Ngaahi Kalasi Folofolá
Mātiu 27; Maʻake 15; Luke 23; Sione 19


“Mātiu 27; Maʻake 15; Luke 23; Sione 19,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2025)

Naʻe tutuki ʻa Kalaisi ʻi he vahaʻa ʻo ha ongo tangata kae sio hake ʻa Mele mo Sione kiate Ia

Tutukí, tā fakatātaaʻi ʻe Louise Parker

Mātiu 27; Maʻake 15; Luke 23; Sione 19

Naʻe fakafehuʻi ʻe Pailato ʻa Sīsū, tukuange ʻa Palāpasa, pea tauteaʻi ʻa Kalaisi ke tutuki. ʻI hono fakahoko ʻo e kikité, naʻe kaumaeaʻi, manukiʻi, mo tutuki ʻa e Fakamoʻuí. Naʻe tanu ʻe Siosefa ʻo ʻAlemateá ʻa e sino ʻo e Fakamoʻuí ʻi ha fonualoto.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Mātiu 27; Maʻake 15; Luke 23; Sione 19

ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

Fakaʻilonga Akó
Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Lau ʻa e Mātiu 27:26–50, pea fakakaukau ki he founga te ke ala tali ʻaki e fehuʻi ko ʻení: Ko e hā naʻe pau ai ke faingataʻaʻia pea pekia ʻa Sīsū Kalaisí? Te ke lava foki ʻo mamata ʻi he “Jesus Is Scourged and Crucified” (4:59).

  • Lau ʻa e Mātiu 27:46–50; Luke 23:34–46; Sione 19:25–30, pea kumi e meʻa ne folofola ʻaki ʻe Sīsū Kalaisi lolotonga ʻEne faingataʻaʻia ʻi he kolosí. Ko e hā ʻoku akoʻi atu ʻe he ngaahi fakamatala ko ʻení fekauʻaki mo Hono ʻulungāngá?

  • ʻI hoʻo ako e ngaahi meʻa ne hoko ʻo aʻu ki he Tutukí ʻi he Maʻake 15:1–15; Luke 23:1–25; mo e Sione 19:1–16, fakafehoanaki e ngaahi tōʻonga mo e fili ʻa Pailató ki he Fakamoʻuí. Naʻe kehe fēfē ʻena fakafeangai ki he fakafepaki mo e ngaahi faingataʻa naʻá na takitaha fehangahangai mo iá?

fakaʻilonga fealēleaʻaki
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fai ai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ha ngaahi fakakaukau mo e moʻoni ne nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Mātiu 27; Maʻake 15; Luke 23; Sione 19.

fakaʻilonga akoʻi
Akoʻi ʻo e Taukeí

ʻE ala tokoni ʻa e Mātiu 27; Maʻake 15; Luke 23; mo e Sione 19 ke fakaʻaongaʻi ai e ngaahi taukei “Ko Hono Fakaʻongaʻi ʻo e Folofola Kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” mo e “Ko e Kumi ʻa e Ngaahi Fakafehoanaki ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Mātiu 27:26–50; Maʻake 15:15–37; Luke 23:33–46; Sione 19:16–30

Ko e hā naʻe pau ai ke mamahi pea pekia ʻa e Fakamoʻuí?

Te ke lava ʻo kamata e kalasí ʻaki hono fakaʻaliʻali ha ʻū tā ʻo e mamahi ʻa e Fakamoʻuí ʻo aʻu ki he lolotonga hono Tutukí. Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi ongo ʻoku nau maʻu ʻi heʻenau fakakaukau ki he meʻa naʻá Ne mamahi aí.

Ko Kalaisi ʻoku tuʻu kuo haʻi hono ongo toʻukupú pea tui ha pulupulu vāleti mo ha kalauni talatala kae tangutu ʻa Pailato mei hono tuʻá

Ko Kalaisi mo Pailato, Vakai ki he Tangatá, tā fakatātaaʻi ʻe Marcus Vincent

ko hono fua ʻe Kalaisi Hono kolosí
Naʻe tutuki ʻa Kalaisi ʻi he vahaʻa ʻo ha ongo tangata kae sio hake ʻa Mele mo Sione kiate Ia

Tutukí, tā fakatātaaʻi ʻe Louise Parker

Tohi e ngaahi fakamoʻoni folofola ko ʻení ʻi he palakipoé: Mātiu 27:26–50; Maʻake 15:15–37; Luke 23:33–46; Sione 19:16–30. Vahevahe ʻa e kau akó ki ha fanga kiʻi kulupu. Fakaafeʻi e mēmipa takitaha ʻo e kulupú ke nau lau ha potufolofola ʻe taha pe lahi ange.

Hili hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau akó, ʻai ke fealēleaʻaki e kau mēmipa ʻo e kulupú ʻi he meʻa naʻa nau fakakaukau ki ai mo ongoʻi ʻi heʻenau lau fekauʻaki mo e faingataʻaʻia ʻa e Fakamoʻuí.

Fakakaukau ke vahevahe mo aleaʻi ʻa e tūkunga ko ʻení:

Ko e fuofua taimi ʻeni ne lau ai ʻe ha kaungāmeʻa ʻa e Ngaahi Kosipelí. ʻOkú ne puputuʻu ʻi he meʻa naʻá ne lau fekauʻaki mo e faingataʻaʻia ʻa Sīsū Kalaisí mo e Tutukí. ʻOku fehuʻi atu ho kaungāmeʻá, “Ko e hā naʻe pau ai ke faingataʻaʻia pea pekia ʻa Sīsuú?”

  • Te ke tali fēfē ki he fehuʻi ko ʻení?

  • Ko e hā ha ngaahi potufolofola ʻe tokoni lahi taha ke tali e fehuʻi ko ʻení?

Fakamatalaʻi ange ʻe lava ke maʻu ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola ʻaonga taha fekauʻaki mo e ʻuhinga naʻe faingataʻaʻia pea pekia ai ʻa Sīsū Kalaisí ʻi he ngaahi folofola ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí (vakai, “Ko Hono Fakaʻongaʻi ʻo e Folofola Kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá). Tohi e ngaahi fakamoʻoni folofola ko ʻení ʻi he palakipoé: 2 Nīfai 9:21–23; ʻAlamā 7:12–14; Hilamani 14:15–18; 3 Nīfai 11:11–14; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 19:16–19.

Fakaafeʻi e kau mēmipa ʻo e kulupú ke lau ha taha ʻo e ngaahi potufolofolá, ʻo kumi e meʻa ʻoku akoʻi ʻe he ngaahi vēsí fekauʻaki mo e ʻuhinga naʻe pau ke faingataʻaʻia pea pekia ai ʻa Sīsū Kalaisí. Hili hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau akó, ʻai ke fevahevaheʻaki ʻe he kau mēmipa ʻo e kulupú ʻa e meʻa ne nau maʻú.

Fakakaukau ke aleaʻi mo e kalasí ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke fakakau ʻa e folofola ʻo e Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí ʻi heʻetau ako ki he moʻui ʻa e Fakamoʻuí?

  • Ko e hā ha ngaahi moʻoni naʻá ke ʻilo ʻi he ngaahi potufolofola ko ʻeni ʻo e Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí fekauʻaki mo e ʻuhinga naʻe pau ke faingataʻaʻia pea pekia ai ʻa Sīsū Kalaisí? (ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi talí ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: Naʻe faingataʻaʻia ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he mamahi mo e ngaahi faingataʻa kehekehe kae lava ke Ne ʻafioʻi ʻa e founga ke tokoniʻi, fakamoʻui, mo fakamālohia ai kitautolú. Naʻe faingataʻaʻia pea pekia ʻa Sīsū Kalaisi ke fakahoko ʻa e Toetuʻu ʻo e maté. (Naʻe faingataʻaʻia ʻa Sīsū Kalaisí kae lava ke tau fakatomala mei heʻetau ngaahi angahalá.)

  • ʻOku tākiekina fēfē ʻe he ngaahi moʻoni ko ʻení ʻa e anga hoʻo fakakaukau mo e ongo fekauʻaki mo e mamahi mo e Tutuki ʻa e Fakamoʻuí?

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Pīsope Sēlati Kōseí:

Pīsope Gérald Caussé

Neongo ʻa e taʻe-fakangatangata mo hono tākiekina ʻe he Fakalelei ʻa e ʻEikí ʻa e kakai kotoa pē, ka ko ha meʻafoaki fakaofo fakataautaha ia ʻoku taau mo kitautolu fakafoʻituitui. Hangē ko hono fakaafeʻi ʻe Sīsū ʻa e kau ākonga Nīfaí kotoa ke ala ki Hono ngaahi matakafó, naʻá Ne pekia maʻatautolu takitaha, fakataautaha ʻo hangē ko koe pē pe ko au ʻoku ʻi he māmaní. ʻOkú Ne fai mai ha fakaafe fakataautaha kiate kitautolu ke tau haʻu kiate Ia pea maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki fakaofo ʻo ʻEne Fakaleleí. (“Ko ha Fakamoʻoni Moʻui ʻo e Kalaisi Moʻuí,” Liahona, Mē 2020, 40)

  • Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke mahino naʻe faingataʻaʻia mo pekia ʻa Sīsū Kalaisi maʻau fakatāutahá?

  • Ko e hā ʻe lava ke ke fai ke fakahā ʻaki hoʻo houngaʻia ʻi he faingataʻaʻia ʻa e Fakamoʻuí maʻaú? (Poupouʻi e kau akó ke lekooti ʻenau ngaahi fakakaukaú mo ʻenau ngaahi ongó.)

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Mātiu 27:46–50; Luke 23:34–46; Sione 19:25–30

Ko e hā ʻoku tau lava ʻo ako mei he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí lolotonga Hono Tutukí?

Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau ki he taimi fakamuimui ne nau aʻusia ai ha tūkunga fakatupu loto-mafasia. Hili iá pea kole ange ke nau fakakaukau ki he meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo hotau ʻulungāngá ʻi heʻetau fepaki mo e faingataʻá.

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻeni ʻo hono Tutuki ʻo e Fakamoʻuí. Mahalo te ke fie vahevahe nounou pe naʻe fēfē ʻa e tutukí ʻi hono toe vakaiʻi ʻa e “Mātiu 27:22–50. Ko e hā e meʻa ʻoku tau ʻilo fekauʻaki mo e tutukí?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.

Ko Sīsū ʻi he kolosí he tafaʻaki ʻo ha ongo kaihaʻa

Ko hono Tutuki ʻo Sīsū Kalaisí, tā fakatātaaʻi ʻe Louise Parker

Fakamahinoʻi ange ʻoku hanga ʻe he ngaahi angafai mo e folofola ʻa e Fakamoʻuí lolotonga ʻEne aʻusia e mafasia mo e faingataʻaʻia taʻemafakakaukauá ʻi he kolosí, ʻo ʻomi ha fakakaukau ki Hono ʻulungaanga fakalangí.

Hiki e ngaahi fakamoʻoni fakafolofola ko ʻení ʻi he palakipoé (ʻoua ʻe fakakau ai e ngaahi foʻi lea ʻoku haʻí). Fakaafeʻi e kau akó ke nau fekumi ʻi he ngaahi potufolofola ko ʻení pea feinga ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi folofola fakaʻosi ʻa e Fakamoʻuí. ʻAi ha niʻihi ʻo e kau akó ke nau hiki e folofola ʻa e Fakamoʻuí ʻi he palakipoé ʻi he tafaʻaki ʻo ʻenau ngaahi fakamoʻoni fakafolofolá.

  • Luke 23:34 (“ʻE Tamai, fakamolemole ʻa kinautolu; he ʻoku ʻikai te nau ʻilo ʻa ia ʻoku nau faí.”)

  • Luke 23:43 (“ʻOku ou tala moʻoni kiate koe, Te ta ʻi Palataisi mo au he ʻahó ni.”)

  • Sione 19:26–27 (“Fefine, vakai ko hoʻo tamá! … Vakai ko hoʻo Faʻeé!”

  • Mātiu 27:46 (“Ko hoku ʻOtua, ko hoku ʻOtua, ko e hā kuó ke liʻaki ai aú?”)

  • Joseph Smith Translation, Matthew 27:54 () (“[ʻE Tamai, kuo ʻosi, kuo fakahoko ho finangaló].”)

  • Sione 19:28 (“ʻOku ou fie inu.”)

  • Sione 19:30 (“Ko hono ngatá ia.”)

  • Luke 23:46 (“ʻE Tamai, ʻoku ou tuku hoku laumālié ki ho nimá.”)

Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e meʻa ʻoku nau maʻu ʻoku mahuʻinga fekauʻaki mo e ngaahi fakamatala fakaʻosi ʻa e Fakamoʻuí kuo lekōtí. (ʻE ala tokoni ʻa e ngaahi fakamatala ko ʻeni ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú ke fakatupulaki homou fealeaʻakí: “Mātiu 27:46. Ko e hā e ʻuhinga naʻe ongoʻi liʻekina ai ʻa Sīsuú?” mo e “Sione 19:30. Ko e hā ha meʻa ʻoku mahuʻinga fekauʻaki mo e folofola ʻa e Fakamoʻuí, ʻKo hono ngatá iaʼ?”)

  • Ko e hā ʻe lava ke akoʻi atu ʻe he ngaahi folofola ʻa e Fakamoʻuí fekauʻaki mo Hono ʻulungāngá lolotonga ʻEne faingataʻaʻia ʻi he kolosí? (Mahalo ʻe ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: Naʻa mo e taimi naʻe faingataʻaʻia lahi ai ʻa Sīsū Kalaisí, naʻá Ne fakakaukau ki he ngaahi fiemaʻu ʻa e niʻihi kehé. ʻI he fepaki ʻa Sīsū Kalaisi mo e faingataʻá, naʻá Ne kātaki ki he ngataʻangá.)

  • ʻOku tākiekina fēfē hoʻo ngaahi ongo fekauʻaki mo e Fakamoʻuí ʻi hono ʻiloʻi ʻa e ngaahi meʻa ko ʻení fekauʻaki mo Iá?

Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e ʻuhinga ke maʻu ha ʻulungaanga faka-Kalaisi ʻi he taimi ʻoku tau fehangahangai ai mo e faingataʻá, lau pea aleaʻi ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Tēvita A. Petinaá.

ʻEletā David A. Bednar

ʻOku fakahaaʻi ʻa e ʻulungāngá ʻi he vakai, tafoki, mo e alanima atu ʻo tokoni ʻi he taimi ʻoku fakanatula ange ai kiate kitautolu takitaha ke tafoki ki loto pea siokita mo tokanga pē kiate kitá. … ʻI hono kotoa ʻo e ngāue ʻa e Fakamoʻuí ʻi he moʻui fakamatelié, pea tautautefito lolotonga e ngaahi meʻa ne hoko ʻo aʻu pea kau ai e feilaulau fakaleleí, naʻá Ne tafoki ki he niʻihi kehé – ʻi he taimi ʻe siokita ai ʻa e tangata pe fefine fakakakanó. (ʻi he Sarah Jane Weaver, “Elder Bednar Urges Mission Leaders to Seek to Develop ‘Essential Elements of a Christlike Character,’” Church News, July 9, 2019, newsroom.ChurchofJesusChrist.org)

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau feinga ke ʻiloʻi ha ngaahi founga te nau lava ai ʻo tokanga taha ki he niʻihi kehé ʻi heʻenau fepaki mo e ngaahi faingataʻa ʻi heʻenau moʻuí.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Sione 19:1–16; Mātiu 27:11–26; Maʻake 15:1–15; Luke 23:1–25

ʻE lava fēfē ke u maʻu ha loto-toʻa ʻoku lahi angé?

Fakaʻaliʻali ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa ʻEletā ʻŪlise Soālesí:

ʻEletā Ulisses Soares

ʻOku kau ʻi he kiʻi tohi tufa ko e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú e akonaki ko ʻení …: “Loto-toʻa ke ke talangofua ki he finangalo ʻo e ʻOtuá, neongo te ke tuʻu toko taha pē ha taimi” ([kiʻi tohí, 2011], 2). (“‘Io, Te Tau Lava Pea Te Tau Ikuna!,” Liahona, Mē 2015, 75)

  • Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke moʻui ʻi he loto-toʻá?

Fakamatalaʻi ange te tau lava ʻo ako ha ngaahi lēsoni mahuʻinga fekauʻaki mo e loto-toʻá ʻaki hono fakafehoanaki e ngaahi tōʻonga ʻa Sīsū Kalaisí mo Ponito Pailató (vakai, “Ko e Kumi ʻa e Ngaahi Fakafehoanaki ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá). ʻOange ki he kau akó e laʻipepa tufa ʻoku ʻoatu ko ʻení. Te nau lava ʻo ngāue mo hanau hoa pe ʻi ha kiʻi kulupu tokosiʻi.

Laʻipepa Tufa: Ako fekauʻaki mo e Loto-toʻá ʻaki Hono Fakafehoanaki ʻa Sīsū Kalaisi mo Ponito Pailató

Fakaʻaliʻali ʻa e moʻoni ko ʻení: ʻOku tau muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻo e loto-toʻá ʻi heʻetau fāifeinga ke fakahoko e finangalo ʻo e ʻOtuá ʻi he ngaahi tūkunga kotoa pē.

Fakaafeʻi e kau akó ke fakaʻaongaʻi e moʻoni ko ʻení ʻaki hono fakahoko ha taha pe lahi ange ʻo e ngaahi meʻá ni ʻiate kinautolu pē, ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki, pe ko ha kalasi:

  • Hiki ha lisi ʻo e ngaahi faingataʻa fakasōsiale, fakafonua, pe fakaeʻulungaanga ʻokú ke fehangahangai mo ia ʻe ala fiemaʻu ki ai ha loto-toʻá.

  • Aleaʻi ʻa e founga te mou lava ai ʻo muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí pea fakatupulaki ʻa e loto-toʻa ke fai ʻa e meʻa ʻoku totonú ʻi he taimi ʻoku mou fehangahangai ai mo e ngaahi tūkunga faingataʻá.

  • Vahevahe ha ngaahi aʻusia kuó ne tokoniʻi koe ke ke fakatupulaki ʻa e loto-toʻa ke fai ʻa e meʻa ʻoku totonú ʻi he taimi ʻokú ke fehangahangai ai mo e ngaahi tūkunga faingataʻá.

  • Vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo ha kakai lalahi kei talavou ʻokú ke ʻilo kuo nau fakahaaʻi ha loto-toʻa ʻi he taimi ʻoku nau fehangahangai ai mo ha ngaahi tūkunga faingataʻá.

Ke poupouʻi e kau akó ke ngāueʻi e meʻa kuo nau akó, te ke lava ʻo ʻoange ha taimi ke nau fakalaulauloto mo lekooti ai ʻa e founga te nau fakakakato ʻaki e fakamatala ko ʻení: Te u muimui ʻi he sīpinga loto-toʻa ʻa e Fakamoʻuí ʻaki …

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”