Ngaahi Kalasi Folofolá
Filipai mo Kolose


“Filipai mo Kolose,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2025)

ko ha nima naʻe mafao mai mei ha pulupulu hinehina

Filipai mo Kolose

Lolotonga hono tuku pōpula ʻo Paula ʻi Lomá, naʻá ne faitohi ki he Kāingalotu ʻi Filipai mo Kolosé. ʻOku fakalea lelei mo fakatuʻamelie ʻa e ongo tohi ko ʻení. ʻOku kau ai ha niʻihi ʻo e ngaahi akonaki mahino mo fakamātoato taha ʻa Paula fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí. Naʻe akoʻi ʻe Paula kapau te tau moʻui ʻi he tuí mo e loto-houngaʻiá, ʻe lava ʻe he ʻEikí ʻo paotoloaki ʻa e ongoongoleleí ʻiate kitautolu. ʻI heʻetau langa ko ia ʻi he fakavaʻe ʻo Sīsū Kalaisí, te tau lava ʻo fakaʻehiʻehi mei hono taki halaʻi kitautolu ʻe he ngaahi fakakaukau mo e tukufakaholo fakamāmaní.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Filipai mo Kolose

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga ʻo e akó
Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Ko e hā ha fakafepaki kuó ke fehangahangai mo ia kimuí ni ʻi hono fakahoko ha meʻa maʻá e ʻEikí? Lau ʻa e Filipai 1:12–14, 19–26 ke ako e founga ne uesia ai e ngāue ʻa e ʻEikí ʻe he tōʻonga ʻa Paula ʻi heʻene fehangahangai mo e fakafepakí.

  • Ko e hā kuó ke toki feilaulauʻi kimuí ni maʻá e ʻEikí? Lau ʻa e Filipai 3:4–15, pea fakakaukau ki he ʻuhinga ʻoku matuʻaki mahuʻinga ai ʻa e feilaulaú ki hoʻo fakalakalaka fakalaumālié.

  • Fakakaukau ki ha taha ʻokú ke ʻiloʻi ʻoku tuʻu maʻu ʻi heʻene tui kia Sīsū Kalaisí. Ko e hā ha meʻa ʻokú ke saiʻia ai fekauʻaki mo ia? Lau ʻa e Filipai 4:1, 4–13, pea kumi ha ngaahi founga ʻe lava ke tokoni atu ke ke “tuʻu maʻu” (veesi 1) ʻia Sīsū Kalaisi.

  • Ko e hā ha ngaahi fakakaukau pe akonaki ʻi he māmaní he ʻahó ni te ne lava ʻo tohoakiʻi koe ke ke mamaʻo mei he Fakamoʻuí? Lau ʻa e Kolose 1–2; 3:1–17, pea kumi ha ngaahi moʻoni fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi te ne lava ʻo maluʻi koe mei he ngaahi akonaki loí.

fakaʻilonga ki he fealēleaʻakí
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Filipai mo e Kolosé.

fakaʻilonga ʻo e ako fakataukeí
Ako Fakataukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e Filipai 4:4–13 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Ngaahi Akonaki ʻa e Kau taki ʻo e Siasí ke Mahino ʻa e Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Filipai 1:12–14, 19–26

ʻE uesia fēfē e ngāue ʻa e ʻEikí ʻe heʻeku tōʻonga ʻi he taimi ʻoku ou fehangahangai ai mo e fakafepakí?

Te ke lava ʻo kamata ʻaki hono fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha ngaahi aʻusia ʻe niʻihi ʻi heʻenau fehangahangai mo e fakafepakí lolotonga ʻenau feinga ke fakahoko e ngāue ʻa e ʻEikí.

  • ʻI he taimi ʻokú ke fehangahangai ai mo e fakafepakí, ʻe uesia fēfē ʻa e ngāue ʻa e ʻEikí ʻi ho tōʻongá?

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e fakatātā ko ʻení mo fakamatalaʻi ange naʻe faitohi ʻa Paula ki he kakai Filipaí lolotonga ʻene ʻi pilīsoné, ngalingalí naʻá ne ʻi Loma (vakai, Filipai 1:7, 13, 16).

ko e ʻAposetolo ko Paulá ʻi he fale fakapōpulá

Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e Filipai 1:12–14, 19–26, ʻo kumi e meʻa te nau lava ʻo ako meia Paula fekauʻaki mo hono fakahoko e ngāue ʻa e ʻEikí lolotonga e fehangahangai mo e fakafepakí. Te ke lava ʻo ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • Naʻe uesia fēfē ʻe he tuku pōpula ʻa Paulá ʻa e mafola ʻa e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí?

  • ʻOkú ke pehē naʻe tokoni fēfē ʻa e ngaahi tōʻonga fakakaukau ʻa Paula ki hono tuku pōpula iá ke ʻunuakiʻi ki muʻa e ngāue ʻa e ʻEikí? (ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻI heʻetau moʻui ʻi he tuí, ʻamanaki leleí, mo e loto-houngaʻiá, ʻe lava ʻe he ʻEikí ʻo paotoloaki ʻa e ongoongoleleí ʻiate kitautolu.)

  • Ko e fē ha taimi kuó ke mamata ai ki he tokoni e tui, ʻamanaki lelei, mo e loto-houngaʻia ʻa ha taha lolotonga ʻene fehangahangai mo e fakafepakí ke ʻunuakiʻi ki muʻa e ngāue ʻa e ʻEikí?

Te ke lava ʻo vahevahe ha tūkunga ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi tūkunga ko ʻení pe ko hoʻo tūkunga pē ʻaʻau. Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau ki he founga te nau lava ai ʻo ʻunuakiʻi ki muʻa e ngāue ʻa e Fakamoʻuí ʻi he tui, ʻamanaki lelei, mo e loto-houngaʻia ʻi he tūkunga takitaha:

ʻOku ʻave atu ʻe ha taha ho ngaahi kaungāmeʻá ha vitiō ʻoku ʻikai lelei fekauʻaki mo e kau taki ʻo e Siasí.

ʻOkú ke fie ngāue fakafaifekau ka ʻokú ke fehangahangai mo ha fakafepaki mei ho mātuʻá, ʻa ia ʻoku ʻikai ke na kau ki he Siasí.

ʻI he feituʻu ʻokú ke ngāue fakafaifekau aí, ʻoku ʻi ai ha fakafepaki mālohi ki he Siasí.

ʻOange ha kiʻi momeniti ki he kau akó ke nau fakakaukau ai ki ha faʻahinga faingamālie te nau ala maʻu he uike ka hoko maí ke fehangahangai mo e fakafepakí ʻi he tui, ʻamanaki lelei, mo e loto-houngaʻia. Hili ha taimi feʻunga, poupouʻi e kau akó ke nau muimui ki he sīpinga ʻa Paulá lolotonga honau uiké.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Filipai 3:4–15

Ko e hā ha ngaahi feilaulau ʻoku fiemaʻu ke u fai maʻa Sīsū Kalaisi?

Hiki ʻi he palakipoé ʻa e fakaʻuhinga ko ʻeni ʻa ʻEletā Tieta F. ʻUkitofa ki he feilaulaú:

ʻEletā Dieter F. Uchtdorf

ʻOku ʻuhinga ʻa e feilaulaú ke liʻaki ha meʻa koeʻuhí ko ha meʻa ʻoku toe mahuʻinga ange. (“Kotoa Hotau Lotó,” Liahona, Mē 2022, 124)

Fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea ʻoange ki he kau akó ha taimi ke fakalaulauloto mo lekooti ai ʻenau ngaahi fakakaukaú:

  • Ko e fē taimi fakamuimuitaha naʻe kole atu ai ke ke liʻaki ha meʻa koeʻuhí ko ha meʻa ʻoku mahuʻinga ange? Ko e hā ʻa e meʻa naʻe mahuʻinga angé? ʻOkú ke ongoʻi nai naʻe ʻaonga? Ko e hā ha ngaahi fakakaukau, ongo, pe hohaʻa ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo e feilaulau maʻá e ʻEikí?

Fakamatalaʻi ange naʻe akoʻi ʻe Paula ha ngaahi tefitoʻi moʻoni te ne lava ʻo tokoniʻi kitautolu ʻi he ngaahi fehuʻi mo e hohaʻa te tau ala maʻu fekauʻaki mo e feilaulaú. Lau ʻa e Filipai 3:4–15 ʻo kumi e meʻa naʻe akoʻi ʻe Paula fekauʻaki mo e feilaulaú. (Mahalo te ke fie fakamatalaʻi ange ʻoku ʻuhinga e foʻi lea ko e “fakatatau” ʻi he veesi 10 ko e tali lelei, ʻoku ʻuhinga e kupuʻi lea “tuli atu” ʻi he veesi 12 ke laka ki muʻa, pea ʻuhinga e foʻi lea ko e “lavaʻi” ʻi he veesi 12 ke maʻu.)

  • Ko e hā naʻe feilaulauʻi ʻe Paula ke ne maʻu ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻi heʻene moʻuí?

  • Ko e hā ʻa e “koloa” (veesi 14) ʻoku foaki ʻe he Fakamoʻuí kiate kinautolu ʻoku feilaulau ke muimui ʻiate Iá?

  • Ko e hā ha tefitoʻi moʻoni te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e feilaulaú mei he ngaahi veesi ko ʻení? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻI heʻetau feilaulau loto-fiemālie ke muimui kia Sīsū Kalaisí, ʻoku tau ʻiloʻi ai Ia pea mateuteu ke maʻu e moʻui taʻengatá.)

Lau fakataha ʻa e toenga ʻo e lea ʻa ʻEletā ʻUkitofa fekauʻaki mo e feilaulaú:

ʻEletā Dieter F. Uchtdorf

ʻOku ʻuhinga ʻa e feilaulaú ke liʻaki ha meʻa koeʻuhí ko ha meʻa ʻoku toe mahuʻinga ange. … ʻI he kotoa ʻo e hisitōliá, kuo feilaulauʻi ʻe he Kāingalotu faivelengá ʻa e ngaahi holi fakatāutahá, fiemālié, pea naʻa mo ʻenau moʻuí maʻá e Fakamoʻuí.

ʻOku tau maʻu kotoa ha ngaahi meʻa lalahi mo iiki, ʻoku fie maʻu ke tau feilaulauʻi kae lava ke tau muimui kakato ange ai kia Sīsū Kalaisi. ʻOku fakahaaʻi ʻe heʻetau ngaahi feilaulaú ʻa e meʻa ʻoku tau fakamahuʻingaʻi moʻoní. ʻOku toputapu ʻa e ngaahi feilaulaú pea fakaʻapaʻapaʻi ʻe he ʻEikí. (“Kotoa Hotau Lotó,” Liahona, Mē 2022, 124)

  • Ko e hā ha ngaahi meʻa ʻe niʻihi kuó ke feilaulauʻi mo ho fāmilí, pe ngaahi kaungāmeʻá ke muimui kia Sīsū Kalaisí?

  • Ko e hā ha ngaahi tāpuaki ʻoku maʻu mei hono fakahoko e ngaahi feilaulau ko ʻeni maʻá e Fakamoʻuí?

Fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi sētesi taʻekakato ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke fakakakato kinautolu mo ngāueʻi ha faʻahinga ueʻi ʻoku nau maʻu:

  • Ko e feilaulau ʻoku fiemaʻu lahi taha ke u foaki ki he ʻEikí ko e …

  • Te u lava ʻo fakahoko e feilaulau ko ʻení ʻaki …

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Filipai 4:1, 4–13

Ko e hā ha meʻa te u lava ʻo fai ke “tuʻu maʻu” ʻi he ʻEikí?

Hiki ʻi he palakipoé ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻení, pea fakaafeʻi e kau akó ke fekumi ʻiate kinautolu, ʻo kumi ha kaveinga ʻoku nau faitatau ai:

1 Kolinitō 16:13–14; Kalētia 5:1; Filipai 1:27; 4:1

  • ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ke “tuʻu maʻu” ʻi he ʻEikí?

Fakakaukau ke lau ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa ʻEletā ʻŪlise Soālesí:

ʻEletā Ulisses Soares

ʻOku fiemaʻu ke fakatatau ʻetau fakakaukaú mo e holí ki Hoʻoná ʻi heʻetau fekumi kiate Ia ʻi he fakakaukau kotoa pē pea muimui kiate Ia ʻaki hotau lotó kotoa. ʻOku ʻuhinga e folofolá ki he fakatatau ko ʻení ko e “tuʻumaʻu ʻi he ʻEikí” [Filipai 4:1]. ʻOku ʻuhinga ʻa e foungá ni ke tau hokohoko atu hono fakafeangai ʻetau moʻuí ke fenāpasi mo e ongoongolelei ʻo Kalaisí pea tukutaha ʻa e tokanga fakaʻahó ki he meʻa kotoa pē ʻoku leleí. (“Fekumi kia Kalaisi ʻi he Fakakaukau Kotoa Pē,” Liahona, Nōvema 2020, 83–84)

  • Ko e hā te ne lava ʻo ʻai ke faingataʻa ki he kakai lalahi kei talavoú ke nau tuʻu maʻu ʻi he ʻEikí?

Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e Filipai 4:4–13, ʻo kumi e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni ki ha taha ke tuʻu maʻu pe fakafenāpasi mo e ʻEikí. Hili iá pea fakaʻaliʻali ʻa e fakahinohino ko ʻení:

  • Fili ʻa e tefitoʻi moʻoni ʻi he Filipai 4:4–13 ʻokú ke mahuʻingaʻia taha aí.

  • Teuteuʻi ha pōpoaki nounou (miniti nai ʻe 3) fekauʻaki mo e founga ʻe lava ke tokoni ai e tefitoʻi moʻoni ko ʻení ke tuʻu maʻu ha taha ʻi he ʻEikí.

    • Kumi ha potufolofola pe fakamatala poupou mei ha taki ʻo e Siasí ke fakaʻaongaʻi ʻi hoʻo pōpoakí.

    • Vahevahe ha sīpinga fakafolofola pe fakataautaha ʻo e founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai ʻeni ʻi heʻetau moʻuí.

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

ʻOange ha ngaahi faingamālie ki he kau akó ke nau akoʻi mo fakamoʻoni. Ko e ola ʻe taha ʻo e ako ʻi he kalasi ko ʻení ke ʻoange ki he kau akó ha ngaahi faingamālie ke vahevahe e ngaahi meʻa ʻoku nau maʻu ʻi he ngaahi folofolá. ʻI he taimi ʻoku fevahevaheʻaki ai ʻe he kau akó e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí, ʻoku nau hoko ko ha niʻihi longomoʻui ʻi heʻenau akó. ʻI heʻenau fakamoʻoni ki he meʻa ʻoku nau akoʻí, ʻoku nau fakaafeʻi e mālohi fakaului ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní ki heʻenau moʻuí.

Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke teuteu ʻenau pōpoakí, tuku ke ngāue fakataha ʻa e tokotaha ako takitaha mo hanau hoa pea taufetongi ʻi hono vahevahe ʻenau pōpoakí. Poupouʻi kinautolu ke nau fakamoʻoni ki he meʻa ʻoku nau akoʻí.

Te ke lava ʻo fakaʻosi ʻaki hano fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ne nau ako mei he pōpoaki honau hoá. Fakaafeʻi kinautolu ke nau ngāueʻi e meʻa ne nau ako mei he tefitoʻi moʻoni ne nau akoʻí.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Kolose 1–2; 3:1–17

Ko e hā te u lava ʻo fai ke maluʻi au mei he ngaahi akonaki loí?

Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ki he kau akó ha fakatātā ʻo ha fuʻu ʻakau kuo taʻaki mei he kelekelé. Kole ki he kau akó ke fakakaukau pe ʻoku nau ʻilo ha taha kuo “taʻaki” mei heʻenau tui kia Sīsū Kalaisi mo Hono Siasí. (Fakatokangaʻi ange: ʻAi ke ke ongoʻingofua ʻe ala ongoʻi ʻe ha kau ako ʻe niʻihi ʻo hangē ʻoku nau aʻusia moʻoni ʻení.)

  • Mei hoʻo vakai ki aí, ko e hā ʻe lava ke iku ai ki ha taha ʻoku taʻaki ʻene tuí?

Fakamatalaʻi ange ʻi he tohi ʻa Paula ki he kakai Kolosé, naʻá ne hohaʻa fekauʻaki mo e aka pe fakavaʻe fakalaumālie ʻo e Kāingalotu Kolosé. Naʻe fehangahangai e kāingalotu ʻo e Siasí mo ha ngaahi akonaki mo ha tōʻonga loí (vakai, Kolose 2:4, 8, 16, 18, 20–23). Naʻe fakatuʻutāmaki ki ha Kāingalotu ʻe niʻihi ke nau tali ʻa e ngaahi akonaki hala ko ʻení.

ʻAi ke vakai ʻa e kau akó ki he Kolose 1:21–23 mo e 2:6–7 ki ha faʻahinga lea pē ʻokú ne fakamatalaʻi ʻa e aka fakalaumālié pea tohi ia ʻi he palakipoé. (Hangē ko ʻení, “aka,” “tuʻu fakamakatuʻu,” “langa hake”, mo “fakatuʻumaʻu.”) Hiki leva ʻi he palakipoé ʻa e moʻoni ko ʻení: ʻI heʻetau tuʻu maʻu mo aka ʻia Sīsū Kalaisí, te tau lava ʻo fakaʻehiʻehi mei hono taki halaʻi ʻe he ngaahi akonaki halá.)

Vahevahe e kalasí ʻo ʻikai toe siʻi hifo he kulupu ʻe faá. Vahe ki he kulupu takitaha ha taha ʻo e ngaahi konga folofola ko ení. Fakaafeʻi e kau akó ke fakaʻilongaʻi pe hiki ha ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni ki ha taha ke tuʻu maʻu ʻia Sīsū Kalaisi.

Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi ha fehuʻi ʻe taha pe lahi ange ʻi heʻenau ngaahi kulupú:

  • Ko e hā ha ngaahi moʻoni ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻe lava ʻo tokoni ke ke ongoʻi tuʻu maʻu pe aka ai ʻia Sīsū Kalaisí?

  • ʻE tokoniʻi fēfē nai koe ʻe he ngaahi moʻoni ko ʻení ke ke fakaʻehiʻehi mei hono kākaaʻi koe ʻe he ngaahi akonaki loí?

  • Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe hoʻo fakamoʻoni ki ha moʻoni ʻi he ngaahi veesi ko ʻení, ke ke kei faivelenga lolotonga hoʻo fehangahangai mo e ngaahi akonaki loí?

Hili ha taimi ki he fealēleaʻaki fakakulupú, te ke lava ʻo ʻai ha niʻihi ʻo e kau akó ke nau fai ha taha pe lahi ange ʻo e ngaahi meʻá ni:

  • Fakamatalaʻi ha foʻi moʻoni naʻá ke aleaʻi he ʻahó ni ʻokú ne tokoniʻi koe ke ke ongoʻi aka ange ʻia Sīsū Kalaisi.

  • Fakamatalaʻi ha taimi naʻe tokoniʻi ai koe ʻe hoʻo tui mo e fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí ke ke fakaʻehiʻehi mei hono takihalaʻi koe ʻe he ngaahi akonaki halá.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”