“Mātiu 3; Maʻake 1; Luke 3,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisitititutí (2025)
Ko Hono Papitaiso ʻe Sione Papitaiso ʻa Sīsuú, tā ʻe Greg K. Olsen
Mātiu 3; Maʻake 1; Luke 3
Naʻe malangaʻi ʻe Sione Papitaiso ʻa e mahuʻinga ʻo e fakatomalá mo e papitaisó ki hono teuteuʻi ʻo e hala ki he Fakamoʻuí. Naʻe papitaiso ʻe Sione ʻa Sīsū ke “fai ki he māʻoniʻoni kotoa pē” (Mātiu 3:15). ʻI he ʻaʻeva kimui ange ʻa e Fakamoʻuí ʻi he veʻe Tahi Kālelí, naʻá Ne ui ʻa Saimone (Pita), ʻAnitelū, Sēmisi, mo Sione ke liʻaki honau kupengá pea muimui ʻiate Ia. ʻI he fakautuutu ʻo e ngaahi fiemaʻu ʻo ʻEne ngāue fakafaifekaú, naʻe hokohoko atu hono tuku ʻe Sīsū ha taimi ke nofo toko taha ai mo ʻEne Tamai Hēvaní.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú], “Mātiu 3; Mark 1; Luke 3”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata ʻa e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Ako ʻa e Mātiu 3, pea fakakaukau ki he founga ʻe hanga ai ʻe he fakatomalá mo e papitaisó ʻo ʻomi kitautolu ke tau ofi ange ki he Fakamoʻuí.
-
ʻOkú ke ongoʻi haʻihaʻisia? Lau ʻa e Maʻake 1:35; Mātiu 14:22–23; Luke 6:12 ke ʻiloʻi e meʻa naʻe fai ʻe he Fakamoʻuí ke matuʻuaki ʻaki e ngaahi fiemaʻu ʻo e moʻui fakaʻahó.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Mātiu 3; Maʻake 1; Luke 3.
Akoʻi ʻo e Taukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 3:1–12 mo e Liliu ʻa Siosefa Sāmitá, Mātiu 3:34–36, 38–40 (Gospel Library) ko e ngaahi feituʻu ʻaonga ki hono fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi taukei “Ko Hono Maʻu e ʻUhinga ʻo e Ngaahi Foʻi Leá mo e Pupunga Leá” mo e “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Taki ʻo e Siasí ke Mahino ʻa e Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
ʻIloʻi ʻa e meʻa ʻoku fiemaʻu ke ako ʻe he kau akó. ʻI hoʻo toe vakaiʻi ʻa e konga ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí” ki he lēsoni takitaha, fakakaukau ʻi he faʻa lotu pe ko e fē ʻa e ngaahi ʻekitivitī ako ʻe ʻaonga taha ki hoʻo kau akó. Feinga ke mahino kiate koe ʻa e ngaahi tūkunga ʻo ʻenau moʻuí. Fakafanongo fakalelei ki he meʻa ʻoku nau vahevahe mo koe kimuʻá, lolotonga, mo e ʻosi ʻa e kalasí. Fakakaukau ki he meʻa ʻoku akoʻi ʻe he kau taki ʻo e Siasí. Fekumi ki he fakahinohino ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní koeʻuhí ke ke lava ʻo ʻiloʻi ʻa e meʻa ʻoku mahuʻinga taha ki hoʻo kau akó.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Mātiu 3:1–12; Joseph Smith Translation, Matthew 3:34–36, 38–40
ʻE lava fēfē ʻe he maʻu ha mahino lahi ange ki he fakatomalá mo e papitaisó ʻo ʻai ke toe lelei ange ai ʻeku moʻuí?
Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau vahevahe ʻa e ngaahi tōʻonga kehekehe ʻa e kakai lalahi kei talavou ʻi honau komiunitií ʻo kau ki he fakatomalá mo e papitaisó.
Hili hono fokotuʻutuʻu ʻo e kau akó ki ha fanga kiʻi kulupu iiki, fakaafeʻi ke nau ngāue ʻaki ʻa e Mātiu 3:1–12; Joseph Smith Translation, Matthew 3:34–36, 38–40 ke teuteu ha pōpoaki langaki moʻui ke tokoniʻi ha taha ke sio ki he founga ʻe lava ke tāpuekina ai ʻe he fakatomalá mo e papitaisó ʻenau moʻuí. ʻE lava ke tokoni ʻa e laʻipepa tufa ko ʻení ki he kau akó ʻi heʻenau teuteu ʻenau pōpoakí. ʻO ka fiemaʻu, fakafeʻiloaki ha ngaahi taukei ako fekauʻaki hangē ko e “Ko e Kumi ʻa e ʻUhinga ʻo e Ngaahi Foʻi Leá mo e Kupuʻi Leá” mo e “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Taki ʻo e Siasí ke Mahino e Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Hili ha taimi feʻunga, fakaafeʻi e ngaahi kulupú ke vahevahe ʻenau ngaahi pōpoaki fekauʻaki mo e fakatomalá mo e papitaisó. Poupouʻi kinautolu ke nau vahevahe ha ngaahi aʻusia fakataautaha fekauʻaki mo e founga ʻoku tokoniʻi ai kitautolu ʻe he fakatomalá, papitaisó, mo e papitaiso ʻaki e afí (meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní) ke tau hoko ʻo hangē ange ko e Fakamoʻuí.
Kapau ʻoku ʻikai ke fakapapauʻi ʻe he kau akó ʻa e ʻuhinga ʻo e kupuʻi lea papitaiso ʻaki ʻa e afí, mamataʻi ʻa e “The Baptism of Fire” (1:41), pe lau fakataha mo aleaʻi ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Tēvita A. Petinā:
“ʻOku fekauʻi mo fakahinohinoʻi kitautolu ke tau moʻui ʻi ha founga ʻe lava ke liliu ai hotau natula hingá ʻo fakafou ʻi he mālohi fakamāʻoniʻoniʻi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní. Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Melioni G. Lomenī ʻo pehē ko e papitaiso ʻi he afí ʻaki e Laumālie Māʻoniʻoní ʻokú ne “fakatafoki [kitautolu] mei he anga fakaekakanó ki he fakalaumālié. ‘Okú ne fufulu, fakamoʻui, mo fakamaʻa ‘a e laumālié. … Ke maʻu [ʻa e papitaiso ko ʻeni ʻi he afí] ko hono fō ha kofu ʻo ha taha ʻi he taʻataʻa fakalelei ʻo Sīsū Kalaisí “ (Learning for the Eternities, comp. George J. Romney [1977], 133; vakai foki, 3 Nīfai 27:19–20).
Ko ia, ʻi hono toe fanauʻi foʻou kitautolú pea tau feinga ke maʻu maʻu pē ʻa Hono laumālié, ʻe fakamāʻoniʻoniʻi ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní hotau laumālié ʻo hangē ʻoku fai ʻaki ʻa e afí (vakai, 2 Nīfai 31:13–14, 17). Ko hono moʻoní, kuo pau ke tau tuʻu taʻehalaia ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá. (“Clean Hands and a Pure Heart,” Liahona, Nov. 2007, 81)
ʻOange ha ngaahi miniti siʻi ki he kau akó ke nau fakakaukau ki honau angafai ki he fakatomalá mo e papitaisó. Pe te nau lekooti e meʻa te nau lava ʻo fai ke fakaafeʻi kakato ange ai e ivi tākiekina fakamāʻoniʻoni ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní.
Ko e hā ha meʻa te u lava ʻo ako fekauʻaki mo e Fakamoʻuí mei Hono papitaisó?
Te ke lava ʻo vahevahe ʻa e meʻa ko ʻení:
Kuo kole atu ke ke akoʻi ʻa e papitaisó ʻi ha kalasi Lautohi Faka-Sāpate ʻa e toʻu tupú. ʻI he taimi ʻoku laukonga ai ʻa e kalasí ʻo kau ki hono papitaiso ʻo e Fakamoʻuí, ʻoku fehuʻi mai ha talavou ʻe taha, “Naʻá ku pehē ʻe au naʻe haohaoa ʻa Sīsū. Ko e hā e ‘uhinga ka toe fiemaʻu ai ke Ne papitaisó?”
Kole ki ha niʻihi tokosiʻi ʻo e kau akó ke nau vahevahe pe te nau tali fēfē ki he talavoú. Lau fakataha ʻa e Mātiu 3:13–15, ʻo kumi ʻa e founga naʻe fakamatalaʻi ai ʻe he Fakamoʻuí ʻa ʻEne ʻuhinga ki Heʻene finangalo ke papitaiso Ia ʻe Sioné.
Te ke lava ʻo hiki ʻa e fakamatala taʻe kakato ko ʻení ʻi he palakipoé: Naʻe fakakakato ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e māʻoniʻoni kotoa pē ʻi Hono papitaiso Iá ʻaki … Fakaafeʻi leva ʻa e kau akó ke nau aleaʻi tautau toko ua e founga te nau lava ai ʻo fakaʻosi ʻa e sētesí.
Fakaafeʻi ha ongo hoa mei he kau akó ke na lau fakataha ʻa e 2 Nīfai 31:4–9 ke ʻiloʻi e meʻa naʻe akoʻi ʻe Nīfai kau ki he ngaahi founga naʻe fakahoko ai ʻe Sīsū ʻa e māʻoniʻoni kotoa pē ʻi hono papitaisi Iá. (Mahalo te nau ʻiloʻi ha niʻihi ʻo e ngaahi founga ko ʻení ke fakakakato ʻaki e fakamatalá: Naʻe fakakakato ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e māʻoniʻoni kotoa pē ʻi Hono papitaiso Iá ʻaki ʻEne tā ha sīpinga. Naʻe fakakakatoʻe Sīsū Kalaisi ʻa e māʻoniʻoni kotoa pē ʻi Hono papitaiso Iá ʻaki hono fakahā ʻa e matapā ʻoku tau hū ai ki he hala ʻo e fuakavá ki he puleʻanga fakasilesitialé. Naʻe fakakakato ʻe Sīsū Kalaisi ʻi Hono papitaisó ʻa e māʻoniʻoni kotoa pē ʻaki ʻEne fakavaivai ʻi he loto fakatōkilalo ki he finangalo ʻo e Tamai Hēvaní. Naʻe fakakakato ʻe Sīsū Kalaisi ʻi Hono papitaisó ʻa e māʻoniʻoni kotoa pē ʻaki hono fakahaaʻi te Ne talangofua ki he ngaahi fekaú.)
Ke lahi ange e mahino ʻa e kau akó, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali pe fai ha fehuʻi ʻe taha pe fakatouʻosi ʻo e ngaahi fehuʻí ni:
-
Ko e hā ha meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ʻulungaanga ʻo Sīsū Kalaisi mei Hono papitaisó?
-
Te ke lava fēfē ʻo hokohoko atu hoʻo muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí pe faʻifaʻitaki lelei ange ki Hono ʻulungāngá?
ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa naʻe ongo taha kiate kinautolu he ʻahó ni fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mo Hono papitaisó. Pe te ke fakaafeʻi ke nau manatuʻi honau papitaisó ʻi heʻenau mamataʻi ʻa e “Baptism” (3:13).
Fakatokangaʻi ange: Fakatatau ki he ngaahi fiemaʻu ʻa e kau akó, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ha ngaahi miniti siʻi ke aleaʻi e founga ʻoku fakahaaʻi ai ʻe he papitaiso ʻo Sīsū Kalaisí ʻoku ʻi ai ha toko tolu mavahevahe ʻi he Toluʻi ʻOtuá. Huluʻi e vitiō “Ko Hono Papitaiso ʻo Sīsuú” (3:10) pe toe vakaiʻi ʻa e Mātiu 3:13–17, pea fakaafeʻi e kau akó ke nau kumi e founga ʻoku ʻiloʻi lelei ai ʻa e mēmipa takitaha ʻo e Toluʻi ʻOtuá ʻi he meʻa ko ʻeni naʻe hokó (vakai foki, Sione 17:1, 21–22; Ngāue 7:55–56; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 130:22–23; Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:17).
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlani:
“ʻOku tau fakahā ʻoku fakamoʻoniʻi mai pē mei he folofolá ʻoku sino mavahevahe ʻa e Tamaí, ʻAló mo e Laumālie Māʻoniʻoní, ko ha toko tolu fakalangi ʻa kinautolu, pea fakatokangaʻi hono fakatātaaʻi mahino mai ʻo e foʻi moʻoni ko ʻení ʻi he Lotu Hūfekina maʻongoʻonga ʻa e Fakamoʻuí … , hono papitaiso Ia ʻe Sioné, ʻa e meʻa naʻe hoko ʻi he Moʻunga ʻo e Liliú, mo hono fakapoongi ʻo Sitīvení—ka ko ha fakatātā pē ia ʻe fā. (“The Only True God and Jesus Christ Whom He Hath Sent,” Liahona, Nov. 2007, 41)
Ko e hā ha meʻa te u lava ʻo ako mei he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻe ala tokoni ke u matuʻuaki ʻeku loto-mafasiá?
Te ke lava ʻo kole ki he kau akó ke nau fakakakato ʻa e sivi ko ʻení.
Fakafuofuaʻi koe ʻi ha meʻafua mei he 1 ki he 5 (1 = taʻefiemālie ʻaupito; 5 = tui ʻaupito ki ai):
-
ʻOku ou faʻa ongoʻi mafasia koeʻuhí ko e lahi ʻeku femoʻuekiná.
-
ʻOku ou faʻa ongoʻi mafasia koeʻuhí ko e ngāué, akó, pe ngaahi fatongia faka-Siasí.
-
ʻOku ou faʻa ongoʻi loto-mafasia koeʻuhí ko e ngaahi vā fetuʻutakí.
-
ʻOku ou faʻa ongosia mo helaʻia moʻoni koeʻuhí ko e ngaahi tūkunga ʻo e loto-mafasiá.
Hili hono fakakakato ʻe he kau akó hono siviʻi pē kinautolú, aleaʻi nounou ʻa e ngaahi faingataʻa ʻoku lava ke maʻu mei he loto-mafasiá, ongosiá, mo e helaʻia moʻoní.
Fakamahinoʻi ange ʻi he fakaʻau ke ongoongoa ʻa e Fakamoʻuí, naʻá Ne ongoʻi moʻoni ʻa e mafatukituki ange ʻEne ngāué ʻi he taimi naʻe ʻaukolo mai ai ʻa e kakaí kiate Iá. ʻE lava ke ngāue ʻa e kau akó ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki pea fakakakato ʻa e tēpile ko ʻení ke ʻiloʻi ha meʻa naʻe fai ʻe he Fakamoʻuí ʻi he fakaʻau ke lahi ange ʻa e ngaahi fiemaʻu ʻo ʻEne ngāue fakafaifekaú.
|
Sīpinga ʻo e Ngaahi Fiemaʻu naʻe Tuku ki he Fakamoʻuí |
Ko e Tali ʻa e Fakamoʻuí |
Pōpoaki Maʻakú |
|---|---|---|
Sīpinga ʻo e Ngaahi Fiemaʻu naʻe Tuku ki he Fakamoʻuí Naʻe tokolahi ha kakai naʻe omi ke fakamoʻui ʻe he Fakamoʻuí (vakai, Maʻake 1:27–34). | Ko e Tali ʻa e Fakamoʻuí Maʻake 1:35; vakai foki, Luke 5:16 | |
Sīpinga ʻo e Ngaahi Fiemaʻu naʻe Tuku ki he Fakamoʻuí Naʻe ʻilo ʻe Sīsū ʻa e pekia ʻa Sione Papitaisó pea fafanga ʻa e kakai ʻe toko nima afé (vakai, Mātiu 14:1–21). | Ko e Tali ʻa e Fakamoʻuí Mātiu 14:13, 22–23; vakai foki, Maʻake 6:46 | |
Sīpinga ʻo e Ngaahi Fiemaʻu naʻe Tuku ki he Fakamoʻuí Naʻe feinga ʻa e kau tangata tohí mo e kau Fālesí ke tauheleʻi ʻa e Fakamoʻuí. Naʻá Ne fai fakamoʻui ʻi he Sāpaté mo teuteu ke ui ʻEne Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá (vakai, Luke 6:1–16). | Ko e Tali ʻa e Fakamoʻuí |
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e meʻa naʻe fai ʻe he Fakamoʻuí ʻi he ngaahi tūkunga faingataʻa ko ʻení pea mo e founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e foʻi fili ko ʻení kiate kinautolú.
Te ke lava ʻo vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni M. Lāsolo Pālati:
Ko Sīsū, hotau faʻifaʻitakiʻangá, naʻe faʻa “ʻalu ia mei ai ki he toafá, ʻo lotu ai” (Luke 5:16). ‘Oku fie maʻu ke tau fai e meʻa tatau he taimi ʻe niʻihi ke fakafoʻou fakalaumālie kitautolu ʻo hangē ko ia naʻe fai ʻe he Fakamoʻuí. (“Keeping Life’s Demands in Balance,” Ensign, May 1987, 14)
Ke tokoni ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó e sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻi heʻenau moʻuí, te ke lava ʻo ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
ʻE lava fēfē ke tāpuekina koe ʻi hoʻo tuku ha taimi ke ke nofo toko taha ai mo e Tamai Hēvaní? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha tefitoʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava ke fakaafeʻi fakalaumālie kitautolu ʻi heʻetau kumi ha taimi ke nofo toko taha ai mo e Tamai Hēvaní.)
-
Te ke ʻalu ki fē, pe ko e fē feituʻu te ke ʻalu ki aí, ke ke nofo toko taha ai mo e ʻOtuá? Ko e hā ha liliu kuó ne fakahoko, pe ko e hā ha liliu te ne lava ʻo fakahoko?
Fakakaukau ke mamataʻi ʻa e “Increase Energy” (2:36).
Tuku ange ha ngaahi miniti siʻi ki he kau akó ke nau toe vakaiʻi ʻa e saveá ʻi he kamataʻanga ʻo e ʻekitivitī ako ko ʻení pea fakakaukau ki he ngaahi meʻa ʻokú ne ʻai ke nau loto-hohaʻa, helaʻia, mo ongosiá. Poupouʻi ke nau fakalaulauloto ki he meʻa te nau lava ʻo fai ke tuku maʻu pē ha taimi ke nau nofo toko taha ai mo e Tamai Hēvaní. Fakakaukau ki he founga te ke lava ʻo muimuiʻi ai mo fakaʻatā e kau akó ke lipooti ʻenau aʻusiá ʻi hoʻo kalasi hokó.
Ke fakaʻosí, te ke lava ʻo huluʻi e vitiō ʻo e hivaʻi ʻe Sissel ʻa e “Slow Down” (6:06) mo e Kuaea ʻa e Tāpanekalé mo e ʻOkesitulā ʻi he Temipale Sikueá.