“Mātiu 21–23; Maʻake 11; Luke 19–20; Sione 12,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2025)
Mātiu 21–23; Maʻake 11; Luke 19–20; Sione 12
Naʻe hāʻele fakalāngilangi ʻa Sīsū Kalaisi ki Selusalema kae kalanga ʻa e kakaí, “Hōsana.” Naʻá Ne fakamaʻa ʻa e temipalé. Naʻe ʻekea ʻe he kau taki ʻo e kakai Siú ʻa e mafai ʻo Sīsuú. Naʻe akonaki ʻa e Fakamoʻuí fekauʻaki mo e malí, ʻEne Toetuʻú, mo e ongo fekau lalahi ʻe uá. Naʻá Ne valokiʻi ʻa e kau taki ʻo e kau Siú ʻi heʻenau mālualoí.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Mātiu 21–23; Maʻake 11; Luke 19–20; Sione 12”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Kuó ke fāifeinga nai ke fakahaaʻi hoʻo ʻofa mo e līʻoa ki he Fakamoʻuí? Fakakaukau ke mamata ʻi he “Ko e Hū Ikuna ʻa e ʻEikí ki Selusalemá” (1:22) pea lau leva ʻa e Mātiu 21:1–11, 15–16 ke ʻilo e founga naʻe fakahaaʻi ai ʻe he kakaí ni ʻenau līʻoá.
1:9 -
ʻI hoʻomou ako ʻa e Luke 19:1–10, fakakaukau ki he meʻa ʻoku fai ʻe Sākeasi ke fakahaaʻi ʻaki ʻene holi fakamātoato ke tali ʻa e Fakamoʻuí. Te ke ala fakalaulauloto foki ki he meʻa naʻá ke toki fai ke fakahaaʻi ai hoʻo holi ke maʻu e Fakamoʻuí ʻi hoʻo moʻuí.
-
ʻI hoʻomou ako e valoki ʻa e Fakamoʻuí ki he mālualoí ʻi he Mātiu 23, fakakaukau ki ha founga te ke lava ai ʻo fakaʻehiʻehi mei he mālualoí ʻi hoʻo moʻuí.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Mātiu 21–23; Maʻake 11; Luke 19–20; Sione 12.
Akoʻi ʻo e Taukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 22:36–40 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono Vahevahe ʻo e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ʻi he ʻOfa mo e Ongoʻingofuá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Mātiu 21:1–11, 15–16; Sione 12:1–8
Te u lava fēfē ke fakahaaʻi ʻeku līʻoa ki he Fakamoʻuí?
Te mou lava ʻo kamata ʻaki haʻo hiki ʻi he palakipoé ʻa e foʻi lea līʻoá. Fakamatalaʻi ange ʻoku ʻuhinga ʻa e foʻi lea ko ʻení ki he ʻofa, falala, mo mateakiʻi kakato ha tokotaha pe ngāue. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ʻoku mateakiʻi ʻe he kakaí ʻi hotau kuongá.
-
ʻOkú ke pehē ʻoku fōtunga fēfē ha moʻui ʻa ha taha ʻi heʻene mateakiʻi ʻa Sīsū Kalaisí?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakatātā ʻi laló. Fakamatalaʻi ange, kimuʻa ʻi Heʻene hāʻele lāngilangiʻia ki Selusalemá, naʻe afe ʻa Sīsū Kalaisi ʻi Pētani, ʻa ia naʻe tākai ai ʻe Mele Hono toʻukupu kelekelé. ʻE lava ke ʻomi ʻe he ngaahi meʻa ko ʻeni naʻe hokó ha ngaahi fakakaukau mahuʻinga ki he founga ke fakahaaʻi fūfūnaki mo fakahāhā ai hono mateakiʻi ʻo e Fakamoʻuí.
Ko e Lāngilangiʻia ʻa Kalaisi ki Selusalemá, tā fakatātāʻi ʻe Harry Anderson
Tā fakatātaaʻi ʻe Brian Call
Fakaʻaliʻali e ngaahi ʻekitivitī ako ko ʻeni ke fili mei aí. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ngāue mo hanau hoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu pea fili ha taha ʻo e ngaahi meʻa ko ʻeni ʻi laló.
-
Founga 1: Lau ʻa e Sione 12:1–8, pea aleaʻi ʻa e meʻa ʻe lava ke akoʻi mai ʻe he ngaahi ngāue ʻa Melé fekauʻaki mo e mateakiʻí. Te ke mou lava foki ke ako ʻa e “Sione 12:1–8. Ko e hā naʻe mahuʻinga fekauʻaki mo hono tākai ʻe Mele ʻa Sīsū Kalaisi?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.
-
Founga 2: Lau ʻa e Mātiu 21:1–11, pea aleaʻi ʻa e meʻa ʻe lava ke akoʻi mai ʻe he meʻa ko ʻeni naʻe hokó fekauʻaki mo hono fakahaaʻi ʻo e māteakiʻi ʻo e Fakamoʻuí. Te mou ala ako foki mo e “Mātiu 21:1–11. Ko e hono mahuʻinga ʻo e hāʻele fakalāngilangi ʻa e Fakamoʻuí?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.
Hili hano ʻoange ha taimi feʻunga ki he kau akó ke fakakakato ʻenau ʻekitivitī naʻe filí, fakaafeʻi ke vahevahe ʻa e meʻa ne nau ako fekauʻaki mo hono mateakiʻi ʻo e Fakamoʻuí. ʻI he vahevahe ko ia ʻe he kau akó ʻenau ngaahi ʻiló, fakakaukauʻi pe ʻe tokoni ha taha ʻo e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke fakalahi ʻenau mahinó:
-
ʻI he fakamatala ko ʻení, ko e hā ʻoku fakahaaʻi ʻe he ngaahi lea mo e ngāue ʻa e kakaí fekauʻaki mo ʻenau ngaahi ongo ki he Fakamoʻuí? (ʻE lava ke tala atu ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: Te tau lava ʻo fakahaaʻi ʻetau ʻofa mo e mateakiʻi ʻa Sīsū Kalaisí ʻi heʻetau ngaahi leá mo e tōʻongá.)
-
Ko e hā ha ngaahi lea mo ha ngaahi tōʻonga te ne lava ke tala ʻetau ʻofa mo e mātekiʻi ʻo e Fakamoʻuí?
-
Kuó ke ongoʻi fēfē nai ʻi hoʻo fakahaaʻi ʻa hoʻo ʻofa mo e līʻoa ki he Fakamoʻuí?
Fakakaukau ke ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakaukauʻi ai ha meʻa ʻe taha te nau lava ʻo fai ke fakahaaʻi fakahāhā mo fūfūnaki ai ʻenau mateakiʻi lahi ange ʻa e Fakamoʻuí.
Te u moʻui ʻaki lelei fēfē ange ʻa e ongo fekau lalahi ʻe uá?
Fakakaukau ke aleaʻi ʻa e ngaahi faingataʻa ʻoku hoko ‘i he tūkunga ko ʻení:
Ko Maliá ko ia tokotaha pē ʻoku mēmipa he Siasí ʻi hono fāmilí. ʻI heʻene ʻalu ki he ngaahi houalotú he Sāpaté, ʻoku ʻikai ke ne faʻa maʻu ʻa e ngaahi ʻekitivitī fakafāmilí. ʻI ha ʻaho ʻe taha, naʻe pehē ange ʻa e tokoua ʻo Maliá ki ai, “Ko e hā ʻoku mahuʻinga ange kiate koé—ko ho siasí pe ko hotau fāmilí?”
Hili haʻamou aleaʻi mo e kau akó ʻa e meʻa ʻoku hokó, fakaafeʻi ke nau lau ʻa e Mātiu 22:34–40, ʻo kumi e ngaahi moʻoni naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa ia ʻe ala tokoni kia Maliá. Fakakaukau ke ke ʻeke ange ha fehuʻi ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā ha foʻi moʻoni naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí? Ko e hā ʻoku nau mahuʻinga aí? (Mahalo ʻe fakamatalaʻi ʻe he kau akó ha meʻa hangē ko ʻení: Ko e fekau ʻuluaki mo lahí ke ʻofa ki he ʻOtuá pea ko hono uá ke ʻofa ki hotau kaungāʻapí.) ʻE fakaʻaongaʻi fēfē ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení ki he tūkunga ʻo Maliá?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā naʻe ui ai ʻe he Fakamoʻuí ʻa e ongo fekau ko ʻení ko e lahi taha ʻi he ngaahi fekau kotoa ʻi he folofolá?
-
Ko e hā ʻe ala hoko kapau te tau fakamuʻomuʻa ʻa e fekau hono uá ʻi he ʻuluaki fekaú?
Te ke lava ke vahevahe ʻa e kau akó ki ha fanga kiʻi kulupu pea tufa ange ʻa e laʻipepa tufa ʻo e “ʻOfa ʻi he ʻOtuá mo e Niʻihi Kehé.” Fakamahinoʻi ange ʻe lava ke fakafeʻiloaki mai ʻe he fakamatala ko ʻení ha ngaahi tefito pelepelengesi. Kapau ʻe fiemaʻu, te mou ala fakamanau ʻa e taukei “Ko hono Vahevahe ʻo e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ʻi he ʻOfa mo e Ongoʻingofuá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Fakakaukau ke ʻoange ha taimi ki he kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ne nau ako mei heʻenau ngaahi fealēleaʻaki fakakulupú pea mo fai ha toe ngaahi fehuʻi kehe. Fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki he meʻa te nau lava ʻo fai ke ʻofa lahi ange ai ki he ʻOtuá mo honau kaungāʻapí.
Te u lava fēfē ke fakaʻehiʻehi mei he mālualoí?
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e ngaahi tūkunga ko ʻení:
ʻOku feinga ʻa Teimoni ke ne ikunaʻi hono maʻunimā ia ʻe he ponokalafí. Hili haʻane foua ha ngaahi meʻa fakalotosiʻi, naʻá ne ongoʻi loto-foʻi mo talaange ki hono taki lakanga fakataulaʻeikí: “Mahalo ʻoku totonu ke ʻoua pē te u toe haʻu au ki he lotú. ʻOku ou foʻi au ʻi he mālualoí.” (vakai, Bradley R. Wilcox, “Oku ʻIkai Haohaoa ʻa e Moʻui Tāú,” Liahona, Nōvema 2021, 62)
-
Ko e hā haʻo fakakaukau ki he vakai ʻa Teimoni kiate iá?
Fakamatalaʻi ange naʻe folofola hangatonu ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he Mātiu 23, ki he ngaahi nunuʻa fakalaumālie ʻo e mālualoí (vakai, “Mātiu 23:13–33. Ko e hā ʻa e mālualoi?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú). Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau faʻu ha fanga kiʻi kulupu, pea tufa ange haʻanau laʻipepa tufa ʻo e “ʻOku Fakatokanga ʻa e Fakamoʻuí fekauʻaki mo e Mālualoí” koeʻuhí ke nau lava ʻo fakaloloto ʻenau mahino ki he meʻa naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí.
Te ala fakaafeʻi ʻa e kulupú takitaha ke nau hiki ʻi he palakipoé ha foʻi moʻoni pe ʻilo ʻe taha naʻa nau maʻu. ʻE ala kau ʻi he ngaahi moʻoní pe ngaahi fakakaukaú ʻa e ngaahi meʻa ko ʻení: Ko e mālualoí ko e ʻikai fakahoko ia ʻa meʻa ʻoku tau akoʻí. Ko e mālualoí ko hono fakaʻaongaʻi ia ʻo e ngaahi fakataipe fakalotú ke fakaʻalinga lelei ange ki he niʻihi kehé. Ko e mālualoí ko e tokanga ki he fanga kiʻi meʻa māʻulalo angé ke fakaʻehiʻehi mei hono fai ʻo e ngaahi meʻa ʻoku mahuʻinga angé. Ko e mālualoí ko e fakangalingali ia ʻoku tau angatonu ange ʻi hotau tuʻunga totonú. Ko e mālualoí ko hano tukunoaʻi ia e tuʻunga moʻoni ʻo hotau laumālié.
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakaukauʻi ʻa e moʻoni ʻoku fekauʻaki lahi taha mo ʻetau moʻuí pea mo fakakaukauʻi ʻa e founga te nau ala fakaʻaongaʻi aí. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakakaukauʻi pe ʻe founga fēfē hano tokoniʻi kinautolu ʻe he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ke nau hao mei he mālualoí.
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke toe vakaiʻi ʻa e meʻa naʻe hokó mei he kamataʻanga ʻo e ʻekitivitií pea aleaʻi pe naʻe tonu ʻa Teimoni ʻi heʻene vakaiʻi fakataautaha iá. Te ke lava ʻo vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Misa Peletilī R. Uilikokí:
ʻOku ʻikai ko ha mālualoi koe koeʻuhí he ʻoku ʻi ai hao ʻulungaanga kovi ʻokú ke feinga ke tuku. Ka ko ha mālualoi koe kapau ʻokú ke fufuuʻi ia, loi fekauʻaki mo ia, pe feinga ke ke tui ko e Siasí ʻa e palopalemá ʻi heʻene feinga ke pukepuke ʻa e faʻahinga tuʻunga moʻui māʻolunga peheé. ʻOku ʻikai ko ha mālualoi ʻa hoʻo faitotonu ʻi hoʻo ngaahi ngāué mo feinga ke laka ki muʻá. Ko e hoko ia ko ha ākongá. (“ʻOku ʻIkai Haohaoa ʻa e Moʻui Tāú,” Liahona, Nōvema 2021, 62)
ʻOku ʻafioʻi nai au ʻe he Fakamoʻuí?
Ko e Fakatupulaki ʻo ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Fokotuʻu ha ʻātakai ʻoku malu ki he tokotaha kotoa pē. Ko hotau tokolahi tahá kuo tau aʻusia ha ngaahi taimi naʻe fakamāuʻi, ʻikai ʻofaʻi, pe taʻe-fiemaʻua ai kitautolu. ʻI heʻetau ongoʻi pehení, ʻe faingataʻa leva ke ō ki he ʻinisititiutí. Fakakaukauʻi ha meʻa te ke lava ʻo fai ke tokoniʻi ai kinautolu te nau ala ongoʻi peheni kae ʻikai ongoʻi talitali lelei, fakakau, malu, pea mo ʻofaʻí. Fakafōtunga ʻi hoʻo leá mo e tōʻongá hono ʻuhinga ʻo e fakahaaʻi ha ʻofa faka-Kalaisi ki he kotoa e fānau ʻa e ʻOtuá.
Te ke lava ʻo kamata ʻaki haʻo fakaʻaliʻali e lea ko ʻeni ʻa Sisitā Kalo F. Makongikī, ko e Toko ʻUluaki mālōlō ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Kau Finemuí. Fakamatalaʻi nounou ha taimi naʻá ke ongoʻi ai pe ʻe ha taha ʻokú ke ʻiloʻi naʻe fakamāuʻi pe ʻikai talkitali lelei ki he lotú, akó, ngāué, pe ʻi he koló:
ʻOku ou ʻiloʻi ʻa e kakai ʻoku nau ōmai ki he lotú he Sāpate kotoa ke fakalotoa mo langaki fakalaumālie kinautolu pea nau mavahe ʻoku nau ongoʻi fakamāʻuʻi, mo ʻikai ʻofaʻi mo taʻe-fiemaʻua, hangē ʻoku ʻikai ha potu moʻonautolu ʻi he lotú. (“Lifting Others” [vitiō], Gospel Library)
Fakamahinoʻi ange. ʻi he Fuakava Foʻoú, naʻe fai ʻa e sio lalo ki he kau tānaki tukuhau hangē ko Sākeasí. (Ke ʻilo lahi ange ki he kau tānaki tukuhaú, te ke ala ʻai ʻa e kau akó ke nau fakamanatu ʻa e “Luke 5:27–30. Ko e hā naʻe fehiʻanekinaʻi ai ʻe he kau Siú ʻa e kau tānaki tukuhaú?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.)
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau lau ʻa e Luke 19:1–10, ʻo kumi e founga naʻe fai e Sīsū kia Sākeasí. Fakakaukau ke fai ange ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení, ke fakalahi e mahino ʻa e kau akó:
-
Ko e hā te tau lava ʻo ako mei he folofola mo e tōʻonga ʻa e Fakamoʻuí fekauʻaki mo e founga ke fai kiate kinautolu ʻoku ongoʻi fehiʻanekina, ʻikai ʻofaʻi, pe fakamāuʻí?
-
Ko e fē ha taimi kuó ke mamata ai ki ha ʻofa faka-Kalaisi ʻa ha taha ki ha taha? Naʻá ke ongoʻi fēfē ʻi he meʻa naʻá ke mamata ki aí?
-
Ko e hā te tau lava ʻo ako meia Sākeasi ʻi he meʻa ke fai ʻi ha taimi ʻoku ʻikai ke tau ongoʻi ʻofaʻi ai pe tali ʻe he niʻihi kehé? (Tokoni ke mahino ki he kau akó, neongo pe ko e hā hotau tūkunga fakasōsialé, kapau te tau fekumi ki he Fakamoʻuí, te tau ʻiloʻi ʻokú Ne ʻafioʻi kitautolu.)
Te mou lava ʻo lau mo aleaʻi ʻa e fakamatala ko ʻeni meia Sisitā Seuloni ʻIupengí, Tokoni ʻUluaki mālōlō ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Fineʻofá:
ʻOku lahi e ngaahi ʻuhinga ʻoku tau ongoʻi ʻoku ʻikai ke tali pe fakahoungaʻi ai kitautolu. ʻOku fakahaaʻi ʻe he Fuakava Foʻoú ʻa e ngaahi ngāue maʻongoʻonga naʻe fai ʻe Sīsū ke tokoni ki he faʻahinga kakai kotoa peé. … ʻI he meimei talanoa kotoa pē, ʻokú Ne tokoniʻi ai ha taha naʻe ʻikai ke faʻa tali lelei ʻi he sosaietí koeʻuhí ko e tukufakaholó. …
… ʻOku fai mai ʻe Sīsū ʻa e fakaafe tatau naʻá Ne fai kia Sākeasí: “Vakai, ʻoku ou tuʻu ʻi he matapaá, mo tukituki: kapau [te ke] fanongo ki hoku leʻó, mo toʻo ʻa e matapaá, te u hū atu kiate [koe], pea te u keinanga, fakataha mo [koe].”[Fakahā 3:20]. ʻOku ʻafioʻi kitautolu ʻe Kalaisi ʻi hotau fuʻu ʻakaú. (“Ko Kalaisi ʻa e Maama ʻOku Ulo ʻi he Poʻulí,” Liahona, Mē 2019, 74)
Fakakaukau ke ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakaukauʻi ha taha ʻoku nau ʻilo te ne ala ongoʻi ʻoku ʻikai talitali lelei. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakakaukau ki ha meʻa te nau lava ʻo fai ke tokoniʻi ʻa e tokotahá ni ke ne ʻiloʻi ʻoku ʻafioʻi mo tokaimaʻanganga ia ʻe he Fakamoʻuí. Pe, kapau ʻoku ongoʻi ʻe he kau akó ʻoku ʻikai tali kinautolu ʻe he niʻihi kehé, te nau lava ʻo fakakaukau ki ha meʻa te nau lava ʻo fai ke ʻiloʻi ai ʻoku ʻafioʻi mo tokaimaʻananga kinautolu ʻe he Fakamoʻuí.