Ngaahi Kalasi Folofolá
Fakahā 1–5


“Fakahā 1–5,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2025)

Sīsū Kalaisi

Ko e Fakatātā ʻo Kalaisí, tā fakatātaaʻi ʻe Heinrich Hofmann

Fakahā 1–5

Naʻe maʻu ʻe he ʻAposetolo ko Sioné ha fakahā meia Sīsū Kalaisi lolotonga ʻene ʻi he motu ko Patimosí. Naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e fakataipé ke akoʻi fekauʻaki mo Hono mālohí mo e misiona taʻengatá. Naʻá Ne fekauʻi ʻa Sione ke ne fai ha faleʻi mo ha fakatonutonu ki ha ngaahi kolo ʻe fitu ʻo e Siasí. Naʻe mamata ʻa Sione ki he ʻOtua ko e Tamaí kuo fakakalauni ʻi he langí mo ha kakai kuo hakeakiʻi ʻoku nau hū kiate Ia. Naʻe toʻo ʻe he ʻOtuá ʻi Hono toʻukupú ha tohi ʻoku ʻi ai ha meʻa fakamaʻu ʻe fitu pea ko Sīsū Kalaisi pē ʻoku taau ke Ne fakaavá.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Fakahā 1–5

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga ʻo e akó
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • ʻOku faʻa fakaʻaongaʻi ʻe he ʻEikí ha ngaahi fakataipe ke akoʻi kitautolu fekauʻaki mo Ia mo ʻEne ongoongoleleí. ʻOku fonu ʻa e tohi Fakahaá ʻi ha fakataipe mālohi. ʻI hoʻo ako ʻa e Fakahā 1, tokanga ki he ngaahi fakataipe ʻokú ke maʻú mo e meʻa ʻoku nau akoʻi atu fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí. ʻOku fakamahinoʻi ʻe he Liliu ʻa Siosefa Sāmita, Fakahā 1:1–8 (Gospel Library) ha niʻihi ʻo e fakataipé.

  • Fakakaukau ki ha ngaahi momeniti naʻá ke ongoʻi lōmekina ai ʻi he ngaahi faingataʻa mo e ngaahi ʻahiʻahi ʻo e moʻuí. ʻI hoʻo ako ʻa e Fakahā 2–3, kumi e ngaahi talaʻofa ʻa e ʻEikí kiate kinautolu ʻoku nau ikunaʻi faivelenga ʻa e ngaahi angahala mo e ngaahi faingataʻa ʻo e māmaní. Ko e fē ʻa e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa maí ʻokú ke hanganaki lahi taha atu ki aí?

  • ʻI he taimi ʻoku tau ako lahi ange ai ʻo kau kia Sīsū Kalaisí, ʻe lava ke tupulaki ʻetau ʻofa mo e ʻapasia kiate Iá. ʻI hoʻo lau ʻa e Fakahā 4–5, tokanga ki he meʻa ʻokú ke ako ʻe lava ʻo tokoni ke ke ongoʻi ai ha ʻofa mo ha ʻapasia lahi ange ki he Fakamoʻuí.

fakaʻilonga ki he fealēleaʻakí
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Fakahā 1–5.

fakaʻilonga ʻo e ako fakataukeí
Ako Fakataukeí

Koeʻuhí ʻoku fonu ʻa e tohi Fakahaá ʻi he fakataipé, ʻe ala hoko ia ko ha konga ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko e Mahino ʻa e Ngaahi Fakataipe ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e meʻa pe ngaahi meʻa fē ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Fakaʻaongaʻi ʻa e Ngaahi Tokoni Fakafolofolá. ʻI hoʻo teuteú, ako fakalelei ʻa e naunau ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá. ʻE lava ke tokoni ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení ke fakamahinoʻi ʻa e tokāteliné, fai ha tokoni ki he ngaahi fehuʻi ʻa e kau akó, pe fakatupu ha ngaahi fakakaukau ki he kalasí. Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tokoni Fakafolofolá ʻi heʻenau teuteu ki he kalasí. Poupouʻi kinautolu ke nau fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi tokoni ko ʻení ke fakatupulaki ʻenau ʻiló, ka he ʻikai ke ne fetongi ʻe ia ʻa ʻenau ako ʻa e ngaahi vēsí.

Fakahā 1

Ko e hā te u lava ʻo ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí mei he ngaahi fakataipe ʻi he tohi Fakahaá?

Fakakaukau ke hiki ʻa e foʻi lea ngaahi fakataipé ʻi he palakipoé. Fakamatalaʻi ange ʻoku faʻa fakaʻaongaʻi ʻe he ʻEikí ʻa e fakataipé ʻi he folofolá ke tokoni ke mahino lelei ange kiate kitautolu ko hai Ia pea mo akoʻi kitautolu fekauʻaki mo ʻEne ongoongoleleí. Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau aleaʻi e ngaahi fehuʻi ko ʻení mo hanau hoa:

  • Ko e hā ha ngaahi fakataipe te ke lava ʻo fakakaukau ki ai ʻoku hā ʻi he folofolá?

  • Ko e hā ʻe lava ke akoʻi atu ʻe he ngaahi fakataipe ko ʻení fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mo ʻEne ngāué?

Fakamahinoʻi ange ʻoku fonu ʻa e tohi Fakahaá ʻi ha ngaahi fakataipe mahuʻinga. Mahalo ʻe tokoni ke fakamatalaʻi ange naʻe hiki ʻa e Fakahaá ʻe he ʻAposetolo ko Sioné. Naʻe lekooti ʻe Sione ʻi he tohí ni ha ngaahi moʻoni naʻe fakahā kiate ia fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi, ko Hono fatongia ʻi he palani ʻo e fakamoʻui ʻa e Tamai Hēvaní, ngaahi meʻa naʻe hoko kimuʻa ʻi Heʻene Hāʻele ʻAnga Ua Maí, mo ʻEne pule ʻi he Nofotuʻí. (Ke maʻu ha fakamatala puipuituʻa lahi ange, vakai “Ko hai naʻe tohi ki ai e tohi Hepeluú pea ko e hā hono ʻuhingá?ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú

ʻI he ʻekitivitī ako ko ʻení, ʻe ako ʻa e kau akó mei ha niʻihi ʻo e ngaahi fakataipe ʻoku maʻu ʻi he Fakahā 1. Ke teuteuʻi e kau akó ki he ʻekitivitī ko ʻení, fakakaukau ke fakafeʻiloaki kinautolu ki he ngaahi tokoni ʻe tolu mei he “Ko e Mahino ʻo e Fakataipé ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

Fakaʻaliʻali e ngaahi fakahinohino ko ʻení. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi e fanga kiʻi tokoni ke mahino ʻa e fakataipé mo fekumi ki ha tataki fakalaumālie ʻi heʻenau akó.

  1. Ako ʻa e Fakahā 1:3–6, 9–20 (kau ai ʻa e Liliu ʻa Siosefa Sāmita ki he Fakahā 1:1–8 [Gospel Library] mo e 1:20).

  2. Fakaʻaongaʻi e ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻoku maʻu ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Fakahā 1–5,” ke tokoni ke mahino lelei ange kiate koe ʻa e ʻuhinga mo e fakataipe ʻo e ngaahi veesi ko ʻení.

  3. Teuteu ke vahevahe ʻa e meʻa ko ʻení:

    • Ko ha fakataipe naʻá ke maʻu

    • Ko e meʻa ʻe lava ke akoʻi atu ʻe he fakataipé fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi, ko ho vā fetuʻutaki mo Iá, pe ko Hono fatongia ʻi he palani ʻa e ʻOtuá

ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau vahevahe mo hanau hoa pe kulupu tokosiʻi ʻa e meʻa ne nau ʻiló. Hili iá pea fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení, ʻo fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e kalasí:

  • Ko e hā ha ngaahi moʻoni naʻá ke ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mei he ngaahi fakataipe naʻá ke akó? (ʻE malava ke kau ʻi he ngaahi sīpinga ʻe ala vahevahe ʻe he kau akó ʻa e: ʻE lava ke fakamaʻa kitautolu mei heʻetau ngaahi angahalá ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi [vakai, Fakahā 1:5]. ʻOku tokangaʻi mo tokanga mai ʻa Sīsū Kalaisi ki Hono kau muimui faivelengá [vakai, Fakahā 1:13, 20]. Ko Sīsū Kalaisí ko ha tokotaha nāunauʻia mo toetuʻu ia ʻokú Ne maʻu ha mālohi ki he maté mo heli [vakai, Fakahā 1:17–18].)

  • ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻi hono manatuʻi e ngaahi moʻoni ko ʻení fekauʻaki mo e Fakamoʻuí?

Poupouʻi e kau akó ke hokohoko atu ʻenau feinga ke mahino ʻa e fakataipé ʻi heʻenau ako e tohi ʻa Fakahaá. Te ke lava ʻo muimuiʻi ʻi he ngaahi lēsoni ʻi he kahaʻú ʻaki hano fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻa e meʻa kuo nau ako mei he ngaahi fakataipe kuo nau maʻú.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Fakahā 2–3

Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke feinga ke ikunaʻi ʻa e māmaní?

Fakakaukau ke kamata ʻa e ʻekitivitī ako ko ʻení ʻaki hano aleaʻi ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:

Palesiteni Russell M. Nelson

ʻOku mahino ʻoku tau lolotonga moʻui he kuonga faingataʻa taha ʻi he hisitōlia ʻo māmaní. ʻOku ʻai ʻe he ngaahi faingataʻá mo e palopalemá ke ongoʻi fōngia mo mafasia ai siʻa tokolahi. (“Ikuʻi ʻa Māmani mo Maʻu ha Fiemālie,” Liahona, Nōvema 2022, 95)

  • Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi faingataʻa mo e pole ʻi he moʻuí ʻe lava ke ongoʻi lōmekina pe mafasia ai ʻa e kakaí? (Fakakaukau ke tohi e ngaahi tali ʻa e kau akó ʻi he palakipoé.)

Fakamatalaʻi ange naʻe moʻui foki ʻa e Kāingalotu naʻe lea ki ai ʻa Sione ʻi he tohi Fakahaá ʻi ha taimi faingataʻa. Naʻa nau fehangahangai mo ha ngaahi faingataʻa lahi, kau ai ʻa e fakatangá mo e hē mei he moʻoní ʻi he lotoʻi Siasí. Naʻe ʻomi ʻe he Fakamoʻuí ha faleʻi mo ha fakalotolahi ʻo fakafou ʻia Sione. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi faingataʻa pau ʻoku nau fehangahangai mo ia ʻi heʻenau moʻuí. Poupouʻi kinautolu ʻi heʻenau akó ke nau tokanga ki he meʻa ʻoku akoʻi ange ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní fekauʻaki mo hono ikunaʻi honau ngaahi faingataʻaʻiá.

Fakaʻaliʻali e ngaahi potufolofola ko ʻení. Fakamatalaʻi ange ko e potufolofola takitaha ko ha pōpoaki ia ki ha taha ʻo e ngaahi vaʻa ʻe fitu ʻo e Siasí naʻe lea ki ai ʻa Sione ʻi he tohi ʻa Fakahaá.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fili ha potufolofola ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi potufolofola ko ʻení ke nau ako. Te ke lava ʻo poupouʻi kinautolu ke fakaʻaongaʻi ʻa e Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Fakahā 1–5,” ki ha tokoni ke mahino ʻa e ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea faingataʻá. Fakaafeʻi kinautolu ke teuteu ke vahevahe ha ngaahi tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā e ngaahi faingataʻa ʻoku fakamatalaʻi ʻi he ngaahi veesi ko ʻení naʻe fiemaʻu ke ikunaʻí?

  • Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ʻEikí mei Heʻene ngaahi akonaki ki he Kāingalotu ko ʻení?

  • Ko e hā ha ngaahi tāpuaki ʻoku palōmesi ʻe Palesiteni Nalesoni kiate kinautolu ʻoku fakatomalá?

Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi talí mo ha hoa pe kulupu tokosiʻi. ʻI he ʻosi e alēlea ʻa e kau akó, fakamahinoʻi ange naʻe ʻi he faleʻi takitaha ki he Kāingalotú ha talaʻofa mei he ʻEikí maʻanautolu ʻe ikuná. Kapau ʻe fiemaʻu, fakaafeʻi e kau akó ke nau toe vakaiʻi e faleʻi ko ʻení ʻi he Fakahā 2:7, 11, 17, 26–28; 3:5, 12, 21. Pe ko haʻo vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni meia ʻEletā Niila L. ʻEnitasení:

ʻEletā Neil L. Andersen

ʻOku fakaofo ʻa e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa ʻe he ʻEikí kiate kinautolu ʻoku nau ikunaʻi ʻa e māmaní. “ʻE fakakofu [kinautolu] ʻaki ʻa e kofu hinehina … pea [tohi honau] hingoá [ʻi he] tohi ʻo e moʻuí.” ʻE hanga ʻe he ʻEikí ʻo “fakahā [honau] hingoá ʻi he ʻao ʻo [e] Tamaí, pea mo e ʻao ʻo ʻene kau ʻāngeló” [Fakahā 3:5]. Te nau takitaha “kau ʻi he ʻuluaki toetuʻú” [Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:64], maʻu ʻa e moʻui taʻengatá, pea “ʻikai toe ʻalu atu” [Fakahā 3:12] mei he ʻao ʻo e ʻOtuá. (“Ko Hono Ikunaʻi ‘o e Māmaní,” Liahona, Mē 2017, 59)

  • Te ke fakamatalaʻi fakanounou fēfē ʻa e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa ʻe he ʻEikí kiate kinautolu ʻoku feinga ke ikunaʻi ʻa e māmaní mo hono ngaahi faingataʻá? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: Kapau te tau ikunaʻi e ngaahi angahala ʻo e māmaní, ʻe foaki mai ʻe he Fakamoʻuí ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e hakeakiʻí.)

  • ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻe hono manatuʻi e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa mai ʻe he Fakamoʻuí ke ke ikunaʻi ai ho ngaahi faingataʻá?

Fakakaukau ke lau ʻa e Sione 16:32–33 mo e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní. Fakaafeʻi e kau akó ke nau aleaʻi e founga ʻe lava ke ʻomi ai ʻe he ngaahi akonaki ko ʻení ha ʻamanaki lelei kiate kitautolu ʻi heʻetau feinga ke ikunaʻi ʻa e māmaní.

Palesiteni Russell M. Nelson

Koeʻuhí naʻe ikuʻi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e māmani hingá ni, pea mo ʻEne fakalelei maʻatautolu takitahá, te ke lava mo koe ʻo ikuʻi ʻa e māmani fonu angahala, siokita, mo fakaongosia ko ʻení. …

Ko e ikuʻi ʻo māmaní ʻoku ʻikai ko ha meʻa ia ʻoku hoko ʻi ha ʻaho pē taha pe ua. ʻOku hoko ia ʻi he moʻuí kotoa ʻi heʻetau toutou pukenimā e tokāteline ʻa Kalaisí. …

ʻI heʻetau feinga ke moʻui ʻaki e ngaahi fono māʻolunga ange ʻa Sīsū Kalaisí, ʻe kamata leva ke liliu hotau lotó mo hotau natulá. ʻOku tokoniʻi kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ke tau hao mei he mālohi ʻo e maama hingá ni ʻaki ʻEne tāpuakiʻi kitautolu ʻaki ha manavaʻofa, loto fakatōkilalo, loto foaki, angaʻofa, mapuleʻi kita, nonga, mo ha fiemālie lahi ange. (“Ikuʻi ʻa Māmani mo Maʻu ha Fiemālie,” Liahona, Nōvema 2022, 96, 97)

Kuó ke ongoʻi kuo fakamālohia fēfē koe ʻe Sīsū Kalaisi ke ikunaʻi ʻa e māmaní mo hono ngaahi faingataʻá? (ʻE lava ke mou mamata ʻi he “Overcoming Challenges” ko ha konga ʻo hoʻomou fealēleaʻakí [5:02]).

5:2

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ʻi he faʻa lotu ki he meʻa ʻe ala finangalo e ʻEikí ke nau ikunaʻi ʻaki ʻEne tokoní. Poupouʻi kinautolu ke fakapapauʻi e meʻa te nau fai ke fekumi ai ki he tokoni ʻa e ʻOtuá ʻi hono ikunaʻi e ngaahi faingataʻa ko ʻení.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Fakahā 4–5

ʻE fakatupulaki fēfē ʻe he mahino lahi ange fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí ʻa ʻeku ʻofa mo e ʻapasia kiate Iá?

Fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo Sīsū Kalaisi ʻo hangē ko ia mei he kamataʻanga ʻo e lēsoní. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukauloto ʻoku nau talanoa mo hanau kaungāmeʻa ʻoku ʻikai lahi ʻene ʻilo fekauʻaki mo e Fakamoʻuí. ʻOku fehuʻi atu ʻe he kaungāmeʻá, “Ko e hā e meʻa ʻokú ne ʻai ʻa Sīsū ke ne makehe ai mei he kakai kehe hangē ko koe mo aú?”

  • Te ke tali fēfē nai ki ho kaungāmeʻá?

Fakamatalaʻi ange naʻe mamata ʻa e ʻAposetolo ko Sioné ki ha meʻa-hā-mai ʻe lava ʻo tokoni ke mahino kiate kitautolu ʻa e mālohi mo e fakaʻeiʻeiki ʻo Sīsū Kalaisí. Poupouʻi e kau akó ʻi heʻenau ako e fakamatala ko ʻení ke nau ongoʻingofua e ngaahi ongo mei he Laumālie Māʻoniʻoní ʻe lava ʻo tokoni ke nau ongoʻi ha ʻofa mo ha ʻapasia lahi ange ki he Fakamoʻuí.

Ke fakafeʻiloaki e kau akó ki he meʻa-hā-mai ko ʻení, fakamatalaʻi ange naʻe mamata ʻa Sione ki he ʻOtua ko e Tamaí ʻoku ʻafio ʻi Hono ʻafioʻanga ʻi he langí. Naʻe takatakai ʻi he nofoʻa fakaʻeiʻeikí ha kakai nāunauʻia mo ha fanga manu kehekehe ʻoku nau fakahikihikiʻi mo hū kiate Ia. (Vakai, Fakahā 4:1–11. Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e fakataipe mei he ngaahi veesi ko ʻení, te ke lava ʻo ʻai ke nau vakai ki he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Fakahā 1–5.” Te nau lava foki ʻo ako ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 77:1–5.)

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Fakahā 4:8–11, ʻo kumi e meʻa naʻe lea ʻaki mo fai ʻe kinautolu naʻa nau fakataha hake mo takatakai ʻi he Tamai Hēvaní.

  • Ko e hā ʻoku makehe kiate koe fekauʻaki mo e ngaahi lea ʻa kinautolu naʻe takatakai ʻi he nofoʻa fakaʻeiʻeiki ʻo e ʻOtuá? Ko e hā hono ʻuhingá?

  • ʻOkú ke pehē ko e hā ʻe lava ke fakafofongaʻi ʻe he kaumātuʻa ʻoku nau lī honau palé ʻi he ʻao ʻo e nofoʻa fakaʻeiʻeiki ʻo e Tamai Hēvaní? (ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi talí ʻa ʻenau ʻiloʻi ʻa e maʻongoʻonga ʻa e Tamai Hēvaní; ko ʻenau fakahaaʻi ʻoku tupu meiate Ia honau hakeakiʻí; pea mo ʻenau ʻapasiá, ʻofá, mo e līʻoa angavaivai kiate Iá.)

Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Fakahā 5:1–14, ʻo kumi e fatongia mahuʻinga naʻe fakahoko ʻe Sīsū Kalaisi ʻi he mata meʻa-hā-mai ko ʻení. Fakamahinoʻi ange ʻoku lahi ha ngaahi fakataipe ʻi he ngaahi veesi ko ʻení. Poupouʻi e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Fakahā 1–5,” ke tokoni ke mahino ha niʻihi ʻo e ngaahi fakataipe ko ʻení. (ʻE ʻaonga foki kiate koe ʻi hoʻo hoko ko e faiakó ke ke maheni mo e kakano ʻo e konga ko ʻeni ʻo e Ngaahi Tokoni ki he Folofolá koeʻuhí ke ke mateuteu ke aleaʻi ʻa e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi fehuʻi ʻa e kau akó.)

Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukau mei he Fakahā 5. ʻO ka fiemaʻu, fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ha ngaahi fehuʻi hange ko ʻení:

  • Ko e hā ha ngaahi moʻoni naʻá ke ako pe ongoʻi fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi ʻi hoʻo ako e ngaahi veesi ko ʻení? (ʻI he tali ʻa e kau akó, ʻe lava ke ʻiloʻi ʻe ha niʻihi ha moʻoni hangē ko ʻení: Naʻe huhuʻi kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi ʻo fakafou ʻi Heʻene feilaulau fakaleleí.)

  • Ko e hā ʻoku hoko ai ʻa Sīsū Kalaisi ko e tokotaha pē ia ʻoku taau mo lava ke Ne huhuʻi kitautolú?

  • ʻE tokoni fēfē hoʻo ongoʻi ʻa e ʻofa moʻoni mo e houngaʻia ʻi he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ki he ngaahi fili ʻokú ke fakahokó?

Fakamanatu ki he kau akó ʻa e tūkunga mei he kamataʻanga ʻo e ʻekitivitī akó. Fakaafeʻi kinautolu ke kumi ha ngaahi potufolofola kehe te nau lava ʻo vahevahe mo honau kaungāmeʻá ʻe tokoni ke mahino kiate kinautolu ʻa e fatongia mahuʻinga ʻoku fakahoko ʻe Sīsū Kalaisi ʻi he palani ʻo e fakamoʻui ʻa e Tamai Hēvaní. Te nau lava ʻo maʻu ha ngaahi potufolofola ʻiate kinautolu pē, pe te nau lava ʻo ako ha niʻihi ʻo e ngaahi meʻá ni: Sione 14:6; Mōsaia 3:17; 15:1; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 19:16–19; 38:1–3.

Hili e ako ʻa e kau akó, ʻoange ha faingamālie ke nau vahevahe mo hanau hoa pe kulupu tokosiʻi ʻa e meʻa ne nau maʻú. Fakaafeʻi kinautolu ke fakamatalaʻi e ʻuhinga ʻoku nau ongoʻi ai ʻoku mahuʻinga e ngaahi potufolofola ne nau filí. Pe ko haʻo ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau hiki ha tali ki he kaungāmeʻa mei he tūkungá. ʻE lava ke nau vahevahe ʻa e ngaahi talí mo hanau hoa pe fanga kiʻi kulupu iiki.

Fakakaukau ke fakaafeʻi ha kau ako ʻe loto-fiemālie ke vahevahe mo e kalasí ʻenau ngaahi fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí. Te ke lava ʻo fakaʻosi ʻaki hono vahevahe hoʻo fakamoʻoní.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”