Ngaahi Kalasi Folofolá
Mātiu 19–20; Maʻake 10; Luke 18


“Mātiu 19–20; Maʻake 10; Luke 18,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisitititutí (2025)

Ko Sīsū Kalaisi ʻoku folofola ki ha talavou

Ko Kalaisi mo e Pule Kei Talavou Koloaʻiá, tā fakatātaaʻi ʻe Heinrich Hofmann

Mātiu 19–20; Maʻake 10; Luke 18

Naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ha ngaahi moʻoni mahuʻinga fekauʻaki mo e vete-malí mo e nofo-malí. Naʻá Ne tāpuakiʻi ʻa e fānau īkí mo akoʻi ha talavou koloaʻia ʻi he meʻa naʻe fiemaʻu ke muimui ai kiate Iá. ʻE maʻu ʻe kinautolu ʻoku feilaulau maʻa Kalaisí ʻa e moʻui taʻengatá. Naʻe akoʻi ʻe Sīsū ʻa e ngaahi talanoa fakatātā ʻo e kau ngāue ʻi he ngoue vainé, ko e fakamaau taʻe-angatonú, pea mo e tangata Fālesí mo e tangata tānaki tukuhaú.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Mātiu 19–20; Maʻake 10; Luke 18

ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga akó
Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Ko e hā ha ngaahi fehuʻi ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo e nofo-malí mo e vete-malí? Lau ʻa e Mātiu 19:3–6 ke ʻilo ʻa e meʻa naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí fekauʻaki mo e malí mo e vete-malí. Te ke lava foki ʻo mamata ʻi he foʻi vitiō “Marriage and Divorce” (3:02).

    3:2
  • Kuo ʻi ai nai ha taimi naʻá ke ongoʻi ai ha taha ʻoku ʻikai taau mo ha tāpuaki koeʻuhí he naʻe ʻikai ke nau ngāueʻi tatau mo koe? Lau ʻa e Mātiu 19:27–30; 20:1–16, mo fakalaulauloto ki he meʻa ʻokú ke ako mei he talanoa fakatātā ko ʻení.

  • ʻOkú ke pehē ko e hā ha tali ʻa e ʻEikí kapau naʻá ke fehuʻi kiate Ia, “Ko e hā mo ha toe meʻa te u lava ʻo fai ke u muimui ki hoʻo ʻAfió?” Fakakaukauʻi ha founga ʻe ala tokoni atu ai ʻa e Maʻake 10:17–22 ke ke ʻilo ʻa e founga ʻe ala tali ʻaki ʻe he ʻEikí e fehuʻí.

fakaʻilonga ki he fealēleaʻakí
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha e Mātiu 19–20; Maʻake 10; Luke 18.

fakaʻilonga ʻo e ako fakataukeí
Akoʻi ʻo e Taukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 19:1–9 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono Vahevahe ʻo e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ʻi he ʻOfa mo Ongoʻingofuá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Mātiu 19:1–9; Maʻake 10:1–12

Ko e hā e meʻa naʻe akoʻi ʻe Sīsū Kalaisi fekauʻaki mo e malí?

Ko e Fakatupulaki ʻo ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Vahevahe ʻa e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻi he ongoʻingofua mo e ʻofa. ʻI hono aleaʻi e ngaahi tefito faingataʻá, fai ia ʻi he ongongofua, loto-mahino, mo e angaʻofa. Fakatātaaʻi e founga ke talanoa ai fekauʻaki mo e moʻoní ʻi he ʻofa. Mahalo ʻe mahuʻinga ke tuku ha taimi ke aleaʻi mo ako fakahoko ai ʻa e taukei “Ko Hono Vahevahe ʻo e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ʻi he ʻOfa mo e Ongoʻingofuá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke aleaʻi ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi tōʻonga fakakaukau fekauʻaki mo e teití mo e malí ʻi māmani he ʻaho ní? Lau fakakalasi ʻa e Mātiu 19:3–9. Fakaafeʻi e kau akó ke fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi foʻi lea mo e ngaahi kupuʻi lea ʻoku nau fakahaaʻi ʻa e ongo ʻoku maʻu ʻe he ʻEikí fekauʻaki mo e malí.

  • Ko e hā ha ngaahi kupuʻi lea pau ʻi he potufolofolá ni ʻoku tokoni ke mahino kiate koe ʻa e fakakaukau ʻa e ʻEikí ki he malí? (ʻE ala talaatu ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: Ko e mali ʻi he vahaʻa ʻo ha tangata mo ha fefiné naʻe tuʻutuʻuni ia ʻe he ʻOtuá pea naʻe fakataumuʻa ia ke ʻoua ʻe movete.)

  • Ko e hā e meʻa ʻokú ke pehē ʻoku faingataʻa fekauʻaki mo e ngaahi veesi ko ʻení? Fakakaukau ke lau mo aleaʻi ʻa e “Mātiu 19:3–9. Ko e hā e meʻa naʻe akoʻi ʻe Sīsū Kalaisi fekauʻaki mo e malí mo e vete malí?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.

Koeʻuhí ʻe ala kehekehe lahi e vakai hoʻo kau akó ʻi he malí, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fehuʻi mo e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení pea tuku ke nau fili ʻa e meʻa te nau fie aleaʻí:

  • Fēfē kapau ʻoku ou hohaʻa ke mali? Mamata ʻi he “Face to Face for YSA: mo ʻEletā Jeffrey R. Holland, Sisitā Carole M. Stephens, mo ʻEletā Donald L. Hallstrom” mei he taimi 15:25 ki he 25:46. Pea aleaʻi leva e meʻa naʻá mou akó.

    113:2
  • Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi ʻe he kau palōfita ʻa e ʻEikí fekauʻaki mo e vete malí ʻi hotau kuongá? Mamata mo aleaʻi ʻa e “Marriage and Divorce” (3:02). Pe lau mo aleaʻi e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Tāleni H. ʻOakesí:

    3:2
    Palesiteni Dallin H. Oaks

    “ʻOku tokolahi siʻa kāingalotu lelei ʻo e Siasí kuo nau vete mali. … ʻOku mau ʻilo ko hamou tokolahi ʻoku mou tonuhia-ʻa-faiekina—ko ha kāingalotu ne toutou maumauʻi pe liʻaki ʻe honau hoa kimuʻá, ʻa e ngaahi fuakava toputapú mo taʻe fie fakahoko honau fatongia fakamalí ʻi ha taimi lōloa. Ko e kāingalotu ko ia kuo nau foua ʻa e faʻahinga ngaohikovia peheé, ʻoku nau aʻusia tonu ʻa e ngaahi tūkunga ʻoku kovi ange ʻi he vete malí. …

    … Ko e fakalelei ki he lahi taha ʻo e ngaahi palopalema nofo-malí, ʻoku ʻikai ko e vete ka ko e fakatomala. …

    … ʻOku totonu ke fai ʻe he ngaahi malí ʻa e meʻa kotoa pē te nau lavá ke maluʻi ʻenau nofo-malí. … ʻOku totonu ke na hoko ko e kaungāmeʻa lelei taha, angaʻofa mo fakaʻatuʻi, ongoʻingofua ʻena ngaahi fiemaʻú, mo feinga maʻu pē ke ʻai ke fiefia ʻa e tokotaha ko ʻeé. ʻOku totonu ke na hoa ngāue ʻi he ngaahi meʻa fakapaʻanga ʻa e fāmilí, ʻo ngāue fakataha ke mapuleʻi ʻena ngaahi holi ki he ngaahi meʻa fakatuʻasinó. …

    … ʻOku ʻikai fiemaʻu ʻi he nofo-mali leleí ia ha tangata haohaoa pe ko ha fefine haohaoa. ʻOkú ne fiemaʻu pē ha tangata mo ha fefine ʻokú na tukupā ke feinga fakataha ki he haohaoá. (“Divorce,” Liahona, May 2007, 70–71, 72, 73)

  • Ko e hā ha ngaahi sitepu faingofua te ke lava ʻo fai ke fakahoko ai ha nofo-mali ʻoku fiefia mo tuʻuloá? Lau ʻa e palakalafi fitu ʻi he “Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani” (Gospel Library), pea aleaʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni mahuʻinga ki hono fakahoko ha nofomali fiefia mo tuʻuloá.

  • Ko e hā ha ngaahi nofo mali lelei kuó ke mamata ai? Ko e hā ha meʻa kuó ke ako mei ai? (Fakakaukau ke mou mamata ʻi he “Enduring Love” (4:16) ke sio ʻi ha sīpinga ʻo e tokoni ofá ʻi ha nofo-mali.)

    4:12

Te ke ala fai ange hoʻo fakamoʻoni ki he ngaahi akonaki ʻa e ʻEikí ʻi he nofo-malí.

Mātiu 19:27–30; 20:1–16

Te u lava fēfē ʻo fakaʻehiʻehi mei he ongoʻi meheká ʻi hono tāpuakiʻi ʻe he ʻOtuá ʻa e niʻihi kehé?

Te ke ala vahevahe ʻa e meʻa ko ʻení:

ʻOku ʻikai fie fakahā ia ʻe Sione, ka ʻokú ne kiʻi ongoʻi meheka ʻi he monūʻia mo e ngaahi tāpuaki naʻe toki aʻusia ʻe hano kaumeʻa. Naʻe toki kamata maʻulotu pē ʻa e kaungāmeʻa ko ʻení hili ha ʻikai ke toe haʻu ʻi he ngaahi taʻu lahi kuo hilí. ʻOku fifili ʻa Sione pe ko e hā ʻoku ʻikai maʻu ai ʻe he ngaahi taʻu ʻo ʻene ngāue ʻi he Siasí mo ʻene moʻui faivelenga ʻaki e ongoongoleleí ha ngaahi tāpuaki peheé.

  • Ko e hā hoʻo fakakaukau ki he meʻa ko ʻení?

Fakamanatu ki he kau akó kimuʻa pea fakamatalaʻi ʻe Sīsū ʻa e talanoa fakatātā ʻo e kau ngāué, naʻe fehuʻi ange ʻe Pita pe ko e hā ʻa e totongi ʻe maʻu ʻe he kau ākongá ʻi heʻenau liʻaki ʻa e meʻa kotoa kae muimui ʻiate Iá (vakai, Mātiu 19:27–30). Fakaafeʻi ‘a e kau akó ke nau lau e talanoa fakatātā ʻi he Mātiu 20:1–16, pe te ke huluʻi ʻa e foʻi vitiō “Laborers in the Vineyard” (3:05). Kole ki he kau akó ke kumi e meʻa ʻe lava ke akoʻi mai ʻe he talanoa fakatātaá fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí. (ʻE ala tokoni ke fakamahinoʻi ko e foʻi lea tenali ʻi he talanoa fakatātā ko ʻení ʻoku ʻuhinga ia ki ha paʻanga, ko ha koini faka-Loma naʻe faʻa fakaʻaongaʻi ke totongi ʻaki ha taha ngāue ʻi ha ʻaho ngāue kakato.)

3:5
  • Kapau naʻá ke ngāue he ʻahó kakato, te ke ongoʻi fēfē nai ka ke maʻu ha vahe tatau mo kinautolu naʻe ngāue ʻi ha houa pē ʻe tahá?

  • Ko e hā ha meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ʻOtuá ʻi he talanoa fakatātā ko ʻení? (ʻE ala vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku angaʻofa ʻa e ʻOtuá pea ʻokú Ne finangalo ke tāpuekina ʻa e kakai kotoa pē.)

Fakamatalaʻi mo aleaʻi ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlaní:

Palesiteni Jeffrey R. Holland

Hangē ko hono fakahā ange ʻe he ʻeiki ʻo e falé ʻi he talanoa fakatātaá (te u kiʻi fakaleaʻi atu pē): “ʻE hoku kaungāmeʻa, ʻoku ʻikai ke u anga taʻetotonu kiate kimoutolu. …Kuo kakato pē hoʻomou vahé. Toʻo hoʻomou vahé pea mou fiefia he tāpuakí. Ko e toengá, ʻoku ou tui pau ʻoku ou tauʻatāina ke fai ʻa e meʻa ʻoku ou fie fai ʻaki ʻeku paʻangá.” Pea ko e fehuʻi māsila ʻeni ki ha taha he taimi ko iá pe ʻoku fiemaʻu ke fanongo ki ai: “Ko e hā haʻo totonu ke meheka koeʻuhí ko ʻeku fili ke angaʻofá?

… ʻE ʻi ai ha taimi ʻi heʻetau moʻuí ʻe maʻu taʻe-ʻamanekina ai ʻe ha taha ha tāpuaki pe maʻu ha fakalāngilangi makehe. Tuku muʻa ke u kole atu ke ʻoua naʻa tau loto-mamahi—pea ʻoua naʻa tau meheka … ? ʻOku ʻikai holo hotau mahuʻingá he taimi ʻoku tāpuekina lahi ange ai ha tahá. …

… Ko ha talanoa ʻeni ki he lelei ʻa e ʻOtuá, ʻEne kātakí mo ʻEne faʻa fakamolemolé pea mo e Fakalelei ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. Ko ha talanoa ia fekauʻaki mo e foaki ʻofá pea mo e manavaʻofá. Ko ha talanoa ia fekauʻaki mo e ʻaloʻofá. ʻOkú ne fakamamafaʻi ʻa e foʻi fakakaukau ne u fanongo ai ʻi he ngaahi taʻu lahi kuohilí, ʻo pehē ko e meʻa ʻoku hōifua taha ai e ʻOtuá Heʻene hoko ko e ʻOtuá, ko e fiefia ko ia ʻoku maʻu Heʻene mohu ʻaloʻofá, tautautefito kiate kinautolu ne ʻikai ke nau ʻamanaki ki aí mo nau faʻa ongoʻi naʻe ʻikai totonu ke nau maʻu iá. …

Siʻoku kāinga ʻofeina, ʻa kimoutolu ko ia kuo taʻu lahi hono faitāpuekina ʻe he ongoongoleleí koeʻuhí naʻa mou monūʻia ke maʻu vave iá, ʻa kimoutolu ko ia kuo omi fakakongokonga ki he ongoongoleleí pea kimui aí, pea mo kimoutolu—kuo siasi mo teʻeki ke siasí—ʻe ala kei fakatoupīkoí, kiate kimoutolu takitaha, pea mo e taha kotoa, ʻoku ou fakamoʻoni atu ki he mālohi fakafoʻou ʻo e ʻofa ʻa e ʻOtuá pea mo e mana ʻo ʻEne ʻaloʻofá. Ko e meʻa pē ʻokú Ne tokanga ki aí, ko e tui ko ia ʻokú ke maʻú, kae ʻikai ko e taimi naʻá ke maʻu aí. (“Ko e Kau Ngāue ʻi he Ngoue Vainé,” Liahona, Mē 2012, 31–33)

  • Ko e hā e meʻa naʻe makehe kiate koe mei he lea ʻa Palesiteni Nalesoní?

  • Ko e hā ha ngaahi founga kuó ke maʻu ai ʻa e angalelei, angaʻofa, mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻOtuá?

  • Ko e hā te ke lava ʻo fai ke ke fiefia lahi ange ai kae siʻisiʻi ʻa e loto meheká ʻi hono maʻu ʻe he niʻihi kehé e ngaahi tāpuaki mei he ʻOtuá? (ʻE lava ke lekooti ʻe he kau akó ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e ngaahi ongó.)

Fakakaukau ke fakamanatu ki he kau akó ʻa e tūkunga fekauʻaki mo Sione ʻi he kamataʻanga ʻo e ʻekitivitī ako ko ʻení. Te ke ala fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakamatalaʻi ʻa e meʻa ne nau ako mei he talanoa fakatātā ko ʻení ʻe ala ʻaonga ke mahino kia Sione.

Maʻake 10:17–31

Ko e hā te u lava ʻo fai ke fakahā ki he ʻEikí ʻoku ou tukupā kakato kiate Iá?

Te ke ala hiki ʻi he palakipoé ʻa e fehuʻi ko ʻení: Ko e hā ʻoku teʻeki ai ke u faí?

Lau fakataha ʻa e Maʻake 10:17–22, pe mamata ʻi he “Christ and the Rich Young Ruler” (2:28). Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakakaukau ki he fehuʻi kuo hiki ʻi he palakipoé pea mo e tali ʻa e Fakamoʻuí.

2:28
  • Ko e hā naʻe faingataʻa ai e kole ʻa e Fakamoʻuí ki he talavou koloaʻiá? Ko e hā ha meʻa faingataʻa kuo kole atu ʻe he Fakamoʻuí kiate koe? (Fakakaukau ke kole ki he kau akó ke nau fifili ki he fehuʻi hono uá.)

  • Ko e hā naʻe kole ʻe he ʻEikí ki he talavoú makehe mei hono tukuange ʻo ʻene koloá? (ʻE ala talaatu ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: Kapau ʻoku tau holi ke muimui ʻia Sīsū Kalaisi, kuo pau ke tau loto-fiemālie ke foaki ʻetau meʻa kotoa pē kiate Ia.)

Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlaní:

Palesiteni Jeffrey R. Holland

Koloaʻia pe ʻikai, ka kuo pau ke tau takitaha haʻu kia Kalaisi mo e tukupā tatau ki Heʻene ongoongoleleí ʻa ē naʻe fiemaʻu mei he talavou ko ʻení. ʻI he lea ʻa e toʻu tupu ʻo e ʻaho ní, kuo pau ke tau fakahaaʻi ʻoku tau “kau kakato.” (“Ko e Koloa Lelei Tahá,” Liahona, Nōvema 2021, 8)

Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau faʻu ha fanga kiʻi kulupu pea fakakaukauʻi ha sīpinga ʻe taha pe ua ʻo e “kau kakató” ʻi heʻetau haʻu kia Kalaisí. Kapau ʻe tokoni, peá ke fakaʻaliʻali ʻa e meʻa ko ʻeni ke aleaʻí:

  • ʻE lava ke fakahaaʻi ʻe he fakatomalaʻi ʻeku ngaahi angahalá ʻoku ou “kau kakato” koeʻuhí …

  • ʻOku fakahaaʻi ʻe he fakahoko mo e tauhi ʻo e ngaahi fuakava ʻi he temipalé ʻoku ou “kau kakato” koeʻuhí …

  • ʻE lava ke fakahaaʻi ʻe he vahevahe ʻo e ongoongoleleí mo ha kaungāmeʻá ʻoku ou “kau kakato” koeʻuhí …

  • ʻE lava ke fakahaaʻi ʻe he tukupā ke mali temipalé ʻoku ou “kau kakato” koeʻuhí …

  • Ko e tali ko ia ha fatongia faka-Siasi faingataʻá ʻokú ne fakahaaʻi ʻoku ou “kau kakato” koeʻuhí …

  • ʻE lava ke fakahaaʻi ʻe he ngāue fakafaifekaú ʻoku ou “kau kakato” koeʻuhí …

ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fakamatalaʻi ʻa ʻenau ngaahi sīpinga ʻo e ʻuhinga ʻo e “kau kakató” Te ke ala fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakalaulauloto mo lekooti ha meʻa ʻoku nau ongoʻi ke fai ke fakahaaʻi ki he ʻEikí ʻoku nau “kau kakato.”

Luke 18:9–14

Te u lava fēfē ke fakaʻehiʻehi mei he loto fie-māʻoniʻoní?

Te ke lava ʻo hiki ʻa e foʻi lea fie-māʻoniʻoní ʻi he palakipoé pea fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukauʻi ha ngaahi founga te nau ala lau ai kinautolu ʻi ha taimi ʻoku nau lelei pe angatonu ange ai ʻi he kakai kehé. Te nau ala fakakaukauʻi ha founga ʻe ala tākiekina ai ʻe faʻahinga loto peheé ʻa e anga ʻo ʻenau fakakaukau pe ʻulungaanga ki he kakai kehé.

Lau fakataha ʻa e Luke 18:9, pea fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau tala atu ʻa e ʻuhinga naʻe fai ai ʻe Sīsū ʻa e talanoa fakatātā ko ʻení.

Tā ʻa e saati ko ʻení ʻi he palakipoé:

Tangata Fālesí

Tangata Tānaki Tukuhaú

Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau lau ʻa e Luke 18:10–14 pea fakafehoanaki ʻa e ngaahi lotu ʻa e tangata Fālesí mo e tangata tānaki tukuhaú. Ka fiemaʻu, pea fakamanatu ʻa e “Tangata Tānaki Tukuhau” mo e “Fālesí, Kau” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá (Gospel Library).

Kole ki he kau akó ke nau hiki ha ngaahi foʻi lea mo ha ngaahi kupuʻi lea ʻi he palakipoé ʻoku nau fakahaaʻi ʻa e ngaahi tōʻonga fakakaukau ʻa e tangata Fālesí mo e tangata tānaki tukuhaú. ʻE lava ke fakamatalaʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa ʻoku fokotuʻu mai ʻe he ngaahi foʻi lea mo e kupuʻi lea ko ʻení fekauʻaki mo e tangata takitaha. Te ke ala vahevahe ko e taimi naʻe “sī-fatafata” ai ʻa e tangata tānaki tukuhaú (Luke 18:13), ko ʻene fakahaaʻi ia e faingataʻaʻiá mo e mamahi lahí.

Ko e hā ʻoku pulia he lotu ʻa e tangata Fālesí ka ʻoku mahino ia ʻi he lotu ʻa e tānaki tukuhaú? Ko e hā ha ngaahi tefitoʻi moʻoni te tau lava ʻo tala ʻi he talanoa fakatātā ko ʻení? (ʻE ala vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi tefitoʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku ʻaloʻofa ʻa e ʻOtuá ki he loto-fakatōkilaló. ʻOku taʻofi ʻe he fie-māʻoniʻoní ʻa e fakatomalá mo e loto-ʻofa ki he niʻihi kehé.)

  • ʻOku taʻofi fēfē ʻe he fie-māʻoniʻoní ʻetau fakatomalá? ʻOkú ne taʻofi fēfē ʻa ʻetau loto-ʻofa ki he niʻihi kehé?

Mamata ʻi hono vahevahe ʻe ʻEletā Lōpeti C. Kei ha aʻusia ʻi he “Ko Hono Toʻo Kiate Kitautolu e Huafa ʻo Sīsū Kalaisí” [taimi 0:37 ki he 2:52]. Ko e hā naʻá ke ako mei he aʻusia naʻe vahevahe ʻe ʻEletā Keí?

10:25

Naʻe fakafōtunga fēfē ʻa e Fakamoʻuí, ʻa ia naʻe ʻikai haʻane angahalá, kiate kinautolu kuo faiangahalá? (hangē ko ʻení, vakai, Sione 8:1–11; Luke 7:36–50).

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e akonaki ko ʻeni mei a ʻEletā Teili G. Lenilaní:

ʻEletā Dale G. Renlund

ʻOku ʻunu ofi ange ha tokotaha faiangahala ʻoku fakatomala ki he ʻOtuá, ʻi ha tokotaha fie-māʻoniʻoni ʻokú ne tukuakiʻi ʻa e taha faiangahala ko iá. (“Ko Hotau Tauhi Sipi Leleí,” Liahona, Mē 2017, 31)

Ke tokoni ke ongoʻi ʻe he kau akó ʻa e mahuʻinga ʻo e fakaʻehiʻehi mei he fie-māʻoniʻoní pea loto-fakatōkilaló, fakaafeʻi kinautolu ke fakakaukau ki ha ngaahi taimi kuo nau aʻusia pe fakamoʻoniʻi ai ʻa e mālohi ʻo e loto-fakatōkilaló. Poupouʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi sīpingá. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau ʻi he faʻa lotu ki he meʻa te nau fai ke tanumaki ai ha lotofakatōkilalo mo fakatomalá.