Ngaahi Kalasi Folofolá
Mātiu 5; Luke 6


“Mātiu 5; Luke 6,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2025)

Akoʻi ʻe Sīsū ʻa e kakaí

Mātiu 5; Luke 6

ʻOku kau ʻi he Malanga he Moʻungá ha niʻihi ʻo e ngaahi akonaki mahuʻinga taha ʻa e Fakamoʻuí. Ko kinautolu naʻa nau fanongo ki he malangá naʻa nau “ofo … ʻi heʻene akonakí” (Mātiu 7:28). Naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻi he Mātiu 5 mo e Luke 6:17–49, ʻa e Ngaahi Tāpuakí pea mo e fono māʻolunga ange ʻo e ongoongoleleí. ʻOku fuʻu mahuʻinga fau e ngaahi akonaki ko ʻení pea naʻe toe fai ia ʻe he Fakamoʻuí ki he kau Nīfaí mo e kau Leimaná ʻi Heʻene hā kiate kinautolu hili ʻEne Toetuʻú (vakai, 3 Nīfai 12–15).

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú], “Mātiu 5; Luke 6

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga akó
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata ʻa e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Ko ha taha fiefia koe? Lau ʻa e Mātiu 5:1–12, pea fakakaukau ki he meʻa ʻoku lava ke akoʻi atu ʻe he ʻEikí fekauʻaki mo e fiefiá.

  • Lau ʻa e Mātiu 5:13–16, pea toki mamataʻi ʻa e “Let Your Light So Shine” (0:42). Fakakaukau ki ho ivi tākiekina ki he niʻihi kehé.

    0:43
  • Kuó ke fakakaukau nai ki he meʻa te ke lava ʻo fai ke ke hoko lahi ange ai ʻo hangē ko e Fakamoʻuí? Ako ʻa e Mātiu 5:17–48, pea fakalaulauloto ki he founga ʻoku fakahaaʻi ai ʻe Sīsū ʻa e fono māʻolunga ange ʻo e ongoongoleleí.

fakaʻilonga fealēleaʻaki
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ʻa e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo mei heʻenau ako fakataautaha ʻa e Mātiu 5; Luke 6.

fakaʻilonga ʻo e ako ki he taukeí
Akoʻi ʻo e Taukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 5:13–16 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko e Mahino ʻa e Fakataipe ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Mātiu 5:1–12

Te u lava fēfē ke maʻu ha fiefia lahi ange?

Te ke lava ʻo vahevahe ʻa e meʻa ko ʻení:

Hili hono akoʻi ʻe he ongo faifekaú ʻa Seiloni ʻo kau ki he ngaahi fekaú, naʻá na fakaafeʻi ia ke papitaiso. Hili haʻane kiʻi longo fuoloa, naʻá ne pehē mai, “ʻIkai, ʻoku ʻikai ke u tui ko ha fili ia ʻoku tonu ke u papitaiso. ʻOku ou ongoʻi kuo pau ke u tukuange ʻa e ngaahi meʻa ʻokú ne ʻai au ke u fiefiá.”

  • Te ke fakafuofuaʻi fēfē nai e mahino ʻa Seiloni ki he fiefiá?

Fakamatalaʻi ange naʻe fuofua vahevahe ʻe he Fakamoʻuí ʻi he Malanga he Moʻungá ha ngaahi akonaki ʻe hiva ʻoku ʻiloa ko e Ngaahi Monūʻiá. Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau fakavave ʻa e Mātiu 5:3–12 pea kumi ʻa e foʻi lea ʻoku kamata ʻaki ʻa e monūʻia takitaha. Fakamatalaʻi ange ʻoku maʻu ʻa e foʻi lea monūʻia mei he foʻi lea faka-Latina ko e beatus, ʻa ia ko hono ʻuhingá ke monūʻia pe fiefia (vakai, “Mātiu 5:3–12. What are the Beatitudes? [Ko e hā ʻa e Ngaahi Monūʻiá?]” ʻi he Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú] ki ha fakamatala lahi ange).

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení: ʻOku tokoniʻi kitautolu ʻi heʻetau feinga ke maʻu ʻa e ngaahi ʻulungaanga ʻoku akoʻi ʻi he Ngaahi Monūʻiá ke tau haʻu kia Kalaisi pea aʻusia ha fiefia ʻoku lahi angé.

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau toe vakaiʻi ʻa e Mātiu 5:3–12 pea fili ha monūʻia te nau fie ako lahi ange ki ai. ʻOange kiate kinautolu ʻa e laʻipepa tufa ko ʻení ke tokoni ke nau ako lahi ange. (ʻI he ngāue ʻa e kau akó ʻi he laʻipepa tufa ko ʻení, te nau akoako fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi taukei “Ko e Kumi ʻa e ʻUhinga ʻo e Ngaahi Foʻi Leá mo e Kupuʻi Leá” mo e “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Taki ʻo e Siasí ke Mahino ʻa e Folofolá” mei he Ngaahi Taukei Ako Folofolá).

laʻipepa tufa ko e Mahino ʻo e Ngaahi Monūʻiá

ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki pe fakakalasi ʻa e meʻa naʻa nau ako fekauʻaki mo e monū naʻa nau akó. Poupouʻi e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi aʻusia fakataautaha ki he founga kuo tokoniʻi ai kinautolu ʻe hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi moʻoni ʻoku akoʻi ʻi he Ngaahi Monūʻiá ke nau haʻu kia Kalaisi pea aʻusia ha fiefia ʻoku lahi angé.

Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau fakalaulauloto mo lekooti ʻa e founga te nau lava ai ʻo fekumi fakamātoato ange ke ʻilo ʻa e ʻulungaanga ʻo e monūʻia naʻa nau akó.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Mātiu 5:13–16

Ko e hā e ivi tākiekina ʻoku ʻamanaki mai ʻa Sīsū Kalaisi ke u maʻu ʻi he māmaní?

Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali e ngaahi ʻīmisi ko ʻeni ʻo e māsimá mo e māmá:

fokotuʻunga māsima ʻi he tafaʻaki ʻo ha hina māsima ʻoku fakaava mo fakatafatafaʻí
ʻOku finangalo ʻa Sīsū Kalaisi ke tutu e maama ʻa ha fefine

Ko ha Meʻaʻofa ʻo e Māmátā fakatātaaʻi ʻe Eva Timothy

Fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke nau fakakaukau ki he meʻa naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakafou ʻi he fakataipe ʻo e māsimá ʻi he Mātiu 5:13. Fakaafeʻi e niʻihi kehé ke nau fakakaukau ki he meʻa naʻá Ne akoʻí ʻo fakafou ʻi he fakataipe ʻo e māmá ʻi he Mātiu 5:14–16. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali mo toe vakaiʻi ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻe lava ʻo tokoni ki he kau akó ke nau fakaʻuhingaʻi ʻa e fakataipé (vakai “Ko e Mahino ʻa e Ngaahi Fakataipe ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá ki ha tokoni lahi ange).

  1. Ko e hā ʻa e fakafehoanaki ʻoku fai ʻi he veesi folofolá pe potufolofola ʻokú ke akó?

  2. Ko e hā ha fanga kiʻi tokoni te ke lava ʻo maʻu fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻo e fakataipé ʻi he fakamatala ʻi he folofolá, futinoutí, mo e Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá? (ʻE lava foki e kau ako ʻoku nau ako ki he veesi fekauʻaki mo e māsimá ʻo lau ʻa e “Mātiu 5:13. What does it mean to be the ‘salt of the earth’? [ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e hoko ko e ʻmāsima ʻo e māmaní’?]” ʻi he Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú].)

  3. Ko e hā ha meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakafou ʻi he fakataipe ko ʻení?

Hili hono tuku ha taimi ki he akó, fakakaukau ke ʻeke ha niʻihi ʻo e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā ha ngaahi founga ʻe lava ke fakahaaʻi ai ʻe he kau ākonga ʻa Sīsū Kalaisi ha ngaahi ʻulungaanga ʻo e māsima leleí? ʻE mole fēfē meiate kitautolu hotau “koná,” pe ivi tākiekina leleí?

  • ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e tuku ke ulo atu hoʻomou māmá? (Mahalo ʻe ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava ke poupouʻi ʻe heʻetau sīpinga māʻoniʻoni ko e kau ākonga ʻa Sīsū Kalaisí ʻa e niʻihi kehé ke nau fakalāngilangiʻi ʻa e Tamai Hēvaní.) Te ke lava ʻo lau e akonaki ʻa e Fakamoʻuí ʻi he 3 Nīfai 18:24–25 pea aleaʻi ʻa e founga ʻe lava ke tākiekina ai ʻe he ngaahi folofola ko ʻení ʻetau mahino ki he Mātiu 5:14–16.

  • Fakakaukau ki ha taha te ke fakamatalaʻi ko e “māsima ʻo e māmaní” pe ko ha “maama ʻo e māmaní.” Kuo takiekina fēfē koe pe ko e niʻihi kehé ʻe he sīpinga māʻoniʻoni ʻa e tokotahá ni ki he leleí? (Mahalo ʻe tokoni ke mamata mo aleaʻi ʻa e “Shine Your Light So Others Can See” [3:19].)

    3:20

Poupouʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha founga te nau hoko ai ko ha tākiekina angatonu ki he niʻihi kehé, kau ai e mītia fakasōsialé. Ke tokoni ki he kau akó ke nau fakakaukau ki he ivi tākiekina lelei ʻoku nau maʻu pe te nau maʻú, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali pea lau ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Sūsana H. Potá:

Palesiteni Susan H. Porter

Ko e hā ʻa e lahi ʻo e maama ʻoku fie maʻu ke fakamaama ha fakapoʻuli ʻi ha loki? Ko ha kiʻi huelo siʻisiʻi pē. Pea ʻe malava ke maama atu ʻa e huelo ko ia ʻi ha feituʻu fakapoʻulí mei he mālohi ʻo e ʻOtuá ʻoku ʻiate kimoutolú.

Neongo te ke ongoʻi tuenoa ʻi he taukae ʻa e ngaahi matangi ʻo e moʻuí, ka te ke lava ʻo fakaulo atu ha maama ʻi he fakapoʻuli ʻo e taʻefemahinoʻakí, puputuʻú, mo e taʻetuí. ʻE lava ke tuʻu maʻu mo pau hoʻo maama ʻo e tui kia Kalaisí, ʻo tataki ʻa kinautolu ʻoku mou feohí ki he malú mo e nongá.

… ʻE malava ke liliu ha ngaahi loto pea faitāpuekina ha ngaahi moʻui ʻi heʻetau foaki atu ha kiʻi meʻi māsima … mo ha huelo ʻo e māmá. (“Ngaahi Lēsoni ʻi he Vaitupú,” Liahona, Mē 2022, 61)

Poupouʻi e kau akó ke nau fakapapauʻi ha meʻa ʻe taha te nau lava ʻo fai pe ʻoku totonu ke kei fai ke fakahoko ai e ʻamanaki ʻa e Fakamoʻuí ke tau hangē ko e māsimá mo ha maama ki he māmaní.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Mātiu 5:17–48; Luke 6:27–38

ʻE lava fēfē ke liliu ʻeku moʻuí ʻi heʻeku moʻui ʻaki ʻa e fono māʻolunga ange ʻa e ʻEikí?

Fakaʻaliʻali pea aleaʻi e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi:

Palesiteni Dallin H. Oaks

ʻI heʻene tuʻu fehangahangai mo e ngaahi kautaha ʻo e māmaní, ʻa ia ʻoku akoʻi kitautolu ke ʻilo ha meʻá, ʻoku fakatukupaaʻi kitautolu ʻe he ongoongolelei ʻa Sīsū Kalaisí ke tau aʻusia ha meʻa. (“The Challenge to Become,” Ensign, Nov. 2000, 32)

Fakamahinoʻi ange naʻe foaki ʻe Sīsū Kalaisi ʻi he Mātiu 5, ha fono māʻolunga ange naʻe laka ia ʻi he fono ʻa Mōsesé. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako e Mātiu 5:17–20, 48 ke ʻiloʻi e founga ʻe lava ke liliu ai ʻe he fono māʻolunga angé ʻetau moʻuí. (Tokoni ke mahino ki he kau akó ko e taimi ʻoku tau feinga ai ke moʻui ʻaki e fono māʻolunga angé, ʻoku tau hoko lahi ange ʻo hangē ko e Tamai Hēvaní.)

Fakakaukau ke fakaʻaongaʻi e laʻipepa tufa ko ʻení ke tokoni ki he kau akó ke nau ako mo feakoʻaki ki he fono māʻolunga ange ʻa e Fakamoʻuí. Te ke lava ʻo vahevahe hoʻo kalasí ki ha kulupu ʻe nima, taha ki he tefito takitaha, pea fakaafeʻi e kulupu takitaha ke nau teuteu mo akoʻi e kalasí. Pe, te ke lava ʻo vahe ki he tokotaha ako takitaha ha taha ʻo e ngaahi tefito ʻe nimá pea fakaafeʻi ke nau faʻu ha kulupu mo kinautolu naʻa nau ako ʻa e ngaahi tefito kehé. Te nau lava leva ʻo teuteu ke akoʻi ʻenau tefitó ki he niʻihi kehe ʻi he kulupú.

laʻipepa tufa ʻo e Ko e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí: Ko Ha Fono Māʻolunga Ange

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau fili ha taha ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoni naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí pea fakalaulauloto ki he meʻa te nau lava ʻo fai ke lelei ange ai ʻenau moʻui ʻaki e tefitoʻi moʻoni ko ʻení, kae ʻoua te nau lipooti ʻi heʻenau fealēleaʻaki fakakulupú (pe hili hano ʻai ke nau lipooti).

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”