“Luke 12–17; Sione 11,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2025)
Luke 12–17; Sione 11
Naʻe fakatokanga ʻa e Fakamoʻuí fekauʻaki mo e mālualoí, fie-māʻoniʻoní, mo e mānumanú. Naʻá Ne fakamamafaʻi ʻa e fiemaʻu ke fakatomalá pea mo teuteu ki Heʻene Hāʻele ʻAnga Ua Maí. Naʻá Ne akoʻi ha ngaahi talanoa fakatātā lahi, kau ai ʻa e ngaahi talanoa fakatātā ʻo e ʻohomohe lahí, sipi heé, paʻanga molé, mo e foha maumau koloá. Naʻá Ne fakamoʻui ha kau kilia ʻe toko hongofulu mo fokotuʻu ʻa Lāsalosi mei he maté.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Luke 12–17; Sione 11”
ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Kuo ʻi ai ha taimi ʻokú ke fakatokangaʻi ai ʻokú ke kumi ʻuhinga ʻi he ʻikai ke ke moʻui kakato ʻaki ʻa e ongoongoleleí? ʻI hoʻo ako ʻa e Luke 14:15–33, fakakaukau ki he ʻuhinga ʻo e hoko ko ha ākonga māteaki kakato ʻo e Fakamoʻuí.
-
Fakakaukau ki ha taimi naʻá ke ongoʻi hē, liʻekina, tuēnoa, pe ngalo ai koe. Lau ʻa e Luke 15:1–10, ʻo kumi ki ha pōpoaki ʻo e ʻamanaki lelei. Te mou lava foki ʻo mamata ʻi he “Ko e ʻAmanaki Lelei ki he Maama ʻa e ʻOtuá” (6:46).
6:46 -
ʻOku ongoʻi ʻe ha kakai ʻe niʻihi he ʻikai ke toe lava ʻo fakamolemoleʻi pe ʻofaʻi kinautolu ʻe he ʻOtuá koeʻuhí ko ʻenau ngaahi angahalá. Ko e hā ha ngaahi pōpoaki ʻo e ʻamanaki leleí ʻokú ke maʻu ʻi he Luke 15:11–32 ʻe lava ʻo tokoni ki ha taha ʻokú ne ongoʻi peheni? Te mou lava foki ʻo mamata ʻi he “Ko e Foha Maumau Koloá” (5:36).
0:10 -
Ko e hā hono tuʻolahi hoʻo fakahaaʻi ha houngaʻia ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi? ʻI hoʻomou ako ʻa e Luke 17:11–19, fakalaulauloto ki he founga ʻe lava ai ʻe he fakahaaʻi ʻo e houngaʻia ki he ʻOtuá ʻo fakatupulaki hoʻo tui kiate Iá.
-
Sione 11:35 (“Naʻe tutulu ʻa Sīsū”) ko e veesi nounou taha ia ʻi he folofolá. Lau ʻa e Sione 11:1–46 ke ʻiloʻi ʻa e ʻuhinga naʻe tutulu ai ʻa Sīsuú. Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo Hono natulá mo e ʻulungāngá?
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Luke 12–17; Sione 11.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 11:1–46 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko e Fakafanongo ʻi he ʻOfá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Ko e hā ha ngaahi kumi ʻuhinga te nau ala taʻofi au mei heʻeku muimui ki he Fakamoʻuí?
Fakakaukau ke hiki ʻa e foʻi lea Kumi ʻuhingá ʻi he palakipoé. Te ke ala fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau ōmai ki he palakipoé ʻo hiki ha ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi kumi ʻuhinga ʻe ala fai ʻe he kakaí ʻi he ʻikai ke nau maʻulotu, fakahoko honau ngaahi uiuiʻí, pe ngāue fakaetauhi ki he niʻihi kehé.
Fakamatalaʻi ange naʻe vahevahe ʻe Sīsū ʻa e talanoa fakatātā ʻo e ʻohomohe fakaʻosí ʻi he lolotonga haʻanau maʻumeʻatokoni ʻi he fale ʻo ha tangata Fālesi. Te mou lava ʻo lau ʻa e talanoa fakatātā ʻi he Luke 14:16–24 pea kole ki he kau akó ke kumi e founga naʻe fai ʻe he kakaí ki he fakaafe ʻa e tangatá ke nau ōmai ki he ʻohomohé. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau vahevahe ʻa e ngaahi lēsoni kuo nau ako mei he talanoa fakatātā ko ʻení. Te ke lava ʻo ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
ʻOku tatatu fēfē ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí mo ha fuʻu kātoanga kai?
-
Ko e hā te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo kitautolu mei he ngaahi kumi ʻuhinga ʻoku tau fai ʻi he ʻikai ke tau fai e ngāue ʻa e ʻEikí?
-
Ko e hā ʻoku akoʻi ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?
Fakamahinoʻi ange naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí ʻi he Luke 14:25–33, ʻa e meʻa ʻokú Ne fiemaʻu mei Heʻene kau ākongá—ʻa kinautolu kuo nau tali ʻa e fakaafe ke kau ʻi Heʻene ʻohomohé. Te mou lava ʻo lau kotoa e ngaahi veesi ko ʻení kapau ʻoku ʻi ai hamou taimi, pe te mou lau pē ʻa e veesi 33 . (Kapau ʻoku faingataʻa ke mahino ki he kau akó ʻa e Luke 14:26, te mou ala toe fakamanatu ʻa e “Luke 14:26. ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e foʻi lea ko e ʻfehiʻa’?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.) Hili hono laú, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení: ʻI heʻetau hoko ko e kau ākonga ʻa Sīsū Kalaisí, kuo pau ke tau loto-fiemālie ke liʻaki ʻa e meʻa kotoa pē kae muimui kiate Ia.
-
Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi meʻa te tau lava ʻo siʻaki pe feilaulauʻi ke muimui ʻia Sīsū Kalaisí?
-
Ko e hā ha ngaahi kumi ʻuhinga angamaheni te nau lava ʻo taʻofi kitautolu mei he muimui ki he Fakamoʻuí?
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakalaulauloto ki ha meʻa ʻe ala faingataʻa ke nau siʻaki, pe tukuange, kapau naʻe kole ange ʻa e Fakamoʻuí ke nau fai ia. Te ke ala fakaafeʻi foki ʻa e kau akó ke vahevahe ha sīpinga ʻo ha kakai kuo nau fai ha ngaahi feilaulau maʻá e ʻEikí.
Ke tokoni ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa ʻoku nau akó, fakaafeʻi kinautolu ke nau tohi fekauʻaki mo e ngaahi meʻa ko ʻení:
-
Ko ha aʻusia ʻi ha taimi ne nau fai ai ha feilaulau ke muimui ki he Fakamoʻuí
-
Ko ha aʻusia ʻi ha taimi ne nau kumi tonuhia ai ʻo ʻikai ke nau muimui ki he Fakamoʻuí
Poupouʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau ki ha meʻa te nau fai ʻi ha taimi te nau fakatokangaʻi ai ʻoku nau fie kumi tonuhia ke ʻoua te nau muimui ʻi he Fakamoʻuí.
Ko e hā e finangalo ʻo e Fakamoʻuí kiate kinautolu ʻoku heé?
Te ke lava ʻo hiki ʻi he palakipoé ʻa e ngaahi foʻi lea hē, liʻekina, tuēnoa, mo e ngalo. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe nounou ha ngaahi ʻuhinga ʻe ala ongoʻi pehé ni ai ʻa e kakaí. Poupouʻi ʻa e kau akó ke fakakaukau ki ha taha ʻoku nau ʻiloʻi, pea mahalo naʻa kau ai pē mo kinautolu, ʻoku nau foua ʻa e ngaahi ongo ko ʻení. Fakaafeʻi ke nau fakakaukau ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kinautolu pe ha kakai ʻoku nau ʻiloʻi, ʻe he ngaahi moʻoni kuo akoʻi ʻi he talanoa fakatātā ʻo e sipi heé mo e paʻanga naʻe molé.
Fakamahinoʻi ange naʻe vahevahe ʻe he Fakamoʻuí ʻa e ongo talanoa fakatātā ko ʻení ʻi hono fakaangaʻi Ia ʻe he kau Fālesí ʻi Heʻene feohi mo e kau tānaki tukuhaú mo e kau angahalá—ko ha kakai naʻa nau sio lalo ki ai mo lau kuo nau hē fakalaumālie.
Ke teuteuʻi ʻa e kau akó ke ako ʻa e ongo talanoa fakatātaā ni, fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi ʻīmisi ko ʻení:
Ko e Fakahaofi ʻo e Lami naʻe Heé, tā-valivali ʻe Minerva K. Teichert
The Lost Drachma, tā ʻe James Tissot
ʻE lava ke ngāue ʻa e kau akó ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki mo lau fakataha ʻa e Luke 15:4–10. Fakaafeʻi kinautolu ke kumi ha meʻa te nau lava ʻo ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mei he ongo talanoa fakatātā ko ʻení.
-
Ko e hā te tau lava ʻo ako mei he ngaahi faitatau mo e ngaahi faikehekehe ʻi he ongo talanoa fakatātā ko ʻení?
-
Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi tōʻonga ʻa e tauhisipí mo e fefiné fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí? (ʻE ala talaatu ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni meimei tatau mo ʻení: ʻOku kumi kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi ʻi he taimi ʻoku tau hē aí.)
Ke tokoni ke ʻilo lahi ange ʻa e kau akó ki he Fakamoʻuí mei he ongo talanoa fakatātā ko ʻení, fakaʻaliʻali mo aleaʻi ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Palesiteni Tietā F. ʻUkitofá:
Kuo fakaʻuhingaʻi ʻi he ngaahi senituli kuo maliu atú ʻa e talanoa fakatātaá ni ko ha ui ke ngāue, ke tau fakafoki mai ʻa e sipi heé pea mo tokoni kiate kinautolu ʻoku heé. Neongo ʻoku feʻunga mo lelei ʻeni, ka ʻoku ou fifili pe ʻoku ʻi ai hano toe ʻuhinga lahi ange.
ʻE malava ʻapē, ko e ʻuluaki mo e tefitoʻi taumuʻa mahuʻinga taha ʻa Sīsuú, ke akoʻi mai e ngāue ʻa e Tauhi Sipi Leleí? …
ʻOku ʻafioʻi mo ʻofeina kitautolu ʻe hotau Fakamoʻuí, ʻa ia ko e Tauhi Sipi Leleí. ʻOkú Ne ʻafioʻi mo ʻofeina koe.
ʻOkú Ne ʻafioʻi e taimi ʻokú ke hē aí, pea ʻokú Ne ʻafioʻi e feituʻu ʻokú ke ʻi aí. ʻOkú Ne ʻafioʻi hoʻo mamahí. Hoʻo kole tāumaʻú. Hoʻo manavasiʻí. Ho tangi ʻa loʻimatá. …
Te Ne kumi koe koeʻuhí he ʻoku ʻofa ʻiate koe. Te Ne hili fiefia koe ki Hono umá. (“Te Ne Hili Koe ki Hono Umá ʻo Fua Koe ki ʻApi,” Liahona, Mē 2016, 104)
Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ha ngaahi aʻusia naʻa nau ongoʻi hē, liʻekina, tuenoa, pe ngalo ai pea tokoniʻi kinautolu ʻe he Fakamoʻuí. Fakamatalaʻi ange ʻoku faʻa tokoniʻi kitautolu ʻe he Fakamoʻuí mo tali ʻetau ngaahi lotú ʻo fakafou ʻi ha kakai kehe. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakalaulauloto ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení, ke fakaʻosi ʻaki:
-
Te u lava fēfē ke fakahaaʻi ʻeku houngaʻia ʻi he finangalo lelei ʻa e Fakamoʻuí ke fakahaofi aú?
-
Ko hai ʻe ala fiemaʻu ke ne ongoʻi e ʻofa mo e tokanga ʻa e Fakamoʻuí ʻo fakafou ʻiate au he ʻahó ni?
Ko e hā e ongo ʻoku maʻu ʻe he Tamai Hēvaní kiate kinautolu ʻoku foki mai mo fakatomalá?
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e ongo te nau maʻu kapau ʻe pehē ange ʻe hanau kaungāmeʻa ofi pe mēmipa ʻo e fāmilí, “Hili ʻa e meʻa kuó u faí, ʻoku ʻikai ha founga ia ʻe toe ʻofa mai ai ʻa e ʻOtuá kiate au pe te Ne toe fiemaʻu ke u foki ange.” Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke kumi ha ngaahi moʻoni ʻi he talanoa fakatātā ʻo e foha maumau koloá te ne lava ke ʻomai ha ʻamanaki lelei ki ha taha ʻokú ne ongoʻi peheni.
Hiki ʻi he palakipoé ʻa e ngaahi foʻi lea ko e tamaí, foha maumau koloá, mo e tokouá pe tuongaʻané. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke faʻu ha ngaahi kulupu tautau toko-tolu pea ke nau takitaha fili ha taha ʻo e kakai kuo hiki atu ʻi he palakipoé. ʻAi ʻa e kau akó ke nau lau fakataha ʻa e Luke 15:11–32, ʻo fakakaukau ki he talanoa fakatātaá mei he anga ʻo e vakai ʻa e taha naʻa nau filí. Ko ʻene ʻosi pē hono lau ʻe he kau akó, ʻai ke fetongitongi ʻa e kau mēmipa ʻo e kulupú takitaha ʻi hono vahevahe ʻenau fakakaukau ki he talanoa fakatātaá.
Fakamahinoʻi ange ʻoku fakafofongaʻi ʻe he tamaí ʻa e Tamai Hēvaní ʻi he talanoa fakatātaá ni. Fakakaukau ke fai ange ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā ʻoku tau ako fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní ʻi he anga ʻo e tali ʻa e tamai ʻi he talanoa fakatātā ki he ongo fohá?
-
Ko e hā naʻá ke ako mei he talanoa fakatātā ko ʻení ʻe lava ʻo tokoni kiate kinautolu ʻoku nau ongoʻi ʻoku ʻikai hanau mahuʻinga ke fakahaofí? (ʻE ala tala atu ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku fiefia mo fakamolemoleʻi ʻe he Tamai Hēvaní ʻa kinautolu kotoa pē ʻoku fakatomalá.)
Te mou lava ʻo lau mo aleaʻi ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Tietā F. ʻUkitofá:
Neongo pe ko e hā ha meʻa kuo hoko ʻi hoʻo moʻuí, ʻoku ou toe fakaongo mo fakahā atu ʻa e ngaahi lea ʻa hoku kaungāmeʻa ʻofeina mo e kaungā ʻAposetolo ko ʻEletā Sefilī R. Hōlaní: “He ʻikai malava ke taʻe-aʻu atu kiate koe e maama taʻengata ʻo e [feilaulau fakalelei] ʻa Kalaisí.” (“Ko e Kau Ngāue ʻi he Ngoue Vainé,” Liahona, Mē 2012, 33).
Neongo kapau kuo taki koe ʻe hoʻo ngaahi filí ke ke mamaʻo mei he Fakamoʻuí mo Hono Siasí, ka ʻoku tuʻu ʻa e ʻEiki Faifakamoʻuí ʻi he hala ʻoku fakatau ki ʻapí, ʻo talitali lelei koe. …
ʻOku ou lotua te tau [lava] takitaha ʻo fanongo ʻi he [talanoa fakatātā] maʻongoʻongá ni, ki he leʻo ʻo e Tamaí ʻoku ui ke tau foki ki he hala ʻoku fakatau ki ʻapí—ke tau maʻu ʻa e loto-toʻa ke fakatomala, maʻu ha fakamolemole, pea muimui ʻi he hala ʻoku iku ki hotau ʻOtua manavaʻofa mo ʻaloʻofá. Dieter F. Uchtdorf, “Ko e Foha Maumau Koloá mo e Hala ʻOku Fakatau ki ʻApí,” Liahona, Nōvema 2023, 88)
Te mou lava ʻo aleaʻi ʻa e founga ʻe lava ke hoko ai ʻa e [talanoa fakatātā] ko ʻení ko ha pōpoaki ʻo e ʻamanaki leleí ki ha taha ʻokú ne ongoʻi he ʻikai teitei ʻofaʻi pe talitali lelei kinautolu ʻe he ʻOtuá.
Tuku ha taimi ke lekooti ai ʻe he kau akó ʻa e ngaahi fakakaukau pe ngaahi ongo fakalaumālie kuo nau maʻu he lolotonga ʻo e ʻekitivitī ako ko ʻení. Fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa kuo nau ʻilo pe ongoʻi fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní he lolotonga hoʻomou fealēleaʻakí.
ʻE lava fēfē ʻe he fakahaaʻi ʻo e houngaʻiá ʻo fakamālohia ʻeku tui kia Sīsū Kalaisí?
Ko e Fakatupulaki ʻo ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Poupouʻi ʻa e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi ʻa e vakavakaiʻi kitá. ʻE lava ke hoko ʻa e vakavakaiʻi kitá ko ha meʻangāue mahuʻinga ke tokoni ki he kau akó ke fakakaukau lahi ange ki he founga ʻoku nau moʻui ʻaki ai ha tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí. ʻI hono fakafeʻiloaki ʻo e vakaiʻi fakaekitá, fakamamafaʻi ange ko e ngaahi faingamālie ʻeni ke tupulaki ai kae ʻikai ko ha ngaahi meʻangāue ke fakaangaʻi pē kitá.
Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e laʻipepa tufa ko e “Vakaiʻi ʻo ʻEte Houngaʻiá” pe tufa ki he kau akó.
Fakaafeʻi ʻa e tokotaha ako takitaha ke ne fakakaukauʻi pe ko e hā te ne lava ʻo fai ke hoko ai ko ha tokotaha loto-houngaʻia ange ʻi heʻenau ako ʻa e talanoa ʻo e kau kilia ʻe toko hongofulú.
Te mou lava ʻo kamata ʻaki haʻamou mamata ʻi he “Kiliá” (0:55) pe toe vakaiʻi nounou pe ko e hā ʻa e fokoutuá ni mo e founga hono faitoʻo ʻo e kau kiliá ʻi he kuonga ʻo e Tohi Tapú (vakai, Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “Kiliá,” Gospel Library).
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke ako fakalelei ʻa e Luke 17:11–19 pea kumi ʻa e fekauʻaki ʻa e houngaʻiá mo e tui ki he ʻOtuá. Poupouʻi kinautolu ke lekooti ha tefitoʻi moʻoni ʻokú ne fakamatalaʻi fakanounou ʻa e meʻa ʻoku nau akó.
Hili hano tuku ange ha taimi ke nau ako ai, fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni naʻa nau lēkōtí. (Te nau ala talaatu ha tefitoʻi moʻoni hangē ko ʻení: Ko e fakahaaʻi ʻo e houngaʻiá ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ko ha founga mahuʻinga ia ke fakahaaʻi ai ʻetau tui kiate Kinauá.) ʻI he fakamatala ko ia ʻa e kau akó, fakakaukau ke fai ange ha niʻihi ʻo e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke tokoni ʻo fakalahi ʻenau mahinó:
-
ʻE fakamālohia fēfē hoʻo tui ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ʻe he fakahaaʻi hoʻo tui kiate Kinauá? (Ke tokoni ke fakatokangaʻi ʻe he kau akó ha ngaahi founga kehe ʻe lava ke tāpuekina ai kinautolu ʻe he ʻOtuá ʻi he fakahaaʻi ʻenau houngaʻiá, fakakaukau ke mamata ʻi ha konga pe kātoa ʻo e “Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻi he Mālohi Faifakamoʻui ʻo e Loto-Houngaʻiá” [11:38].)
11:46 -
Ko e hā ʻe lava ʻo tokoni ke mou ongoʻi houngaʻi lahi ange ʻi he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi? Ko e hā ha ngaahi founga te mou lava ke fakahaaʻi ai hoʻo houngaʻiá kiate Kinaua?
Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakaʻaongaʻi ha ngaahi miniti siʻi ʻi he ʻaho takitaha ʻi he uike hono hokó ke lekooti ai ha founga ʻe taha pe lahi ange kuo tāpuekina ai kinautolu ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho ko iá. Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fefakamanatuʻaki ʻi he lolotonga ʻo e uiké. Mahalo naʻa ʻaonga ke ke ʻoange ha founga ke nau lipooti ai ʻenau aʻusiá.
Ko e hā te tau lava ʻo ako mei he Fakamoʻuí fekauʻaki mo e meʻa ke fai ʻi he maté mo e mamahí?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ʻi laló pea fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe nounou ʻa e ngaahi faingataʻa ʻoku hoko ʻi he pekia ha taha ʻoku nau ʻofa ai.
Te ke ala vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Palsiteni Henelī B. ʻAealingí:
ʻE ʻahiʻahiʻi kitautolu [takitaha] ʻaki [haʻatau] fehangahangai mo e mate ʻa ha taha ʻoku tau ʻofa ai. Ko e konga faingataʻa taha ʻo e sivi ko iá ko e feinga ke ʻilo pe ko e hā te tau fai ki he mamahi, ongoʻi taʻelata, mo e mole ʻe lava ke ongoʻi ʻo hangē kuo mole hatau kongá. ʻE lava ke tolonga ʻa e mamahí ʻo hangē ha felāngaaki tauhí. Pea ki ha niʻihi ʻe ala hoko ha ongoʻi ʻita pe meʻa ʻoku taʻetotonu. (“Face Life’s Tests with the Savior’s Help,” New Era, ʻEpeleli 2019, 4)
Ke teuteuʻi e kau akó ke fakamatalaʻi ʻa e meʻa te tau ako mei he Fakamoʻuí ʻi he fefaʻuhi mo e maté mo e mamahí, fakakaukau ke fakamatalaʻi nounou ʻa e ngaahi meʻa naʻe hoko ʻi he Sione 11. Te mou ala fakahoko ʻeni ʻaki hano ʻai ʻa e kau akó ke nau lau ʻa e ʻuluʻi fakamatala ki he Sione 11. Pe ko haʻo fakaafeʻi ha taha ako ʻoku maheni mo e vahé ke ne fakamatalaʻi nounou ia ʻi he lea pē ʻaʻana.
Vahevahe ʻa e kau akó ki ha fanga kiʻi kulupu iiki. Fakaafeʻi ke nau lau ha taha ʻo e ngaahi kōlomu mei he laʻipepa tufa “Ko e Hā Te Tau Lava ʻo Ako mei he Fakamoʻuí fekauʻaki mo e Fefaʻuhi mo e Maté mo e Mamahí?” Pea fakaafeʻi leva kinautolu ke fakamatalaʻi ʻa e meʻa kuo nau ako mei he Fakamoʻuí fekauʻaki mo e maté mo e mamahí. (ʻOku poupouʻi ʻa e kau akó ʻi he ʻekitivitií ke nau ako fakahoko ʻa e taukei “Ko e Fakafanongo ʻi he ʻOfá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.)
Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakamatalaʻi e founga ʻe lava ke tokoni pe kuo tokoniʻi ai ha taha ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoni naʻa nau ʻiló ʻi heʻenau fefaʻuhi mo e maté mo e mamahí. Poupouʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa kuo nau akó mo ha taha ʻoku nau ʻofa ai.