“Fakahā 6–14,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2025)
Fakatahatahaʻi ʻo e ʻātí ʻe Eric Johnson: Ko e Fakataha Alēlea Lahí, tā fakatātaaʻi ʻe Robert T. Barrett; pupunga fetuʻú ʻi he angalelei ʻa e European Space Agency
Fakahā 6–14
ʻI he mata meʻa-hā-mai ʻa Sioné, naʻá ne mamata ki he ngaahi tautea ʻa e ʻOtuá naʻe lilingi hifo ki he kakai ʻo e māmaní ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí. ʻE aʻusia ʻe he Siasí mo e Kāingalotu ʻo e ʻOtuá ha ngaahi faingataʻa mo ha fakatanga lahi. Naʻe mamata foki ʻa Sione ki he pale ʻoku fakatatali mai ki he kau faivelenga ʻoku fufulu ʻo maʻa ʻi he taʻataʻa fakalelei ʻo Kalaisí. Naʻá ne fakamatalaʻi ʻa e Tau ʻi he Langí mo hono ikunaʻi ʻe Kalaisi ʻa Sētané. Naʻe mamata ʻa Sione ki he ngaahi meʻa ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí, kau ai hono tānaki ʻo ʻIsilelí.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Fakahā 6–14”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Ko e hā ʻa e ngaahi faingataʻa ʻokú ke hohaʻa taha ki ai ʻi he moʻui ʻi he kuonga fakaʻosí? Lau ʻa e Fakahā 6–7 pea kumi ʻa e ngaahi pōpoaki ʻe lava ʻo tokoni ke ke moʻui mo ha ʻamanaki lelei ʻoku lahi angé.
-
Ko e hā e meʻa ʻokú ke ʻilo fekauʻaki mo e Tau ʻi he Langí? Lau ʻa e Fakahā 12, pe Liliu ʻa Siosefa Sāmitá, Fakahā 12:1–17 (Gospel Library), pea fakalaulauloto ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe he mahino ʻo e Tau ʻi he Langí ke ke ikunaʻi ʻa Sētane ʻi heni ʻi he māmaní.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Fakahā 6–14.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e Fakahā 7:1–10; 10:1–11; 14:6–7 ko ha ngaahi konga ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Folofola Kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá. Te ke lava foki ʻo akoako ʻa e taukei “Ko e Mahino ʻa e Fakataipe ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá ʻi hono ako ʻo e Fakahā 12.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e meʻa pe ngaahi meʻa fē ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Fakafaingofuaʻi hono akoʻi ʻo e taukei ʻokú ke fakaʻaongaʻi ʻi he kalasí. Ko e taha ʻo e ngaahi tefitoʻi ola ʻo e kalasi ko ʻení ko hono tokoniʻi e kau akó ke fakatupulaki ʻenau malava ke mahino ʻa e folofolá ʻo fakafou ʻi hono fakaʻaongaʻi lelei ʻo e ngaahi taukei ako folofolá. Fakaʻaongaʻi e ngaahi fokotuʻu ko ʻení pe akoako fakahoko ha ngaahi taukei kehe, ʻo fakatefito ʻi he ngaahi fiemaʻu hoʻo kau akó.
Te u lava fēfē nai ʻo fehangahangai mo e ngaahi faingataʻa ʻo e ngaahi ʻaho fakaʻosí ʻi he mālohi mo e ʻamanaki lelei?
Te ke lava ʻo kamata ʻa e ʻekitivitī ako ko ʻení ʻaki hano fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻeni ʻo ha takainga tohi fakakuongamuʻa mo ha meʻa fakamaʻu ʻe fitu.
Fakamatalaʻi ange ki he kau akó naʻe faʻa silaʻi e ngaahi takainga tohi fakakuonga muʻá ʻaki ha konga ʻumea. ʻE lomiʻi hifo ha foʻi mama pe sitapa ki he ʻumeá ʻi he teʻeki fefeká. Naʻe fakaʻilongaʻi ʻe he sitapa ko ʻení ʻa e mafai ʻo e tokotaha naʻá ne fakamaʻu ʻa e takainga tohí. Fakamanatu ki he kau akó ko e mata meʻa-hā-mai ko ia ʻa Sioné, naʻe pukepuke ʻe he ʻOtuá ha takainga tohi, pe tohi, mo ha meʻa fakamaʻu ʻe fitu. ʻOku fakamatalaʻi ʻa Sīsū Kalaisi, ko e Lamí, ko e tokotaha pē ia ʻoku taau ke ne fakaava ʻa e meʻa fakamaʻu takitaha (vakai, Fakahā 5:1–9; 6:1).
-
Ko e hā ʻe lava ke fakataipe ʻe he takainga tohi ko ʻení? (Fakakaukau ke lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 77:6–7.)
Fakaʻaliʻali ʻa e saati ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke nau ngāue ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki ke fakapapauʻi ʻa e meʻa naʻe kikiteʻi ʻi he meʻa fakamaʻu takitaha, pe vahaʻataimi naʻe fakamatalaʻi ʻi he Fakahā 6. ʻE lava ke lau ʻe he kau akó ʻa e “Fakahā 6 ko ha konga ʻo ʻenau akó. Ko e hā ʻoku tau ʻilo fekauʻaki mo e meʻa fakamaʻu ʻe onó?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.
Ngaahi Meʻa Fakamaʻu ʻe Ono ʻOku Fakamatalaʻi ʻi he Fakahā 6
Meʻa fakamaʻu ʻuluakí: veesi 1–2
Meʻa fakamaʻu hono uá: veesi 3–4
Meʻa fakamaʻu hono tolú: veesi 5–6
Meʻa fakamaʻu hono faá: veesi 7–8
Meʻa fakamaʻu hono nimá: veesi 9–11
Meʻa fakamaʻu hono onó: veesi 12–17
Hili e laukonga ʻa e kau akó fekauʻaki mo e meʻa fakamaʻu takitaha, fakaafeʻi kinautolu ke aleaʻi ʻi heʻenau kulupú ha ngaahi ʻuhinga ʻe ala fiemaʻu ai ʻe he ʻEikí ke tau ʻilo fekauʻaki mo e ngaahi kikite ko ʻení. Te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e kalasí.
Fakamahinoʻi ange ʻoku fakatefito ʻa e toenga ʻo e ngaahi vahe ʻi he tohi Fakahaá ʻi he meʻa fakamaʻu hono onó mo e fitú. ʻI hono fakalea ʻe tahá, ko e tefitoʻi taumuʻa ʻo e mata meʻa-hā-mai ʻa Sioné ko e ngaahi ʻaho fakaʻosí—ʻa hotau kuongá. Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau mo ʻenau kulupú ʻa e Fakahā 7, ʻo kumi e meʻa te ne lava ʻo akoʻi kinautolu fekauʻaki mo e moʻui ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí. Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau lau foki ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 77:8–11 ke mahino lelei ange ʻa e vahe ko ʻení. Hili hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau ako mo alēlea aí, fakakaukau ke fai ange e ngaahi fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā ʻoku akoʻi ʻe he ngaahi potufolofolá ni fekauʻaki mo hono tānaki fakataha ʻo ʻIsilelí? (Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, te mou lava ʻo lau fakataha ʻa e “Fakahā 7:4–8. Ko hai ʻa e toko 144,000?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.)
-
ʻOku teuteuʻi fēfē kitautolu ʻe hono tānaki ʻo ʻIsilelí ki he nāunau fakasilesitialé?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻeni ʻo e puleʻanga fakasilesitialé, pea aleaʻi ʻa e ngaahi fehuʻi hokó.
Ko e Kolo Taʻengatá, tā fakatātaaʻi ʻe Keith Larson
-
Ko e hā nai ʻoku fakafofongaʻi ʻe he pulupulu hinehina naʻe fakamatalaʻi ʻi he Fakahā 7:9? (Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, ʻe lava ke mou lau ʻa e “Fakahā 7:9, 13–14. Ko hai ʻa e kakai ʻoku kofu tōtōlofa hinehiná?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.)
-
Te ke maʻu fēfē hao pulupulu hinehiná? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻI he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí, ʻe lava ke ngaohi kitautolu ke tau maʻa mo fiefia ʻi he nāunau fakasilesitialé mo e ʻOtuá.)
-
ʻOku hanga fēfē nai ʻe hoʻo ʻiloʻi ʻe lava ʻe he mālohi ʻo e Fakamoʻuí ʻo ngaohi koe ke ke maʻá ʻo takiekina hoʻo tali ki he ngaahi faingataʻa ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí?
Fakakaukau ke lau ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa ʻEletā Niila L. ʻEnitasení:
Siʻoku kāinga, ko ʻeku palōmesi kiate kimoutolú, ʻe hanga ʻe hoʻomou fakatupulekina hoʻomou tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí ʻo ʻoatu ha ivi mo ha ʻamanaki lelei lahi ange. Kiate kimoutolu, ko e kau māʻoniʻoní, ʻe fakamoʻui ʻe he Fai-fakamoʻui ʻo hotau laumālié, ʻi Hono taimi mo ʻEne founga pē ʻAʻana ʻa ho ngaahi kafó kotoa. ʻE ʻikai ha fakamaau taʻe-totonu, ʻikai ha fakatanga, ʻikai ha faingataʻa, ʻikai ha mamahi, ʻikai ha loto-mamahi, ʻikai ha ongosia, ʻikai ha kafo—neongo pe ko e hā hano loloto, fālahi, fakamamahi—ʻe toʻo mavahe mei he fakafiemālie, nonga, mo e ʻamanaki lelei tuʻuloa kiate Ia ʻe talitali ʻe Hono ongo toʻukupu kuo fakamafao ke talitali lelei kitautolu ki Hono ʻaó. ʻOku fakamoʻoni ʻa e ʻAposetolo ko Sioné, ʻi he ʻaho ko iá, ko e kau angatonú “ [ʻe] haʻu mei he mamahi lahí” [Fakahā 7:14] pea nau tuʻu “kuo nau kofu tōtōlofa [hinehina] … ʻi he muʻa nofoʻa fakaʻeiʻeiki ʻo e ʻOtuá.” Ko e Lamí ʻe “ʻafio ʻi [hotau] haʻohaʻongá … pea ʻe holoholo ʻe he ʻOtuá ʻa e loʻimata kotoa pē mei [homou] matá” [vakai, Fakahā 7:13, 15, 17]. ʻE hoko mai ʻa e ʻaho ko ʻení. (“Kuo Kafo,” Liahona, Nōvema 2018, 86)
Fakaafeʻi ha kau ako ke nau vahevahe ʻa e founga kuo ʻomi ai ʻe he fakatupulaki ʻo e tui kia Sīsū Kalaisí ha mālohi mo ha ʻamanaki lelei lahi ange kiate kinautolú. Pe ko hoʻo tuku ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa ʻoku nau pehē ʻe hoko kapau te nau “teunga ʻaki ʻa e ngaahi kofu tōtōlofa hinehiná … ʻi he muʻa nofoʻa fakaʻeiʻeiki ʻo e ʻOtuá” (Fakahā 7:13, 15).
Ko e hā ʻoku hoko ai ʻa e ngaahi ʻaho fakaʻosí ko e taimi maʻongoʻonga taha ke moʻui ai ʻi he māmaní?
Te ke lava ʻo ʻoange ki he kau akó ʻa e kiʻi sivi moʻoni-pe hala ko ʻení.
-
Naʻe mamata ʻa Sione ko e kakai pē ʻe toko 144,000 ʻe fakahaofi ʻi he puleʻanga fakasilesitialé.
-
ʻI hono fakataipé, ʻe maʻu ʻe he kau angatonú ʻa e fakamaʻu ʻa e ʻOtuá ʻi honau foʻi laʻé.
-
Naʻe fakataipe ʻe he kiʻi tohi naʻe kai ʻe Sioné ʻa hono ʻomi ʻo e Tohi ʻa Molomoná.
-
Naʻe mamata ʻa Sione ʻe fakahoko ʻe he ʻāngelo ko Molonaí ha fatongia mahuʻinga ʻi hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí.
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e founga ne nau tali ʻaki e ngaahi fehuʻí (1 = hala; 2 = moʻoni; 3 = hala; 4 = moʻoni). Fakamatalaʻi ange ʻe ako e kau akó ʻi he fealēleaʻaki ko ʻení fekauʻaki mo e meʻa naʻe mamata ki ai ʻa Sione ʻi heʻene mata meʻa-hā-mai fekauʻaki mo e ngaahi ʻaho fakaʻosí.
Fokotuʻutuʻu e kau akó ki ha ngaahi kulupu tautau toko tolu. Fakaʻaliʻali e ngaahi potufolofola ko ʻení. Fakamahinoʻi ange ʻoku ʻomi ʻe he ngaahi veesi ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá ha ngaahi fakakaukau mahuʻinga ki he ngaahi veesi ʻi he Tohi Fakahaá (vakai, “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Folofola Kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá). Fakaafeʻi ʻa e tokotaha ako takitaha ʻi he ngaahi kulupú ke ako ha taha ʻo e ngaahi folofola ko ʻení. Fakaafeʻi kinautolu ke kumi ʻa e meʻa ʻoku fakahā mai fekauʻaki mo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí, ko hono tānaki ʻo ʻIsilelí, mo e Hāʻele ʻAnga Ua Maí. Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi kinautolu ʻi ha ngaahi kulupu iiki.
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku mahuʻinga fekauʻaki mo e kakai ʻe toko 144,000 mei he ngaahi faʻahinga ʻo ʻIsilelí?
Fakahā 7:1–10; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 77:8–11; “Fakahā 7:4–8. Ko hai ʻa e toko 144,000?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú
-
Ko e hā e ʻuhinga ʻo e kiʻi tohi naʻe kai ʻe Sioné?
Fakahā 10; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 77:14; “Fakahā 10:1–2, 9–10. Ko e hā ʻoku fakataipe ʻe he kiʻi tohi naʻe kai ʻe Sioné?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú
-
Ko e hā e fatongia ʻo e kau talafekau fakalangí ʻi hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí?
Fakahā 14:6–7; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 128:20–21; 133:36–40
Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke vahevahe mo ʻenau kulupú ʻa e meʻa ne nau akó, te ke lava ʻo hiki ʻi he palakipoé ʻa e moʻoni ko ʻení: Naʻe kikite ʻa Sione fekauʻaki mo e ngaahi ʻaho fakaʻosí, ko hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí, mo hono tānaki fakataha ʻo ʻIsileli ke teuteuʻi kitautolu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí. Te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení, ʻo fakatatau mo e meʻa ʻoku fakatefito ai hoʻomou fealeaʻakí:
-
ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻo hono ʻai e fakamaʻu ʻo e ʻOtuá ʻi ho foʻi laʻé? (Vakai, Fakahā 7:3–4. Kapau ʻe fiemaʻu, ʻe lava ke ako ʻe he kau akó ʻa e “Fakahā 7:2–3. ʻOku ʻuhinga ki he hā ke fokotuʻu ha meʻa fakamaʻu ʻi he laʻe ʻo e kau tamaioʻeiki ʻa e ʻOtuá?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.)
-
ʻOku liliu fēfē hoʻo ongo ki he kahaʻú ʻi hono ʻiloʻi ʻe ʻi ai ha fuʻu kakai tokolahi ʻi he taloni ʻo e ʻOtuá? (vakai, Fakahā 7:9–10).
-
Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke ʻiloʻi naʻe fakamatalaʻi ʻe Sione ʻa e ngaahi meʻa naʻe hoko ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí ʻoku fakatou melie mo kona? (vakai, Fakahā 10:9–10).
-
ʻE liliu fēfē ʻe he ongoongolelei taʻengatá ʻa e māmaní? Kuó ne liliu fēfē koé? (vakai, Fakahā 14:6–7).
Te mou lava ʻo fakaʻosi ʻa e ʻekitivitī akó ʻaki hano lau ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Lainolo A. Lasipení:
Naʻe kikite ʻa Sione Fakahā kau ki ha ʻāngelo ʻo e Māfimafí ʻokú ne fakatahatahaʻi e ngaahi ʻelemēniti mahuʻinga ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí, ʻaki e ngaahi lea ko ʻení: “Pea ne u mamata ki ha ʻāngelo kehe ʻe taha ʻoku puna ʻi he loto langí, kuo ʻiate ia ʻa e ongoongolelei taʻengatá ke malanga ʻaki kiate kinautolu ʻoku nofo ʻi he māmaní, pea ki he puleʻanga kotoa pē, mo e faʻahinga, mo e lea, mo e kakai” [Fakahā 14:6]. Ko Molonai ʻa e ʻāngelo ko iá. …
ʻOku tau moʻui ʻi he taimi ko ia ne kikiteʻí; ko kitautolu ʻa e kakai kuo fakafatongia ʻaki ke fakahoko ʻa e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí; kuo pau ke tau tānaki ʻa e fānau ʻa e ʻOtuá, ʻa kinautolu te nau fanongo mo tali ʻa e moʻoní, ngaahi fuakavá mo e ngaahi talaʻofa ʻo e ongoongolelei taʻengatá. ʻOku ui ia ʻe Palesiteni Nalesoni ko e “tukupā māʻolunga tahá, meʻa mahuʻinga tahá, mo e ngāue maʻongoʻonga taha ʻi he māmaní ʻi he ʻaho ní.” (“Ko Hono Fakakakato ʻo e Kikité,” Liahona, Mē 2020, 75–76)
-
Ko e hā hoʻo ongo fekauʻaki mo hoʻo hoko ko ha konga ʻo e “tukupā māʻolunga taha ko e meʻa mahuʻinga taha mo e ngāue maʻongoʻonga taha ʻi he māmaní ʻi he ʻaho ní”?
-
Ko e hā ha ngaahi founga faingofua te ke lava ai ʻo teuteuʻi koe mo e niʻihi kehé ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí? (Fakaafeʻi e kau akó ke lekooti ha faʻahinga ongo pē ʻoku nau maʻu.)
ʻE tokoniʻi fēfē au ʻe he ako fekauʻaki mo e Tau ʻi he Langí ʻi heʻeku ngaahi fepaki mo Sētané?
Te ke lava ʻo hiki ʻi he palakipoé ʻa e ʻuluʻi tohi ko ʻení: Tau ʻi he Langí
Fakaafeʻi e kau akó ke nau vahevahe nounou ʻa e meʻa ʻoku nau ʻilo fekauʻaki mo e Tau ʻi he Langí pe ʻeke pē haʻanau faʻahinga fehuʻi. Te ke lava ʻo hiki ʻenau ngaahi fakakaukaú pe ngaahi fehuʻí ʻi he palakipoé pea fehuʻi ange leva:
-
ʻOku mou pehē ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke tau ʻilo ʻo kau ki he Tau ʻi he Langí?
Fakamatalaʻi ange ʻoku fakamatalaʻi ʻe he veesi 7–12 ʻa e Tau ʻi he Langí. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he ngaahi veesi kehe ʻi he Fakahā 12 ʻa e founga ʻoku feinga ai ʻa e talākoní (Sētane) ke fakaʻauha ʻa e Fakamoʻuí mo Hono Siasí.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ngāue mo hanau hoa pea ako ʻa e Fakahā 12, pe Liliu ʻa Siosefa Sāmita, Fakahā 12:1–17 (Gospel Library), ʻo kumi e meʻa ʻoku nau ako fekauʻaki mo Sētané mo e founga ke ikunaʻi ai iá. ʻE lava ke lau ʻe he kau akó ko ha konga ʻo ʻenau akó ʻa e ngaahi fakamatala ʻoku fekauʻaki mo e ngaahi veesi ko ʻení ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.
Hili hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau ako aí, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ange ʻa e fakatātā ko ʻení. Kole ki he kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ʻoku fakafofongaʻi ʻe he fakatātā ko ʻeni ʻo e Fakahā 12. Te nau lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e taukei ʻo e “Ko e Mahino ʻa e Fakataipe ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau aleaʻi e meʻa ne nau ako fekauʻaki mo Sētane mo hono kau muimuí ʻi heʻenau ako ʻa e Fakahā 12. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau vahevahe ʻa e meʻa ne nau ako fekauʻaki mo e founga naʻe ikunaʻi ai ʻe he kau muimui ʻo Sīsū Kalaisí ʻa Sētane ʻi he Tau ʻi he Langí. (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku ikunaʻi ʻe he kau muimui ʻo Sīsū Kalaisí ʻa Sētane ʻaki ʻenau falala ki he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí pea tuʻu maʻu ʻi heʻenau ngaahi fakamoʻoní.)
Fakakaukau ke fakahoko ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení ke tokoni ki hono fakaloloto e mahino ʻa e kau akó ki he foʻi moʻoni ko ʻení:
-
Ko e hā ʻoku akoʻi atu ʻe he foʻi moʻoni ko ʻení fekauʻaki mo e mālohi ʻo Sīsū Kalaisí?
-
Ko e hā ʻoku akoʻi atu ʻe he foʻi moʻoni ko ʻení fekauʻaki mo e mālohi ʻo ha fakamoʻoni fakataautaha?
-
ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻi hoʻo manatuʻi e moʻoni ko ʻení ʻi hoʻo tauʻi ʻa Sētané?
Fakakaukau ke lau ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Lōnolo A. Lasipení:
ʻOku ʻiloʻi pē ʻe Sētane he ʻikai ke tuputupuʻa ʻene ngāué pea ʻoku nounou ange hono taimí. Neongo ʻene olo poto he kākaá mo e filioʻi koví, ka he ʻikai pē ke ikuna ia. Ka neongo iá, ʻoku hokohoko atu ʻene feinga ke tau fakafisingaʻi hotau ngaahi laumālié. Ke maluʻi kitautolú, kuo pau ke tau langa ha kolotau fakalaumālie mo malu ki hotau ngaahi laumālié, ko ha kolotau he ʻikai lava ke hū ki ai e tokotaha angakoví. … Ko hoʻo fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí ʻa hoʻo kolotau fakafoʻituituí, ko e maluʻanga ia ki ho laumālié. … ʻI heʻetau moʻui ʻaki e ongoongolelei ʻa Sīsū Kalaisí, pea falala ki he Fakalelei ʻa e Fakamoʻuí, mo vilitaki atu kimuʻa ʻi he tui, kae ʻikai ʻi he ilifia, ʻoku maluʻi leva kitautolu mei he ngaahi kākā ʻa e filí. (“Fokotuʻu ha Hūfangaʻanga Fakalaumālie mo Malu,” Liahona, Mē 2019, 108, 110)
Ke fakaʻosi ʻa e ʻekitivitī ako ko ʻení, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakakaukau ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke nau fili ha taha:
-
Fakakaukau ki he founga kuo fakamālohia ai koe ʻe hoʻo fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí ʻi hoʻo fakafepakiʻi ʻa Sētané pea lekooti hoʻo ngaahi fakakaukaú mo e ngaahi ongó.
-
Fakalaulauloto ki he founga kuo hanga ai ʻe he falala kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne Fakaleleí ʻo ʻomi koe pe te ke lava ʻo ʻomi ha maluʻi lahi angé.
-
Kapau ʻokú ke taʻepauʻia ʻi hoʻo fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí, lekooti ʻa e meʻa te ke lava ʻo fai ke fakamālohia ai hoʻo fakamoʻoni kiate Iá.
Te ke lava ʻo fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú. Poupouʻi ʻa e kau akó ke nau fakahoko e ngaahi ueʻi ʻoku nau maʻú.