“Mātiu 4; Luke 4–5,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2025)
Mātiu 4; Luke 4–5
Naʻe ikunaʻi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētane ʻi he toafá. Naʻá Ne liuaki ki Hono kolo tupuʻanga ko Nāsaletí pea naʻe ʻikai ke tali lelei Ia hili ʻEne fakahā ko Ia ʻa e Mīsaiá. Naʻe femeʻaʻaki holo ʻa Sīsū ʻi Kāleli, ʻo malanga mo faifakamoʻui. Naʻe hanga ʻe he ngaahi ngāue angaʻofa ʻa e Fakamoʻuí ʻo hiki hake ha niʻihi fakafoʻituitui mei he ngaahi nunuʻa kovi ʻo e ngaahi laumālie ʻulí, mahakí, mo e angahalá.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻou], “Mātiu 4; Luke 4–5”]
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata ʻa e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
ʻOku tau maʻu kotoa pē ha ngaahi ʻahiʻahi ʻokú ne poleʻi kitautolu. Lau ʻa e Mātiu 4:1–11, pea fakakaukau ki he meʻa te ke lava ʻo ako mei he Fakamoʻuí fekauʻaki mo hono tekeʻi ʻo e ʻahiʻahí.
-
ʻOku fakaafeʻi fēfē koe ʻe he ʻEikí ke muimui kiate Iá? Laukonga fekauʻaki mo hono fakaafeʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e kakaí ke nau muimui ʻiate Ia ʻi he Mātiu 4:18–22, pea fakalaulauloto ki he founga kuó ke tali ai ʻEne ngaahi fakaafé.
-
Ko e hā ha ngaahi founga ʻokú ke fiemaʻu ai e mālohi faifakamoʻui ʻo e ʻEikí ʻi hoʻo moʻuí? Lau ʻa e Luke 5:17–26, pea mamata leva ʻi he “The Wounded Sould Shall Be Healed” (5:46) pea fakakaukau ki ha ngaahi founga ʻe ala tokoni ai ʻa e Fakamoʻuí ke ke moʻuí.
5:45 -
Lekooti ʻa e ngaahi meʻa ʻokú ke fakaʻaongaʻi ke fakahingohingoa ʻaki koe mo e niʻihi kehé, ʻi ha ʻaho kakato ʻe taha. Lau ʻa e Luke 5:27–32, pea fakakaukau ki he founga ʻe lava ke taʻofi ai kitautolu ʻe he ngaahi fakahingohingoá mei heʻetau ʻunu ke ofi ange ki he Fakamoʻuí.
Ngaahi Fehuʻí mo e Fevahevaheʻakí
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Mātiu 4; Luke 4–5.
Akoʻi ʻo e Taukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 4:1–11 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Folofola Kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá. Te ke lava foki ʻo fakaʻaongaʻi e taukei “Ko e Kumi ʻa e ʻUhinga ʻo e Ngaahi Foʻi Leá mo e Kupuʻi Leá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá ʻi he taimi ʻokú ke ako ai ʻa e Luke 4:16–32.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi ke ke fili mei ai mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e fē ʻa e ngaahi founga ʻe mahuʻingamālie taha maʻa hoʻo kalasí.
Ko e hā ha meʻa te u lava ʻo ako mei he Fakamoʻuí fekauʻaki mo hono matuʻuaki ʻo e ʻahiʻahí?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi ʻahiʻahi ʻoku nau lolotonga fehangahangai mo iá. ʻOange leva ha kiʻi taimi maʻá e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga ʻoku uesia ai ʻe he ngaahi ʻahiʻahi ko iá ʻenau moʻuí.
-
Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke mahino kiate kitautolu naʻe ʻosi foua ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi ʻahiʻahi tatau ko ia ʻoku tau fehangahangai mo ia he ʻaho ní? (vakai, Hepelū 2:17–18; 4:15–16).
Fakamatalaʻi ange ʻoku ʻomi ʻe he Mātiu 4:1–11, fakataha mo e Liliu ʻa Siosefa Sāmita ʻo e ngaahi veesi ko ʻení, ha ngaahi lēsoni mahuʻinga mei he moʻui ʻa e Fakamoʻuí fekauʻaki mo e founga ke matuʻuaki ai ʻa e ʻahiʻahí. (Kapau ʻe fiemaʻu, fakaʻaliʻali ki he kau akó ʻa e founga ke kumi ai ʻa e Mātiu 4 ʻi he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá ʻi he Ngaahi Tokoni Akó ʻi he Gospel Library [vakai, “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Folofola Kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá].)
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau ako ʻa e Mātiu 4:1–11 mo e ngaahi veesi ʻoku fekauʻaki mo ia ʻi he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá, ʻo kumi e founga ʻoku fakatupulaki ai ʻe he muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻa ʻetau malava ke matuʻuaki ʻa e ʻahiʻahí.. Hili hono fakaʻatā ha taimi ke ako fakatāutahá, fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi ʻa e kau akó ke aleaʻi kinautolu ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki:
-
Naʻe tākiekina fēfē ʻe he Liliu ʻa Siosefa Sāmita ki he ngaahi veesi ko ʻení, ʻa hoʻo mahino ki he aʻusia ʻa e Fakamoʻuí?
-
Naʻe feinga fēfē ʻa Sētane ke ne ʻahiʻahiʻi ʻa e Fakamoʻuí?
-
Ko e hā e meʻa naʻe fai ʻe Sīsū ke matuʻuaki ai ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētané?
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau ako mei heʻenau fealeaʻaki fakakulupú. Te ke lava ʻo hiki ʻenau ngaahi fakakaukaú ʻi he palakipoé. ʻE lava ke tokoni ʻa e ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení ke fakaloloto ʻenau akó:
-
‘Oku fakaʻaongaʻi fēfē ʻe Sētane ʻa e ngaahi founga tatau ʻi hotau kuongá?
-
Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe he muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ke ke matuʻutaki ʻa e ʻahiʻahí? (Poupouʻi ʻa e kau akó ke nau vahevahe ha ngaahi aʻusia mei heʻenau moʻuí.)
Fakakaukau ke fakaʻosi ʻaki hoʻo fealeaʻakí hano mamataʻi ʻa e “Temptations Fades as We Seek Christ in Every Thought” (2:57).
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke hiki ha meʻa te nau lava ʻo fai he uiké ni ke fakatupulaki ai ʻenau malava ke matuʻuaki ʻa e ʻahiʻahí.
Naunau Fili ke Fakaleleiʻi ʻAki ʻa e Veiveiuá
Kapau ʻoku fefaʻuhi ha kau ako ʻe niʻihi mo e loto-veiveiuá, fakakaukau ke fakakau ʻa e naunau ko ʻení ko ha konga ʻo e lēsoní.
-
Naʻe feinga fēfē ʻa Sētane ke fakatupu ha loto-veiveiua ʻi he misiona fakalangi ʻa e Fakamoʻuí? (vakai, Mātiu 4:3, 6; vakai foki, Mātiu 27:40).
Fakakaukau ke mou lau fakataha ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Hiuko Monitoiá:
Naʻe ʻahiʻahiʻi ʻe he filí ʻa e Fakamoʻuí ʻaki hono ʻai ke veiveiua ʻi Heʻene ʻulungaanga faka-ʻotuá. Naʻá ne fakaʻaongaʻi ʻa e kupuʻi lea ʻoku ʻi ai hono makatuʻunga “Kapau ko e ʻAlo koe ʻo e ʻOtuá.” …
ʻOku ʻomi ʻe he fetalanoaʻaki ʻi he vahaʻa ʻo Sīsū Kalaisi mo Sētané ha fakakaukau mahino ki he founga ʻoku hanga ai ʻe he filí ʻo ʻahiʻahiʻi kitautolu ke tuku ha ngaahi veiveiua fakatuʻutāmaki ʻi hotau lotó mo e ʻatamaí. (“Overcoming the Danger of Doubt,” Ensign, June 2017, 46)
-
ʻOku feinga fēfē ʻa Sētane ke ke fakafehuʻia ho tuʻunga ko ha fānau ʻa e ʻOtuá?
-
Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako mei he Fakamoʻuí fekauʻaki mo hono matuʻuaki e ngaahi feinga ʻa Sētane ke fakaveiveiuaʻi hotau lotó mo e ʻatamaí? Ko e hā ha meʻa kuó ne tokoniʻi lahi taha koe ke ke matuʻuaki e ʻahiʻahi ʻa Sētane ke fakafehuʻia ho tuʻunga totonú?
Fakakaukau ke ke lau mo aleaʻi mo e kalasí ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
ʻOku ou tui kapau naʻe folofola fakahangatonu atu ʻa e ʻEikí kiate koe he pooni, ko e ʻuluaki meʻa te Ne fakapapauʻi ʻoku mahino kiate koé ko ho tuʻunga totonú. Siʻoku ngaahi kaungāmeʻa ʻofeina, ko e fānau fakalaumālie moʻoni kimoutolu ʻa e ʻOtuá. Kuo mou hivaʻi ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení talu mei hoʻomou ako e ngaahi lea ʻo e “Fānau Au ʻa e ʻOtua.” Ka ʻoku tohitongi nai e moʻoni taʻengata ko iá ʻi homou lotó? Kuo fakahaofi nai koe ʻe he foʻi moʻoni ko ʻení ʻi hoʻo fehangahangai mo e ʻahiʻahí? (“Ngaahi Fili ki he Taʻengatá” [fakataha lotu fakaemāmani lahi maʻá e kakai lalahi kei talavoú, 15 Mē 2022], Gospel Library)
Ko e hā ha meʻa ʻe fiemaʻu ke u feilaulauʻi ke u muimui kakato ange ai ki he Fakamoʻuí?
Te mou lava ʻo aleaʻi nounou ʻa e ngaahi founga kehekehe ʻe lava ke ʻomi ai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ha ngaahi fakaafe kiate kitautolu. Hili iá pea fakaʻaliʻali mo kole leva ki he kau akó ke nau fakalaulauloto ki he ongo fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā ha ngaahi fakaafe kuo fai mai kiate au ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi?
-
Kuó u tali fēfē nai ʻa e ngaahi fakaafe ko ʻení?
Hili hono ʻoange ha taimi feʻunga ke fakalaulauloto fakalongolongo ai e kau akó, fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Mātiu 4:18–22 pe mamataʻi ʻa e “Follow Me, and I will make You Fishers of Men” (1:55). Poupouʻi ke nau fekumi ki he founga naʻe tali ʻaki ʻe Pita, ʻAnitelū, Sēmisi, mo Sione ki he fakaafe ʻa e Fakamoʻuí. (Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻuhinga ʻa e liʻaki levá ki he ngāue he taimi pē ko iá, ʻo ʻikai ha toe fakatoloi.)
-
Ko e hā e ʻuhinga naʻe mei faingataʻa ai ki he kau tangatá ni ke liʻaki honau kupengá?
Fakakaukau ke aleaʻi ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Siosefa B. Uefilini, naʻá ne pehē ko e kupenga ʻa e kau ākongá ko ha heliaki pē:
ʻOku fakaʻuhingaʻi ʻa e kupengá, ko e meʻa ke puke ʻaki ha meʻa. Te tau lava ʻo fakaʻuhingaʻi ia ʻi ha ʻuhinga ʻoku fāsiʻi ka ʻoku mahuʻinga ange, ʻo pehē ko e kupengá ko e meʻa ia ʻokú ne fakataueleʻi pe taʻofi kitautolu ke ʻoua te tau tali ʻa e ui ʻa Sīsū Kalaisi ko e ʻAlo ʻo e ʻOtua moʻuí.
ʻOku lava pē ke hoko ʻa e kupengá ʻi he sīpinga ko ʻení ko ʻetau ngāué, ko e meʻa ʻoku tau saiʻia ke faí, ko e meʻa ʻoku tau fiefia aí, pea, hiliō ai ʻetau ngaahi ʻahiʻahí mo e angahalá. Ko hono fakanounoú, ʻe lava pē ke hoko e kupengá ko ha faʻahinga meʻa pē te ne fusi kitautolu ke mamaʻo mei hotau vā fetuʻutaki mo ʻetau Tamai Hēvaní pe mei Hono Siasi kuo fakafoki maí. (“Follow Me,” Ensign, May 2002, 15)
-
Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e muimui ki he Fakamoʻuí mei he ngaahi ngāue ʻa Pita, ʻAnitelū, Sēmisi, mo Sioné? (Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: Kuo pau ke tau loto-fiemālie ke fai ha ngaahi feilaulau pea liʻaki ʻetau “kupengá” kapau ʻoku tau fakaʻamu ke muimui ki he Fakamoʻuí.)
-
Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e “kupenga” ʻe lava ke kole mai ke tau siʻaki kae muimui ki he Fakamoʻuí? Ko e hā e ʻuhinga ka faingataʻa ai ke liʻaki hotau “kupengá” ʻi he taimi ʻoku ui mai ai ʻa e Fakamoʻuí?
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fakalaulauloto ai ki ha “kupenga” ʻe ala finangalo ʻa e Fakamoʻuí ke nau liʻaki kae lava ke nau muimui kakato ange kiate Ia. Fakakaukau ke huluʻi ʻa e “Your Day for a Mission” (3:31), ʻa ia ʻoku vahevahe ai ‘a e talanoa ʻo Siti Kouingí, naʻá ne tukuange ha meʻa naʻe mahuʻinga kiate ia ka ne muimui ki he ʻEikí. Hili iá pea fakaafeʻi leva e kau akó ke nau fakakaukau ki he meʻa naʻe liʻaki ʻe Siti kae ʻalu ʻo ngāue fakafaifekaú.
ʻE lava fēfē ʻe he Mīsaiá ke fakamoʻui mo tokoniʻi aú?
Te ke lava ʻo kamata ʻa e konga ko ʻeni ʻo e fealēleaʻakí ʻaki hano fakaʻaliʻali mo fakaafeʻi e kau akó ke nau aleaʻi fakataha e ngaahi fehuʻi ko ʻení:
-
Te ke fakamatalaʻi fēfē ki ha tokotaha taʻu fitu ʻa e misiona fakalangi ʻa e Fakamoʻuí? Ko e hā ha meʻa te ke talaange ki ai fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa e misiona ʻa e Fakamoʻuí kiate koé?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ʻīmisi ʻoku ʻoatu fakataha mo ʻení. Fakamatalaʻi ange naʻe lolotonga hono lau ʻe Sīsū ʻa e ngaahi lea ʻa ʻĪsaia ki he kau Siú ʻi he falelotu lahi ʻi Hono kolo tupuʻanga ko Nāsaletí, naʻá Ne fakahaaʻi ai Hono misiona fakalangí.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Luke 4:16–22 pe mamataʻi ʻa e “Fakahā ʻe Sīsū Ko Ia ʻa e Mīsaiá” (mei he taimi 0:00 ki he 2:12), ʻo kumi e meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e misiona fakalangi ʻa e Fakamoʻuí.
-
Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he veesi 18 fekauʻaki mo e misiona fakalangi ʻo Sīsuú? (Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e moʻoni naʻe pani ʻe he Tamai Hēvaní ʻa Sīsū ke malanga ʻaki ʻa e ongoongoleleí ki he masivá, fakamoʻui ʻa e loto-mafesí, malanga ʻaki ʻa e huhuʻí ki he kau pōpulá, fakaʻā ʻa e kuí, mo fakatauʻatāinaʻi ʻa kinautolu kuo laveá.)
ʻE lava ke fili ʻe he kau akó ha taha ʻo e ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea ʻokú ne fakamatalaʻi e misiona ʻo e ʻEikí ʻa ia ʻoku nau mahuʻingaʻia taha aí. ʻE lava leva ke nau fakaʻaongaʻi ha tikisinale, ʻū futinoutí, pe Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá ke ako lahi ange ki ai (vakai, “Ko e Kumi ʻa e ʻUhinga ʻo e Ngaahi Foʻi Leá mo e Kupuʻi Leá,” Ngaahi Taukei Ako Folofolá ki ha fakamatala lahi ange ki he tefito fakaako ko ʻení).
Ke fakatātaaʻi ʻa e taukei ko ʻení, te ke lava ʻo ʻalu ki he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá pea lau ʻa e fakamatala ki he “Tokotaha Kuo Pani” ke ako ʻa e founga ʻoku ngāue ʻaki ai ʻa e “paní” kia Sīsū Kalaisí.
Hili hono ʻoange ha taimi ke ako ai e kau akó, fakaafeʻi ke nau vahevahe ʻa e meʻa kuo nau ako fekauʻaki mo e foʻi lea pe kupuʻi lea naʻa nau filí. ʻI heʻenau vahevahé, te ke lava ʻo fakahū ʻenau foʻi leá pe kupuʻi leá ki he fehuʻi ʻe taha pe lahi ange ko ʻení:
-
ʻOku founga fēfē ʻa e ʻe Sīsū ʻi hotau kuongá? (Hangē ko ʻení: ʻOku founga fēfē ʻa e fakatauʻatāinaʻi ʻe Sīsū ʻa kinautolu kuo lavea ʻi hotau kuongá?)
-
Ko e fē ha taimi kuó ke mamata tonu ai ki he ʻa e Fakamoʻuí?
-
ʻE tāpuekina fēfē koe ʻe he malava ʻa e Fakamoʻuí ke ?
Ke fakamamafaʻi e founga ʻoku fekauʻaki ai e ngaahi fatongia ʻa e Fakamoʻuí mo kitautolu he ʻaho ní, fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Kēliti W. Kongo:
ʻOkú Ne moʻui—ʻo ʻikai ʻi he kuohilí pē, ka ʻi he lolotongá ni; ʻo ʻikai maʻa ha niʻihi pē, kae maʻá e taha kotoa. Naʻá Ne hāʻele mai ke fakamoʻui ʻa e loto mafesí, fakatauʻatāinaʻi ʻa e pōpulá, fakaʻā ʻa e kuí, mo vete ange ʻa kinautolu kuo laveá. [Vakai, Luke 4:18.] Ko kitautolu kotoa ia. ʻOku fakahoko ʻEne talaʻofa huhuʻí, neongo pe ko e hā hotau kuohilí, hotau lolotongá, pe ko ʻetau hohaʻa ki hotau kahaʻú. (“Hosana mo Haleluʻia—Ko e Sīsū Kalaisi Moʻuí: Ko e ʻElito ʻo e Fakafoki Mai e Ongoongoleleí mo e Toetuʻú,” Liahona, Mē 2020, 53)
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fili ha taha ʻo e “ngaahi talaʻofa huhuʻi” ʻa e Fakamoʻuí ʻoku ʻi ai hano ʻuhinga makehe kiate kinautolú. ʻOange ha taimi ki he kau akó ke lekooti ai ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e ongo ʻoku nau maʻu fekauʻaki mo iá.
ʻE lava nai ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakamolemoleʻi moʻoni au?
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Fakaʻaongaʻi lelei ʻa e mītiá ʻE lava ke tokoni e ʻū fakatātaá mo e vitioó ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e folofolá pea mo e founga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí. ʻE lava ke tākiekina ʻe he mītiá ʻa e ʻatamaí mo e lotó ʻi ha ngaahi founga ʻoku kehe mei he folofola kuo tohí; ʻe lava ke tokoni ia ki he kau akó ke nau fakafekauʻaki mo e ngaahi tafaʻaki ʻo e ongoongoleleí ʻoku ʻikai ke nau lava ʻo mamata mo ala ki aí. ʻI he taimi ʻokú ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e mītiá, fakapapauʻi ʻokú ne fakamaamaʻi ʻa e ʻiló kae ʻikai tohoakiʻi mei ai.
Makatuʻunga ʻi he ʻilo mo e mahino ʻoku maʻu hoʻo kau akó, te ke lava ʻo fai ha taha ʻo e ngaahi meʻá ni: (1) fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení pea ʻai ha tokotaha ako ke ne fakamatalaʻi fakanounou ʻa e talanoa ʻo e tangata naʻe mahaki teté (tangata naʻe mamatea), (2) fakaʻaliʻali ʻa e fakatātaá pea lau fakataha ʻa e Luke 5:17–26, pe (3) mamata ʻi he “Jesus Forgives Sins and Heals a Man Stricken with Palsy” (2:57).
-
Naʻe fakamoʻui fēfē ʻe he Fakamoʻuí ʻa e tangatá ni? (Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni ʻoku faitatau mo ʻení: ʻOku maʻu ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e mālohi ke fakamoʻui kitautolu mei hotau ngaahi faingataʻaʻia fakatuʻasinó pea fakamolemoleʻi kitautolu mei heʻetau ngaahi angahalá.)
-
Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke ʻiloʻi ʻoku finangalo ʻa e Fakamoʻuí ke fakatou fakamoʻui fakatuʻasino mo fakalaumālie kitautolú?
Fakakaukau ke mou lau fakataha ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Kuleiki A. Kātoni:
Naʻe ʻafioʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e ʻuhinga ne tokolahi ai e kakai naʻe muimui ʻiate Iá koeʻuhí pē ko e ngaahi mana lalahi naʻá Ne fakahokó. …
Ne finangalo ʻa e Fakamoʻuí ke fakamoʻoniʻi ʻi he tangata mamatea ko ʻení ki Hono kau muimuí mo kinautolu naʻe ʻikai tuí, ʻa Hono fatongia makehe ko e Fakamoʻui ʻo e māmaní. …
Naʻe fakamoʻoniʻi ʻe he Fakamoʻuí kiate kitautolu kotoa [ʻo fakafou ʻi he fakamoʻui fakatuʻasino fakaofo ko ʻení] ʻa e foʻi moʻoni fakalaumālie mātuʻaki mālohi mo taʻe toe veiveiua ko ʻení: ʻoku fakamolemoleʻi ʻe he Foha ʻo e Tangatá e ngaahi angahalá! (“ʻOku Finangalo ʻa e Fakamoʻuí ke Fakamolemole,” Liahona, Mē 2013, 15)
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke lekooti ha faʻahinga ongo ʻoku nau maʻu ʻi heʻenau fakalaulauloto ki he ʻuhinga ʻoku fakamolemoleʻi ai e ngaahi angahalá ko ha “moʻoni fakalaumālie mātuʻaki mālohi mo taʻe toe veiveiua” ʻo laka ange ia ʻi he “[ngaahi] fakamoʻui fakatuʻasino fakaofo” ʻa e ʻEikí. Te nau lava foki ʻo fakakaukauloto ki heʻenau tui ki he malava ʻe he ʻEikí ke fakamoʻui mo fakamolemoleʻi kinautolú.
Ke tokoni ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení, fakakaukau ke fehuʻi ange:
-
Ko e hā ha meʻa kuó ke ʻilo fekauʻaki mo e mālohi ʻo e Fakamoʻuí ke fakamoʻui mo fakamolemoleʻi kitautolú? (Te ke lava ʻo mamata ʻi he “The Savior Wants to Forgive” (5:50), ʻa ia ʻoku kau ai e ngaahi lea mei he lea ʻa ʻEletā Kātoní.)
5:50 -
Ko e hā ha meʻa ʻokú ke fai pe lava ʻo fai ke fakahaaʻi ki he ʻEikí hoʻo loto-holi ke maʻu ʻa e mālohi faifakamoʻui ʻo e fakamolemolé?
ʻEkitivitī Ako Lahi Ange ke Filí
ʻI hono fakaʻaongaʻi e fakatātā pe vitiō ʻoku hā ʻi he kamataʻanga ʻo e konga ko ʻení, fakaafeʻi e kau akó ke nau tokanga taha ki he ngāue naʻe fai ʻe he ngaahi kaungāmeʻa ʻo e tangata mamateá. Lau fakataha ʻa e Luke 5:18–20, pea aleaʻi leva ʻa e meʻa ʻoku akoʻi mai heʻenau ngaahi ngāué kiate kitautolu fekauʻaki mo e tui kia Kalaisí.
-
Ko e fē ha taimi kuo tokoni ai ha ngāue ʻa ha taha ke ke ofi ange ki he Fakamoʻuí?
-
Ko hai te ke lava ʻo tokoniʻi ke ʻunu ke ofi ange ki he Fakamoʻuí? Te ke tokoniʻi fēfē kinautolú? (Fakakaukau ke tuku ha taimi ki he kau akó ke lekooti ʻenau ngaahi fakakaukaú mo ha palani ke ngāueʻi.)
ʻE fakakeheʻi fēfē ʻe he ngaahi fakahingohingoá ʻa e founga ʻoku ʻafio mai ai ʻa e Fakamoʻuí kiate au mo e niʻihi kehé?
Fakamahinoʻi ange ʻoku faʻa fakaʻaongaʻi ʻe he kakaí ha ngaahi hingoa mo ha ngaahi fakaʻilonga ke fakamatalaʻi ʻaki kinautolu pe ko ha niʻihi kehe. ʻOange ʻa e laʻipepa tufa “Ngaahi Fakahingohingoá,” pea kole ki he tokotaha ako takitaha ke ne fakafonu ia.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Luke 5:27–30 pea kumi ʻa e ngaahi fakahingoa ʻoku fakaʻaongaʻi ʻi he potufolofolá ni.
-
Ko e hā e meʻa naʻe fokotuʻu mai ʻe he hingoa ko e “kau tānaki tukuhaú mo e angahalá”? (vakai, “Luke 5:27–30. Why were publicans despised by the Jews? [Ko e hā naʻe fehiʻanekinaʻi ai ʻe he kau Siú ʻa e kau tānaki tukuhaú?]” ʻi he Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú] ki ha fakamatala lahi ange).
-
Ko e hā e ʻuhinga naʻe fakaangaʻi ai ʻe he kau tangata tohí mo e kau Fālesí ʻa Sīsū ʻi Heʻene taumafa fakataha mo e kau tānaki tukuhaú mo e kau angahalá.
-
Ko e hā e meʻa ʻoku fokotuʻu mai ʻe he hingoa ʻokú ke fakaʻaongaʻi ke fakamatalaʻi ʻaki koe mo e niʻihi kehé? (ʻE lava ke toe vakaiʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa naʻa nau tohi ʻi he tēpilé.) ʻE uesia kovi fēfē koe pe ko e niʻihi ʻoku mou feohí ʻe he niʻihi ʻo e ngaahi fakahingoa ko ʻení? Ko e hā ha ngaahi founga te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ke toʻo ai e ngaahi fakahingoa koví pe takihalaʻí mei hoʻo moʻuí? (Mahalo te ke loto ke tuku ha taimi ki he kau akó ke lekooti e meʻa te nau faí.)
Ke tokoniʻi e kau akó ke nau fakakaukau lahi ange ki he ngaahi fakahingoa ʻoku nau fakaʻaongaʻí, te mou lava ʻo lau pe mamata fakataha ʻi he lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní (mei he taimi 17:33 ki he 19:09):
ʻOku fiefia e filí ʻi he ngaahi fakahingohingoá he ʻoku nau vahevahe kitautolu mo fakangatangata e anga ʻetau fakakaukau kiate kitautolú mo e niʻihi kehé. He toki meʻa fakamamahi ʻa e taimi ʻoku tau fakaʻapaʻapaʻi ai e ngaahi hingoá ʻo lahi ange ia ʻi heʻetau fefakalāngilangiʻaki kitautolú.
ʻE lava ke iku e fakahingohingoá ki he loto-fakamāú mo e tāufehiʻá. ʻOku fakamamahi ki hotau Tupuʻangá ha faʻahinga ngaohikovia pē pe tāufehiʻa ki ha taha koeʻuhí ko e fonuá, matakalí, tuʻunga tangata pe fefiné, tuʻunga fakaakó, anga fakafonuá, pe ko ha ngaahi meʻa kehe pē ʻoku ʻiloʻi ʻaki kinautolu! ʻOku fakatupu ʻe he ngaohikovia peheé ke tau moʻui ʻo maʻulalo hifo ʻi hotau tuʻunga ko Hono ngaahi foha mo e ngaahi ʻofefine ʻo e fuakavá!
Ko e moʻoni ʻoku ʻi ai ha ngaahi hingoa kehekehe ʻoku matuʻaki mahuʻinga kiate koe. ʻOua muʻa naʻa mou maʻuhala ʻeku ʻuhingá. ʻOku ʻikai ko ʻeku ʻuhingá ʻoku ʻikai mahuʻinga e ngaahi tuʻunga mo e ngaahi meʻa kehe ʻoku ʻiloʻi ʻaki kimoutolú. Ko ʻeku ʻuhingá ʻoku ʻikai totonu ke hanga ʻe ha faʻahinga meʻa ʻoku ʻiloʻi ʻaki kimoutolu ʻo toʻo, fetongi, pe muʻomuʻa ia ʻi he tuʻunga tuʻuloa ʻe tolu ko ʻení: “fānau ʻa e ʻOtuá,” “fānau ʻo e fuakavá,” mo ha “ākonga ʻo Sīsū Kalaisi.” (“Ngaahi Fili ki he Taʻengatá,” Gospel Library)
Fakakaukau ke toe vakaiʻi mo e kau akó ʻa e Luke 5:29–32, ʻo kumi e pōpoaki ʻa e Fakamoʻuí fekauʻaki mo e ʻamanaki lelei maʻá e kakai kotoa pē.
-
ʻE tokoni fēfē ʻa e foʻi moʻoni ʻoku ngāue fakaetauhi ʻa Sīsū Kalaisi kiate kinautolu kotoa pē ʻoku loto ke fakamoʻui kakató kiate kinautolu ʻoku nau ongoʻi ʻoku fakahingohingoa, fakaliʻeliʻaki, pe taʻefeʻungá?
-
Ko e hā e ʻuhinga naʻe mahuʻinga ai ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení ki he kau tangata tohí mo e kau Fālesí ʻo tatau pē mo ʻene mahuʻinga ki he kau tānaki tukuhaú mo e kau angahalá? Ko e hā hano mahuʻinga ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení kiate koe? (Kapau ʻe fiemaʻu, te ke lava ʻo lau ʻa e Loma 3:23 mo e 1 Sione 1:8.)
Te ke lava ʻo fakaʻosi ʻaki hano vahevahe hoʻo fakamoʻoni fekaʻuaki mo ʻetau fiemaʻu fakafoʻituitui ke fakamoʻui mo tokoniʻi kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi, ko e Toketā Maʻongoʻongá.