʻihi ʻo e ngāue fakaetauhi faka-Kalaisí naʻá ke maʻu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení?
-
Ko e hā ʻokú ke ako mei he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e tākiekina ʻe lava ke hoko ki he niʻihi kehé ʻi he ngāue fakaetauhi faka-Kalaisí? (Kapau ʻe fiemaʻu, te ke lava ʻo toe fakafoki e kau akó ki he 1 Tesalonika 2:13–14. ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻI heʻetau ngāue fakaetauhi ki he niʻihi kehé ʻi he ʻofá, te tau lava ʻo tokoniʻi kinautolu ke nau hoko ko ha kau muimui lelei ange ʻo Sīsū Kalaisi.)
Fakamahinoʻi ange ʻikai ngata pē ʻi he ngaahi fatongia ʻoku tau maʻu ke ngāue fakaetauhi ʻi hotau uōtí pe koló, ʻoku lahi fau mo ha ngaahi faingamālie ngāue fakaetauhi ʻi heʻetau moʻui fakaʻahó.
-
Ko e hā ha ngaahi founga pau ʻe niʻihi te tau lava ai ʻo ngāue fakaetauhi ki he niʻihi kehé ʻo hangē ko ia ne mei fakahoko ʻe he Fakamoʻuí? (Fakakaukau ki ha konga homou fealēleaʻakí, ke fakaafeʻi ha tokotaha ako ke ne lau e fakamatala ko ʻeni ʻa Sīsitā Sini B. Pingihemí):
ʻOku lava e fanga kiʻi ngāue tokoni faingofuá ʻo hoko ko ha ivi tākiekina mālohi ki he niʻihi kehé—pea mo kitautolu foki. Ko e hā naʻe fai ʻe he Fakamoʻuí? ʻI Heʻene ongo meʻafoaki fakalangi ko e Fakaleleí mo e Toetuʻú … “kuo teʻeki ke ‘i ai ha taha kuo ‘i ai hano mālohi pehē ʻiate kinautolu kotoa kuo moʻuí, pe ‘e moʻui he funga ‘o māmaní” [“Ko e Kalaisi Moʻuí,” Gospel Library]. Ka naʻá Ne fofonga malimali foki, talanoa, lue, fanongo, tuku taimi, fakalotolahi, akoʻi, fafangaʻi, mo faʻa fakamolemole. Naʻá Ne tokoniʻi e fāmilí mo e ngaahi kaungāmeʻá, kaungāʻapí pea pehē ki he solá foki, pea naʻá Ne fakaafeʻi e ngaahi mahení mo kinautolu ne ʻofa aí ke nau fiefia ʻi he ngaahi tāpuaki fungani ʻo ʻEne ongoongoleleí. Naʻe ʻomi ʻe he ʻofa mo e fanga kiʻi ngāue tokoni “faingofua” ko iá ha sīpinga ki heʻetau ngāue fakaetauhi he ʻaho ní. (“Ngāue Fakaetauhi ʻo Hangē ko e Fakamoʻuí,” Liahona, Mē 2018, 104).
-
Ko e hā ha ngaahi taimi naʻe tokoniʻi ai ʻe he Fakamoʻuí ʻi he ʻofa ʻa e niʻihi kehé? (Fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha taimi ke fekumi ai ʻi he folofolá ke maʻu ha ngaahi sīpinga. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha ngaahi fakamoʻoni fakafolofola ʻe niʻihi ki he kau ako ʻoku fiemaʻu tokoní, hangē ko e Maʻake 2:14–17; Sione 8:1–11; 3 Nīfai 17:1–9. ʻE lava ke aleaʻi ʻe he kau akó mo ha kiʻi kulupu tokosiʻi ʻa e meʻa ne nau maʻú.)
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi taimi kuo ngāue fakaetauhi ai ha niʻihi kehe kiate kinautolu ʻi he ʻofa. Te ke lava ʻo kole ki ha kau ako ʻe niʻihi ke vahevahe ʻenau ngaahi aʻusiá mo e founga naʻe tokoni ai e ngaahi aʻusia ko iá ke nau hoko ko ha muimui lelei ange ʻo Sīsū Kalaisí.
Fakaʻosi ʻaki hono fakaafeʻi e kau akó ke fekumi ʻi he faʻa lotu ki he tokoni ʻa e Tamai Hēvaní ke ʻiloʻi ko hai te Ne finangalo ke nau ngāue fakaetauhi ki ai he ʻaho ní mo e foungá. Fakaafeʻi kinautolu ke lekooti ʻenau ngaahi fakakaukau fakalaumālié.
Te u lava fēfē ʻo teuteu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí?
Fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻokú ne fakatātaaʻi e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí, hangē ko e fakatātā ʻi he kamataʻanga ʻo e lēsoní. Fakaafeʻi leva ʻa e kau akó ke nau aleaʻi ʻa e fehuʻi ko ʻení mo ha hoa pe ʻi ha kulupu tokosiʻi:
-
Ko e hā ha ngaahi fakakaukau, fehuʻi, pe hohaʻa ʻokú ke fakakaukau ki ai ʻi hoʻo fakakaukau ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí?
Fakamatalaʻi ange, hangē ko e tokolahi ʻi hotau kuongá, naʻe ʻi ai ha ngaahi fehuʻi mo ha hohaʻa ʻa e Kāingalotu Tesaloniká fekauʻaki mo e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí. Makatuʻunga ʻi he ngaahi akonaki ʻa Paula ʻi he ngaahi vahe ko ʻení, mahalo naʻa nau fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ia ʻoku hiki atu ʻi he ʻekitivitī ako ko ʻení. Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení mo e ngaahi fakamoʻoni fakafolofola ʻoku ʻoatu fakataha mo iá.
Fakaafeʻi e kau akó ke fili ha meʻa ʻe taha pe lahi ange ke nau ako. Ka ʻikai, te ke lava ʻo fakakulupu tautau toko tolu ʻa e kau akó pea vahe ki he tokotaha ako takitaha ha meʻa ʻe taha ke ne ako. Te nau lava leva ʻo fakamatalaʻi fakanounou ki heʻenau kulupú ʻa e meʻa ne nau akó.
Ko e hā e meʻa ʻe hoko ki he kakai moʻuí mo e kau pekiá ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí?
-
Ngaahi akonaki ʻa Paulá: 1 Tesalonika 4:13–18, kau ai e Liliu ʻa Siosefa Sāmitá ʻoku maʻu ʻi he LSS, 1 Tesalonika 4:15
-
Potufolofola fekauʻakí: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:96–98
‘E hoko fakakū ʻa e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí?
-
Ngaahi akonaki ʻa Paulá: 1 Tesalonika 5:1–6
-
Potufolofola fekauʻakí: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 106:4–5
ʻE founga fēfē nai haʻaku teuteuʻi au ke feʻiloaki mo e Fakamoʻuí ʻi Heʻene toe hāʻele maí?
-
Ngaahi akonaki ʻa Paulá: 1 Tesalonika 5:14–22
-
Potufolofola fekauʻakí: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 87:8
ʻI he ʻosi e ako ʻa e kau akó, fakaafeʻi kinautolu ke fakamatalaʻi fakanounou e meʻa naʻa nau akó, ʻi heʻenau kulupú pe fakataha mo e kalasí. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻa e ngaahi moʻoni ne nau maʻu mei heʻenau akó. ʻI hono fakaʻaongaʻi e lea pē ʻanautolu, te nau lava ʻo ʻiloʻi ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení:
-
Ko e Kāingalotu Faivelenga ko ia naʻa nau mate kimuʻa ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Maí te nau toetuʻu ʻi he toe hāʻele mai ʻa Kalaisí (vakai, 1 Tesalonika 4:13–14).
-
Ko e Kāingalotu faivelenga ko ia ʻoku nau kei moʻui ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Maí, ʻe toʻo hake kinautolu ke feʻiloaki mo Sīsū Kalaisi ʻi Heʻene hāʻele maí (vakai, 1 Tesalonika 4:16–17).
-
Kapau te tau feinga ke hoko ko e “fānau ʻo e māmá” ʻaki ʻetau muimui kia Sīsū Kalaisí, te tau mateuteu ʻi Heʻene toe hāʻele maí (vakai, 1 Tesalonika 5:4–6; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 106:4–5).
Fakakaukau ke fakahoko ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení ke tokoni ki hono fakaloloto e mahino ʻa e kau akó ki he ngaahi moʻoni ko ʻení:
-
ʻE founga fēfē hono ʻomi ha nonga ʻi hono manatuʻi e ngaahi moʻoni ko ʻení, kiate kinautolu ʻoku hohaʻa pe tailiili ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí?
-
ʻOku fēfē hoʻo ongoʻi ʻi hono ʻiloʻi ko ia ʻoku finangalo ʻa e Fakamoʻuí ke kau fakataha ʻEne kau muimui angatonú mo Ia ʻi Heʻene toe hāʻele maí?
-
Ko e hā te tau lava ʻo fai ke fakaafeʻi lahi ange ʻa e maama ʻo e Fakamoʻuí ki heʻetau moʻuí kae lava ke tau hoko ko ha “fānau ʻo e māmá”? (1 Tesalonika 5:5). (Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ko e konga homou fealēleaʻakí, ke vahevahe ha ngaahi tōʻonga mei he 1 Tesalonika 5:14–22 ʻoku nau pehē ʻe tokoni. Te ke lava foki ʻo vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa ʻEletā Kuleki C. Kulisitenisení:
Ke hoko ko e fānau ʻo e māmá ʻoku ʻuhinga ia ke fakasītuʻaʻi e mālohi ʻo e filí mo fili fakaʻaho ke muimui ki he Maama ʻo Kalaisí.
Ko e kupuʻi lea “fānau ʻo e māmá” ʻokú ne fakamatalaʻi ha kakai ʻoku ulo ngingila ai e maama ʻo e ongoongoleleí. ʻOkú ne fakamatalaʻi ha kakai ʻoku nau fekumi ki he māmá pea ʻoku nau lata ki he meʻa ʻoku māʻoniʻoni, mo maʻá. ʻOku ʻi ai ha ʻamanaki atu ko e fānau ʻo e māmá ʻoku nau tokanga mo leʻo—ʻo ʻikai mohe, ʻi he tuʻunga fakalaumālié, lolotonga hono fiemaʻu ke nau ʻaá (vakai, 2 Nīfai 1:13; 1 Tesalonika 5:5–8). ʻOku ʻikai ke nofo fakafiefiemālie pē ʻa e fānau ʻo e māmá ʻi he fakapoʻulí; ʻoku nau maʻu e loto-toʻa ke tuʻu hake pea ulo atu. ʻI he taulōfuʻu mai ʻa e filí, ʻoku ʻilo ʻe he fānau ʻo e māmá e taimi ke fakafepakiʻi aí, taimi ke lea ʻikai aí, mo e taimi ke tafoki pē ʻo lue mei aí. (“Becoming Children of Light,” Ensign, Aug. 2014, 67)
Fakaʻosi ʻaki hano fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukauloto ki he ngaahi tōʻonga kuo ueʻi kinautolu ke fakahoko ʻa ia ʻe tokoniʻi ai kinautolu ke mateuteu ange ke toe feʻiloaki mo e Fakamoʻuí. Fakaafeʻi kinautolu ke lekooti ʻenau ngaahi fakakaukaú mo ʻenau ngaahi ongó.
Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke ʻiloʻi naʻe ʻi ai ha Hē Fakaʻaufuli mei he Moʻoní?
Fakakaukau ke kamata ʻa e ʻekitivitī ako ko ʻení ʻaki hano vahevahe ʻa e tūkunga ko ʻení:
Fakakaukauloto ʻokú ke maʻu ha pōpoaki telefoni mei ho kaungāmeʻá ʻoku pehē, “ʻOku lahi fau ʻa e ngaahi siasi kehekehé. Ko e hā ha meʻa ʻoku makehe ai homou siasí mei he toengá?”
Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau pe te nau mateuteu fēfē ke tali e fehuʻi ko ʻení.
Fakamahinoʻi ange ʻoku tokoni ʻa e ngaahi akonaki ʻa Paula ki he Kāingalotu Tesaloniká ke mahino kiate kitautolu e ʻuhinga ʻoku fiemaʻu ai e Siasi ʻo e Fakamoʻuí kuo fakafoki maí ʻi he māmaní he ʻaho ní. Fakamanatu ange ki he kau akó naʻe fakakaukau ha niʻihi ʻo e Kāingalotu Tesaloniká ʻoku “ofi” (2 Tesalonika 2:2) ʻa e ʻaho ʻo e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí.
Fakaafeʻi e kau akó ke fekumi ʻi he 2 Tesalonika 2:1–9, ʻo kumi e meʻa naʻe kikiteʻi ʻe Paula ʻe hoko kimuʻa ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí. (Mahalo ʻe tokoni ke fakamatala ki he Liliu ʻa Siosefa Sāmita ʻo e 2 Tesalonika 2:2–3 mo e 2 Tesalonika 2:7–9 [Gospel Library]. Ke maʻu ha tokoni lahi ange ʻi he ngaahi veesi ko ʻení, ʻai ke vakai ʻa e kau akó ki he “2 Tesalonika 2:1–4. Ko e hā naʻe akoʻi ʻe Paula fekauʻaki mo e Hē mei he Moʻoní?” mo e “2 Tesalonika 2:3–9. Ko hai ʻa e ‘foha ʻo e malaʻiá?’” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.)
-
Ko e hā naʻe akoʻi ʻe Paula ʻe hoko kimuʻa ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: Naʻe kikiteʻi ʻi he kuonga muʻá kimuʻa ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí, ʻe hoko ha hē mei Hono Siasí. Kapau ʻe fiemaʻu, fakamatalaʻi ange ko e “hē” naʻe fakamatalaʻi ʻe Paulá ko e Hē Fakaʻaufuli ia mei he Moʻoní, ʻa ia naʻe hoko hili e pekia ʻa e kau ʻAposetolo ʻa Sīsū Kalaisí.)
Fakamatalaʻi ange koeʻuhí ʻoku ʻafioʻi ʻe he Tamai Hēvaní ʻa e meʻa kotoa pē (vakai, 2 Nīfai 9:20), naʻe ʻikai fakaʻohovale kiate Ia ʻa e Hē Fakaʻaufuli mei he Moʻoní. ʻI Heʻene ʻofá mo e potó, naʻá Ne ʻomi ai ha founga ke ikunaʻi e Hē Fakaʻaufuli ko ʻeni mei he Moʻoní ʻo fakafou ʻi hono Fakafoki Mai ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí (vakai, Ngāue 3:19–21; ʻEfesō 1:10).
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Ko hono tokoniʻi e kau akó ke fakahoko honau fatongiá ʻi heʻenau akó. ʻOku fiemaʻu ki he ako fakalaumālié ke feinga pea fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e tauʻatāina ke filí. ʻI hono fakahoko ʻe he kau akó honau fatongia ʻi hono ako e ongoongoleleí, ʻoku nau fakaava ai honau lotó ki he ivi tākiekina ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní. Fekumi ki ha ngaahi founga ke fakaafe‘i e kau akó kotoa ke nau kau atu ki he ngaahi lēsoní ‘o fakatatau ki heʻenau ngaahi fiemaʻú mo e ngaahi meʻa ʻoku nau malavá.
Fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ha taha pe lahi ange ʻo e ngaahi fakakaukau fakafaiako ko ʻení ke tokoni ke fakaloloto e mahino ʻa e kau akó ki he Hē Fakaʻaufuli mei he Moʻoní mo e Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí:
-
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e “Ko e Fakafoki Mai ʻa e Kakato ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí: Ko Ha Fanongonongo ki Māmani ʻo e Taʻu Uangeaú” (Gospel Library), pe mamata ʻi he vitiō hono lau ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni e fanongonongó. ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ʻenau ngaahi fakakaukaú mo hanau hoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu toko siʻi.
9:20 -
Fakaafeʻi e kau akó ke kumi ha toe ngaahi potufolofola ʻoku kikite kau ki he Hē Fakaʻaufuli mei he Moʻoní mo e Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí. ʻE lava ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e fekumi ʻi he Gospel Library pe ako e ngaahi fakamatala ki he “Hē Mei he Moʻoní” mo e “Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá. Mahalo te ke fie fokotuʻu ange ke nau fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa fakaʻilonga ʻi he Gospel Library ke fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi potufolofola ʻoku nau maʻú. Fakaafeʻi e kau akó ke nau vahevahe mo ha ngaahi hoa pe ʻi ha kulupu toko siʻi ʻa e ngaahi folofola naʻa nau maʻú.
-
Huluʻi ʻa e vitiō “Ngaahi kuonga fakakosipelí: Ko e Sīpinga ʻo e Hē mei he Moʻoní mo Hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí” (6:52) pe “Jesus Christ’s Church” (1:27). Fakaafeʻi e kau akó ke nau aleaʻi e meʻa ʻoku tokoni e ngaahi vitiō ko ʻení ke mahino lelei ange kiate kinautolu pe ongoʻi fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
6:551:27
Te ke lava foki ʻo fakakaukau ke aleaʻi ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
ʻOku tokoni fēfē ʻa e mahino ko ia e Hē Fakaʻaufuli mei he Moʻoní ke mahino kiate koe ʻa e fiemaʻu ke Fakafoki mai ʻa e ongoongoleleí?
-
ʻOku tokoniʻi fēfē hoʻo moʻuí ʻi he ʻi māmani ʻa e kakato ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí?
Fakaʻosi ʻaki hono vahevahe ho fakamoʻoní ki he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki maí.