“1 mo e 2 Pita,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2025)
Ko Kalaisi ʻi he Haʻohaʻongá, tā fakatātaaʻi ʻe Judith Mehr
1 mo e 2 Pita
Naʻe fakataumuʻa e fakamoʻoni mālohi ʻa Pita kia Sīsū Kalaisí ke fakatōloloto ha ʻamanaki lelei ʻi he Kāingalotu naʻe fakatangaʻi koeʻuhí ko ʻenau tuí. Naʻe akoʻi ʻe Pita kapau te nau kātekina lelei ʻa e fakatangá, te nau maʻu ʻa e fakamoʻuí mo e nāunau taʻengatá. Naʻá ne fakamanatu kiate kinautolu naʻe fili mo ui kinautolu ʻe he Fakamoʻuí ke nau hoko ko ha kakai māʻoniʻoni. Naʻe tohi ʻa Pita fekauʻaki mo e ngāue fakafaifekau ʻa Sīsū Kalaisi ki he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié hili Hono Tutukí. ʻI he tohi hono ua ʻa Pitá, naʻá ne poupouʻi e kau ākonga ʻa Sīsū Kalaisí ke nau “kau ʻi he anga ʻa e ʻOtuá” (2 Pita 1:4). Naʻe fakatokanga foki ʻa Pita ki he “kau palōfita loí” mo e “kau akonaki loí” (2 Pita 2:1).
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “1 mo e 2 Pita”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Kuó ke tali fēfē ʻa e ngaahi ʻahiʻahí mo e faingataʻaʻiá? Lau ʻa e 1 Pita 1:3–9; 2:19–24; 3:14–17; 4:12–19, ʻo kumi ha ngaahi tefitoʻi moʻoni te ne lava ʻo tataki koe ʻi hoʻo fehangahangai mo e ngaahi ʻahiʻahí mo e faingataʻá.
-
ʻOku ʻiloʻi nai ʻe hoʻo ngaahi kaungāmeʻá mo kinautolu ʻokú ke feohi mo iá ko ha ākonga koe ʻa Sīsū Kalaisi? Lau ʻa e 1 Pita 1:13–16, 22–23; 2:9–10; 3:8–10, 15; 4:8–11 pea kumi e ngaahi ʻuhinga ʻoku finangalo ai e ʻEikí ke ke makehe mo kehe ai mei he niʻihi kehé.
-
Lau ʻa e 1 Pita 3:18–22; 4:6 ke ako fekauʻaki mo e founga ne liliu ai ʻe he ngāue fakafaifekau ʻa Kalaisi ʻi he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié ha ngaahi moʻui taʻefaʻalaua. Te ke lava foki ʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:16–20, 28–37.
-
Ko e hā te ke lava ʻo aʻusia ʻi he tokoni ʻa e ʻEikí? Lau ʻa e 2 Pita 1:1–8 ke ʻiloʻi ʻa e meʻa ʻoku talaʻofa ʻe he ʻEikí kiate kinautolu ʻoku muimui kiate Iá.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e 1 mo e 2 Pitá.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e 1 Pita 3:18–22; 4:6 mo e 2 Pita 1:1–8 ko ha konga ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai e ongo taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Folofola Kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” mo e “Ko e Kumi ʻi he Ngaahi Folofolá pea ʻi he Gospel Library” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e meʻa pe ngaahi meʻa fē ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
1 Pita 1:3–9; 2:19–24; 3:14–17; 4:12–19
ʻE tokoniʻi fēfē au ʻe Sīsū Kalaisi ʻi he taimi ʻoku ou fehangahangai ai mo e ʻahiʻahí mo foua e faingataʻá?
Hiki e ongo foʻi lea ko ʻení ʻi he palakipoé: ngaahi ʻahiʻahí mo e faingataʻá.
-
Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi ʻahiʻahi mo e faingataʻa ʻoku fehangahangai mo e kakai lalahi kei talavoú?
-
Ko e hā e anga hoʻo vakai ki he fakafeangai ʻa e kakaí ki he ngaahi faʻahinga aʻusia pehení?
Fakamahinoʻi ange ko e taimi naʻe fai ai ʻe Pita ʻene ngaahi tohí, naʻe fehangahangai e kāingalotu ʻo e Siasí mo ha fakatanga lahi ange. (Vakai, “Ko hai naʻe fakataumuʻa ki ai e ngaahi tohi ʻa Pitá pea mo hono ʻuhingá” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.) ʻI he ʻuluaki tohi ʻa Pitá, naʻá ne akoʻi ha ngaahi tefitoʻi moʻoni te nau lava ʻo tataki kitautolu ʻi heʻetau fehangahangai mo e ngaahi ʻahiʻahí mo aʻusia ʻa e faingataʻá. Poupouʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi heʻenau moʻuí.
Fakaafeʻi e kau akó ke faʻu ha ngaahi kulupu tautau toko tolu, pea ʻoange ki he kau akó ʻa e laʻipepa tufa “Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni Fakahinohino lolotonga e Taimi ʻo e ʻAhiʻahí mo e Faingataʻá.”
Hili e feakoʻiʻaki ʻa e kau akó, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ha meʻa ne nau ako ʻi heʻenau ngaahi fealēleaʻaki fakakulupú. Te nau lava foki ʻo hiki e ngaahi tefitoʻi moʻoni ne nau akó ʻi he palakipoé lolotonga ʻenau vahevahé.
Te mou lava ʻo lau fakataha pea aleaʻi ʻa e 1 Pita 2:19–24. Fakakaukau ke fai ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení ke tokoni ke fakaloloto hoʻomou alēleá:
-
Ko e hā te tau lava ʻo ako mei he sīpinga ʻa Sīsū Kalaisi fekauʻaki mo hono kātekina ʻo e ngaahi ʻahiʻahí? (Tokoni ke mahino ki he kau akó te tau lava ʻo maʻu ha mālohi lolotonga e ngaahi taimi ʻo e faingataʻá ʻaki ʻetau muimui ki he sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí.)
-
Kuo tākiekina fēfē ʻe he sīpinga ʻa Kalaisí hoʻo tali ki he ngaahi ʻahiʻahí mo e faingataʻaʻiá?
Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi tefitoʻi moʻoni kuo nau aleaʻi he ʻaho ní pea lekooti ʻa e founga te nau lava ai ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa kuo nau akó. Poupouʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kinautolu ʻe he Fakamoʻuí.
1 Pita 1:13–16, 22–23; 2:9–10; 3:8–10, 15; 4:8–11
Ko e hā ʻoku finangalo ai e ʻEikí ke u hoko ko ha tokotaha “makehé”?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Sisitā Lepeka L. Kuleiveni, ko e Tokoni ʻUluaki mālōlō ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Kau Finemuí:
ʻI heʻetau hoko ko e kakai ʻo e fuakavá, ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke tau fepulingaki mo e toenga ʻo e māmaní. Kuo ui kitautolu ko e “kakai kuo fakatau” (1 Pita 2:9]—he toki fakahīkihiki moʻoni ia! ʻI he fakautuutu ange hono tali ʻe he ivi tākiekina ʻo e māmaní e koví, kuo pau ke tau fāifeinga ʻi he faivelenga kakato ke tuʻu maʻu ʻi he hala ʻokú ne tataki kitautolu ki hotau Fakamoʻuí, ʻo fakalalahi ange e vā mamaʻo ʻi hono moʻui ʻaki ʻa e fuakavá mo e ngaahi ivi tākiekina ʻa e māmaní. (“Tokangá mo e Fakavaʻivaʻingá,” Liahona, Mē 2019, 10)
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku ʻikai fakataumuʻa ai e kakai fuakava ʻa e ʻEikí ke feohi holo mo e toenga ʻo e māmaní?
-
Ko e hā ʻe lava ke faingataʻa ai ke fakaʻehiʻehi mei he feohi mo e toenga ʻo e māmaní?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e 1 Pita 2:9–10 pea feinga ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi founga naʻe fakamatalaʻi ʻaki ʻe Pita ʻa e kakai fuakava ʻa e ʻEikí. Te ke lava ʻo lisi ʻa e ngaahi fakamatala ko ʻení ʻi he palakipoé.
-
Ko e hā ʻa e pōpoaki ʻi he ngaahi veesi ko ʻení maʻá e kakai fuakava ʻa e ʻEikí? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: Ko e kakai fuakava ʻa e ʻEikí ko ha kakai kuo fili, māʻoniʻoni, mo makehe.)
-
ʻOku anga fēfē ha hoko ʻa ha tokotaha muimui ʻo Sīsū Kalaisi ko ha tokotaha kuo fili, māʻoniʻoni, mo “makehé”? (Ki ha puipuituʻa ʻi he founga hono fakaʻaongaʻi ʻe Pita ʻa e foʻi lea makehé, te ke lava ʻo lau ʻa e “1 Pita 2:9–10. ʻOku ʻuhinga ki he hā ke hoko ko ha ʻtoʻu tangata kuo filiʼ mo ha ‘kakai makehé’? ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú
-
Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe hono fakahoko mo tauhi ʻo e ngaahi fuakavá ke ke makehe ai mei he toenga ʻo e māmaní?
Fakaʻaliʻali e ngaahi potufolofola ko ʻení: 1 Pita 1:13–16, 21–23; 3:8–10, 15; 4:8–11. Hiki ʻa e fakamatala taʻe kakato ko ʻení ʻi he palakipoé: Te u lava ʻo hoko ko ha tokotaha muimui māʻoniʻoni, tokotaha kuo fili, mo ha muimui makehe ʻo Sīsū Kalaisi ʻaki …
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ha potufolofola ʻe taha pe lahi ange ʻoku fakaʻaliʻali atu, ʻo kumi ha ngaahi founga ke fakakakato ʻaki e sētesi ʻi he palakipoé. Hili hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau akó, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻa e founga te nau fakakakato ai ʻa e fakamatalá. ʻI heʻenau vahevahé, fakakaukau ke ʻeke ange e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke fakaloloto ʻaki ʻenau akó:
-
Ko e hā ʻoku faingataʻa ai he taimi ʻe niʻihi ke fakaʻaongaʻi ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi heʻetau moʻui fakaʻahó?
-
Ko e fē ha taimi kuó ke mamata ai ki hano fakahoko ʻo e tefitoʻi moʻoni ko ʻení?
-
Ko hai ʻe lava ke tāpuekina kapau te ke fakaʻaongaʻi ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení?
Fakakaukau ke fakaʻosi ʻa e ʻekitivitī akó ʻaki e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga te nau hoko ai ko ha tokotaha muimui māʻoniʻoni, tokotaha kuo fili, mo ha muimui makehe ʻo Sīsū Kalaisí.
Ko ʻeku fakaafé … ke ke makehe mo kehe mei he māmaní. ʻOkú ke ʻilo pea ʻoku ou ʻilo te mou hoko ko ha maama ki he māmaní. Ko ia ai, ʻoku finangalo e ʻEikí ke ke fotu, lea, ngāue mo teuteu ʻo hangē ha ākonga moʻoni ʻa Sīsū Kalaisí. …
Fokotuʻu ha tuʻunga moʻui maʻá e toenga ʻo e māmaní! Fiefia ʻi hoʻo makehé! ʻAmanakiʻanga ʻo ʻIsilelífakataha lotu fakaemāmani lahi ʻa e toʻu tupú, 3 Sune 2018], Gospel Library)
Ko e hā ʻe lava ke akoʻi mai ʻe he ngāue fakafaifekau ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié fekauʻaki mo Iá?
Fakaʻaliʻali ange ʻa e tūkunga ko ʻení:
Hili ha fealēleaʻaki fakalaumālie fekauʻaki mo e tokāteline ʻo Kalaisí (vakai, 2 Nīfai 31), ʻoku fakaafeʻi ʻe ha kau faifekau ʻe niʻihi ʻa ʻIsapela ke muimui ʻi he sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí pea papitaiso. Hili e fanongo ʻa ʻIsapela ki he fakaafé ni, ʻoku kamata ke ne ongoʻi faingataʻaʻia. Naʻe faifai peá ne pehē ange: “ʻOku ʻikai teitei mahino kiate au. ʻOkú ke talamai kuo pau ke papitaiso au kae lava ke u maʻu ʻa e mālohi huhuʻi ʻo Kalaisí mo fakalakalaka ʻi he hala ʻo e fuakavá. Ka neongo ia, ʻoku ʻi ai ha kakai taʻefaʻalaua—mahalo ʻe lauipiliona—kuo nau moʻui ʻi he māmaní pea teʻeki ai ke nau fanongo ʻi he pōpoaki ko ʻení pea ʻikai ke nau ʻilo ha meʻa fekauʻaki mo e hala ko ʻení. ʻOku totonu fēfē nai ʻeni? Ko e hā ʻoku liʻaki ai kinautolú? Te u falala fēfē nai ki ha ʻOtua ʻokú ʻikai ke ne tokangaʻi e tokolahi ʻo ʻEne fānaú?”
Fakamatalaʻi ange naʻe akoʻi ʻe Pita ha ngaahi moʻoni mahuʻinga ʻoku fekauʻaki mo e hohaʻa ʻa ʻIsapelá. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ngāue mo hanau hoa pea ako ʻa e 1 Pita 3:18–22; 4:6, ʻo kumi e ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni ke fakamatalaʻi e hohaʻa ʻa ʻIsapelá.
Fakaʻaliʻali e ngaahi fakakaukau ako ko ʻení ke tokoni ki he kau akó ʻi heʻenau teuteu ha tali kia ʻIsapelá.
-
Kumi ha potufolofola ʻe taha pe ua ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ʻokú ne ʻomi ha ʻilo lahi ange ki he ngaahi potufolofola ʻi he 1 Pitá. Te ke lava ʻo kamata ʻaki ʻa e Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “Fakamoʻui ʻo e Pekiá,” Gospel Library.
-
Lau ʻa e Ngaahi Tefito mo e Ngaahi Fehuʻi, “Papitaiso maʻá e Pekiá,” Gospel Library.
-
Fakaʻaongaʻi ʻa e meʻangāue ki he fekumí ʻi he Gospel Library ke kumi ʻa e meʻa kuo lea ʻaki ʻe he kau palōfita mo e kau ʻaposetolo ʻo onopōní fekauʻaki mo e 1 Pita 3:18–22; 4:6.
Hili hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau akó, fakaafeʻi kinautolu ke nau ngāue mo e hoa tatau pe ko ha hoa ʻe taha pea taufetongi ʻi hono vahevahe ʻa e tali naʻa nau teuteu maʻa ʻIsapelá. ʻI he feakoʻaki ʻa e kau akó, lue takai ʻi he lokí ke fakafanongo mo ʻilo ʻenau ngaahi talí.
Hili e feakoʻiʻaki ʻa e kau akó, tuku ha taimi ke fakapapauʻi ʻoku nau mamata ki he fehokotaki ʻa e fakamoʻui maʻá e kau pekiá mo e ʻofa ʻa e ʻOtuá. ʻE lava ke ke fehuʻi ange ʻeni:
-
Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ʻulungaanga ʻo Sīsū Kalaisí mei Heʻene ngāue fakafaifekau ki he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié? (ʻE lava ke ʻilo ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku fakahaaʻi ʻe he ngāue fakafaifekau ʻa Sīsū Kalaisi ki he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié ʻa ʻEne ʻofa kiate kitautolú pea mo ʻEne finangalo ke foaki ʻa e fakamoʻuí ki he kakai kotoa pē.)
-
ʻOku tokoniʻi fēfē ʻe he foʻi moʻoni ko ʻení ʻa hoʻo mahino kia Sīsū Kalaisí?
-
Te ke lava fēfē ʻo muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí pea fakahaaʻi hoʻo ʻofa mo e tokanga kiate kinautolu kuo pekia taʻe kau ai ʻa e ongoongoleleí?
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
ʻI heʻetau fakahoko ki he niʻihi kehé e meʻa ʻoku ʻikai ke nau lava ʻo fakahoko maʻanautolú, ʻoku tau faʻifaʻitaki ai ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí, ʻa ia naʻá Ne fakahoko ʻa e Fakaleleí ke faitāpuekina e moʻui ʻa e kakai kehé. (“Personal Preparation for Temple Blessings,” Ensign, May 2001, 34)
Kapau ʻoku kei ʻi ai ha taimi, fakaafeʻi e kau akó ke nau fakaava ʻa e uepisaiti FamilySearch pe ko e polokalama ʻAkau Fakafāmilí pea fekumi ki he ngaahi kui ʻoku nau fiemaʻu ha ngaahi ouaú. Poupouʻi e kau akó ke nau fokotuʻu ha taumuʻa ke ʻalu ki he temipalé pe fakahū ha ngaahi hingoa fakafāmili ki he ngaahi ouau fakatemipalé.
Ko e hā hoku natula faka-ʻOtuá mo e ikuʻangá?
Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo e Fakamoʻuí pea ʻeke ki he kau akó pe ko e hā ʻoku nau saiʻia taha ai fekauʻaki mo Iá. (Te nau lava ʻo hiki ha meʻa ʻe tolu ki he nima ʻi heʻenau tohinoá kimuʻa pea vahevahe mo e kalasí.) Hiki takatakai e ngaahi tali ʻa e kau akó ʻi he fakatātā ʻo e Fakamoʻuí. Fakaafeʻi leva ʻa e kau akó ke nau vahevahe ʻa e ʻuhinga ʻoku nau saiʻia ai ʻi he ngaahi tōʻonga pe ʻulungaanga ko ia ʻo e Fakamoʻuí.
Fakamatalaʻi ange naʻe ui ʻe Pita ʻa e ngaahi ʻulungaanga ko ʻení “ko e natula faka-ʻOtuá” (2 Pita 1:4) mo fakahaaʻi ʻene fakaʻamu ke maʻu ʻe he Kāingalotú ʻa e ngaahi ʻulungaanga tatau ko ʻení. Fakamatalaʻi ange ki he kau akó ʻoku ʻuhinga ʻa e “kau ʻi he anga faka-ʻOtuá” ki hono maʻu ʻo e tōʻonga mo e ngaahi ʻulungaanga ʻo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e 2 Pita 1:1–8 pea fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea ʻoku fekauʻaki mo e “natula faka-ʻOtuá.”
-
Ko e hā ʻokú ke ako mei he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo ho tuʻunga malavá? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: Te tau lava ʻo hoko ʻo hangē ko ʻetau Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he tokoni ʻa e Fakamoʻuí.)
-
Ko e hā hoʻo ongo ʻi hoʻo ʻiloʻi ʻoku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke ke hoko ʻo hangē ko Kinauá?
-
Ko e hā ʻe lava ke faingataʻa ai ke hoko ʻo hangē ko e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fili ha ʻulungaanga ʻe taha ʻoku nau fiemaʻu ke mahino lelei ange mo nau fakahoko kakato ange ʻi heʻenau moʻuí. ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ako ʻa e ʻulungaanga naʻa nau filí. Te nau lava ʻo fakaʻaongaʻi ha taha ʻo e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení pe ko ha ngaahi maʻuʻanga tokoni lahi ange:
-
“Vahe 6: Fekumi ki he Ngaahi ʻUlungaanga Faka-Kalaisí” ʻi he Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí: Ko ha Fakahinohino ki Hono Vahevahe ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí (2023), 123–38, Gospel Library
-
Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá ʻi he Gospel Library
-
Meʻangāue ki he fekumí ʻi he Gospel Library
-
Meʻangāue ki he Ngaahi Tefito ʻo e Konifelenisi Lahí ʻi he Gospel Library
Fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení, pea fakaafeʻi e kau akó ke lekooti ʻenau ngaahi fakakaukaú:
-
Te ke fakamatalaʻi fēfē ʻa e ʻulungaanga ko ʻení ki ha taha ko e fuofua taimi ia ke ako ai ki aí?
-
Naʻe fakahaaʻi fēfē ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení?
-
Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai ke fakatupulaki ai ʻa e ʻulungaanga ko ʻení?
Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke ako honau ʻulungaanga naʻe filí, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe mo ha hoá ʻa e meʻa ne nau akó.
Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e tokoni te nau lava ʻo maʻu ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisí, te mou lava ʻo lau fakataha ʻa e fakamatala ko ʻeni mei he Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí:
Ko e ngaahi ʻulungaanga faka-Kalaisí ko ha ngaahi meʻafoaki kinautolu mei he ʻOtuá. Pea hangē ko e ngaahi meʻa leleí kotoa, ko e ngaahi meʻafoakí ni ʻoku hoko mai ia ʻi he “ʻaloʻofa ʻa e ʻOtua ko e Tamaí mo e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí foki, pea mo e Laumālie Māʻoniʻoní” (ʻEta 12:41).
Tokanga taha kia Kalaisi ʻi hoʻo feinga ke fakamaʻalaʻala Hono ngaahi ʻulungāngá (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:36). Ko e ngaahi ʻulungaanga ko ʻení ʻoku ʻikai ko ha ngaahi meʻa pē ʻi ha lisi vakaiʻi. ʻOku ʻikai ko ha ngaahi founga ngāue kuó ke faʻu ʻi ha polokalama fakalakalaka fakafoʻituitui. ʻOku ʻikai maʻu pē kinautolu ʻi he loto-lahi fakafoʻituituí. Ka, te ke lava ʻo maʻu kinautolu ʻi haʻo feinga ke hoko ko ha ākonga līʻoa ange ʻa Sīsū Kalaisi.
Lotu ki he ʻOtuá ke Ne tāpuakiʻi koe ʻaki ʻa e ngaahi ʻulungaanga ko ʻení. Fakamoʻoniʻi ʻi he loto-fakatōkilalo ho ngaahi vaivaí mo hoʻo fiemaʻu Hono mālohí ʻi hoʻo moʻuí. ʻI hoʻo fai iá, te Ne “liliu ʻa e ngaahi meʻa vaivaí ko e mālohi kiate [koe]” (ʻEta 12:27). …
ʻI hoʻo feinga ko ia ke hoko ʻo tatau ange mo Kalaisí, ko hoʻo ngaahi holí, fakakaukaú, mo e tōʻongá ʻe liliu. Tuʻunga ʻi he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí mo e mālohi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní, ʻe fakaleleiʻi ho natulá (vakai, Mōsaia 3:19). (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí [2023], 138)
-
Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke fakakau ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi hoʻo feinga ke hoko ʻo hangē ko Kinauá?
-
Ko e hā te ke fai ke fakakau ai ʻa Sīsū Kalaisi ʻi hoʻo feinga ke fakatupulaki ʻa e ʻulungaanga naʻá ke filí? (Poupouʻi e kau akó ke lekooti ʻenau ngaahi fakakaukaú mo ʻenau ngaahi ongó.)
Laʻipepa Tufa