“Mātiu 8; Maʻake 2–4; Luke 7,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2025)
Ko Hono Lolomi ʻo e Matangí, tā ʻe Ted Henninger
Mātiu 8; Maʻake 2–4; Luke 7
Naʻe fakahoko ʻe Sīsū Kalaisi ha ngaahi fuʻu mana lahi. Lolotonga e ngāue fakafaifekau ʻa Sīsū ʻi Kāleli he kuonga muʻá, naʻá Ne fakamaʻa ha tangata kilia, fakamoʻui e nima ʻo ha tangata ne mate, fakamoʻui e tamaioʻeiki ʻa e ʻeikitaú, mo lolomi e tahi hoú. Naʻá Ne fokotuʻu hake ʻi he manavaʻofa ʻa e foha ʻo ha uitou mei he maté mo fakamolemoleʻi ha fefine mei heʻene ngaahi angahalá. ʻOku fakahaaʻi ʻe he ngaahi fakamatala ko ʻení ʻa e manavaʻofa ʻa e Fakamoʻuí ki he fānau ʻa e ʻOtuá mo fakahaaʻi Hono mālohi ke fakamoʻui, hiki hake, fakafoki, mo fakanonga kitautolu lolotonga e ngaahi matangi ʻo e moʻuí.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻou], “Mātiu 8; Maʻake 2–4; Luke 7”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata ʻa e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Ko e hā ha ngaahi founga ʻokú ke fuʻu fiemaʻu ai e tokoni ʻa e ʻEikí he taimí ni? ʻI hoʻo lau ʻa e Mātiu 8:1–27, fakakaukau ki he faʻahinga mana ʻe lava ke fakahoko ʻe he Fakamoʻuí ʻi hoʻo moʻuí.
-
Ko e hā e ʻuhinga ʻo e ʻaho Sāpaté kiate koé? Lau ʻa e Maʻake 2:23–28; 3:1–6, pea fakakaukau ki he meʻa te ke lava ʻo ako fekauʻaki mo e Sāpaté mei he sīpinga mo e ngaahi akonaki ʻa e Fakamoʻuí.
-
Fakakaukau ki ha taha ʻoku hoko ko ha konga hoʻo moʻuí te ke lava ʻo fakahaaʻi ha manavaʻofa ki ai. Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo ako fekauʻaki mo e manavaʻofa faka-Kalaisí mei he fakafeangai ʻa e Fakamoʻuí ki he uitou ʻo Neiní (vakai, Luke 7:11–16) mo e fefine naʻá ne fufulu mo tākai Hono toʻukupu kelekelé (vakai, Luke 7:36–50)?
-
Kuo fekauʻi kotoa kitautolu ʻe he ʻEikí ke tau fakatomala. ʻI hoʻo ako ʻa e Luke 7:36–50, kumi ki he ngaahi akonaki ʻe lava ke ne fakatupulaki hoʻo fakaʻamu ke fakatomalá.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ʻa e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Mātiu 8; Maʻake 2–4; Luke 7.
Akoʻi ʻo e Taukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 8:1–27 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei ko e “Ko e Mahino ʻa e Folofolá ʻi hono Puipuituʻá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá. Pea ʻe lava ke hoko ʻa e Luke 7:36–50 ko ha feituʻu lelei ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono Fakatatau ʻa e Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi ke ke fili mei ai mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Ko e hā nai ha faʻahinga mana ʻe ala fakahoko ʻe he Fakamoʻuí ʻi heʻeku moʻuí?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakamatala ko ʻení: “He vakai, ko e ʻOtua au; pea ko e ʻOtua au ʻo e ngaahi mana” (2 Nīfai 27:23). Fakaʻaliʻali leva ʻa e ngaahi fakamatala ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke nau fakafuofuaʻi ʻa e founga ʻoku nau fakaʻaongaʻi ai ha meʻafua mei he 1 ki he 5 (1 = taʻefiemālie ʻaupito; 5 = tui mālohi ki ai).
-
Te u lava ʻo ʻiloʻi ʻa e ngaahi mana kuo fakahoko ʻe he Fakamoʻuí ʻi heʻeku moʻuí pe moʻui ʻa e niʻihi kehé.
-
ʻOku ou falala ʻe lava pea ʻe fakahoko ʻe Sīsū Kalaisi ha ngaahi mana ʻi heʻeku moʻuí.
Fakamatalaʻi ange ʻoku maʻu ʻi he Mātiu 8 ha ngaahi fakamatala lahi ʻo e ngaahi mana ʻa e Fakamoʻuí. Fokotuʻutuʻu ʻa e kau akó ki ha kulupu ʻe fā. Fakaafeʻi ʻa e mēmipa takitaha ʻo e kulupú ke nau ako ha taha ʻo e ngaahi mana ko ʻení pea mateuteu ke aleaʻi ʻa e ngaahi fehuʻi ʻoku hoko maí.
(Te ke lava ʻo poupouʻi ʻa e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi ʻa e taukei ko e “Ko e Mahino ʻa e Folofolá ʻi Hono Puipuituʻá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá ʻaki hono toe lau ʻa e ngaahi veesi ʻoku ʻi muʻa pea hoko atu ʻi he potufolofola naʻa nau filí. ʻE lava foki ke toe vakaiʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi konga fekauʻaki ʻoku ʻi he Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻou].)
-
ʻOkú ke pehē naʻe uesia fēfē ʻe he mana ʻa e Fakamoʻuí ʻa e niʻihi fakafoʻituitui ʻi he talanoa naʻá ke laú?
-
Ko e hā ha meʻa ʻe lava ke tau ako fekauʻaki mo e Fakamoʻuí mei he mana ko ʻení?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻa e pōpoaki maʻatautolu ʻi he fakamatala ko ʻení?
Hili hono ʻoange ha taimi ki he ako fakatāutahá, fakaafeʻi e ngaahi kulupú ke nau fakaʻaongaʻi e ngaahi fehuʻi kimuʻá ke tokoni ki ha fealēleaʻaki fekauʻaki mo e meʻa ne nau ako mei he ngaahi fakamatala ko ʻení.
Kapau ʻe ʻaonga, te ke lava ʻo fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke nau vahevahe mo e kalasí ʻa e meʻa naʻa nau mahuʻingaʻia taha aí pe naʻe ongo kiate kinautolu mei heʻenau ngaahi fealēleaʻaki fakakulupú. ʻI heʻenau vahevahé, te ke lava ʻo hiki ʻenau ngaahi fakakaukaú ʻi he palakipoé. ʻE lava ke kau ʻi heʻenau ngaahi fakakaukaú ʻa e ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava ke fakamaʻa kitautolu ʻe he Fakamoʻuí. ʻOku fakaafeʻi mai ʻe he tui kia Sīsū Kalaisí ʻa Hono mālohi fakaofó ki heʻetau moʻuí. Te tau lava ʻo maʻu ʻa e melinó ʻia Sīsū Kalaisi lolotonga e ngaahi taimi faingataʻá.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Tokoni ke ʻilo ʻe he kau akó ʻa e ngaahi moʻoni mei he folofolá. ʻOku tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻoku nau maʻu ʻi he folofolá. ʻOku ʻi ai ʻa e taimi ʻe niʻihi ʻoku fakamatalaʻi mahino ʻa e ngaahi moʻoní ʻi he folofolá, pea taimi ʻe niʻihi ʻoku fakatātaaʻi kinautolu ʻi he ngaahi fakamatala ʻi he folofolá. ʻE lava ke tokoni ke fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení ʻi ha faʻahinga founga (hangē ko ʻení, ʻaki hono fakaʻilongaʻi kinautolu ʻi he folofolá pe hiki kinautolu ʻi he palakipoé). ʻE lava ke toe faingofua ange hono fakapapauʻi mai ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻa e ngaahi moʻoni ko ia ʻoku fakamatalaʻi mahinó, pea ʻe lava ke mahino lelei ange ia ki he kau akó mo nau fakaʻaongaʻi ia ʻi heʻenau moʻuí.
ʻI hono vahevahe ʻe he kau akó ʻenau fakakaukaú, kumi ha ngaahi faingamālie ke fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻenau ngaahi aʻusiá mo e fakamoʻoni ki he ivi tākiekina mo e mālohi fakaofo ʻo e Fakamoʻuí. Fakakaukau pe ʻe lava e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻo tokoni ke fakaloloto ʻa e fealēleaʻakí.
-
Ko e hā ha founga kuó ke aʻusia ai ʻa e mālohi mo e ivi tākiekina ʻa e Fakamoʻuí ʻi hoʻo moʻuí?
-
Ko e hā ha meʻa kuo akoʻi fakapatonu atu kiate koe ʻe he ngaahi aʻusia ko ʻení fekauʻaki mo e Fakamoʻuí? Kuo nau tākiekina fēfē hoʻo tui kiate Iá?
-
Ko e fē ha taimi kuó ke maʻu ai ʻa e melinó ʻia Sīsū Kalaisi lolotonga e ngaahi taimi faingataʻa hoʻo moʻuí?
Te u lava fēfē ke mahuʻinga lahi ange ʻi he ʻaho Sāpaté?
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e ngaahi tūkunga ko ʻení:
ʻOkú ke ngāue fakaetauhi kia ʻEmi, ʻa ia ko ha mēmipa foʻou ʻo e Siasí. Ko e ʻaho Sāpaté ko ha fakakaukau matuʻaki foʻou ia kiate ia. Lolotonga hoʻo ʻaʻahi fakaetauhi ki hono ʻapí, ʻokú ne ʻeke atu, “Te u ʻilo fēfē ʻa e meʻa ʻoku totonu mo ʻikai totonu ke u fai ʻi he Sāpaté?”
Fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke nau vahevahe ʻa e founga te nau ala tali ai e fehuʻi ʻa ʻEmí. Hili iá pea fakamahinoʻi ange ʻi he Maʻake 2:23–28; 3:1–6, naʻe fai ʻe Sīsū ha fakahinohino ki he meʻa ʻoku taau ke fai ʻi he ʻaho Sāpaté. Tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e ʻuhinga naʻe fakatupu ai ʻe he tōʻonga ʻa e Fakamoʻuí mo ʻEne kau ākongá ʻi he ʻaho Sāpaté ha fuʻu fakakikihi lahi. Ko e founga ʻe taha te ke lava ʻo fai ai ʻení ko hono vahevahe ʻa e “Maʻake 2:23–28. Why did the scribes and Pharisees object to the disciples’ actions on the Sabbath? [Ko e hā naʻe fakafepakiʻi ai ʻe he kau tangata tohí mo e kau Fālesí e ngāue ʻa e kau ākongá ʻi he ʻaho Sāpaté?]” ʻi he Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú].
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau lau ʻa e Maʻake 2:23–28; Liliu ʻa Siosefa Sāmitá, Maʻake 2:26–27; mo e Maʻake 3:1–6. Fakaafeʻi leva kinautolu ke vahevahe ʻa e meʻa ʻoku nau ako mei he sīpinga mo e ngaahi akonaki ʻa e Fakamoʻuí fekauʻaki mo e ʻaho Sāpaté.
ʻI hono vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa ne nau ʻiló, tokoni ke nau ʻiloʻi ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: Ko e Sāpaté ko ha ʻaho ia ke fakalāngilangiʻi ai e ʻOtuá pea fai lelei.
-
ʻE tokoni fēfē e mahino ʻa e moʻoni ko ʻení kia ʻEmi ke ne fili ʻa e meʻa ʻoku totonu pe ʻikai totonu ke ne fai ʻi he ʻaho Sāpaté?
-
Ko e hā ha ngaahi founga te ke lava ai ʻo muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻo e fai lelei ʻi he Sāpaté?
Ke tokoni ki hono fili ʻe he kau akó ʻa e founga ke fakaʻaongaʻi ai honau taimí ʻi he ʻaho Sāpaté, fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
ʻI hoku ngaahi taʻu kei talavou angé, naʻá ku ʻilo ai ki ha ngāue ʻa ha kakai kehe naʻa nau fakatahaʻi ha ngaahi lisi ʻo e ngaahi meʻa ke fai pea mo ha ngaahi meʻa ke ʻoua ʻe fai ʻi he ʻaho Sāpaté. Naʻá ku toki ako kimui ange mei he folofolá ʻoku hoko ʻeku tōʻonga mo ʻeku fakakaukau ʻi he Sāpaté ko ha fakaʻilonga ʻi hoku vā mo ʻeku Tamai Hēvaní [vakai, ʻEkesōtosi 31:13; ʻIsikeli 20:12, 20]. ʻI he mahino ko iá, ʻoku ʻikai ke u toe fie maʻu ʻa e ngaahi lisi ʻo e meʻa ke fai pe taʻe faí. Ko e taimi kuo pau ai ke u fai ha fili pe tuʻutuʻuni pe ʻoku taau ʻa e ʻekitivitī ko iá pe ʻikai mo e Sāpaté, ʻoku ou fehuʻi pē kiate au, “Ko e hā ʻa e fakaʻilonga ʻoku ou fie foaki ki he ʻOtuá?” Naʻe ʻai ʻe he fehuʻí ni ke mahino ʻaupito ʻeku ngaahi fili kau ki he ʻaho Sāpaté. …
… Ko e hā ha fakaʻilonga te ke ʻoange ki he ʻEikí ke fakahaaʻi hoʻo ʻofa kiate Iá? (“ʻOku Fakafiefia ʻa e ʻAho Sāpaté,” Liahona, Mē 2015, 130)
Te ke lava leva ʻo kole ki he kau akó ke nau fakakaukau ki ha ʻaho Sāpate naʻa nau fakalāngilangiʻi ai ʻa e ʻOtuá (fakaʻapaʻapaʻi Ia) pe fai ha meʻa lelei ki he niʻihi kehé. Fakaafeʻi ke nau vahevahe ʻenau aʻusiá.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau sivisiviʻi ʻenau tauhi ʻo e Sāpaté pea fakakaukau ki ha ngaahi founga te nau lava ʻo fakalāngilangiʻi lelei ange ai e ʻOtuá mo fai lelei ʻi he ʻaho ko iá. ʻE lava ke ke fakaafeʻi kinautolu ke hiki ʻenau ngaahi fakakaukaú ʻi ha tohinoa.
Ko e hā ha meʻa te u lava ʻo fai ke u hoko ai ko ha tokotaha manavaʻofa ange?
Ke kamata ʻa e fealēleaʻaki ko ʻení, ʻe lava ke ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Siosefa B. Uefilini:
ʻOku tokanga maʻu pē ʻa e kau ākonga moʻoni ʻa Sīsū Kalaisí ki he toko tahá. Ko Sīsū Kalaisi ʻa hotau faʻifaʻitakiʻanga lelei tahá. Naʻe ʻātakaiʻi Ia ʻe ha fuʻu kakai tokolahi pea folofola ki ha lauiafe, ka naʻá Ne tokanga maʻu pē ki he toko tahá. (“Tokanga ki he Toko Tahá,” Liahona, Mē 2008, 18)
Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Luke 7:11–16 pe mamata ʻi he foʻi vitiō “Widow of Nain (Uitou ʻo Neiní)” (2:26) pea fakalaulauloto pe naʻe mei fēfē nai ʻa e tatau mo e uitou ko ʻení. (Fakakaukau ke vahevahe ʻa e “Luke 7:11. Ko e hā ha ngaahi meʻa naʻe fai ʻe he Fakamoʻuí ke aʻu ai ki he kolo ko Neiní?” mo e “Luke 7:12. What challenges might the widow of Nain have faced when her only son died? [Ko e hā ha ngaahi faingataʻa naʻe mei fehangahangai mo e uitou ʻo Neiní ʻi he mate ʻene tama tangata pē ʻe tahá?]” ʻi he Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú] ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange.) Te ke lava leva ʻo ʻeke e ngaahi fehuʻí ni:
-
Naʻá ke mei ongoʻi fēfē nai kapau ko e uitou koe ʻo Neiní? Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he aʻusia ko ʻení fekauʻaki mo e Fakamoʻuí?
-
Ko e fē ha taimi naʻá ke ongoʻi ai e manavaʻofa ʻa e Fakamoʻuí kiate koé?
Te ke lava ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni meia ʻEletā ʻUlisesi Soālesi, ke hoko ko ha konga ʻo hoʻomou fealeaʻakí:
Naʻe ʻikai ngata pē ʻi he ongoʻi ʻe Sīsū ʻa e fuʻu loto-mamahi ʻa e faʻē fakaʻofa ko iá ka ko e ngaahi tūkunga faingataʻa foki ʻo ʻene moʻuí pea naʻá Ne ongoʻi ha manavaʻofa moʻoni ki he faʻeé [vakai, Luke 7:11-15].
Hangē pē ko e … uitou ʻi Neiní, ʻoku tokolahi ha kakai ʻoku tau feohi pea lava ke tau tākiekina ʻoku nau fekumi ki he fakafiemālié, tokangaekiná, fakakau maí mo ha faʻahinga tokoni ʻe lava ke tau fakahoko maʻanautolu. Te tau lava kotoa pē ʻo hoko ko ha meʻangāue ʻi he toʻukupu ʻo e ʻEikí pea ngāue ʻi he manavaʻofa ki he niʻihi ʻoku faingataʻaʻiá, ʻo hangē pē ko ia ne fai ʻe Sīsuú. (“Ko e Manavaʻofa Tuʻuloa ʻa e Fakamoʻuí,” Liahona, Nōvema 2021, 14)
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení: Te tau lava ʻo muimui ki he sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí ʻi hano fakahaaʻi ʻo e manavaʻofá ki he niʻihi kehé.
-
Ko e hā ha ngaahi faingataʻa te ke ala fehangahangai mo ia ʻi hono fakatupulaki ha manavaʻofa faka-Kalaisí? Te ke ikunaʻi fēfē ʻa e ngaahi fefaʻuhi ko ʻení?
-
Kuó ke ongoʻi fēfē nai ʻa e manavaʻofá mei he niʻihi kehé? Ko e hā ha meʻa kuó ke ako mei he ngaahi aʻusia ko ʻení fekauʻaki mo e manavaʻofa faka-Kalaisí?
Fakaʻaliʻali e ngaahi tūkunga ko ʻení, pea fakaafeʻi e kau akó ke nau aleaʻi ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki ʻa e founga te nau lava ai ʻo muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻi he ngaahi tūkunga ko ʻení:
-
ʻOkú ke ngāue mo ha taha kuo puke ʻene faʻeé ʻi ha mahaki ʻoku ʻikai hano faitoʻo.
-
ʻOkú ke fakatokangaʻi ha kaungāmeʻa naʻe faʻa fiefia he ʻalu ki he lotú ka kuo ʻikai ke toe ʻalu ia ʻo lotu.
-
ʻOku fakahā atu ʻe ha mēmipa ʻo e uōtí kiate koe ʻoku ʻikai ke ne toe ongoʻi ʻoku fie haʻu ki he lotú koeʻuhí ʻoku ʻi ai ʻene ngaahi fehuʻi mo veiveiua ki he ngaahi tefitoʻi tuí.
-
ʻOkú ke fefaʻuhi mo e founga ke fakahaaʻi ai ʻa e manavaʻofá mo fakakau atu kiate kinautolu ʻi he komiunitií ko e kau LGBTQ kae ʻikai fakamoʻulaloaʻi ai hoʻo tui fekauʻaki mo e ngaahi akonaki ʻa e ʻOtuá ki he nofo-malí mo e fāmilí.
Te ke lava ʻo ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakaukau ʻi he faʻa lotu ki he founga te nau lava ai ʻo manavaʻofa lahi ange ʻo hangē ko e Fakamoʻuí. Poupouʻi kinautolu ke nau lekooti ʻenau ngaahi fakakaukaú mo ʻenau ngaahi ongó.
Te u lava fēfē ke fakatupulaki ʻeku loto-holi ke fakatomalá?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení pea fakaafeʻi ha tokotaha ako ke ne fakamatalaʻi fakanounou ʻa e fakamatala ʻi he Luke 7:36–50.
Ko Hono Fufulu e Vaʻe ʻo Sīsuú, tā ʻe Brian Call
Fakaafeʻi e kau akó ke faʻu ha fanga kiʻi kulupu iiki pea fakaʻaongaʻi ʻa e laʻipepa tufa ko ʻení ke tataki ʻaki ʻenau aleaʻi ʻa e Luke 7:36–50. Kole ki he kau akó ke nau hiki e ngaahi tōʻonga ʻa Saimone pea mo e fefiné ki he Fakamo‘uí, ko e founga ʻo ʻena fakafōtunga kiate Iá, pea mo e ngaahi moʻoni naʻá Ne akoʻi kiate kinauá. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau hiki foki ha ngaahi founga te tau lava ai ʻo fakatatau ʻa e fakamatalá ni ki heʻetau moʻuí. Hili hono fakakakato ʻe he kau akó ʻa e laʻipepa tufá, fakaafeʻi ke nau vahevahe mo e kalasí ʻa e meʻa kuo nau akó.
ʻI hono vahevahe ʻe he kau akó ʻa e ngaahi founga ke fakatatau ai ʻa e fakamatalá ni, fakakaukau ke hiki ʻi he palakipoé ʻa e ngaahi moʻoni ʻoku nau ʻiló. ʻE lava ke ʻilo ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava ke tataki fakalaumālie kitautolu ʻe he ʻofa ki he Fakamoʻuí ke tau fakatomala mei heʻetau ngaahi angahalá. ʻOku tupulaki ʻetau ʻaʻapa mo e ʻofa ki he Fakamoʻuí ʻi heʻetau aʻusia ʻa e fakamolemole fakalangí. ʻOku fakakuihi kitautolu ʻe he hīkisiá mei he fiemaʻu ke tau fakatomala mo e tokoni ʻa e Fakamoʻuí.
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení pea aleaʻi ʻa e fetuʻutaki ʻa e ʻofa kia Sīsū Kalaisí mo e fakatomalá mo e fakamolemole fakalangí.
Ke fakaʻosí, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Tieta F. ʻUkitofa, ʻa ia naʻe hoko he taimi ko iá ko ha mēmipa ʻo e Kau Palesitenisī ʻUluakí. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki heʻene ngaahi fehuʻí.
Ko hai ʻi he ongo meʻá ni ʻoku tau tatau taha mo iá?
ʻOku tau tatau nai mo Saimone? ʻOku tau vēkeveke mo fiemālie nai ʻi heʻetau ngaahi ngāue leleí, ʻo falala ki heʻetau angamāʻoniʻoní? ʻOku faʻa siʻi nai ke tau kātakiʻi ʻa kinautolu ʻoku ʻikai ke nau aʻusia ʻetau tuʻunga moʻuí? ʻOku puleʻi nai kitautolu ʻe ha tōʻonga tukupau, ʻo tau fakahoko e ngaahi ngāué, maʻu ʻetau ngaahi houalotú mo e fakatahá, mamao fiemohea ʻi he kalasi Tokāteline ʻo e Ongoongoleleí, pea mahalo vakaiʻi ʻetau telefoni toʻotoʻó lolotonga e houalotu sākalamēnití?
Pe ʻoku tau tatau mo e fefine ko ʻení, naʻá ne fakakaukau kuo mole kotoa pea ʻikai ha toe ʻamanaki koeʻuhí ko e angahalá?
ʻOku tau ʻofa lahi?
ʻOku mahino nai kiate kitautolu hotau moʻua ki he Tamai Hēvaní pea tau tautapa ʻaki e kotoa hotau laumālié ke maʻu e ʻaloʻofa ʻa e ʻOtuá?
ʻI heʻetau tūʻulutui ke lotú, ʻoku fakataumuʻa nai ia ke fakalau ai ʻa e ngaahi lelei lahi ʻo ʻetau anga māʻoniʻoní, pe ʻoku fai ia ke vete ai ʻetau ngaahi fehalaākí, tautapa ke maʻu ʻa e ʻaloʻofa ʻa e ʻOtuá, pea tō mo ha loʻimata ʻo e houngaʻia koeʻuhí ko e palani fakaofo ʻo e huhuʻí? (“Ko e Meʻaʻofa ʻo e ʻAloʻofá,” Liahona, May 2015, 109)