Siosefa Sāmita—Mātiu 1; Mātiu 24–25; Maʻake 12–13; Luke 21,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2025)
ʻOkú Ne Toe Hāʻele Mai ke Angi mo Pule, tā fakatātaaʻi ʻe Mary Sauer
Siosefa Sāmita—Mātiu 1; Mātiu 24–25; Maʻake 12–13; Luke 21
Lolotonga ʻa e uike fakaʻosi ʻo e ngāue ʻa e Fakamoʻuí ʻi he moʻui fakamatelié, naʻe tali ai ʻa e ngaahi fehuʻi ʻa ʻEne kau ākongá fekauʻaki mo ʻEne Hāʻele ʻAnga Ua Maí. Naʻá Ne akoʻi foki kinautolu ʻi he founga ke teuteu ai ki Heʻene liuaki maí, ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e talanoa fakatātā ʻo e kau taaupoʻou ʻe toko hongofulú, ngaahi talēnití, mo e fanga sipí mo e fanga kosí. Hili ʻEne ʻafio ki he foaki ʻe ha uitou ʻa e paʻanga ʻe ua ki he tukuʻanga koloa he temipalé, naʻá Ne akoʻi ha lēsoni mahuʻinga fekauʻaki mo hono foaki ʻo e meʻa kotoa te tau lavá.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Siosefa Sāmita—Mātiu 1; Māitu 24–25; Maʻake 12–13; Luke 21”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Ko e hā ʻa e meʻa ʻokú ke mataʻi-koloa ʻakí? ʻI hoʻomou lau ʻa e Siosefa Sāmita—Mātiu 1:36–40, fakalaulauloto ki hono ʻuhinga ʻo e mataʻikoloa ʻaki e folofola ʻa e ʻOtuá. ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻe he mataʻi-koloa ʻaki e folofola ʻa e ʻOtuá ke ke teuteu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí?
-
Te ke lava fēfē ke mateuteu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí? ʻI hoʻomou ako ʻa e talanoa fakatātā ʻe tolu ʻi he Mātiu 25, kumi ki he founga ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke ke teuteu aí. Te mou lava foki ke mamata ʻi he “The Ten Virgins” (1:45).
1:45 -
Ko e hā ha meʻa ʻe ala tokoni atu ʻi hoʻo ongoʻi ʻoku ʻikai lahi feʻunga ʻa e meʻa ke foaki ki he ʻEikí? Hili hono lau e Maʻake 12:41–44, mamata ʻi he “The Widow’s Mite” (1:57) ke vakai ki hano aleaʻi ʻe ha fānau ʻa e meʻa ʻoku nau ako mei he talanoa ko ʻení.
1:57
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Siosefa Sāmita—Mātiu 1; Mātiu 24–25; Maʻake 12–13; Luke 21.
Akoʻi ʻo e Taukeí
ʻE ala hoko ʻa e Siosefa Sāmita—Mātiu 1 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Folofola ʻo e Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Siosefa Sāmita—Mātiu 1:22–23, 27–33, 37–40
Fēfē kapau ʻoku ou hohaʻa ki he ngaahi fakaʻilonga ʻo e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e ʻEikí?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻe taha pe lahi ange ʻo e ngaahi fakatātā ko ʻeni ʻo e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakakaukau mo vahevahe pe ʻe anga fēfē haʻatau mamata ki Heʻene liuaki maí. Pea tuku ke lekooti ʻe he kau akó ha faʻahinga fehuʻi pe meʻa ʻoku nau hohaʻa ki ai fekauʻaki mo e Hāʻele ʻAnga-ua Maí.
ʻOkú Ne Toe Hāʻele Mai ke Angi mo Pule, tā fakatātaaʻi ʻe Mary Sauer
Tā fakatātaaʻi ʻe Kevin Keele
Ko e Hāʻele ʻAnga Ua Maí, tā fakatātaaʻi ʻe Harry Anderson
Fakamatalaʻi ange, ʻi he lolotonga ʻo e uike fakaʻosi ʻo e moʻui ʻa e Fakamoʻuí, naʻe ʻi ai ha ngaahi fehuʻi ʻa ʻEne kau ʻAposetoló fekauʻaki mo ʻEne liuaki mai ki māmaní (vakai , Siosefa Sāmita—Mātiu 1:4). ʻI he ako ko ia ʻe he kau akó e tali ʻa e Fakamoʻuí ki Heʻene kau ʻAposetoló, fakaafeʻi ke nau kumi ha ngaahi tali ʻe maʻu ki heʻenau ngaahi fehuʻí mo e meʻa ʻoku nau hohaʻa ki aí.
Fakatokangaʻi ange: ko e Siosefa Sāmita—Mātiu ʻoku maʻu ʻi he Mataʻitofe Mahuʻingá, ko e liliu fakalaumālie ia ʻe Siosefa Sāmita, pe toe fakaleleiʻi ʻo e Mātiu 24. ʻE ala tokoni ke lau ʻa e “Ko e hā te tau lava ʻo ako mei he Siosefa Sāmita—Mātiu?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofola: Fukava Foʻoú ke lava ʻo mahino ki he kau akó ʻa e founga hono ʻomai ʻe he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá ha mahino lahi ange ki he Mātiu 24. (Vakai ki he taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Folofola ʻo e Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.)
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakafoʻituitui pe mo hanau hoa ʻa e Siosefa Sāmita—Mātiu 1:22–23, 27–33 . Fakaafeʻi ke nau kumi ʻa e ngaahi fakaʻilonga naʻe folofola ʻa e Fakamoʻuí ʻe hoko kimuʻa ʻi Heʻene Hāʻele ʻAnga Ua Maí. ʻI he ʻosi ʻa hono lau ʻe he kau akó ʻa e ngaahi vēsí, fakaafeʻi ke nau vahevahe ʻa e ngaahi fakaʻilonga naʻa nau maʻú. Te mou lava ʻo hiki ʻa e ngaahi fakaʻilongá ʻi he palakipoé, pea fai ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā nai e ʻuhinga ka tuku ai kitautolu ʻe ha niʻihi ʻo e ngaahi fakaʻilonga ko ʻení ke tau ongoʻi taʻemanonga pe hohaʻá?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga naʻe vahevahe ai ʻe he Fakamoʻuí ʻa e ngaahi fakaʻilonga ko ʻení? (Kapau ʻe fiemaʻu, ʻai ke fakamanatu ʻe he kau akó ʻa e veesi 22–23 ke nau lava ʻo ʻiloʻi ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: Naʻe fakahā ʻe he Fakamoʻuí ʻa e ngaahi fakaʻilonga kimuʻa ʻi Heʻene Hāʻele ʻAnga Ua Maí koeʻuhí ke ʻoua naʻa faingataʻaʻia Hono kakai ʻo e fuakavá.) Ke ʻilo lahi ange fekauʻaki mo e kakai filí, vakai, “Siosefa Sāmita—Mātiu 1:22. Fakatatau mo e fuakavá, ko hai ʻa e kakai fili?’” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.
-
Ko e hā ʻoku akoʻi atu ʻe he ʻiloʻi naʻe fakahā ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi fakaʻilonga ko ʻeni fekauʻaki mo Iá, kimuʻa ʻaupito ʻi Heʻene Hāʻele ʻAnga Ua Maí?
Ke tokoni ke ongoʻi ʻe he kau akó ha nonga lahi ange fekauʻaki mo e ngaahi meʻa ʻe hoko kimuʻa ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí, fakaafeʻi kinautolu ke nau fakakakato ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ʻi ha fanga kiʻi kulupu. Fakaʻaliʻali ʻeni pe tufa ia ko ha laʻi pepa tufa:
Fakakaukau ke fakaʻosi ʻa e ʻekitivitií ʻaki hano vahevahe ange ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
Siʻoku kāinga ʻofeina, ʻoku ʻi muʻa ha ngaahi meʻa fakaʻofoʻofa lahi. Te tau mamata ʻI he ngaahi ʻaho ka hokó ki he ngaahi hāsino maʻongoʻonga taha ʻo e mālohi ʻo e Fakamoʻuí kuo faifaiangé pea mātā ʻe māmani. Mei he taimí ni ki he taimi ʻo ʻEne toe hāʻele mai “ʻi he mālohi mo e nāunau lahí” [Siosefa Sāmita—Mātiu 1:36], te Ne foaki ha ngaahi faingamālie, ngaahi tāpuaki, mo ha ngaahi mana taʻe-faʻalaua ki he kau kau angatonú. (“Ikuʻi ʻa Māmani mo Maʻu ha Fiemālie,” Liahona, Nōvema 2022, 95.)
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi ongo fakalaumālie ne nau maʻu ʻi heʻenau ako mo aleaʻi e ngaahi moʻoni ko ʻení. Poupouʻi ke nau lekooti mo fakahoko ʻenau ngaahi ongó.
Te u lava fēfē ʻo teuteu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Kalaisí?
Te ke lava ʻo kamata ʻaki haʻo kole ki he kau akó ke lisi ʻa e meʻa ʻoku nau pehē ko e ngaahi meʻa mahuʻinga taha ia ʻoku nau fai ʻi heʻenau moʻuí. Pea toki vahevahe ʻa e lea ko ʻeni naʻe fai ʻe ʻEletā D. Toti Kulisitofasoní:
ʻOku fuʻu mahuʻinga fau ke teuteu ʻa māmani ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. (“Teuteu ki he Toe Hāʻele Mai ʻa e ʻEikí,” Liahona, Mē 2019, 81)
-
ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku “fuʻu mahuʻinga fau” ai ke teuteuʻi ʻa e māmaní ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí?
Fakaafeʻi ‘a e kau akó ke nau fakalaulauloto ki he tuʻo lahi ʻo ʻenau fakakaukau ki hono teuteuʻi kinautolu mo e niʻihi kehé ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí. Fakamatalaʻi ange naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻi he Mātiu 25, ha talanoa fakatātā ʻe tolu ʻoku nau akoʻi kitautolu ‘i he founga te tau lava ai ‘o teuteu Heʻene Hāʻele ʻAnga Ua Maí.
Fakakaukau ke tufa ʻa e ngaahi laʻipepa tufa “Ngaahi talanoa fakatātā ‘o e Teuteu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí” pea fokotuʻutuʻu ʻa e kalasí ki ha fanga kiʻi kulupu. Vahe ki he kulupú takitaha ha talanoa fakatātā, pea fakaafeʻi e kau akó ke nau ngāue fakataha ke fakakakato ʻa e laʻipepa tufá. Kapau ʻe fiemaʻu, te mou lava ʻo ako fakataha mo e kalasí ha taha ʻo e ngaahi talanoa fakatātaá ke fakatātaaʻi ʻa e founga ʻe lava ke fakakakato ai ʻe he kau akó ʻa e ngaahi sitepu ʻoku hiki atu ʻi he laʻipepa tufá.
Ko e Fakatupulaki ʻo ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
ʻIloʻi ʻa e founga ke tokoni ai ʻi he ngaahi fealēleaʻaki fakakulupu īkí. ʻI he ngāue ʻa e kau akó ʻi ha fanga kiʻi kulupú, vakai ki heʻenau fengāueʻakí pea ʻiloʻi ʻa e taimi ʻe mahuʻinga ai ke ke tokoní. ʻE lava ke kau heni hano fai ha fakahinohino, ha fakalotolahi, mo ha ʻilo.
Ka hili hano maʻu ʻe he kau akó ha taimi feʻunga ke akó, fakaafeʻi ʻa e kulupú takitaha ke nau hiki ʻi he palakipoé ʻa e moʻoni ne nau ʻiló. ʻE ala talaatu ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení:
-
Te u lava ʻo teuteu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí ʻaki haʻaku feinga maʻu pē ke fakatupulaki ʻeku fakamoʻoni mo e ului kia Sīsū Kalaisí (vakai, Mātiu 25:1–13).
-
Te u lava ʻo teuteu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí ʻaki haʻaku fakaʻaongaʻi maʻu pē ʻa e ngaahi meʻafoaki mo e ngaahi meʻa ʻoku malava kuo foaki mai ʻe he ʻOtuá (vakai, Mātiu 25:14–30).
-
Te u lava ʻo teuteu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí ʻaki haʻaku ʻofa mo tokoni ki he niʻihi kehé (vakai, Mātiu 25:31–46).
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke aleaʻi ʻa e founga ʻe lava ke tokoni ai hono fakaʻaongaʻi ʻo e moʻoni naʻa nau maʻú ke teuteuʻi kitautolu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e ʻEikí. ʻI heʻenau fevahevaheʻakí, fakakaukau pe ʻe lava ʻe ha taha ʻo e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻo fakaloloto ʻenau mahinó:
-
Ko e fē ha taimi kuó ke mamata ai ki hano fakahoko ʻo e tefitoʻi moʻoni ko ʻení?
-
ʻE fakatupulaki fēfē ʻe hono moʻui ʻaki e tefitoʻi moʻoni ko ʻení hoʻo fakaʻānaua ki he liuaki mai ʻa e Fakamoʻuí?
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau lekooti ai ha meʻa te nau fai ke teuteuʻi kinautolu ki he liuaki mai ʻa e ʻEikí. Kapau ʻoku feʻunga ʻa e taimí, te ke ala kole ki ha kau ako tokosiʻi ʻe loto-fiemālie ke vahevahe mo e kalasí ʻa e meʻa naʻa nau hikí.
Ko e hā te u lava ʻo foaki ki he ʻEikí?
Fakakaukau ke hiki ʻa e fakamatala ko ʻení ʻi he palakipoé: ʻOku ʻikai ke u maʻu ha meʻa feʻunga ke foaki.
-
Ko e hā te ne lava ʻo ʻai ke tau ongoʻi pehení?
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakakaukau ki ha taimi naʻa nau ongoʻi peheni ai. Te nau lava ʻo lekooti ʻenau aʻusiá. Poupouʻi ʻa e kau akó ke lekooti ha faʻahinga ueʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní ʻi heʻenau ako e talanoa ʻo e kihiʻi paʻanga ʻa e uitoú.
Te ala fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení. Fakamatalaʻi ange ʻi he lolotonga ʻo e kuonga ʻo e Fakamoʻuí, naʻe ʻi ai ha taha ʻo e ngaahi lotoʻā ʻi he temipalé naʻe ʻi ai ha ngaahi puha naʻe lava ke fai ai ʻe he kakaí ha foaki paʻanga ki he tukuʻanga koloa ʻo e temipalé. Ko e kiʻi paʻangá ko ha kiʻi foʻi paʻanga kopa siʻisiʻi ʻaupito (vakai, “Maʻake 12:41–44. Ko e hā ʻa e kiʻi paʻanga (mite)?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú).
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke lau ʻa e Maʻake 12:41–44 pe mamata ʻi he “Jesus Teaches about the Widow’s Mites” (1:14). ʻAi ke nau kumi ʻa e founga naʻe fakafuofuaʻi ai ʻe he ʻEikí e ngaahi foaki ʻa e uitoú.
-
Ko e hā naʻe akoʻi atu ʻe he fakamatala ko ʻení fekauʻaki mo e founga ʻo e vakai ʻa e ʻEikí ki heʻetau ngaahi foakí? (ʻE ala talaatu ʻe he kau akó ha tefitoʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku tali mo mahuʻingaʻia ʻa e ʻEikí ʻi heʻetau ngaahi foakí ʻi heʻetau foaki loto-fiefia ʻa e meʻa ʻoku tau maʻú kiate Iá.)
-
Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi faʻahinga foaki kehekehe te tau lava ʻo fai ki he ʻEikí? (Tokoni ke talaatu ʻe he kau akó ha sīpinga ʻo e fanga kiʻi meʻa iiki mo faingofuá.)
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Tieta F. ʻUkitofá:
Naʻe akoʻi kitautolu ʻe he Fakamoʻuí, ʻi he vakai pē [ki he foaki ʻe he uitoú ʻa e foʻi paʻanga ʻe uá], ki he founga hono fakamahuʻingaʻi ʻo e foakí ʻi Hono puleʻangá—pea ʻoku mātuʻaki kehe ia mei he founga ʻoku tau faʻa fakafuofuaʻi ai ʻa e ngaahi meʻá. Ki he ʻEikí, ko e mahuʻinga o e foakí naʻe ʻikai fakafuofuaʻi ʻi hono ʻaonga ki he tukuʻanga koloá ka ko hono ʻaonga ki he loto ʻo e taha foakí. (“Ko Hotau Lotó Kotoa,” Liahona, Mē 2022, 122)
-
ʻE faitokonia fēfē ʻe hoʻo manatuʻi e founga fakafuofuaʻi ʻe he Fakamoʻuí hoʻo ngaahi foakí ʻa hoʻo ngaahi ngāué?
-
Ko e fē ha taimi kuó ke ongoʻi ai naʻe hōifua ʻa e ʻEikí ki ha feilaulau naʻá ke fai kiate Ia? Naʻe tokoni fēfē ia kia koe?
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau ki ha feilaulau te nau lava ʻo fai ki he ʻEikí. Poupouʻi ke nau ngāue ʻo fakatatau ki he ueʻi ʻoku nau maʻú.