Ngaahi Kalasi Folofolá
Sēmisi


“Sēmisi,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2025)

Ko e tūʻulutui ʻa Siosefa Sāmita ʻi he vao ʻakaú ʻo lotu

Lotu ʻa Siosefa Sāmitá, tā fakatātaaʻi ʻe Brian Call

Sēmisi

ʻOku fakamamafaʻi ʻe he tohi ʻa Sēmisí ʻa hono moʻui ʻaki e ongoongoleleí. Naʻe akoʻi ʻe Sēmisi ʻoku kau ʻi he “lotu māʻoniʻoní” (Sēmisi 1:27) ʻa hono tokangaʻi ʻo e masivá, tamai maté, mo e kau uitoú. Naʻá ne akoʻi ʻoku tau fakahaaʻi ʻa e tuí ʻo fakafou ʻi he ngaahi ngāue ʻo e māʻoniʻoní. Naʻá ne fakatokanga ki he Kāingalotú ko e anga fakakaumeʻa mo e māmaní ko e fakafepaki ia ki he ʻOtuá pea ʻoku ʻomi ʻe hono fakaʻaongaʻi hala ʻo e koloá ʻa e mamahí.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofola: Fuakava Foʻou, “Sēmisi

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga ʻo e akó
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Ko e hā e poto ʻokú ke fekumi ki aí? Ako fakalelei ʻa e Sēmisi 1:5–8, pea sio ʻi he foʻi vitiō “Origin” (4:57). Fakakaukau leva ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe he ʻOtuá.

    4:53
  • Te ke fiemaʻu nai ke maʻu ha tui mālohi ange kia Sīsū Kalaisi? Lau ʻa e Sēmisi 2:14–26, ʻo kumi e meʻa te ke lava ʻo fai ke fakamālohia ai hoʻo tuí.

  • ʻOku ʻi ai ha mālohi ʻi he leá! Ko e fē ha taimi kuó ke aʻusia ai ʻa e mālohi ʻo hoʻo ngaahi leá—ki he leleí pe koví? Lau ʻa e Sēmisi 1:26; 3:1–12 ke ako lahi ange fekauʻaki mo e mālohi ʻo e ngaahi leá.

fakaʻilonga ki he fealēleaʻakí
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa Sēmisí.

fakaʻilonga ʻo e ako fakataukeí
Ako Fakataukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e Sēmisi 1:5–8 ko ha konga ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ʻa e taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Ngaahi Akonaki ʻa e Kau taki ʻo e Siasí ke Mahino ʻa e Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e meʻa pe ngaahi meʻa fē ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Sēmisi 1:5–8

Ko e hā e poto ʻoku ou masiva aí?

Te ke lava ʻo kamata ʻaki hono fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní. Hili iá pea ʻai ke fakafonu ʻe he kau akó e ngaahi konga ʻatā ʻi lalo ʻi he kupuʻi leá.

Palesiteni Russell M. Nelson

Ko e hā e poto ʻokú ke masiva aí? Ko e hā ʻokú ke ongoʻi ko ha meʻa mahuʻinga ʻoku fiemaʻu ke ke ʻilo pe mahino kiate koé? (“Fakahā maʻá e Siasí, Fakahā ki Heʻetau Moʻuí,” Liahona, Mē 2018, 95)

ʻOku ou fiemaʻu ha poto fekauʻaki mo e koeʻuhí ke u lava ʻo .

Fakamatalaʻi ange naʻe akoʻi ʻe Sēmisi, ko e tokoua ʻo Sīsuú, ki he Kāingalotu ʻi hono kuongá ʻa e founga ke fekumi ai ki he potó mei he ʻOtuá. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Sēmisi 1:5–6, ʻo kumi e meʻa naʻe akoʻi ʻe Sēmisi fekauʻaki mo e founga te tau lava ai ʻo maʻu ʻa e potó.

  • Ko e hā ʻoku akoʻi ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e potó? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku foaki lahi ʻe he Tamai Hēvaní ʻa e potó kiate kinautolu ʻoku kole kiate Ia ʻi he tuí.)

  • Ko e hā ha ngaahi aʻusia kuó ne tokoniʻi koe ke ke ʻiloʻi ʻoku moʻoni ʻa e talaʻofa ʻi he Sēmisi 1:5–6?

ʻOange ha kiʻi taimi ki he kau akó ke nau ako ʻa e Sēmisi 1:6–8, ʻo kumi e meʻa naʻe akoʻi ʻe Sēmisi fekauʻaki mo e founga ʻoku totonu ke tau hū ai ki he Tamai Hēvaní ke maʻu ha potó. Ke fakaloloto e mahino ʻa e kau akó, fakakaukau ke fehuʻi ange:

  • ʻOkú ke pehē ko e hā hono ʻuhinga ʻo e kole ʻi he tuí?

  • Ko e hā ʻa e meʻa ʻokú ne tokoniʻi lahi taha koe ke ke fakaʻehiʻehi mei he veiveiua hoʻo tuí?

  • ʻE founga fēfē hano taʻofi koe ʻe he “lotolotouá” (veesi 8) mei he potó? (Ke maʻu ha ʻilo lahi ange, te ke lava ʻo lau ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 18:21; Mātiu 6:24; 1 Kolinitō 10:21).

Ke tokoni ke toe fakakaukau lahi ange ʻa e kau akó ki he mahuʻinga ʻo e ngaahi akonaki ʻa Sēmisí, fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi founga ako ko ʻení. ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakakato ai ha founga ako ʻe taha pe fakatouʻosi:

  1. Fakaʻaongaʻi ʻa e Gospel Library ke fekumi ki he ngaahi akonaki mei he kau taki ʻo e Siasí pe ngaahi potufolofola ʻoku fekauʻaki mo e Sēmisi 1:5–6. Te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi foʻi lea fekumi hangē ko e “Sēmisi 1:5” pe “Kole ki he ʻOtuá” ʻi he puha fekumi ʻo e Gospel Library. Fakakaukau ke fakafehokotaki e ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻokú ke maʻú ki he Sēmisi 1:5–6. Lekooti hoʻo ngaahi fakakaukau fekauʻaki mo e founga ʻe lava ke fakamālohia ai ʻe he ngaahi akonaki ko ʻení hoʻo loto-falala te ke lava ʻo maʻu ʻa e potó mei he ʻOtuá.

  2. Ako ʻa e fekumi ʻa Siosefa Sāmita ki he moʻoní ʻi he Siosefa Sāmita–Hisitōlia 1:10–17. Lekooti ʻa e meʻa ʻoku makehe kiate koe fekauʻaki mo e aʻusia ʻa Siosefa Sāmitá, kau ai ʻa e meʻa ʻokú ke ako pe ongoʻi fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.

ʻI he ʻosi ʻa e kau akó, fakaafeʻi ke nau vahevahe ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi fakakaukaú ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki pe fakakalasi.

Fakakaukau ke fakaʻosi ʻaki hano aleaʻi e toenga ʻo e lea ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:

Palesiteni Russell M. Nelson

Ko e hā e poto ʻokú ke masiva aí? Ko e hā ʻokú ke ongoʻi ko ha meʻa mahuʻinga ʻoku fiemaʻu ke ke ʻilo pe mahino kiate koé? Muimui ki he tā sīpinga ʻa e Palōfita ko Siosefa Sāmitá. Kumi ha feituʻu longonoa te ke lava ʻo toutou ʻalu ki ai. Fakavaivaiʻi koe ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá. Fakahā hake ho lotó ki hoʻo Tamai Hēvaní. Tafoki kiate Ia ke maʻu ha ngaahi tali mo ha fakafiemālie.

Lotu ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí fekauʻaki mo hoʻo ngaahi hohaʻá, manavasiʻí, mo ho ngaahi vaivaí—ʻio, ʻa e ngaahi fakaʻānaua ʻo ho lotó. Peá ke fakafanongo leva! Tohi ʻa e ngaahi fakakaukau ʻoku haʻu ki ho ʻatamaí. Hiki e ngaahi meʻa ʻokú ke ongoʻí pea fakahoko ʻa e meʻa naʻe ueʻi koe ke ke faí. (“Fakahā maʻá e Siasí, Fakahā ki Heʻetau Moʻuí,” Liahona, Mē 2018, 95)

Fakaafeʻi e kau akó ke toe vakaiʻi ʻa e meʻa naʻa nau tohi ʻi he kamataʻanga ʻo e ʻekitivitī ako ko ʻení. ʻOange ha taimi ke nau fakalaulauloto ki he founga te nau lava ai ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa kuo nau ako mo ongoʻi he ʻaho ní ke tokoni ke nau fekumi ki he fakahinohino ʻa e ʻEikí. Poupouʻi kinautolu ke lekooti ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e ngaahi ongo fakalaumālié.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Sēmisi 2:14–26

ʻE lava fēfē ʻe he ngāue ʻi he tui kia Sīsū Kalaisí ʻo ʻomi ha mālohi lahi ange kiate au?

Kamata ʻaki hano fakaʻaliʻali e laʻiʻata ko ʻení pea fehuʻi ange:

  • Ko e hā ha mālohi pe tuʻunga malava ʻokú ke vakai mai ki ai ʻi heni?

afi ʻoku ʻikai tutu

Fakaʻaliʻali ʻa e ongo laʻiʻata hokó pea fehuʻi ange:

  • Kapau ʻoku fakafofongaʻi ʻe he fefié ʻa e tāpuaki ʻa e ʻOtuá maʻatautolú, ko e hā ʻoku fakafofongaʻi ʻe he masí? Fēfē ʻa e afí?

  • ʻE fakafehoanaki fēfē nai ʻa e talanoa fakatātā ko ʻení ki he tuí mo e ngaahi ngāué?

masi ʻi he veʻe afí
afi ʻoku vela

Fakamahinoʻi ange naʻe akoʻi ʻe Sēmisi ha ngaahi lēsoni mahuʻinga fekauʻaki mo e vā fetuʻutaki ʻi he tuí mo e ngaahi ngāué (ngaahi feingá mo e ngāué). Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Sēmisi 2:14–26, ʻo kumi e founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai e ngaahi akonaki ʻa Sēmisí ki he talanoa fakatātā ʻo ha fokotuʻunga papa, masi, mo ha afi ʻoku vela kakaha. (Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e ngaahi veesi ko ʻení, fakakaukau ke fakahinohino kinautolu ki he “Sēmisi 2:14–26. Ko e hā naʻe akoʻi ʻe Sīsū Kalaisi fekauʻaki mo e tuí mo e ngaahi ngāué?ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú

Ke tokoni ki hono fakalahi e mahino ʻa e kau akó ki he ngaahi veesi ko ʻení, fakakaukau ke fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • ʻOkú ke pehē ko e ʻuhinga ki he hā ʻa e kupuʻi lea “[ko e] tui taʻe ʻi ai ʻa e ngaahi ngāué, ʻoku mate foki ia” (veesi 26)?

  • ʻOku fekauʻaki fēfē ʻa e ngaahi ngāue leleí (ngaahi ngāué mo e fāifeingá) mo ʻetau tui kia Sīsū Kalaisí? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku fakahaaʻi ʻa e tui moʻoni kia Sīsū Kalaisí ʻe heʻetau ngaahi ngāue māʻoniʻoní.)

  • Kuo tākiekina fēfē ʻe hoʻo tui kia Sīsū Kalaisí hoʻo ngaahi ngāué mo e ngaahi feingá?

  • Kuo tākiekina fēfē ʻe hoʻo ngaahi feingá mo e ngaahi ngāué hoʻo tui kia Sīsū Kalaisí?

Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali mo lau ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Teili G. Lenilani, pe ko hoʻo mamata ʻi he kamataʻanga ʻo e “Mohu Tāpuekiná” (taimi 1:15 ki he 3:27) ʻoku fakamatalaʻi ai ʻa e talanoa fakatātā naʻe fakaʻaongaʻi kimuʻa ʻi he kalasí.

15:10
ʻEletā Dale G. Renlund

Ko e ngaahi tāpuaki lahi taha ʻoku finangalo e ʻOtuá ke ʻomi maʻatautolú ʻe fiemaʻu ke tau fai ha ngāue—ngāue ʻoku fakatefito ʻi heʻetau tui kia Sīsū Kalaisí. Ko e tui ki he Huhuʻí ko ha tefitoʻi moʻoni ia ʻo e ngāue mo e mālohi. Te tau ʻuluaki ngāue ʻi he tui, pea toki maʻu e mālohí—ʻo fakatatau ki he finangalo mo e taimi ʻa e ʻOtuá. ʻOku mahuʻinga e fakahokohokó. ʻOku siʻisiʻi maʻu pē e ngāue ʻoku fiemaʻú ʻi hono fakahoa ki he ngaahi tāpuaki ʻoku tau maʻú. (“Mohu Tāpuekiná,” Liahona, Mē 2019, 70)

  • Kuo tāpuekina fēfē hoʻo moʻuí ʻi hoʻo ngāue ʻi he tuí?

Ke tokoni ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa ʻoku nau akó, fakakaukau ke vahevahe ʻa e kalasí ki ha fanga kiʻi kulupu iiki. Fakaʻaliʻali e ngaahi tūkunga ko ʻení, pea fakaafeʻi e ngaahi kulupú ke nau fili ha tūkunga ʻe taha pe lahi ange ke aleaʻi. ʻI he tūkunga takitaha ʻoku nau filí, fakaafeʻi kinautolu ke aleaʻi e ngaahi ngāue ʻe ala fai ʻe ha taha kapau te nau (1) tokanga taha ki he ngaahi ngāué pea taʻetokanga ki he tui kia Sīsū Kalaisí, (2) tokanga taha ki he tuí pea taʻetokanga ki he ngaahi ngāué, pe (3) fakahaaʻi ʻenau tui kia Sīsū Kalaisí ʻo fakafou ʻi heʻenau ngaahi ngāue māʻoniʻoní.

  • Ikunaʻi ʻo ha maʻunimaá

  • Ko hono maʻu e fakahinohino ʻa e ʻEikí fekauʻaki mo ha fili mahuʻinga ʻi he moʻuí

  • Maʻu ha fakamoʻoni

  • Ngāue fakafaifekau

  • Fefaʻuhi mo e ngaahi faingataʻa ʻo e moʻui lelei fakaeʻatamaí

  • Fakaafeʻi e kau akó ke nau vahevahe ha ngaahi fakakaukau ne nau maʻu ʻi heʻenau ngaahi fealēleaʻaki fakakulupú.

Ke fakaʻosí, fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi founga te nau lava ai ʻo fakahaaʻi lelei ange ʻenau tui kia Sīsū Kalaisí ʻo fakafou ʻi heʻenau ngaahi ngāué. ʻOange ha taimi ke nau lekooti e ngaahi ueʻi ʻoku nau maʻu mei he Laumālie Māʻoniʻoní pea fokotuʻu ha taumuʻa. Poupouʻi ke ngāueʻi ʻenau ngaahi palaní.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Sēmisi 1:26; 3:2–12

ʻOku tākiekina fēfē nai au mo e niʻihi kehé ʻe heʻeku ngaahi leá?

Vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Lainolo A. Lasipení:

ʻEletā Ronald A. Rasband

ʻOku mahuʻinga ʻaupito ʻa e ngaahi leá. Te u toe fakaongo atu ia. ʻOku mahuʻinga ʻa e ngaahi leá! Ko e fakavaʻe ia ʻo ʻetau fehokotakí; ʻoku nau fakafofongaʻi ʻetau tuí, tuʻunga moʻuí, mo e ngaahi fakakaukaú. ʻOku tau lea ʻi he taimi ʻe niʻihi; pea fakafanongo ʻi he taimi ʻe niʻihi. ʻOku fokotuʻu ʻe he ngaahi leá ha tōʻonga fakakaukau. ʻOku nau fakaongo atu ʻetau ngaahi fakakaukaú, ongó, mo e aʻusiá ki he leleí pe koví. (“ʻOku Mahuʻinga ʻa e Ngaahi Leá,” Liahona, Mē 2024, 70)

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi lea kuo nau fakaʻaongaʻi he ʻaho ní.

  • Ko e hā hano ʻaonga hoʻo ngaahi leá ki he niʻihi kehé? Fēfē ʻene ʻaonga kiate koé? (Te ke lava ʻo fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke nau vahevahe ha ngaahi aʻusia ʻoku ʻikai fuʻu fakataautaha.)

Fakamahinoʻi ange naʻe fakaʻaongaʻi ʻe Sēmisi ha fakatātā fakataipe ke fakatokanga ki he Kāingalotú fekauʻaki mo ʻenau ngaahi leá. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako e Sēmisi 1:26; 3:2–12, ʻo kumi e fakatātā naʻe fakaʻaongaʻi ʻe Sēmisí. Fakaafeʻi kinautolu ke nau lau ʻa e “Sēmisi 3:1–12. Ko e hā naʻe akoʻi ʻe Sēmisi fekauʻaki mo e ngutú mo e ʻeleló?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú ke mahino lelei ange ʻa e fakatātā ko ʻení.

Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali pea fakaafeʻi e kau akó ke nau aleaʻi e ngaahi fehuʻi ko ʻení mo hanau hoa pe ʻi ha kulupu tokosiʻi:

  • Ko e fē ʻi he ngaahi fakataipe naʻe fakaʻaongaʻi ʻe Sēmisi ke akoʻi ʻaki ʻetau ngaahi leá ʻoku fekauʻaki lahi taha mo koé? Ko e hā hono ʻuhingá?

  • Ko e hā naʻá ke ako mei he ngaahi fakataipe ko ʻení ʻe lava ke ne uesia ʻa e anga hoʻo fetuʻutaki mo e niʻihi kehé?

Fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke nau vahevahe mo e kalasí ha niʻihi ʻo e ngaahi moʻoni ne nau maʻu mei he ngaahi akonaki ʻa Sēmisí. (ʻI hono fakaʻaongaʻi ʻenau lea pē ʻanautolú, te nau lava ʻo ʻiloʻi ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻI heʻetau ako ke mapuleʻi ʻetau leá, te tau lava ʻo ako ke mapuleʻi ʻa e toenga ʻo ʻetau ngaahi ngāué [vakai, Sēmisi 3:2]. ʻE lava ke ʻi ai ha ola lahi ʻo e ngaahi lea ʻoku tau fakaʻaongaʻí, ki he leleí pe koví [vakai, Sēmisi 3:3–8]. ʻOku feinga ʻa e kau muimui ʻo e ʻOtuá ke fakaʻaongaʻi ʻenau ngaahi leá ki ha ngaahi taumuʻa māʻoniʻoni, kae ʻikai fakamafola ʻa e koví [vakai, Sēmisi 3:8–12].)

Fakakaukau ke aleaʻi ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó e ngaahi moʻoni ko ʻení:

  • Ko e hā ka tākiekina ai ʻe he meʻa ʻokú ke lea ʻakí ʻa e anga hoʻo tōʻongá?

  • ʻE lava fēfē ke hangē ʻetau ngaahi leá ko ha afi (vakai, Sēmisi 3:6) mo fakatupu ʻa e faingataʻá, mamahí, mo e faingataʻaʻiá?

  • Ko e hā te tau lava ʻo ako mei he Fakamoʻuí fekauʻaki mo e founga ke talanoa ai mo e niʻihi kehé? (Kapau ʻe tokoni, te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau kumi ha ngaahi potufolofola ʻoku fakamatala fekauʻaki mo e founga naʻe tāpuakiʻi ai ʻe he Fakamoʻuí ha taha ʻo fakafou ʻi Heʻene ngaahi folofolá. ʻE lava ke fakaʻaongaʻi ʻeni ko ha ngaahi sīpinga: Mātiu 16:21–27; Luke 23:34; Sione 8:1–11; Sione 11:5, 23–26, 40–43; Sione 14:27; 3 Nīfai 17:15–17; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 121:7–9.)

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Fakamamafaʻi ʻa e sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí. Ko e founga ʻe taha ke nofotaha ai ʻia Sīsū Kalaisi ʻo tatau ai pē pe ko e hā e meʻa ʻokú ke akoʻí ko e fakamamafaʻi e founga ʻokú Ne hoko ai ko e sīpinga haohaoa ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoni kotoa ʻo e ongoongoleleí. Naʻa mo e taimi ʻoku ʻikai fakamatalaʻi fakahangatonu ai e sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻi ha potufolofolá, te ke lava ʻo tokoni ki he kau akó ke nau fakafehokotaki e ngaahi moʻoni ʻi he fakamatala fakafolofolá mo e sīpinga ʻa e Fakamoʻuí.

Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni naʻe fai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní. Fakaafeʻi e kau akó ke nau tokanga ki he ngaahi founga te tau lava ai ʻo anga faka-Kalaisi ange ʻi heʻetau fetuʻutaki mo e niʻihi kehé.

Palesiteni Russell M. Nelson

ʻOku mahuʻinga moʻoni ʻa e founga ʻetau fetauhiʻakí! ʻOku mahuʻinga ʻaupito ʻa e anga ʻo ʻetau talanoa ki he niʻihi kehé pea fekauʻaki mo kinautolu ʻi ʻapi, ʻi he lotú, ʻi he ngāué, pea ʻi he ʻinitanetí. ʻI he ʻaho ní, ʻoku ou kole atu kiate kitautolu ke tau feohi mo e niʻihi kehé ʻi ha founga māʻolunga mo māʻoniʻoni ange. … Kapau ʻoku ai ha meʻa ʻoku māʻoniʻoni, fakaʻofoʻofa, pe ongoongo lelei pe feʻunga mo hono vikivikiʻí” ʻa ia te tau lava ʻo lea ʻaki ki ha taha—ʻo tatau ai pē pe kiate ia tonu pe ʻi he ʻikai ke ne ʻi aí—ʻoku totonu ke hoko ia ko ʻetau tuʻunga moʻui ʻo e fetuʻutakí. (“Fiemaʻu ha Kau Faʻa Fakalelei,” Liahona, Mē 2023, 99–100)

Ke tokoni ki he kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi founga māʻolunga mo māʻoniʻoni ange ke lea ai ki he niʻihi kehé pea mo lea ai fekauʻaki mo e niʻihi kehé, fakaʻaliʻali e ngaahi lea ko ʻení ko ha ngaahi ʻuluʻi tohi ʻi he palakipoé:

  • Langaki Moʻuí

  • Fakamoʻui

  • Loto-mamahi

  • Fakaangaʻi

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha niʻihi ʻo e ngaahi lea kuo nau fakaʻaongaʻi ʻi he kuohilí ʻe ala fekauʻaki mo e ʻuluʻi tohi takitaha. (Te ke lava ʻo fakaafeʻi ke nau vakai ki ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi fetuʻutaki fakaʻilekitulōnika kimuí ni maí ke kumi ha ngaahi sīpinga.) Hili ha taimi feʻunga, kole ange ke nau fakalaulauloto ʻi he faʻa lotu mo lekooti e ngaahi founga te nau feinga ai ke hangē ange ko e Fakamoʻuí ʻi he founga ʻo ʻenau talanoa ki he niʻihi kehé pea mo e talanoa fekauʻaki mo e niʻihi kehé. Te ke lava ʻo kole ki ha kau ako ʻe niʻihi ʻe loto-fiemālie ke nau vahevahe ha ngaahi palani ʻoku ʻikai fuʻu fakatāutahá mo e kalasí.

Fakamoʻoni ki he ngaahi moʻoni kuo mou aleaʻí. Poupouʻi e kau akó ke nau hangē ange ko e Fakamoʻuí ʻi heʻenau fetuʻutaki mo e niʻihi kehé.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”