“1–3 Sione; Sute,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2025)
1–3 Sione; Sute
ʻI he hoko ʻa Sione mo Sute ko ha ongo fakamoʻoni tonu ki he Fakamoʻui kuo toetuʻú, naʻá na faleʻi ʻa e kau faivelengá ki he founga te nau lava ai ʻo fakafisingaʻi e ngaahi tokāteline halá. Naʻe fakatefito e pōpoaki ʻa Sioné ʻi he maama mo e ʻofa ʻa e ʻOtuá, ʻo hangē ko hono fakahaaʻi ʻi he misiona faifakamoʻui ʻo Sīsū Kalaisí. Naʻe akoʻi foki ʻe Sione ʻa e founga ʻoku ʻikai ngata pē ʻi hono ueʻi kitautolu ʻe he ʻofa ʻa e ʻOtuá ke tau ʻofa ʻiate Ia mo e niʻihi kehé ka ʻokú ne poupouʻi foki ʻa e talangofuá ʻi heʻetau feinga ke ʻaʻeva ʻi he moʻoní. Naʻe poupouʻi ʻe Sute ʻa e kakai kotoa pē ke nau hanga kia Sīsū Kalaisi pea fakamoʻoni “ke ʻiate ia ʻoku faʻa fai ke taʻofi ʻa kimoutolu ke ʻoua naʻa mou hingá” (Sute 1:24).
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “1–3 Sione; Sute”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
ʻOku tau faiangahala kotoa pē ʻi heʻetau moʻuí. Lau ʻa e 1 Sione 1:5–10; 2:1–6 ke ʻiloʻi e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe Sīsū Kalaisí.
-
ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ʻa e “ko e ʻOtuá ko e ʻofa”? (1 Sione 4:8). Ko e hā e founga ʻoku totonu ke tākiekina ai ʻe he ʻofa ʻa e ʻOtuá kitautolú—mo ʻetau ʻofa kiate Iá—ki he anga ʻetau fakafeangai ki he kakai kehé? Fakalaulauloto ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi hoʻo lau ʻa e 1 Sione 2:7–11; 3:11–23; 4:7–21.
-
ʻE lava fēfē ke tau fakaʻehiʻehi mei hano kākaaʻi kitautolu ʻe he ngaahi akonaki hala te ne lava ʻo holoki ʻetau tuí? Lau ʻa e 1 Sione 1:1–3; 2:18–28; 4:1–6; 2 Sione 1:7–11 ke ʻiloʻi e founga naʻe fakatokanga ai ʻa Sione fekauʻaki mo e ngaahi akonaki halá mo e kākaá.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e 1–3 Sione mo e Suté.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e 1 Sione 2:7–11; 3:11–23; 4:7–21 ko ha konga ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono ʻIloʻi ʻo e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e meʻa pe ngaahi meʻa fē ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Toe vakaiʻi ʻa e ngaahi taukei ako kuó ke fakafeʻiloakí. ʻOku ngalingali ʻe hokohoko atu hono fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi taukei akó ʻi ha taimi lōloa kapau te mou akoako mo muimuiʻi maʻu pē kinautolu. Kapau naʻá ke fai ha fakaafe ke fakaʻaongaʻi ha taukei fakaako ʻi tuʻa ʻi he kalasí, toe vakaiʻi mo e kau akó ʻenau aʻusiá lolotonga e kalasi hokó. Fakaʻaongaʻi ʻa e faingamālie ʻi he ngaahi lēsoni kimui angé ke toe vakaiʻi mo akoako fakahoko ha taukei ako kuo ʻosi fakafeʻiloaki. ʻE tokoni hono toutou fakahoko ha meʻa ʻoku mahuʻingamālié ke hoko ʻa e faʻahinga taukei peheé ko e natula hono ua ki hoʻo kau akó.
Ko e hā ʻoku ou fiemaʻu ai ʻa Sīsū Kalaisi ke hoko ko hoku Taukapó?
Fakaʻaliʻali e sivi fakaekita ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke fakakakato ia ʻiate kinautolu pē:
1 = Fiemālie ʻAupito; 2 = Fiemālie; 3 = ʻIkai kau ki ha tafaʻaki; 4 = Taʻefiemālie; 5 = Taʻefiemālie Lahi
-
ʻOku ou faʻa fakasiʻia pe ʻikai fakatokangaʻi ʻeku ngaahi angahalá.
-
ʻOku ou fakahehema ke fufuuʻi ʻeku ngaahi angahalá mei he niʻihi kehé.
-
ʻOku taʻofi au ʻe he maá mei hono vete ʻeku ngaahi angahalá.
-
ʻOku ou faʻa kumi ʻuhinga he taimi ʻe niʻihi ki he ngaahi angahala ʻoku ou faí.
-
ʻOku ou feinga ke ikunaʻi ʻeku ngaahi angahalá taʻe kau ai e tokoni ʻa e Fakamoʻuí.
Hili hono fakakakato ʻa e sivi fakatāutahá, fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā ʻoku fakahaaʻi ʻe he siviʻi fakaekita ko ʻení fekauʻaki mo e founga hoʻo tali ki he angahalá?
Fakamahinoʻi ange ʻoku ʻomi ʻe Sione ha pōpoaki mahuʻinga fekauʻaki mo e angahalá mo e founga ke ikunaʻi ai iá. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e 1 Sione 1:5–10; 2:1–6, ʻo kumi e ngaahi moʻoni fekauʻaki mo e founga ʻa e ʻEikí ke ikunaʻi ʻa e angahalá. Te ke lava foki ʻo kole ki he kau akó ke nau fakakaukau ki he fakakaukau ʻoku tānaki atu ʻi he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá, 1 Sione 2:1 (ʻi he 1 Sione 2:1). Hili iá, te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
ʻE tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he ʻaʻeva ʻi he maama ʻo e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí ke tau ikunaʻi ʻa e angahalá?
-
Ko e hā ʻoku hoko ai ʻa e vete hiá ko ha sitepu mahuʻinga ki hono ikunaʻi ʻa e angahalá?
-
Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e fatongia ʻo e Fakamoʻuí ʻi hono fakamolemoleʻi ʻetau ngaahi angahalá? (Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi tefitoʻi moʻoni hangē ko ʻení: Koeʻuhí kuo fai ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e fakalelei maʻa ʻetau ngaahi angahalá, ʻe lava ke fakamolemoleʻi kitautolu ʻi heʻetau fakatomalá. Ko Sīsū Kalaisi ʻa hotau Taukapo ki he Tamaí.)
Mahalo ʻe mahuʻinga ke ʻoange ki he kau akó ha taimi ke fakaloloto ʻenau mahino ki he fatongia ʻo e Fakamoʻuí ko hotau Taukapo ki he Tamai Hēvaní. Te nau lava ʻo ako mei he ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení. ʻI heʻenau akó, tuku ke nau teuteu ha pōpoaki nounou fekauʻaki mo e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai ʻe Sīsū Kalaisi, ko hotau Taukapó, ha taha ʻoku loto-foʻi koeʻuhí ko ʻene ngaahi angahalá.
-
Lau ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola ʻoku lisi ʻi he fakamatala ko e “Taukapó” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá (Gospel Library).
-
Lau ʻa e “1 Sione 2:1–2; 4:10. ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e hoko ʻa Sīsū ko hotau Taukapó?ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.
Hili ha taimi ke ako ai, fakaafeʻi e kau akó ke kumi hanau hoa pea taufetongi ʻi hono vahevahe ʻenau pōpoaki fekauʻaki mo e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi, ko hotau Taukapó, ke tau ikunaʻi ʻa e angahalá.
Ke tokoni ke ongoʻi ʻe he kau akó ʻa e moʻoni mo e mahuʻinga ʻo e hoko ʻa Sīsū Kalaisi ko hotau Taukapó, te ke lava ʻo fehuʻi ange:
-
Ko e hā ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi ongo ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi, ʻi hoʻo ʻiloʻi ʻa e lahi ʻo e meʻa naʻá Ne totongi kae lava ke Ne hoko ko ho Taukapó?
-
ʻE liliu fēfē ʻe hoʻo vakai kia Sīsū Kalaisi ko ho Taukapó ʻa e anga hoʻo vakai ki he fakatomalá? (ʻE lava ke lekooti ʻe he kau akó ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e ngaahi ongó.)
Ke fakaʻosí, fakaafeʻi e kau akó ke nau toe vakaiʻi ʻa e sivi fakaekita naʻa nau fai ʻi he kamataʻanga ʻo e kalasí. ʻAi ke nau toe vakaiʻi ʻenau ngaahi talí ʻo makatuʻunga ʻi he meʻa kuo nau ako pe ongoʻi he ʻaho ní.
1 Sione 2:7–11; 3:11–23; 4:7–21; 5:1–5
ʻE lava fēfē ʻe he ʻofá ʻo liliu ʻeku moʻuí?
Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakatātā ko ʻeni ʻo e Fakamoʻuí. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau vahevahe ʻa e ngaahi fakakaukau pe ngaahi ongo ʻoku nau maʻu ʻi heʻenau vakai ki he fakatātā ko ʻení.
-
Ko e hā te tau lava ʻo ako meia Sīsū Kalaisi fekauʻaki mo e ʻofá? (Kapau ʻe tokoni, te ke lava ʻo lau ʻa e Sione 13:34–35.)
Fakamatalaʻi ange ko e taha ʻo e ngaahi tefitoʻi pōpoaki ʻi he 1 Sioné ko e ʻofá. Naʻe fakaʻaongaʻi tuʻo 30 tupu ʻe Sione ʻa e foʻi lea ʻofá. Te ke lava ʻo hiki ʻi he palakipoé ʻa e ngaahi ʻuluʻi tohi ko ʻení. ʻE lava foki ke hiki kinautolu ʻe he kau akó ʻi ha pepa pe fakaʻilekitulōnika.
|
Tupuʻanga ʻo e ʻOfá |
Fua ʻo e ʻOfá |
Ko Hai ke ʻOfa Aí |
Fakatatau mo e tokolahi ʻo hoʻo kalasí, ʻe lava ke ngāue toko taha pē ʻa e kau akó, mo hanau hoa, pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki. Vahe ki ha niʻihi fakafoʻituitui, ngaahi hoa, pe ngaahi kulupu ha taha ʻo e ngaahi potufolofola ko ʻení. ʻAi ke nau kumi ha ngaahi foʻi lea, kupuʻi lea, pe ngaahi fakakaukau ʻe lava ke fakahū ʻi he ʻuluʻi tohi takitaha. ʻAi ke nau hiki ʻenau ngaahi fakakaukaú ʻi lalo ʻi he ʻuluʻi tohi totonú ʻi heʻenau laʻipepá pea toki hiki ki he palakipoé.
Hili hono hiki ʻe he kau akó ʻenau ngaahi fakakaukaú ʻi he palakipoé, fakaafeʻi kinautolu ke nau feinga ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi moʻoni ʻoku fakamatalaʻi, fokotuʻu mai, pe fakatātaaʻi ʻi he ngaahi veesi ko ʻení (vakai, “Ko e ʻIloʻi ʻa e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá). Te nau lava ʻo hiki ʻenau ngaahi moʻoní ʻi he palakipoé, ʻa ia ʻe lava ke kau ai ʻeni: ʻOku tau fakahaaʻi ʻetau ʻofa ki he ʻOtuá ʻi he taimi ʻoku tau feʻofaʻaki mo fetokoniʻaki aí. Ko e ʻOtuá ko e ʻofa. Naʻe fakahaaʻi ʻe he ʻOtuá ʻEne ʻofa kiate kitautolú ʻaki hono fekauʻi mai Hono ʻAló ki he māmaní. ʻOku toʻo atu ʻe he ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻa e manavaheé. ʻOku tau fakahaaʻi ʻetau ʻofa ki he Tamai Hēvaní ʻaki ʻetau tauhi ʻEne ngaahi fekaú.
ʻI hono ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi moʻoní, ʻoange ha taimi ke nau fakakaukau ki he mahuʻinga ʻo e ngaahi moʻoni ko ʻeni fekauʻaki mo e ʻofá. Te ke lava ʻo ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e fē ha taimi kuó ke mamata tonu ai ʻi he moʻoni ko ʻeni fekauʻaki mo e ʻofá?
-
Kuo tākiekina fēfē koe ʻe ha taha ʻokú ne moʻui ʻaki e foʻi moʻoni ko ʻení?
-
ʻE kehe fēfē nai hoʻo moʻuí kapau naʻá ke tali e foʻi moʻoni ko ʻení?
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Tōmasi S. Monisoní:
Ko e ʻofá ko e ʻelito moʻoni ia ʻo e ongoongoleleí, pea ko Sīsū Kalaisi hotau Faʻifaʻitakiʻangá. Naʻe hoko ʻEne moʻuí ko ha tukufakaholo ʻo e ʻofá. …
ʻOku lahi ha ngaahi ʻulungaanga ʻoku hāsino ai ʻa e ʻofá, hangē ko e manavaʻofá, faʻa kātakí, taʻesiokitá, loto-mahinó, mo e faʻa fakamolemolé. ʻI heʻetau ngaahi feohí kotoa, ʻe tokoni ʻeni mo ha ngaahi ʻulungaanga lelei kehe ke hā mahino ʻa e ʻofa ʻi hotau lotó.
ʻOku angamaheni ke hā ʻetau ʻofá ʻi heʻetau fengāueʻaki fakaʻahó. Ko e founga mahuʻinga tahá ke fakatokangaʻi siʻa fiemaʻu ʻa ha taha pea tokoni. (“ʻOfá—ko e ʻĒlito ʻo e Ongoongoleleí,” Liahona, Mē 2014, 91)
Fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení, pea fakaafeʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto mo lekooti ha faʻahinga ongo pē ʻoku nau maʻu:
-
Ko hai te ne ala fiemaʻu ke ongoʻi e ʻofa ʻa e Fakamoʻuí ʻo fakafou ʻiate au he ʻaho ní?
-
Ko e hā te u lava ʻo lea ʻaki pe fai ke tokoniʻi kinautolu ke nau ongoʻi e ʻofa ʻa e Fakamoʻuí?
Poupouʻi e kau akó ke nau ngāueʻi ha faʻahinga ueʻi pē ʻoku nau maʻu. Fakamanatu kiate kinautolu ko e lahi tahá ʻoku tau faʻa fakahaaʻi ʻetau ʻofá ʻi he fanga kiʻi fengāueʻaki fakaʻahó. Te ke lava ʻo ʻoange kiate kinautolu ʻa e lea ʻa Palesiteni Monisoní ʻi he konga kimui ʻo e uiké mo ha fakamanatu ke nau ngāue ʻi he ʻofa.
1 Sione 1:1–3; 2:18–28; 4:1–6; 2 Sione 1:7–11
Ko e hā te u lava ʻo fai ke maluʻi ai au mei he ngaahi akonaki halá mo e kākaá?
Te ke lava kamata ʻaki hano vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe ʻEletā Keuli E. Sitīvenisoní:
ʻOku fiemaʻu ʻe Sētane, ʻa e tamai ʻo e ngaahi loí mo e tokotaha kākā lahí, ke tau fakafehuʻia ʻa e tuʻunga totonu ʻo ha meʻa, pea tau tukunoaʻi ʻa e ngaahi moʻoni taʻengatá pe fakafetongi kinautolu ʻaki ha meʻa ʻoku hā ngali fakafiefia angé. “ʻOkú ne tauʻi ʻa e kau māʻoniʻoni ʻa e ʻOtuá” [Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:29] pea kuó ne fikaʻi mo akoako ʻi ha taʻu ʻe lau afe, ke malava ʻo tohoakiʻi ʻa e fānau ʻa e ʻOtuá ke nau tui ʻoku lelei ʻa e koví pea kovi ʻa e leleí. (“ʻOua Naʻá ke Kākaaʻi Au,” Liahona, Nōvema 2019, 94)
-
Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻe niʻihi ʻo e akonaki halá mo e kākaá ʻi hotau kuongá ni?
Fakamahinoʻi ange naʻe fai ʻe Sione, ko e taha ʻo e Kau ʻAposetolo ʻa e ʻEikí, ha ngaahi tohi ke fakamatalaʻi ʻa e ngaahi akonaki hala mo e kākā ʻi he lotolotonga ʻo e Kāingalotú. ʻOku fakahaaʻi ʻe heʻene sīpingá ʻoku ʻomi ʻe he kau ʻaposetolo mo e kau palōfita ʻa e ʻEikí ha maluʻi mei he ngaahi akonaki halá mo e kākaá. Ko e taha ʻo e ngaahi akonaki hala naʻá ne fakamatalaʻí ko e (Docetism) ʻa ia ko hono tala naʻe ʻikai ke maʻu ʻe Kalaisi ha sino moʻoni pe sino fakanatula lolotonga ʻene ʻi he māmaní. Ke mahino lelei ange ʻa e ʻuhinga naʻe hoko ai ʻeni ko ha meʻa ke hohaʻa lahi ki ai ʻa Sioné, fakaafeʻi e kau akó ke nau ʻalu ki he “1 Sione 4:1–3; 2 Sione 1:7. Ko e hā naʻe ʻikai fakahā ai ʻe ha niʻihi kuo hāʻele mai ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he kakanó?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.
-
ʻE lava fēfē ke fakavaivaiʻi ʻe he akonaki hala ko ʻení ʻa e tui kia Sīsū Kalaisí?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ngāue mo hanau hoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki pea lau ʻa e 1 Sione 1:1–3; 2:18–28; 4:1–6; 2 Sione 1:7–11, ʻo kumi e ngaahi meʻá ni: (1) ngaahi fakatokanga fekauʻaki mo e ngaahi akonaki halá mo e (2) ngaahi founga ke maluʻi ai kinautolú. Hili ha taimi ke ako ai, te ke lava ʻo fehuʻi ange:
-
Ko e hā e ngaahi fakatokanga naʻe ʻomi ʻe Sioné?
-
ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ʻa e hoko ko ha fili ʻo Kalaisí?
-
ʻE siviʻi pe ʻahiʻahiʻi fēfē ʻe ha taha ʻa e ngaahi laumālié? (Mahalo te mou fie lau fakataha ʻa e “1 Sione 4:1–3. ʻOku ʻuhinga ki he hā ke ʻʻahiʻahiʻi ʻa e ngaahi laumālié,’ pea ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ʻení?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.)
-
Naʻe mei tokoniʻi fēfē nai ʻe he ngaahi lea ko ʻeni meia Sioné ʻa e Kāingalotu ko ʻeni ʻo e kuonga muʻá?
Vahevahe e lea ko ʻeni naʻe fai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
ʻI he taimi ʻe niʻihi ʻoku fakaangaʻi kimautolu ko e kau taki ʻo e Siasí ʻi heʻemau tuʻu maʻu ʻi he ngaahi fono ʻa e ʻOtuá, taukapoʻi e tokāteline ʻa e Fakamoʻuí, mo fakafepakiʻi e ngaahi teke mei he kakai hotau kuongá. Ka ko homau tufakanga ʻi heʻemau hoko ko e kau ʻaposetolo kuo fakanofó ke “ʻalu ki māmani kotoa pē ke malanga ʻaki [ʻEne] ongoongoleleí ki he kakai fulipē.” ʻOku ʻuhinga ia ʻoku fekauʻi kimautolu ke akoʻi ʻa e moʻoní. …
Ko hono moʻoní, ʻoku mau talaki ʻa e moʻoni ʻa e ʻOtuá koeʻuhí ʻoku tokanga moʻoni [ʻa e kau ʻaposetoló mo e kau palōfitá] ki Heʻene fānau kotoa pē. Mahalo he ʻikai te mau fakahā maʻu pē ki he kakaí ʻa e meʻa ʻoku nau fie fanongo ki aí. ʻOku tātātaha ke manakoa ʻa e kau palōfitá. Ka te mau akoʻi maʻu pē ʻa e moʻoní! (“The Love and Laws of God” fakataha lotu ʻa e ʻUnivēsiti Pilikihami ʻIongí, 17 Sepitema, 2019], 3, speeches.byu.edu)
-
Ko e hā ʻe lava ke faingataʻa ai he taimi ʻe niʻihi ke maʻu e ngaahi lea ʻa e kau palōfita mo e kau ʻaposetolo ʻa e ʻEikí?
-
Kuo maluʻi fēfē nai hoʻo moʻuí ʻe heʻenau ngaahi akonakí?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ʻalu ki he “Konifelenisi Lahí” ʻi he Gospel Library. Fakaʻaongaʻi ʻa e meʻangāue ki he fekumí ʻi he konga “Kau Leá”, pea fakahū ʻa e hingoa ʻo e palōfita lolotonga ʻa e ʻEikí. Fekumi ʻaki e ngaahi taumuʻa ʻo ʻene leá, ʻo kumi e ngaahi pōpoaki ʻe lava ke hoko ko ha fakatokanga ki he ngaahi akonaki halá mo e kākaá. Fili ha lea ʻe taha, pea fekumi ki ha faleʻi te ne lava ʻo maluʻi koe.
Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke nau fekumi aí, poupouʻi kinautolu ke vahevahe ʻa e meʻa ne nau maʻu mo honau toʻú pe kalasí. Fakaafeʻi kinautolu ke tokanga ki he faleʻi ne nau maʻú pea hokohoko atu ʻenau fekumi ki he ngaahi pōpoaki mei he palōfita moʻui ʻa e ʻEikí te ne maluʻi kinautolu mei he ngaahi akonaki hala mo kākaá.