Ngaahi Kalasi Folofolá
Kalētia


“Kalētia,” Fuakava Foʻoú - Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2025)

ko e fefine ʻoku tangutu ʻi ha tēpile

Kalētia

Naʻe hoko e ngaahi fakakaukau hala naʻe fakafeʻiloaki ki he Kāingalotu ʻi Kalētiá ke tūkia ai e tui ʻa ha niʻihi tokolahi. Naʻe fakamanatu ʻe Paula ki he Kāingalotú naʻe ui ia ʻe Sīsū Kalaisi, ʻa ia ko e tupuʻanga ia ʻo ʻene ngaahi akonakí. Naʻá ne akoʻi foki e fatongia ʻoku fakahoko ʻe he tui kia Kalaisí ki hotau fakamoʻuí, mo e founga ke maʻu ai e ngaahi tāpuaki ʻo e Laumālié.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofola: Fuakava Foʻou, “Kalētia

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga ʻo e akó
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Kuó ke ongoʻi puputuʻu nai ʻi he ngaahi fakakaukau mo e ngaahi fakapoto kehekehe ʻo e māmaní? ʻI hoʻo ako ʻa e Kalētia 1:1–5, 10–12, fakakaukau ki he meʻa naʻe vahevahe ʻe Paula ʻe lava ʻo tokoni atu ke ke hao ai mei hano kākaaʻi koé.

  • Fakakaukau atu ki ha taha ʻokú ke maheni mo ia ʻokú ne ongoʻi he ʻikai pē feʻunga ʻene leleí mo e ʻOtuá. Ko e hā ha ngaahi pōpoaki ʻo e ʻamanaki leleí ʻokú ke maʻu ʻi he Kalētia 2:16; 3:24–29?

  • ʻOku ʻi ai e taimi ʻe niʻihi ʻoku tau faʻa ongoʻi veiveiua mei heʻetau loto ke tukulolo ki he ʻahiʻahí pe ko e muimui ki he ngaahi ueʻi ʻa e Laumālié. ʻI hoʻo ako ʻa e Kalētia 5:16–26, kumi ʻa e ngaahi akonaki ʻa Paula ʻe lava ʻo tokoni atu ke ke muimui lahi ange maʻu ai pē ki he Laumālié.

  • Kuó ke faʻa fifili nai pe ʻoku ʻaonga hoʻo feinga ke talangofua ki he Fakamoʻuí? Lolotonga hoʻo ako ʻa e Kalētia 6:7–10, kumi ʻa e ngaahi akonaki ʻoku tokoni ke mahino lelei ange ai kiate koe ʻa e ngaahi tāpuaki ʻoku maʻu mei he muimui kia Sīsū Kalaisí.

fakaʻilonga ki he fealēleaʻakí
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa Kalētiá.

fakaʻilonga ʻo e ako fakataukeí
Ako Fakataukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e Kalētia 1:1–12 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Siviʻi e Falalaʻanga ʻo e Ngaahi Maʻuʻanga Tokoní” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e meʻa pe ngaahi meʻa fē ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Poupouʻi ʻa e kau akó ke moʻui ʻaki ʻa e meʻa ʻoku nau akó. Manatuʻi ko hono fakatupulaki ʻo e tuí mo e hoko ʻo anga faka-Kalaisi angé ʻoku ʻikai ke hoko ia ʻi he taimi pē ko iá. Kuo pau ke tau muimui pau ki he tuí mei he meʻa ʻoku tau akó ke tau moʻui ʻaki moʻoni ia. Fakaafeʻi e kau akó ke nau loto moʻoni ke fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa ʻoku nau akó pea fokotuʻu pē haʻanau founga ke nau haʻisia ai. ʻOange ki he kau akó ha ngaahi faingamālie ke nau toe vakaiʻi mo fakakaukau ki heʻenau tupulakí.

Kalētia 1:1–12

ʻE tokoniʻi fēfē nai au ʻe he fanongo ki he kau tamaioʻeiki ʻa e ʻEikí ʻi he taimi ʻoku ou fanongo ai ki ha ngaahi pōpoaki ʻoku fehangahangai mo ʻeku tui fakalotú?

Fakakaukau ke vahevahe ʻa e ngaahi tūkunga ko ʻení: Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi taimi naʻa nau aʻusia ai ha meʻa tatau.

Hili ʻa e konifelenisi lahí, naʻe ʻave ʻe ha kaungāmeʻa kia Kālosi ha foʻi vitiō naʻe tuku hake ʻe ha tokotaha mataotao ʻi he mītia fakasōsialé ka ko ha mēmipa ʻo e Siasí. ʻOku lauiafe ha kakai ʻoku nau mamataʻi e foʻi vitioó. Naʻe fakamatalaʻi ʻe he tokotaha mataotaó ha lea naʻe fai ʻe ha mēmipa ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá. ʻOku lelei ʻene kamata maí ka ʻoku toe vave pē ʻene fakaangaʻi e ngaahi akonaki ʻa e ʻAposetoló. Ko e lahi ange e mamata ʻa Kālosi he foʻi vitoó, ko e lahi ange ia ʻene ongoʻi …

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e ongo ʻa Kālosí?

Fakamatalaʻi ange naʻe faʻa fehangahangai e Kāingalotu ʻi Kalētiá mo e ngaahi akonaki naʻe fepaki mo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisi naʻe akoʻi ʻe Heʻene kau palōfitá. Fakaafeʻi e kau akó ke kumi hanau hoa peá na lau fakataha e Kalētia 1:1–12. Fakaafeʻi leva ke nau aleaʻi mo honau hoá ʻa e founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai e pōpoaki ʻa Paula ki he kakai Kalētiá ki he tūkunga ʻo Kālosí.

Hili e fealēleaʻaki ʻa e kau akó, fakakaukau ke fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke nau vahevahe mo e kalasí ʻa e meʻa naʻa nau akó. ʻE lava foki ke mou aleaʻi ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení:

  • ʻOku kaunga fēfē nai ʻa e faleʻi ʻa Paulá ki hoʻo moʻuí?

  • Fakatatau ki he veesi 1 mo e 11–12, ko e hā te tau lava ai ʻo falala ki he meʻa ʻoku akoʻi ʻe he kau ʻAposetolo ʻa e ʻEikí? (Tokoniʻi e fānau akó ke nau ʻiloʻi ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: Te tau lava ʻo falala ki he kau ʻAposetolo ʻa e ʻEikí koeʻuhí naʻe hanga ʻe he ʻEikí ʻo fakahā ʻEne ongoongoleleí kiate kinautolu.)

  • Ko e hā ha ngaahi founga ʻoku maluʻi ai koe ʻi he taimi ʻokú ke fakamuʻomuʻa ai e ngaahi akonaki ʻa e Kau ʻAposetolo moʻui ʻa e ʻEikí?

Fakakaukau ke vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni meia Sisitā Carol F. McConkie:

Sisitā Carol F. McConkie

ʻOku tau poupouʻi … [ʻa e Kau Palesitenisī ʻUluakí] mo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá ko e kau palōfita, kau tangata kikite, mo e kau tangata maʻu fakahā. “ʻOku nau maʻu ʻa e totonu, mālohi, mo e mafai ke talaki ʻa e fakakaukau mo e finangalo [ʻo e ʻEikí] … , ʻi he malumalu ʻo e … Palesiteni ʻo e Siasí.” ʻOku nau lea ʻi he huafa ʻo Kalaisí. ʻOku nau kikite ʻi he huafa ʻo Kalaisí. ʻOku nau fakahoko e meʻa kotoa ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí. ʻOku tau ongoʻi e leʻo ʻo e ʻEikí mo e ʻofa ʻa e Fakamoʻuí ʻi heʻenau ngaahi leá. …

ʻI heʻetau lau mo ako ʻi he faʻa lotu mo e loto fakamātoato ʻa e lea fakapalōfitá ʻi he tui kia Kalaisí, ʻe fakahā ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻa e moʻoní ki hotau ʻatamaí mo e lotó. ʻOfa ke tau fakaava hotau telingá ke ongoʻi, mo hotau lotó ke ʻiloʻi, pea mo hotau ʻatamaí ke lava ʻo fakahā kiate kitautolu ʻa e ngaahi meʻa lilo ʻa e ʻOtuá. (“Moʻui ʻo fakatatau mo e Lea ʻa e Kau Palōfitá,” Liahona, Nōvema 2014, 77, 79)

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha meʻa naʻa nau toki ako kimuí ni mei he kau palōfita mo e kau ʻaposetolo ʻa e ʻEikí, kuó ne tokoniʻi kinautolu. Te ke lava ke ʻeke ange:

  • Kuo maluʻi fēfē koe ʻe he ngaahi akonaki ʻa e kau palōfita mo e kau ʻaposetolo ʻa e ʻEikí mei he ngaahi kākā ʻa e māmaní?

  • Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe heʻenau ngaahi akonakí ke ke ikunaʻi ʻa e veiveiuá pe puputuʻú?

  • Kuo tokoni fēfē ʻenau ngaahi akonakí ke mahino lelei ange ai kiate koe ʻa e ʻuhinga totonu ʻo e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí?

Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi aʻusiá.

Fakaʻosi ʻa e ʻekitivitií ʻaki hano fakaafeʻi ha toko taha pe toko ua ʻo e kau akó ke vahevahe ʻena fakamoʻoni ki he mahuʻinga ʻo hono ako mo muimui ki he meʻa ʻoku akoʻi ʻe he kau palōfita mo e kau ʻaposetolo ʻa e ʻEikí. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he meʻa te nau lava ʻo fai ke fakamuʻomuʻa ange ai ʻi heʻenau moʻuí e folofola ʻa e ʻEikí ʻoku ʻomai ʻe Heʻene kau palōfitá.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Kalētia 2:16; 3:24–29

Ko e hā ʻe lava ke ne tokoniʻi au kapau te u ongoʻi he ʻikai pē ke teitei feʻunga ʻeku leleí ki he ʻOtuá?

Te ke lava ke kamata ʻa e ʻekitivitī ako ko ʻení ʻaki hano vahevahe ʻa e tūkunga ko ʻení:

ʻOku faʻa ongoʻi hohaʻa ʻa Sione ʻo kau ki heʻene moʻui tāú. ʻOkú ne tauhi faivelenga ʻa e ngaahi fekaú ke fakamahinoʻi ʻene moʻui tāú. Ka neongo e ngaahi feinga lelei taha ʻa Sioné, naʻá ne fakatokangaʻi ʻoku tōnounou maʻu pē. ʻOku hohaʻa ʻa Sione naʻa ʻikai pē ke teitei tali ia ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá.

  • Ko e hā nai ha ngaahi fakakaukau hala naʻe maʻu ʻe Sione ki he ʻOtuá?

  • Ko e hā te ke fiemaʻu ke mahino kia Sione ʻo kau ki he ʻOtuá?

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi taimi naʻa nau ongoʻi tatau ai mo Sione. Fakamatalaʻi ange naʻe akoʻi ʻe Paula ʻi heʻene tohi ki he kakai Kalētiá ha ngaahi tefitoʻi moʻoni mahuʻinga ʻo kau ki he founga te tau lava ai ʻo tuʻu taʻehalaia mo loto-falala ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá. ʻOange ki he kau akó ʻa e laʻipepa tufa “ʻE Lava Fēfē Ke Fakatonuhiaʻi Kitautolu ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá?,” pea fakaafeʻi ke nau kumi e ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni kia Sioné. ʻE lava ʻe he kau akó ke fakahoko fakafoʻituitui pe fakakulupu iiki ʻeni.

laʻipepa tufa ko e ʻE Lava Fēfē ke Fakatonuhiaʻi Kitautolu ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá?

Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke nau fealeaʻaki ai, fakaafeʻi leva ke nau vahevahe ‘enau ngaahi talí. Tokoniʻi ke nau ʻiloʻi ʻa e moʻoni ko ia ʻoku fakatonuhiaʻi kitautolu ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá ʻe heʻetau tui kia Sīsū Kalaisí pea mo e faivelenga ʻa Kalaisí. (Fakakaukau ke mou lau fakataha ʻa e Kalētia 2:15–16. ʻOku fakatonuhiaʻi fēfē kitautolu ʻe he ʻtui ʻa Sīsū Kalaisíʻ?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.)

Mahalo ʻe tokoni ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā D. Todd Christofferson ko ha konga ʻo hoʻomou fealēleaʻakí:

ʻEletā D. Todd Christofferson

Ko e fakatonuhiaʻí mo e fakamāʻoniʻoniʻí ko e fua ia ʻo e “angamaʻa taʻefakangatangata” ʻo e Fakaleleí ʻa ia ko e angamaʻa ʻoku tau toe ui ko e ʻaloʻofá pe manavaʻofá. …

Ko ia ai, ʻoku ʻikai ko ʻetau maʻu pē ʻa e ngaahi meʻafoaki ko ʻení, ka ʻoku tau fili ke fekumi mo tali ʻa e fakatonuhiá mo e fakamāʻoniʻoniʻí. Koeʻuhí naʻe totongi ʻe he Fakamoʻuí ʻetau ngaahi angahalá mo totongi ʻa e fakamaau totonú maʻatautolu, ʻoku tau moʻua ai kiate Ia kae ʻikai ko e fakamaau totonú. Ko ia, kuo pau ke tau feau ʻa e ngaahi fiemaʻu kuó Ne fokotuʻu ki he fakamolemolé mo e fakamaʻá. … Kuo pau ke fili ʻe ha taha ʻa Kalaisi ke ne maʻu ʻa e meʻa ʻoku foaki ʻe Kalaisí. (“Justification and Sanctification,” Ensign, June 2001, 18, 23)

Fakakaukau ki he founga ʻe lava ai ʻe he ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻo fakalahi ai e mahino ʻa e kau akó ki he fakatonuhiaʻí:

  • Te tau maʻu fēfē ha nonga mo e ʻamanaki lelei ʻi hono maʻu e mahino ki he fatongia ʻo e Fakamoʻuí ʻi he fakatonuhiaʻí kae ʻikai ko e loto-hohaʻá mo e taʻepaú?

  • Ko e hā hoʻo ongo ki he Fakamoʻuí, ʻi hoʻo ʻiloʻi naʻá Ne mamahi koeʻuhí ko hoʻo ngaahi angahalá kae lava ke fakatonuhiaʻi koe ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá?

  • Ko e hā te ke lava ʻo fai ke fakahaaʻi ai hoʻo houngaʻia kia Sīsū Kalaisí ʻi he meʻa ʻokú Ne finangalo ke fai maʻaú? (ʻE lava ke lekooti ʻe he kau akó ʻenau ngaahi fakakaukaú.)

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Kalētia 5:16–26

ʻE fakatupulaki fēfē ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻeku malava ke mapuleʻi e ngaahi holi ʻa hoku sinó?

Fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení pea lau fakataha ʻa e Kalētia 5:16–17. Fakaafeʻi e kau akó ke na vahevahe e founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai e fakatātā ko ʻeni ʻo ha taufusi maea ke ne fakafofongaʻi e pōpoaki ʻa Paulá.

ko ha kakai ʻe toko fā ʻoku nau taufusi ʻaki ha maea
  • ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku foua ai ʻe he kakai kotoa pē ʻa e fefaʻuhi ʻi he kakanó mo e Laumālié?

Te mou lava ʻo lau fakataha ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Tēvita A. Petinā:

ʻEletā David A. Bednar

Koeʻuhí ko e ngaahi foha mo e ʻofefine kitautolu ʻo e ʻOtuá, kuo tau maʻu e anga fakalangí meiate Ia. Ka ʻoku tau lolotonga nofo ʻi ha māmani hinga. Ko e ngaahi meʻa ne faʻu ʻaki hotau sinó ʻoku fakanatula pē ia ke hinga mo fefaʻuhi maʻu pē mo e ivi tākiekina ʻo e angahalá, kākaá mo e maté. Ko hono moʻoní, ʻoku uesia hangatonu hotau ngaahi sino fakamāmaní ʻe he nunuʻa fakalaumālie mo fakatuʻasino ʻo e Hinga ʻa ʻĀtamá. (“ʻOku Mau Tui ki he Angamaʻá,” Liahona, Mē 2013, 42–43)

  • Ko e hā naʻá ke ako meia ʻEletā Petinā ʻo kau ki he fefaʻuhi ʻa e kakanó mo e Laumālié?

Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau ngāue fakahoa. ʻOange ki he hoa takitaha ha laʻipepa (pe tuku ke nau fakaʻaongaʻi ha meʻangāue fakaʻilekitulōnika). Tuku ke nau hiki ha ʻuluʻi tohi ʻe ua ʻi he laʻipepá: Ngaahi Fua ʻo e Laumālié mo e Ngaahi Holi ʻo e Kakanó. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Kalētia 5:18–26 pea hiki ha ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea ʻi lalo ʻi he ʻuluʻi tohi totonú. (Poupouʻi e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi ʻa e konga ko e “Fakamatalaʻí” ʻi he Gospel Library ke tokoniʻi ke mahino kiate kinautolu ha faʻahinga foʻi lea ʻoku ʻikai ke mahino kiate kinautolu.) Tuku ke aleaʻi ʻe he kau akó mo honau hoá ʻa e ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea naʻe makehe kiate kinautolú pea mo hono ʻuhingá.

Fakakaukau ke aleaʻi fakakalasi ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā ʻe lava ke faingataʻa ai e fakaʻehiʻehi mei he “ngaahi ngāue ʻo e kakanó”? (veesi 19).

  • Fakatatau ki he lau ʻa Paulá, te tau lava fēfē ʻo ikunaʻi ʻa e ngaahi holi ʻo e kakanó? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻI heʻetau ʻaʻeva ʻi he Laumālié, te tau lava ʻo ikunaʻi ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻo e kakanó.)

  • ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ke “ʻaʻeva ʻi he Laumālié”? (veesi 25).

ʻE lava ke fokotuʻu ʻe he kau akó ha fanga kiʻi kulupu iiki pea vahevahe ha ngaahi aʻusia ki ha taimi naʻa nau ongoʻi ai e ngaahi fua ʻo e Laumālié ʻoku lisi ʻi he veesi 22–23. Pe ko e lava ke lekooti ʻe he kau akó ha aʻusia kimuí ni ʻi he Laumālié, pea te ke lava leva ʻo fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ʻoku nau loto fiemālie ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau tohí.

  • Kuo tākiekina fēfē ʻe hoʻo aʻusia e ngaahi fua ʻo e Laumālié ho vā mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?

Ke fakaʻosi ʻa e ʻekitivitií, te ke lava ʻo kole ki he kau akó ke nau fakakaukau ki he meʻa te nau fai ke fiefia lahi ange ʻi heʻenau moʻuí mei he ngaahi fua ʻo e Laumālié.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Kalētia 6:1–10

ʻE anga fēfē haʻaku utu e meʻa ʻoku ou toó?

Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ʻīmisi ko ʻení pea fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke nau vahevahe ha pōpoaki ʻoku nau sio ʻoku fakafofongaʻi mai.

ko ha nima ʻokú ne tō ha tengaʻi ʻakau

Fakamatalaʻi ange ʻoku poupouʻi ʻe Paula ʻi he Kalētia 6, ke ʻaʻeva ʻa e Kāingalotú ʻi he Laumālié mo tokoni ke fefuaʻaki ʻenau ngaahi kavengá. Naʻá ne akoʻi leva ha lēsoni mahuʻinga ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e fakatātā ʻo e toó mo e ututaʻú. Fakamahinoʻi ange naʻe ngāue ʻaki ʻe Paula ʻa e ngaahi foʻi lea ko e tūtuuʻi (tō) mo e utu (ututaʻu).

Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Kalētia 6:7–10, ʻo kumi ʻa e lēsoni naʻe akoʻi ʻe Paula ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e fakatātā ʻo e tūtūʻí mo e utú.

  • Ko e hā e pōpoaki ʻa Paula ʻi he veesi 7?

    Te ke lava ʻo tuku ki he kau akó ke nau hiki ʻi he palakipoé haʻanau fakaʻuhinga ki he pōpoaki ʻa Paulá. Hangē ko ʻení: ʻOua naʻá ke kākaaʻi koe. He ʻikai lava ke manukiʻi ʻa e ʻOtuá. Ko e meʻa ʻokú ke maʻu mei hoʻo moʻuí (ututaʻu) ʻa e meʻa ko ia ʻoku ke fakahū ki hoʻo moʻuí (tō).

  • Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi moʻoni ko ʻení ʻi heʻetau moʻui fakaʻahó?

  • Ko e hā e faikehekehe ʻo e tūtuuʻi ke fakahōhōʻiaʻi e kakanó mo e tūtuuʻi ke fakahōifua ki he Laumālié?

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ke “ʻoua naʻa tau fiu ʻi he fai leleí”? (veesi 9).

ʻE ala tokoni ʻa e fakakaukau ki he founga ʻoku hoko ai ʻa Sīsū Kalaisi ko e sīpinga haohaoa ʻo e ʻikai ke foʻi ʻi he fai leleí.

ʻOange ha faingamālie ki he kau akó ke nau fakakaukau ki he founga te nau lava ai ʻo fakaʻaongaʻi ʻi heʻenau moʻuí ʻa e ngaahi moʻoni kuo nau akó. Ko e founga ʻe taha ke fai ai ʻení ko hono ʻoange ki he kau akó ʻa e laʻipepa tufa “ʻOku Taki Au ki fē ʻe Heʻeku Ngaahi Fakakaukaú mo e Tōʻongá?” pea ʻoange ha taimi ke nau fakakakato ia.

laʻipepa tufa ko e ʻOku Taki Au ki fē ʻe Heʻeku Ngaahi Fakakaukaú mo e Tōʻongá?

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”