Ngaahi Tokoni Fakafolofolá
Luke 12–17; Sione 11


“Luke 12–17; Sione 11,” Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú (2024)

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá

Luke 12–17; Sione 11

Naʻe hāʻele ʻa Sīsū mei Kāleli ki Selusalema ʻi he ofi ki he fakaʻosinga ʻo ʻEne ngāue fakafaifekau ʻi he māmaní. Naʻá Ne akoʻi ha ngaahi talanoa fakatātā kehekehe, kau ai ʻa e ngaahi talanoa fakatātā ʻo e sipi heé, paʻanga molé, mo e foha maumau koloá. Naʻá Ne fakatokanga fekauʻaki mo e mālualoí mo e mānumanú, pea naʻá Ne fakamamafaʻi ʻa e fiemaʻu ke tokanga mo mateuteu ki Heʻene Hāʻele ʻAnga Ua Maí. Naʻá Ne akoʻi kuo pau ke fakatomala ʻa e tokotaha kotoa pē pe te nau ʻauha. Naʻá Ne faifakamoʻui ʻi he ʻaho Sāpaté mo aleaʻi pe ko hai ʻe fakahaofí. Naʻá Ne kikite ki Heʻene pekiá mo e Toetuʻú pea fakahā ʻEne mamahi ʻi Selusalemá. Naʻá Ne akoʻi ʻa e ngaahi fiemaʻu ki he tuʻunga fakaākongá. Naʻe fakamoʻui ʻe Sīsū ha kau kilia ʻe toko hongofulu pea fakahaaʻi Hono mālohi ki he maté ʻaki ʻEne fokotuʻu ʻa Lāsalosi mei he maté.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoní

Fakatokangaʻi ange: Ko hono fakaʻaongaʻi ha maʻuʻanga tokoni ʻoku ʻikai pulusi ʻe he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻoku ʻikai ʻuhinga ia ʻoku poupouʻi ia pe poupouʻi ʻa e taha naʻá ne faʻú pe te ne fakafofongaʻi ʻa e tuʻunga fakaʻofisiale ʻo e Siasí.

Puipuituʻá mo e Fakamatalá

Luke 12:35–40

ʻOku ʻuhinga ki he hā ke “nonoʻo pē homou noʻotanga valá” ko e teuteu ki he Hāʻele ʻAnga Uá?

ʻI he kuonga fakatohitapú, naʻe tui ʻe he kakai tangatá ha pulupulu lōloa. ʻI he taimi ʻoku fai ai ʻa e ngāué, naʻe faʻa mono ʻe he tangatá ʻa e tapa ʻo hono pulupulú ʻi loto ʻi hono noʻó (leta) kae lava ke ʻatā hono ongo vaʻé. Ko e ʻuhinga ʻeni ʻo e kupuʻi lea “tuku ke nonoʻo pē homou noʻotanga valá.” Ko ha fakataipe ia ʻo hono “fakahaaʻi ʻo e mateuteu ki he ngāué.” ʻI he talanoa fakatātā ko ʻení, ʻoku ʻuhinga hono nonoʻo homou kongalotó mo e tuku ke ulo hoʻomou māmá ke leʻo mo mateuteu ki he liuaki mai ʻa e ʻEikí.

Luke 13:6–9

Ko e hā e ʻuhinga ʻo e talanoa fakatātā ki he fuʻu fikí?

ʻI he hili hono akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ko e kakai kotoa pē kuo pau ke nau fakatomala ka ʻikai te nau ʻauhá, naʻá Ne vahevahe ha talanoa fakatātā fekauʻaki mo ha fuʻu fiki taʻefua. Ki he kakai Siú, naʻe hoko ʻa e fuʻu fikí ko ha fakaʻilonga angamaheni ia ki ʻIsileli, ko e kakai fuakava ʻa e ʻOtuá.

ʻI he talanoa fakatātā ko ʻení, ʻoku fakafofongaʻi ʻe he “tangata ʻe toko tahá” ʻa e ʻOtuá. ʻOku fakafofongaʻi ʻe he ngoue vainé ʻa e māmaní, pea fakafofongaʻi ʻe he “tauhi ngoue vainé” ʻa e Fakamoʻuí. Hili hono ʻomi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e talanoa fakatātā ko ʻení, naʻá Ne hoko atu ki hono fakamamafaʻi naʻe ʻikai ke fua mai ʻa e māʻoniʻoní mei ʻIsileli lolotonga e vahaʻataimi ne nau maʻu ai e faingamālie ke lavameʻá.

Luke 13:18–19

Ko e hā e ʻuhinga ʻo e talanoa fakatātā ki he tengaʻi mūsitá?

Vakai, “Mātiu 13:31–32. Ko e hā ʻa e tengaʻi mūsita?

Luke 13:20–21

Ko e hā e ʻuhinga ʻo e talanoa fakatātā ki he meʻa fakatupú?

Vakai, “Mātiu 13:3–9, 18–33, 43–50. Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako mei he ngaahi talanoa fakatātā ʻo e tānaki fakatahá?

Luke 13:23–30

Ko e hā ʻa e “matapā fāsiʻí”?

Ko e ngaahi lea faka-Kalisi naʻe liliu ko e “matapā fāsiʻí” ʻi he Pulusinga ʻa Kingi Sēmisi ʻo e Tohi Tapú ʻe lava foki ke liliu ia ko e “matapā lausiʻi.” ʻOku fakataipe ʻe he “matapā fāsiʻi” ko ʻení ʻa e ngaahi fiemaʻu ʻo e tuʻunga fakaākongá. ʻOku fakaʻaongaʻi ʻe he ngaahi folofola kehé ʻa e fakatātā ʻo ha matapā fāsiʻi pe hala fāsiʻi ke akoʻi kiate kitautolu kuo pau ke tau maʻu e ngaahi ouau mahuʻingá mo tauhi e ngaahi fuakavá ke hū ki he puleʻanga ʻo e langí. Naʻe pehē ʻe ʻEletā D. Toti Kulisitofasoni: “ʻOku fakataipe ʻeni ki ha matapā ʻoku mātuʻaki fāsiʻi ʻa ia ko ha toko taha pē ʻe lava ke hū ai ʻi he taimi ʻe taha. ʻOku fakahoko ʻe he tokotaha takitaha ha tukupā fakafoʻituitui ki he ʻOtuá, pea ko hono palé ʻokú ne maʻu meiate Ia ha fuakava fakataautaha, ʻi he hingoa, ʻa ia te ne lava ʻo fakafalala kakato ki ai ʻi taimi mo e taʻengatá.”

Luke 14:7–11

Ko e hā e ngaahi founga tukufakaholo ʻo hono fakalāngilangiʻi ʻo e kau fakaafé lolotonga ha kātoanga kai?

“ʻI he fononga ki Selusalemá, naʻe tali ʻe he Fakamoʻuí ha fakaafe ke taumafa ʻi he Sāpaté ʻi he ʻfale ʻo e ʻeiki [ʻo] e toko taha ʻo e kau Fālesí’ (Luke 14:1). Lolotonga ʻene ʻi aí, naʻá ne fakatokangaʻi e kau fakaafe kehé naʻa nau ʻfili ki he ngaahi potu lelei’ (Luke 14:7), pe ngaahi feituʻu ʻo e lāngilangi. Fakatatau ki he tukufakaholó, ko e kau fakaafe fakalāngilangí ko kinautolu ia ne nau tangutu ʻo ofi taha ki he tokotaha ʻoku ʻoʻona ʻa e kātoangá. Naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e tūkunga ko ʻení ke akoʻi ʻaki e tala ʻfakatātā’ (Luke 14:7) naʻá ne fakahaaʻi ha tefitoʻi moʻoni taʻengata fekauʻaki mo e fehokotaki ʻa e loto-fakatōkilaló mo e hakeakiʻí.”

Luke 14:26

ʻOku ʻuhinga ki he hā e foʻi lea ko e “fehiʻa”?

ʻI he puipuituʻa ʻo e Luke 14:26, ʻe lava ke fakahaaʻi ʻe he foʻi lea faka-Kalisi naʻe liliu ko e “fehiʻá” ʻa e tokanga siʻisiʻi ange ki ha meʻa ʻe taha ʻi ha meʻa kehe. Naʻe ʻikai ke fakataʻeʻaongaʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e fekau ke “fakaʻapaʻapa ki hoʻo tamaí mo hoʻo faʻeé.” Ka naʻá Ne akoʻi fekauʻaki mo e ngaahi meʻa ke fakamuʻomuʻá. Kuo pau ke fakamuʻomuʻa ʻe he ākongá ʻene līʻoa kia Sīsū Kalaisí ʻi heʻene līʻoa ki hono fāmilí.

Luke 14:34–35

Ko e hā e ʻuhinga ʻo e “kapau kuo mole ʻi he māsimá hono koná”?

Vakai, “Mātiu 5:13. ʻOku ʻuhinga ki he hā ke hoko ʻko e māsima ʻo māmani’?

Luke 15:4

Naʻe tokangaʻi fēfē ʻe he kau tauhisipí ʻenau fanga sipí ʻi he kuonga fakatohitapú?

ʻI he kuonga fakatohitapú, naʻe hoko ʻa e tauhisipí ko ha maʻuʻanga moʻui angamaheni. Naʻe taki ʻe he kau tauhisipí ʻenau fanga sipí ki he meʻakaí mo e vaí, taʻofi ʻenau fanga sipí mei he ʻauheé, mo maluʻi kinautolu mei he fakatuʻutāmakí. ʻI he anga fakafonua ko ʻení, naʻe hoko ʻa e kau tauhisipí ko ha “kau taki līʻoa, ngāue mālohi, mo manavaʻofa ʻa ia naʻa nau tokonaki mo maluʻi mo tataki ʻenau tākangá. Naʻe mahuʻinga hono tauhi fakataha ha tākangá ki hono fakahoko e misiona ko ʻení.”

Koeʻuhí ko e tauhisipí ko ha meʻa ia ne matuʻaki angamaheni ʻi he kuonga fakatohitapú, naʻe hoko ia ko ha fakatātā feʻunga mo mahinongofua ke akoʻi ʻaki e ngaahi moʻoni fakalaumālié. Naʻe fakafehoanaki ʻa e kau tauhisipí ki he kau takí pea aʻu pē ki he ʻOtuá, ʻa ia naʻá Ne tokangaʻi ʻEne fanga sipí—ʻa Hono kakai ʻo e fuakavá.

Vakai, “Sione 10:1–18. Naʻe fēfē ʻa e kau tauhisipi ʻi he kuonga ʻo Sīsū Kalaisí?

Luke 15:8

Ko e hā e mahuʻinga ʻo ha konga siliva?

“Ko e konga siliva ʻi he talanoa fakatātā ko ʻení ko ha koini faka-Kalisi ia naʻe ui ko e drachma. Naʻe siʻisiʻi hono mahuʻingá, ka naʻe lava ʻe ha taha masiva ʻo fakaʻaongaʻi ia ke fakatau ʻaki ha meʻakai ne feʻunga mo ha ʻaho ʻe ua. Ko e totongi fakaʻaho ʻa ha tokotaha ngāue ko ha drachma ʻe taha, ka ʻoku ngalingali naʻe mei maʻu ʻe ha fefine ha vaeua ʻo e mahuʻinga ko iá ʻi ha ngāue ʻaho kakato ʻe taha.”

Luke 15:11–32

ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e kupuʻi lea maumau koloa?

Neongo ʻoku ʻikai ʻomi ʻe he tohi ʻa Luké ha hingoa ʻo e talanoa fakatātaá, ka kuo ʻiloa ia ko e talanoa fakatātā ʻo e foha maumau koloá. ʻOku ʻuhinga ʻa e foʻi lea maumau koloa ki he maumauʻi mo e fakavalevale.

Luke 15:12

Ko e hā ʻa e fono ʻa e kau Siú fekauʻaki mo e ngaahi tofiʻá?

Fakatatau ki he ngaahi ʻulungaanga fakafonua ʻi he taimi ʻo e Fakamoʻuí, naʻe toki maʻu pē ʻe ha foha ʻa hono tofiʻa hili ha pekia ʻa ʻene tamaí. Naʻe mei “ngali kehe ʻaupito” ki ha foha ke ne fiemaʻu hono tofiʻá kimuʻa pea pekia ʻene tamaí.

Luke 15:14–19

ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e pehē “kuo poto” ʻa e fohá?

Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Lōpeti D. Heili, “Naʻe folofola ʻa e Fakamoʻuí, ʻpea kuo poto ia’ [Luke 15:17]. Naʻá ne manatuʻi ko hai ia peá ne fakatokangaʻi hake e meʻa kuo mole mei heʻene moʻuí pea kamata leva ke ne fakaʻamua e ngaahi tāpuaki ʻoku maʻu taʻetotongi he fale ʻo ʻene tamaí.” Naʻe ʻā hake e foha maumau koloá ʻo ʻiloʻi ʻa e tuʻunga fakamanavahē kuó ne tō ki aí koeʻuhí ko ʻene maumaufonó.

Luke 16:19–31

Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié mei he talanoa fakatātā ʻo e tangata koloaʻiá mo Lāsalosí?

ʻOku ʻuhinga e talanoa fakatātā ʻo e tangata koloaʻiá mo Lāsalosí ki he tūkunga kehekehe ʻe ua ʻi he maama fakalaumālié hili e moʻui fakamatelié: “fatafata ʻo ʻĒpalahamé” mo “heli.” ʻOku toe ui foki ʻa e ngaahi tūkunga ko ʻení ko “palataisi” mo e “fale fakapōpulá.” ʻOku fakafofongaʻi ʻe he vanu ʻi he vahaʻa ʻo e fatafata ʻo ʻĒpalahame mo helí ʻi he talanoa fakatātā ko ʻení ʻa e mavahevahe ʻi he vahaʻa ʻo kinautolu ʻi he palataisi ʻo e ngaahi laumālié mo e fale fakapōpula ʻo e ngaahi laumālié.

fakatātā ʻo e fale fakapōpula mo e palataisi ʻo e ngaahi laumālié naʻe fakamavahevaheʻi ʻaki ha vanú

ʻOku fakafou ʻi ha fakahā naʻe fai kia Palesiteni Siosefa F. Sāmita, ʻa ʻetau ako naʻe ngāue fakafaifekau ʻa e Fakamoʻuí ʻi he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié lolotonga e taimi ʻo ʻEne Tutukí mo e Toetuʻú. Naʻá Ne fokotuʻutuʻu ha kau talafekau mei he palataisi ʻo e ngaahi laumālié pea fakaivia kinautolu ke malanga ʻaki ʻa e ongoongoleleí ki he niʻihi ʻi he fale fakapōpula ʻo e ngaahi laumālié. ʻOku kei hokohoko atu pē he ʻahó ni ʻa e ngāue ki hono malangaʻi ʻo e ongoongoleleí ki he ngaahi laumālie ʻi he fale fakapōpulá.

fakatātā ʻo e fale fakapōpula mo e palataisi ʻo e ngaahi laumālié mo ha hala fakakavakava ʻi hona vahaʻá

“Kapau [ʻe] tali [ʻe kinautolu ʻi he fale fakapōpula ʻo e ngaahi laumālié] ‘a e ongoongoleleí mo e ngaahi ouau ʻoku fakahoko maʻa kinautolu ʻi he ngaahi temipalé, te nau lava ʻo mavahe mei he fale fakapōpula ʻo e ngaahi laumālié pea nofo ʻi palataisi.”

Luke 17:5–10

Ko e hā e ʻuhinga ʻoku tau hoko ai ko e “kau tamaioʻeiki taʻeʻaongá”?

“Ke mahino lelei ange ʻa e fakakaukau ʻo e kau tamaioʻeiki taʻeʻaongá, kuo pau ke tau tokanga ki he foʻi lea ko e tupu [profit]. ʻOku ʻuhinga ʻa e tupú ki he fakalahi ʻi he ʻū koloa fakatāutahá, tuʻungá, pe ngaahi monūʻiá. Ko e konga mahuʻinga taha ia ʻo e fakakaukau ʻo ʻetau hoko ko e kau tamaioʻeiki taʻeʻaongá.” ʻI he talanoa fakatātā ko ʻení, ʻoku tatau ai pē pe ko e hā e tuʻunga lelei hono fakahoko ʻe he tamaioʻeikí hono ngaahi fatongiá, te ne kei moʻua pē ki hono ʻeikí. Ko e meʻa tatau pē ʻoku hoko he taimi ʻoku tau fai ai hotau fatongiá ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá, ʻokú Ne tāpuakiʻi kitautolu, pea te tau kei moʻua pē kiate Ia. “ʻOku haohaoa ʻa e ʻOtuá ʻi Heʻene ʻiló, mālohí, ivi tākiekiná, mo e ʻulungāngá. Ko e Fakatupu Ia ʻo e meʻa kotoa pē! Ko e hā ha meʻa ʻe lava ʻe ha taha ʻiate kitautolu—pe ko kitautolu kotoa—ʻo fai ke ala maʻu ai ha tupu (ʻa ia, ko ha tupulaki ʻi he koloá, tuʻungá, pe ngaahi monūʻiá) ki he ʻOtuá?”

Luke 17:20–21

ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e “ʻoku ʻiate kimoutolu ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá”?

ʻOku lahi ha ngaahi liliu ʻo e Fuakava Foʻoú ʻoku liliu ai ʻa e kupuʻi lea “ʻoku ʻiate kimoutolu ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá” ko e “ʻoku ʻi homou lotolotongá ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá.” ʻOku liliu ʻe he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá ʻa e kupuʻi lea ko ʻení ko e, “Kuo hoko mai ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá kiate kimoutolu.” ʻOku fakatou tataki ʻa e ongo fakamatala ʻo e kupuʻi leá ki he foʻi moʻoni kuo fokotuʻu ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá, pe ko e Siasí, ʻi he taimi ko iá. Kuo toe fokotuʻu ʻa e puleʻanga tatau pē ko iá ʻi hotau kuongá.

Sione 11:17, 39

Ko e hā hono mahuʻinga ʻo e tatali ʻa Sīsū ki he ʻaho hono faá ke toki fokotuʻu hake ai ʻa Lāsalosi mei he maté?

Naʻe ʻi ai ha ngaahi taimi naʻe fokotuʻu ai ʻe he kau palōfita ʻa e ʻOtuá ha niʻihi fakafoʻituitui mei he maté kimuʻa he kuonga ʻo e Fakamoʻuí. Ka ko e kakai mate ʻi he ngaahi tūkunga ko iá naʻe fokotuʻu hake ia ʻi he hili pē ha taimi nounou ʻo ʻenau maté. Ko ha tui angamaheni ʻi he kakai Siú ko e laumālie ʻo ha taha kuo mate naʻe nofo ofi pē ia ʻi he sinó ʻi ha ʻaho ʻe tolu pea ʻe toki aofangatuku leva ʻa e maté ʻi he ʻaho hono faá. Naʻe fakahaaʻi ʻe hono fakamoʻui ʻe he Fakamoʻuí ʻa Lāsalosi ʻi he ʻaho hono faá ʻa Hono māfimafi fakaleveleva ki he maté.

Ako Lahi Ange

Ngaahi Lēsoni mei he Ngaahi Talanoa Fakatātā ʻa Sīsuú

Mītiá

Ngaahi Vitiō

“Lazarus Is Raised from the Dead” (7:53)

8:2

“Jesus Declares the Parable of the Lost Sheep” (2:20)

2:26

“Ko e Foha Maumau Koloá” (5:36)

0:10

“Gird Up Your Loins” (0:47)

0:47

Ngaahi ʻĪmisí

ngaahi vaʻa ʻo ha fuʻu fiki
ko ha fefine ʻokú ne kumi ʻene paʻanga naʻe molé

The Lost Drachma [Ko e Paʻanga ne Molé], tā fakatātā ʻa James Tissot

ko e tamai ʻoku lele ki hono fohá
Ko Lāsalosi ʻoku vala mahaehae, ʻokú ne tangutu ʻi he veʻe sitepú

Ko Lāsalosi ko e Tangata Masivá ʻi he Matapā ʻo e Tangata Koloaʻiá, tā fakatātā ʻa James Tissot