Ngaahi Tokoni Fakafolofolá
Mātiu 19–20; Maʻake 10; Luke 18


“Mātiu 19–20; Maʻake 10: Luke 18,” Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú (2024)

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá

Mātiu 19–20; Maʻake 10; Luke 18

Naʻe mavahe ʻa e Fakamoʻuí mei Kāleli ʻo fononga fakatonga ki Siutea. Naʻá Ne akonaki fekauʻaki mo e nofo-malí mo e vete-malí, tāpuakiʻi ʻo e fānau īkí, pea faleʻi ʻa e talavou koloaʻiá. Naʻá Ne akoʻi ki Heʻene kau ākongá, ko kinautolu ko ia ʻoku feilaulau koeʻuhí ko Iá te nau maʻu ʻa e moʻui taʻengatá. Naʻe akoʻi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e talanoa fakatātā ʻo e kau ngāue ʻi he ngoue vainé, tomuʻa kikiteʻi ʻEne pekiá mo e Toetuʻú, pea akoʻi ʻEne kau ākongá ke tokoni ki he niʻihi kehé. Naʻá Ne fakamoʻui ha tangata kui. Naʻá Ne akoʻi ʻa e talanoa fakatātā ʻo e fakamaau taʻe-angatonú mo e talanoa fakatātā ʻo e tangata Fālesí mo e tangata tānaki tukuhaú.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoní

Fakatokangaʻi ange: Ko hono fakaʻaongaʻi ha maʻuʻanga tokoni ʻoku ʻikai pulusi ʻe he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻoku ʻikai ʻuhinga ia ʻoku poupouʻi ia pe poupouʻi ʻa e taha naʻá ne faʻú pe te ne fakafofongaʻi ʻa e tuʻunga fakaʻofisiale ʻo e Siasí.

Puipuituʻá mo e Fakamatalá

Mātiu 19:3–9

Ko e hā e meʻa naʻe akoʻi ʻe Sīsū Kalaisi fekauʻaki mo e nofo-malí mo e vete-malí?

Naʻe fakahaaʻi ʻe he fehuʻi ʻa e kau Fālesí fekauʻaki mo e vete-malí ha fakakikihi ʻi he kau Fālesí. Naʻe tui ha niʻihi ʻoku ʻikai totonu ke fakangofua ʻa e vete-malí ʻi ha faʻahinga ʻuhinga tuku kehe pē ki he maumaufono fakasekisualé. Naʻe tui ha niʻihi naʻe tali pē ʻa e vete-malí koeʻuhí ko ha “faʻahinga ʻuhinga,” hangē ko e “taʻe-maʻu ha fānaú, faʻa keé, pe naʻa mo e ʻikai lava ke tauhi lelei ʻa e fāmilí.”

Naʻe tali ʻe he ʻEikí ʻaki hono fakasītuʻaʻi e vete-malí ʻi ha faʻahinga ʻuhinga pē ʻoku kehe mei he maumaufono fakasekisualé. Naʻá Ne toe fakamanatu foki ki he kau Fālesí ʻa e taumuʻa totonu ʻo e malí ʻo hangē ko hono akoʻi ʻi he Sēnesi 1:27–28; 2:22–24. Naʻá Ne fakamamafaʻi “naʻe fakataumuʻa ʻa e nofo-malí ke fokotuʻu ha vā fetuʻutaki tuʻuloa.” Naʻe fakasītuʻaʻi ʻe he akonaki ko ʻení ʻa e “fakamālohiʻi taʻe-māʻoniʻoni ʻo e kakai fefiné” ʻa ia naʻe tupu mei he vete-mali koeʻuhí ko ha ngaahi ʻuhinga taʻe-mahuʻingá.

Mahalo ʻe ongoʻi taʻefiemālie ʻa e kau laukonga ʻo e kuonga ní ʻi he akonaki ʻa Sīsū ko hai pē ʻe vete-mali mo ha uaifi pea toe malí ʻokú ne tono mo e fefiné. Kae mahalo naʻe fakatokangaʻi ʻe he niʻihi ʻi he kuonga ʻo Sīsuú naʻe hikiʻi hake ʻe he akonaki ko ʻení ʻa e tuʻunga ʻo e houʻeiki fafiné. ʻI he kuonga fakatohitapú, naʻe lau ha fefine mali ʻoku “maʻu” [belong] ia ʻe hono husepānití. ʻI heʻene peheé, naʻe lau ʻa e tonó ko ha hia ia ki ha tangata. “ʻI hono akoʻi ko ia ko e tono ʻa ha tangata ko ha hia ia ki hono uaifí, naʻe fokotuʻu ai ʻe Sīsū ʻa e husepānití ki he ʻfatongia fakaeangamaʻa tatau mo e uaifí’ mo ʻhiki hake ʻa e ngeia mo e tuʻunga ʻo e houʻeiki fafiné.’ Naʻe ʻikai ke ʻmaʻu’ pē ʻe he husepānití ʻa e uaifí ʻo hangē ha koloá, ka naʻá na fakatou femaʻuʻaki pē ʻiate kinaua pea naʻá na fevahevaheʻaki pē ʻa e fatongia tatau ʻo e anganofó (vakai, 1 Kolinitō 7:3–4).”

ʻI ha lea ʻa Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi fekauʻaki mo e Mātiu 19:8–9, naʻá ne akonaki ai ʻo pehē: “Ko e faʻahinga nofo-mali ʻoku fiemaʻu ki he hakeakiʻí—ʻa ē ʻoku taʻengata hono fuoloá pea faka-ʻOtua hono leleí—ʻoku ʻikai kau ai e vete-malí. ʻOku mali ʻa e kakaí ʻi he temipale ʻo e ʻEikí, ki he taʻengatá. Ka ʻoku ʻi ai ha ngaahi mali ʻe niʻihi ʻoku ʻikai tupulaki ki he taumuʻa fisifisimuʻa ko iá. Koeʻuhí ko e ʻfefeka [hotau] lotó,’ ʻoku ʻikai fakamālohiʻi ʻe he ʻEikí he taimí ni ʻa e ngaahi ola ʻo e tuʻunga moʻui fakasilesitialé. ʻOkú Ne fakangofua ʻa e niʻihi kuo vete-malí ke toe mali ʻo ʻikai fakameleʻi ʻe he angaʻulí, ʻa ia ʻoku fakamahinoʻi ʻi he fono ʻoku māʻolunga angé. Kapau naʻe ʻikai fai ʻe he taha naʻe vete-malí ha angahala mamafa, ʻe lava pē ke ne maʻu ha lekomeni temipale ʻi he tuʻunga moʻui taau tatau pē ʻoku ʻai ki he toenga ʻo e kāingalotu kehé.”

Mātiu 19:12

Ko e hā e meʻa naʻe akoʻi ʻe Sīsū fekauʻaki mo e kau ʻiunoké?

Ko e ʻiunoké ko ha tangata ia kuo toʻo hono mālohí. ʻE lava ke hoko ha tangata ko ha ʻiunoke ʻi hono fanauʻí, ʻi hano kamu, pe ko haʻane fili “koeʻuhí ko e puleʻanga ʻo e langí.” ʻOku mahino lelei taha ʻa e kulupu fakaʻosi ko ʻení ʻi hano fakatātaaʻi. ʻE lava ke kau ai ʻa kinautolu ʻoku nau loto-fiemālie pē ke fakaʻehiʻehi mei he malí pe fetuʻutaki fakasekisualé kae lava ke nau tauhi ki he ʻOtuá. Hangē ko ʻení, naʻe fakamāvahevaheʻi ʻa Pita mo e kau ākonga kehé mei honau ngaahi uaifí ʻi ha vahaʻataimi ka nau muimui ʻi he Fakamoʻuí mo fai ʻEne ngāué. Mahalo naʻe ʻikai fakangofua ʻe he Fakamoʻuí ʻa e nofo taʻemalí, ka naʻá Ne akoʻi ʻe fiemaʻu ke feilaulauʻi fakataimi ʻe he kau ākonga ko ʻení ʻa e ngaahi vā fetuʻutaki fakafāmilí mo fakaemalí lolotonga ʻenau fononga mo Iá.

Naʻe ʻikai liliu ʻe he fakaʻehiʻehi fakataimi ke muimui ki he Fakamoʻuí ʻa e mahuʻinga ʻo e malí. ʻOku fakapapauʻi mai ʻe he fakahā fakakuongamuʻá mo fakaonopōní fakatouʻosi ko e malí mo e fakatupú ko e ongo fekau ia ʻa e ʻOtuá pea ko ha ongo tafaʻaki mahuʻinga ia ʻo ʻEne palani ʻo e fakamoʻuí.

Mātiu 19:24

ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e pōpoaki fekauʻaki mo e hū ha kāmeli ʻi he avaʻi huí?

Ngalingali naʻe fakaʻaongaʻi ʻe Sīsū ha fakamatala fakalahi ke akoʻi ʻe faingataʻaʻia lahi ha taha koloaʻia ke hū ki langi. Naʻe tānaki mai ʻe he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá, “Ki he tangata ʻoku falala ki he koloá, ʻoku ʻikai malava ia; ka ʻoku ʻikai ke taʻemalava ia ki he tangata ʻoku falala ki he ʻOtuá pea liʻaki e meʻa kotoa pē koeʻuhí ko au, he ko e niʻihi peheé ʻoku malava e ngaahi meʻa kotoa pē ko ʻení.”

Mātiu 20:1–16

Ko e hā e ʻuhinga naʻe totongi tatau ai pē ʻa e kau ngāué kotoa?

Naʻe pehē ʻe Palesiteni Sefilī R. Hōlani fekauʻaki mo e talanoa fakatātā ko ʻení : “ʻOku mahuʻinga ke fakatokangaʻi naʻe ʻikai ha taha ia heni ne fai ki ai ha anga taʻetotonu. Naʻe loto fiemālie ʻa e fuofua kau ngāué ki he vahe kakato ʻo e ʻahó pea naʻa nau maʻu ia. ʻIkai ngata aí, ʻoku ou fakakaukau atu mahalo ne nau houngaʻia foki ke maʻu haʻanau ngāue. ʻI he kuonga ʻo e Fakamoʻuí, naʻe ʻikai ha toe meʻa ke fai ʻe he tangata angamahení ke tauhi ʻaki hono fāmilí ka ko e meʻa pē ko ia naʻá ne ngāueʻi he ʻaho ko iá. Kapau naʻe ʻikai ke ke ngāue, ngoue, toutai pe fakamāketi, mahalo he ʻikai ke ke kai. Koeʻuhí ne tokolahi ange e kau ngāué ia ʻi he ngāue ne ʻataá, ko ia naʻe monūʻia e kau tangata ko ʻeni ne muʻaki filí ʻo laka ange ʻi he toenga ʻo e kau ngāue he pongipongi ko iá. …

“Ka ʻi he ʻosi ʻa e ʻahó, ne toe ʻalu e ʻeiki ia ʻo e falé ko hono tuʻo nimá, ʻo ʻomai ha niʻihi he feituʻulaʻā hono hongofulu mā tahá! Ne hanga ʻe he kau ngāue fakamuimui mo lotosiʻi taha ko ʻení, ʻo tali e ngāué taʻe te nau ʻilo pe ko e hā ʻa e vahé, ka ko e meʻa pē ne nau ongoná ʻe totongi totonu kinautolu he naʻa nau ʻilo ʻe lelei ange ha faʻahinga totongi ia ʻi he halaʻataá, he ko e tuʻunga pē ia ne nau lolotonga ʻi aí. Ko ia ʻi heʻenau fakataha mai ke maʻu ʻenau totongí, naʻa nau ʻohovale ʻi heʻenau vahe tatau pē mo e niʻihi kehé! Huanoa foki haʻanau ofo mo loto houngaʻia moʻoni ē! Mahalo ko e talu ʻenau ngāue ko ʻenau toki mamata ē ha faʻahinga manavaʻofa pehē.

“Ko e mahino ia kuo pau ke tau vakaiʻi ʻaki e hanu ʻa e fuofua kau ngāué. Hangē ko hono fakahā ange ʻe he ʻeiki ʻo e falé ʻi he talanoa fakatātaá (te u kiʻi fakaleaʻi atu pē): ʻʻE hoku kaungāmeʻa, ʻoku ʻikai ke u anga taʻetotonu kiate kimoutolu. Naʻa mou loto fiemālie ki he vahe ʻo e ʻahó, ko ha vahe lelei. Naʻa mou fiefia ke maʻu haʻamou ngāue pea ʻoku ou fiefia ʻaupito he anga hoʻomou ngāué. Kuo kakato pē hoʻomou vahé. Toʻo hoʻomou vahé pea mou fiefia he tāpuakí. Ko e meʻa ki he niʻihi kehé, ko e meʻa tauʻatāina pē ia ʻaʻaku he ko ʻeku paʻanga.’ Pea hoko mai leva e fehuʻi ongo ko ʻení ki ha taha pē te ne fiemaʻu ke fanongo ki ai he taimi ko iá pe ko e taimí ni: ʻKo e hā ʻokú ke lotokovi ai koeʻuhí ko ʻeku fili ke u angaʻofá?’”

Maʻake 10:45

Naʻe founga fēfē hono “foaki [ʻe Sīsū Kalaisi] ʻene moʻuí ko e huhuʻi ʻo e tokolahi”?

ʻOku liliu ʻa e “huhuʻí” mei he foʻi lea faka-Kalisi ko e lytron, ʻa ia ko hono ʻuhingá ko e totongi ke tukuange pe ko ha founga ʻe lava ai ke tukuange. ʻI he kuonga ʻo e Fuakava Motuʻá, ko e taimi naʻe nofo pōpula ai ha taha, naʻe fiemaʻu ke totongi ʻe hono fāmilí ʻa e mahuʻinga ke tukuange ai iá. ʻI he hoko ʻa Sīsū Kalaisi ko e ʻUluaki ʻAlo ʻo ʻetau Tamai Hēvaní, naʻá Ne totongi ai ʻa e huhuʻi naʻe fiemaʻú kae lava ke fakatauʻatāinaʻi ʻa e kakai kotoa pē mei he nofo pōpula ki he angahalá. Naʻe ʻikai totongi ʻa e huhuʻi ko ʻení ʻaki ha paʻanga pe koula ka ko e “taʻataʻa maʻongoʻonga ʻo Kalaisí.”

Ko e “tokolahi” ʻa ia ʻe huhuʻí ʻoku fehangahangai ia mo e Tokotahá, ʻa Sīsū Kalaisi, ʻa ia naʻá Ne totongi ʻenau huhuʻí. Naʻe akoʻi ʻe he palōfita ko ʻĪsaiá ʻo pehē: “Kuo hilifaki kiate ia ʻe [he ʻEikí] ʻa e hia ʻatautolu kotoa pē. … ʻI he ʻilo kiate ia e fakatonuhia ʻe heʻeku tamaioʻeiki māʻoniʻoní ʻa e toko lahi; he te ne fua ʻenau ngaahi hiá.”

Luke 18:1–8

Ko e hā ha meʻa ʻe lava ke tau ako mei he talanoa fakatātā ʻo e fakamaau taʻeangatonú?

Naʻe pehē ʻe Luke ko e tefitoʻi pōpoaki ʻo e talanoa fakatātā ʻo e fakamaau taʻe-angatonú “ʻoku lelei ke lotu maʻu ai pē ʻa e kakaí, pea ʻoua naʻa fiu.” ʻOku ʻuhinga ʻa e foʻi lea faka-Kalisi naʻe liliu ko e “fiú” ki he loto-foʻi pe mole ʻa e lotó fie ngāué. ʻI he talanoa fakatātaá, ʻoku fakafofongaʻi ʻa e lotu ʻo ʻikai foʻí ʻe ha uitou naʻe toutou kole ki ha fakamaau ke fakaleleiʻi ha fakamaau naʻe taʻetotonu.

Ko e talanoa fakatātā ko ʻení ko e taha foki ia ʻo e ngaahi taimi naʻe akoʻi ai ʻe he Fakamoʻuí fekauʻaki mo e haohaoa ʻa e ʻOtuá ʻo fakafehoanaki ia mo e tōnounou ʻa e tangatá. Kapau ʻe faifai pea tali ʻe ha fakamaau faiangahala ha uitou ʻoku tautapa ʻa ia ʻoku ʻikai ke ne tokanga ki ai, ko e hā hono tuʻo lahi ʻo e tali ʻe he ʻOtuá, ko e Fakamaau māʻoniʻoni ʻa e kakai kotoa pē, ʻa e ngaahi lotu ʻa Hono kakaí mo fai kiate kinautolu ʻa e fakamaau totonú?

Luke 18:9–14

Ko e hā e ʻuhinga naʻe fakafehoanaki ai ʻe he Fakamoʻuí ha Fālesi mo ha tangata tānaki tukuhaú?

Naʻe faʻa fakaʻapaʻapaʻi ʻa e kau Fālesí koeʻuhí ko ʻenau talangofua kakato ki he laó. Naʻa nau faʻu ha ngaahi lao mo ha ngaahi tukufakaholo kehekehe, ʻa ia naʻe ʻiloa ko e fono ʻoku ʻikai tohí, ke fakapapauʻi naʻe tauhi e fono ʻa Mōsesé. Meʻapangó, he naʻe hoko ʻenau ngaahi akonakí ke holoki ai e “tui fakalotú ki hono tauhi ʻo e ngaahi tuʻutuʻuní mo poupouʻi ʻa e hīkisia fakalaumālié.” Naʻe iku ʻeni ki ha tōʻonga ʻo e faka-māʻoniʻoniʻi pē kitá. ʻI he tafaʻaki ʻe tahá, ko e kau Tānaki Tukuhaú naʻe fehiʻanekinaʻi kinautolu pea lau ʻoku nau kākā. Naʻe faʻa lau fakataha kinautolu mo e kau feʻauakí mo e kau faiangahalá. Ka naʻe tokolahi ha kau tānaki tukuhau ne nau tali ʻi he loto-fakatōkilalo ʻa e ngaahi akonaki ʻa Sīsuú. ʻOku ʻikai lekooti ʻe he Ngaahi Kosipelí ha faʻahinga meʻa ʻo hono valokiʻi ʻe Sīsū ʻa e niʻihi naʻe loto-fiemālie ke fakafanongo mo fakaleleiʻi ʻenau moʻuí.

Ako Lahi Ange

Nofo-malí

  • Dallin H. Oaks, “Divorce,” Liahona, May 2007, 70–72

Tuʻunga Faka-Ākongá

Mītiá

Ngaahi Vitiō

“Christ and the Rich Young Ruler” (2:28)

2:28

“Laborers in the Vineyard” (3:05)

3:5

“Suffer the Little Children to Come unto Me” (2:44)

2:44

Ngaahi ʻĪmisí

Ko Kalaisi mo ha talavou koloaʻia

Ko Kalaisi mo e Pule Kei Talavou Koloaʻiá, tā fakatātā ʻa Heinrich Hofmann

kau ngāue ʻoku ngāue ʻi ha ngoue vaine
ko e lotu ʻa ha tangata Fālesi mo ha tangata tānaki tukuhau

Tā fakatātā ʻa Robert T. Barrett