“1 Kolinitō 14–16,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2025)
Kalaisi kuo Toetuʻú, tā fakatātaaʻi ʻe Wilson J. Ong
1 Kolinitō 14–16
Naʻe akoʻi ʻe he ʻAposetolo ko Paulá ʻe lava ʻe he meʻafoaki ʻo e kikité ʻo fakamālohia fakalaumālie ʻa e niʻihi kehé. ʻI he kau ʻa Paula ʻi he taha ʻo e kau mātā tonu ki he ʻEiki kuo toetuʻú, naʻá ne akoʻi ʻa e moʻoni ʻo e Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí pea mo e faʻahinga kotoa pē ʻo e tangatá. Naʻe toe akoʻi foki ʻe Paula ʻoku ʻi ai ʻa e ngaahi puleʻanga ʻe tolu ʻo e nāunaú, ʻa ia naʻá ne fakatatau ki he laʻaá, māhiná mo e fetuʻú.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “1 Kolinitō 14–16”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Te ke saiʻia nai ʻi he meʻafoaki ʻo e kikité? Ako ʻa e 1 Kolinitō 14:1–6, 22–26, 39, pea vakai ki he meʻa ʻoku akoʻi ʻe Paula fekauʻaki mo e meʻafoaki fakalaumālie ko ʻení.
-
ʻI hoʻo ako ʻa e 1 Kolinitō 15:12–19, fakakaukau ki he founga naʻe mei kehe ai hoʻo moʻuí kapau ne ʻikai ha Toetuʻu.
-
ʻI hoʻo teuteu ke ako ʻa e 1 Kolinitō 15, mamata ʻi he “Finding Hope through the Resurrection,” pea fakakaukau ki he ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai e Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí kiate koé.
4:42
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e 1 Kolinitō 14–16.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e 1 Kolinitō 14:34–35 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai e taukei “Approaching Difficult or Confusing Scripture Passages” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Fokotuʻu ha fiemaʻu ki he ako folofola fakaʻahó. Naʻe pehē ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni: “ʻE holofa vave ʻaupito ha fakamoʻoni ʻoku ʻikai fafanga fakaʻaho ‘ʻaki ʻa e folofola lelei ʻa e ʻOtuá’ [Molonai 6:4]. Ko ia ai, ʻoku mahino ʻa e faitoʻo ki he founga ʻa Sētané: ʻOku tau fie maʻu ke fai ha moihū fakaʻaho ki he ʻEikí mo ako ʻEne ongoongoleleí. ʻOku ou kole atu ke tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá ʻi hoʻo moʻuí. Tuku haʻo taimi lahi ange ki he ʻEikí” (“Ko e Mālohi ʻo e Ivi Fakalaumālié,” Liahona, Mē 2022, 99). Poupouʻi e kau akó ke fokotuʻu ha ʻulungaanga ʻo e ako folofola fakaʻahó.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu pe ko e meʻa pe ngaahi meʻa fē ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
ʻOku totonu nai ke u fekumi ki he meʻafoaki ʻo e kikité?
Te ke lava ʻo kamata e kalasí ʻaki hono vahevahe e fakamatala ko ʻeni meia Palesiteni Siosefa Filitingi Sāmitá:
ʻOku totonu ke fekumi ʻa e kāingalotu kotoa pē ʻo e Siasí ki he meʻafoaki ʻo e kikité. (Church History and Modern Revelation [1953], 1:201)
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku totonu ke tau fekumi ai ki he meʻafoaki ʻo e kikité?
Fakamatalaʻi ange naʻe talanoa ʻa Paula ʻi he 1 Kolinitō 14, fekauʻaki mo e mahuʻinga ʻo e meʻafoaki ʻo e kikité ʻaki hono fakahoa ia ki he meʻafoaki ʻo e lea kehekehé. Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e “1 Kolinitō 14:1–6. Ko e hā ʻa e meʻafoaki ʻo e kikité?” mo e “1 Kolinitō 14:2–22. Ko e hā ʻa e meʻafoaki ʻo e lea kehekehé?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú. Kole ange ke nau fakamatalaʻi ʻi he lea pē ʻanautolu ʻa e ngaahi meʻafoaki takitaha ko ʻení ki hanau hoa.
-
Ko e hā e meʻa naʻe fakamahino pe fakatonutonu ʻe he fakamatalá ni ʻi hoʻo mahino ki he ngaahi meʻafoaki ko ʻení?
Fakapapauʻi ʻoku mahino ki he kau akó neongo ko e kau palōfita, kau tangata kikite, mo e kau tangata maʻu fakahā ʻa e ʻEikí ʻa e kakai ʻoku nau lava ʻo maʻu e fakahā maʻá e Siasí fakakātoá, ka ʻe lava ʻa e niʻihi fakafoʻituituí ʻo aʻusia e meʻafoaki ʻo e kikité ki heʻenau leleí (vakai, Dallin H. Oaks, “Spiritual Gifts,” Ensign, Sept. 1986, 71).
Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e 1 Kolinitō 14:1–6, 22–26, 39, ʻo kumi e ʻuhinga ʻoku totonu ke tau fekumi ai ki he meʻafoaki ʻo e kikité:
-
Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ange ai ʻa e meʻafoaki ʻo e kikité ʻi he meʻafoaki ʻo e lea ʻi he ngaahi lea kehekehé?
-
Fakatatau kia Paulá, ʻe tāpuekina fēfē hoʻo moʻuí ʻe he meʻafoaki ʻo e kikité? (ʻE lava e kau akó ʻo ʻiloʻi ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava ʻe he meʻafoaki ʻo e kikité ʻo ʻomi ha fakamaama, fakalotolahi, mo e fakafiemālie [vakai, veesi 3].)
-
Ko e hā e ʻuhinga ʻe mahuʻinga ai ke ke manumanumelieʻia ai (fekumi loto-vēkeveke) ʻi he meʻafoaki ʻo e kikité?
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni meia Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi fekauʻaki mo e meʻafoaki ʻo e kikité:
ʻI heʻetau lau ʻi he Tohi ʻa Fakahaá, “Ko e fakamoʻoni kia Sīsuú ko e laumālie ia ʻo e kikité.” (Fakahā 19:10.) Naʻe fakafalala ʻa e Palōfita ko Siosefa Sāmitá ki he potufolofola ko ʻení ʻi heʻene akonaki ʻo pehē ko e “tangata kotoa pē ʻoku ʻi ai haʻane fakamoʻoni kia Sīsū” ko ha palōfita ia [ʻi he Elders’ Journal, July 1838, 43]. Ko e meʻa tatau pē ʻoku lea ʻaki ʻe he ʻAposetolo ko Paulá ʻo pehē “ko ia ʻoku kikité, ʻoku lea ia ki he kakaí ke langa hake, mo enginaki, mo fakafiemālie.” (1 Kōlinitō 14:3.) Ko ia, ʻi he mahino ne fakaʻaongaʻi he talanoa kau ki he ngaahi meʻafoaki fakalaumālié, ko e palōfitá ko ha taha ia ʻokú ne fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi, akoʻi e ngaahi folofola ʻa e ʻOtuá, mo enginaki ki he kakai ʻa e ʻOtuá. …
… ʻI hotau kuongá, naʻe fakahā ʻe ʻEletā Siosefa Filitingi Sāmita ʻo pehē “ʻoku totonu ke fekumi ʻa e kāingalotu kotoa pē ʻo e Siasí ki he meʻafoaki ʻo e kikité, maʻa honau maluʻi pē ʻonautolú, ʻa ia ko e laumālie ia ʻoku mahino ki ai ʻa e folofola ʻa e ʻEikí pea fakahaaʻi ai ʻEne taumuʻá.” (Church History and Modern Revelation, 3 vols., Salt Lake City, Deseret Book Co., 1953, 1:201.) (“Spiritual Gifts,” 71)
-
Ko e hā e meʻa naʻá ke ako meia Palesiteni ʻOakesi mo Palesiteni Sāmita fekauʻaki mo e meʻafoaki ʻo e kikité?
-
ʻE tohoakiʻi fēfē nai koe mo e niʻihi ʻokú ke tākiekiná ke ofi ange ki he Fakamoʻuí ʻi he fekumi ki he meʻafoaki ʻo e kikité?
ʻAi ke fakakaukau ʻa e kau akó ki ha ngaahi taimi kuo nau ongoʻi ai e Laumālie Māʻoniʻoní mo fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi, akoʻi e ongoongoleleí, poupouʻi e niʻihi kehé, pe mahino lelei ange e ngaahi taumuʻa ʻa e ʻEikí. Fakaafeʻi e kau ako ʻoku nau loto-fiemālie ke vahevahe ʻenau ngaahi aʻusia mo e meʻafoaki ʻo e kikité.
Fakaafeʻi e kau akó ke muimui ki he akonaki ʻa Paulá pea fekumi mo fakaʻaongaʻi e meʻafoaki ʻo e kikité ʻi heʻenau moʻuí.
Ko e hā e ʻuhinga naʻe fakahinohinoʻi ai ʻe Paula ʻa e houʻeiki fafiné ke nau fakalongolongo ʻi he lotú?
Kapau ʻoku ʻi ai ha ngaahi fehuʻi ʻa e kau akó fekauʻaki mo e 1 Kolinitō 14:34–35, ʻai ke nau vakai ki he “Ngaahi Founga ke Mahino ʻa e Ngaahi Potufolofola Faingataʻá pe Fakatupu Puputuʻú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá pea lau fakataha e konga ki he “Fakaʻuhingaʻí”. Hili iá pea ʻai ke faʻu ʻe he kau akó ha fanga kiʻi kulupu iiki pea fakahoko ʻa e ngaahi meʻá ni:
-
Lau ʻa e “Ngaahi Fehuʻi ke ʻEke ʻi he Taimi ʻOkú Ke Maʻu ai ha Potufolofola ʻoku Fakatupu Puputuʻu pe Faingataʻa” ʻi he “Ngaahi Founga ke Mahino ʻa e Ngaahi Potufolofola Faingataʻá pe Fakatupu Puputuʻú” (Ngaahi Taukei Ako Folofolá). ʻE lava ke aleaʻi ʻe he kau akó ʻa e founga te nau lava ai ʻo tali ha fehuʻi ʻe taha pe lahi ange.
-
Lau ʻa e “1 Kolinitō 14:34–35. Ko e hā naʻe pehē ai ʻe Paula ʻoku totonu ke fakalongolongo pē ʻa e kakai fefiné ʻi he siasí?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú ki ha tokoni lahi ange ʻi he potufolofolá.
Hili ha taimi ke ako, fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e meʻa ne nau ako fekauʻaki mo e founga ke fehangahangai ai mo ha potufolofola faingataʻá.
Fakamanatu ki he kau akó naʻe lea ʻa Paula ki ha anga fakafonua mo ha ngaahi tūkunga naʻe kehe ʻaupito mei haʻatautolú. Mahalo ʻe mahuʻinga ke fakaʻaongaʻi ha ngaahi miniti siʻi pea aleaʻi e leʻo ʻo e houʻeiki fafiné ʻi he Siasi ʻo e ʻEikí ʻi hotau kuongá. Fakakaukau ke vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
Siʻoku tuofāfine ʻofeina, tatau ai pē pe ko e hā ho uiuiʻí, pe ko e hā e tūkunga ʻokú ke ʻi aí, ʻoku mau fie maʻu hoʻo ngaahi fakakaukaú, hoʻo ngaahi ʻiló mo e ueʻi fakalaumālie ʻokú ke maʻú. ʻOku mau fie maʻu ke ke lea peá ke lea ke leʻo lahi ʻi he fakataha alēlea ʻa e uōtí mo e siteikí. ʻOku tau fiemaʻu e fefine ʻosi mali kotoa pē ke ne lea “ko ha tokoni mo e hoa-ngāue kakato” [Spencer W. Kimball, “Privileges and Responsibilities of Sisters,” Ensign, Nov. 1978, 106] ʻi hoʻo faaitaha mo ho husepānití ʻi hono puleʻi homo fāmilí. Tatau ai pē pe ʻokú ke mali pe taautaha, ʻoku maʻu ʻe kimoutolu kau fafiné ha ivi mo ha poto makehe pea mo ha ongo makehe kuo foaki atu ko ha meʻafoaki mei he ʻOtuá. He ʻikai lava ʻe kimautolu kakai tangatá ʻo fakatataua homou ivi tākiekina makehé. (“Ko ha Tautapa ki Hoku Tuofāfiné,” Liahona, Nōvema 2015, 97)
-
Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi ʻe Palesiteni Nalesoni fekauʻaki mo e leʻo ʻo e houʻeiki fafiné? (Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e moʻoni ko ia ʻoku mahuʻinga ʻa e tokoni mo e leʻo ʻo e houʻeiki fafiné ki he tafaʻaki kotoa pē ʻo e ngāue ʻa e Fakamoʻuí.)
-
Kuo fakamālohia fēfē nai ʻe he ngaahi leʻo ʻo e houʻeiki fafiné hoʻo tui kia Sīsū Kalaisí? Kuo nau tohoakiʻi fēfē nai koe ke ke ofi ange ki he Fakamoʻuí?
Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau ki ha lea, lēsoni, pe fakamoʻoni kimuí ni ʻa ha fefine kuó ne fakamālohia ʻenau tui kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne Ongoongoleleí. Te nau lava ʻo fevahevaheʻaki ʻenau ngaahi fakakaukaú ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki.
Poupouʻi e kau fafine ʻi ho kalasí ke nau falala ki he Laumālié ʻi hono ueʻi kinautolú pea nau lea ʻi honau fāmilí, uōtí, mo ha ngaahi feituʻukehe. Te ke lava ʻo fakaʻosi ʻaki hono mamataʻi e “Women’s Voices” ʻa Palesiteni Kamila N. Sionisoni, ko e Palesiteni Lahi ʻo e Fineʻofá (1:39).
ʻE tokoniʻi fēfē nai au ʻe he tui ki he Toetuʻu ʻa e Fakamoʻuí ke u moʻui mo maʻu ha ʻamanaki leleí?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau feinga ke ʻiloʻi e ngaahi pole ʻoku tau fehangahangai mo ia koeʻuhí ko ʻetau maʻu ha sino fakamatelié. Te ke lava ʻo hiki ʻenau talí ʻi he palakipoé. (Fakapapauʻi ʻoku nau ʻiloʻi ko e maté ko e taha ia ʻo e ngaahi polé.) ʻAi leva ke fakakaukauloto e kau akó he taimí ni ki he ngaahi faingataʻa kotoa ko ʻení kapau naʻe ʻikai ke toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisi.
-
Ko e hā nai ʻene ʻuhinga ki he māmaní pea kiate koe fakatāutahá?
Fakamatalaʻi ange naʻe lipooti kia Paula naʻe ʻi ai ha niʻihi fakafoʻituitui ʻi Kolinitō naʻa nau akoʻi naʻe ʻikai ke ʻi ai ha Toetuʻu ʻo e pekiá. Naʻe tali ʻe Paula ʻaki ha ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni ke tau ʻiloʻi mo ongoʻi e moʻoni mo e mahuʻinga ʻo e Toetuʻu ʻa e Fakamoʻuí.
Hiki ʻa e ngaahi kupuʻi lea taʻekakato ko ʻení ʻi he palakipoé:
-
Kapau naʻe ʻikai ke toe tuʻu ʻa Sīsū mei he maté, ʻe …
-
Koeʻuhí naʻe toe tuʻu ʻa Sīsū mei he maté, ʻe …
Fakaafeʻi e vaheua ʻo e kalasí ke nau lau ʻa e 1 Kolinitō 15:12–19, ʻo kumi e meʻa naʻe mei hoko kapau naʻe ʻikai ke toe tuʻu ʻa Sīsū Kalaisi mei he maté. Fakaafeʻi e vaeua ʻe tahá ke nau lau e 1 Kolinitō 15:20–28, ʻo kumi e ngaahi tāpuaki ʻoku hoko mai koeʻuhí naʻe ikunaʻi ʻe Sīsū Kalaisi e maté. Hili ha taimi feʻunga, fakaʻatā ʻa e kau akó ke nau vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau maʻú.
-
Fakatatau kia Paulá, ko e hā e meʻa ʻe hoko kapau naʻe ʻikai ke toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisi?
-
Ko e hā e tokāteline ʻoku akoʻi ʻe Paula ʻi he ngaahi veesi ko ʻení? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: Koeʻuhí naʻe toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisi, ʻe toetuʻu ʻa e tokotaha kotoa pē.)
-
Ko e hā ha ngaahi ongo ʻokú ke maʻu kia Sīsū Kalaisi, ʻi hoʻo ʻiloʻi kuó Ne teuteu ʻa e hala kiate koe ke ke ikunaʻi ai ʻa e maté mo e vaivai fakatuʻasino kotoa pē kuó ke fehangahangai pe te ke fepaki mo iá?
Foki ki he lisi ʻo e ngaahi pole ʻi he palakipoé. ʻI he fakakaukau ki he ngaahi pole ko ʻení, lau fakataha ʻa e 1 Kolinitō 15:51–58 mo e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlaní:
ʻOku ou fakamoʻoni ki he Toetuʻu māʻoniʻoni naʻe fakahokó, ʻa e meʻafoaki ʻo e makatuliki taʻe-mafakamatalaʻi ko ia ko e Fakalelei ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí! ʻOku ou fakamoʻoni fakataha mo e ʻAposetolo ko Paulá, ko ia ʻoku tūtuuʻi ʻi he ʻauhá ʻe utu hake ia ʻi he taʻe ʻauʻauha pea ko ia ʻoku tūtuuʻi ʻi he vaivaí, kuo pau ke utu hake ia ʻi he mālohi. ʻOku ou fakamoʻoni ʻe ʻi ai e ʻaho ʻe tuʻu ai ʻa hotau ngaahi ʻofaʻanga ne tau ʻiloʻi ne faingataʻaʻia fakaesino ʻi he matelié, ʻi hotau ʻaó kuo nāunauʻia mo fakaʻeiʻeiki ʻi he sino mo e ʻatamai haohaoa. Ko ha momeniti fakafiefia moʻoni ia! ʻOku ʻikai ke u ʻiloʻi pe te tau fiefiá koeʻuhí ko ʻetau mātā tonu ha meʻa peheé, pe ko ʻetau fiefiá koeʻuhí te nau haohaoa kakato pea “faifaiangé kuo nau tauʻatāina.” Ka kimuʻa pea hokosia e houa ko ia te tau mātā tonu ai ʻa e meʻafoaki fisifisimuʻa ʻa Kalaisi kiate kitautolú kotoa, ʻofa ke tau moʻui ʻi he loto-tui, ʻo pikitaki ki he ʻamanaki leleí pea fakahaaʻi ha “femanavaʻofaʻaki ʻiate kitautolu” [1 Pita 3:8]. (“Hangē ha Ipu Kuo Maumaú,” Liahona, Nōvema 2013, 42)
-
ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻe he tui ki he Toetuʻu ʻa e Fakamoʻuí ke ke moʻui mo ʻamanaki lelei ʻi hoʻo fepaki mo e ngaahi pole ʻoku haʻu fakataha mo ha sino fakamatelié?
Te mou lava foki ʻo mamata ʻi he “The Good News” (2:18) pea fakaʻatā e kau akó ke fakalaulauloto mo tohi ʻenau ngaahi ongo fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki te nau maʻu koeʻuhí ko e Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí.
ʻE fēfē nai hoku sinó ʻi he taimi te u toetuʻu aí?
Te ke lava ʻo kamata ʻaki hono fakaʻaliʻali e tā ko ʻení pea kole ki he kau akó ke vahevahe e meʻa ʻe ala akoʻi heni fekauʻaki mo e Toetuʻú.
Fakamatalaʻi ange naʻe akoʻi ʻe Paula ʻi he 1 Kolinitō 15, ha ngaahi moʻoni mahuʻinga fekauʻaki mo e Toetuʻú. Lau fakataha ʻa e 1 Kolinitō 15:40–44, pea fakaafeʻi e kau akó ke kumi e kaunga ʻa e fakatātaá ki he ngaahi akonaki ʻa Paula fekauʻaki mo e Toetuʻú.
-
Ko e hā ha ngaahi moʻoni ʻoku akoʻi ʻe Paula fekauʻaki mo e natula ʻo e sino toetuʻú? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻE nāunauʻia mo ʻikai uesia ʻa e ngaahi sino toetuʻú. ʻE maʻu ʻe he ngaahi sino kuo toetuʻú ha ngaahi tuʻunga kehekehe ʻo e nāunaú.)
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻe kehekehe ai e nāunaú ʻi he kakai kuo toetuʻú?
Fakamahinoʻi ange ʻoku siʻi e ngaahi potufolofola ʻoku tau maʻu ʻoku fakamatalaʻi ai ha sino toetuʻu mei he taha ʻo e ngaahi puleʻanga ko ʻení. ʻE lava ke lau ʻe he kau akó ʻa e Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:17 mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:2–4 ke lau fekauʻaki mo e sino nāunauʻia mo toetuʻu ʻo e Fakamoʻuí.
-
Ko e hā ha meʻa ʻokú ne ueʻi fakalaumālie koe ʻi hoʻo lau fekauʻaki mo e Kalaisi kuo toetuʻú?
Ke tokoni ke fakaloloto ʻe he kau akó ʻenau mahino ki he ʻuhinga ʻoku kehekehe ai e nāunau ʻi he ngaahi sino kuo toetuʻú, fakaafeʻi kinautolu ke ngāue mo ha hoa pea vakai ki he meʻa te nau lava ʻo ako mei he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:22–31.
-
Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi vēsí ni fekauʻaki mo e Toetuʻú? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻI he Toetuʻú, te tau maʻu ha sino nāunauʻia ʻo fakatatau ki he fono fakalangi ʻoku tau fili ke talangofua ki aí.)
-
ʻE tākiekina fēfē nai ʻe he ʻilo ko ʻení ʻa e ngaahi fili ʻokú ke fai ʻi he ʻaho ní?
Fakakaukau ke lau fakataha ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
ʻOku hoko ʻa e palani ʻa ʻetau Tamai Hēvaní ko ha palani haohaoa koeʻuhí ko e Fakalelei taʻe-fakangatangata ʻa Sīsū Kalaisí! ʻOku toʻo ʻe he mahino ʻo e palani fakaofo ʻa e ʻOtuá ʻa e meʻa fakamisitelí mei he moʻuí mo e taʻepaú mei hotau kahaʻú. ʻOkú ne fakaʻatā kitautolu takitaha ke tau fili ʻa e founga te tau moʻui ai ʻi heni ʻi he māmaní mo e feituʻu te tau nofo ai ʻo taʻengatá. …
… Neongo ia, ʻe fakapapauʻi ʻe hoʻo ngaahi fili ʻi he ʻaho ní ha meʻa ʻe tolu: ko e feituʻu te ke nofo ai ʻi he kotoa ʻo ʻitānití, faʻahinga sino te ke toetuʻu aí, mo kinautolu te mou nofo ʻo taʻengatá. …
Ko ia, kapau te tau fili taʻe-fakapotopoto ke moʻui ʻaki ʻa e ngaahi fono fakatilesitailé ʻi he taimí ni, ʻoku tau fili ai ke toetuʻu ʻi ha sino fakatilesitiale. ʻOku tau fili ai ke ʻoua ʻe nofo mo hotau fāmilí ʻo taʻengata.
Ko ia, siʻoku ngaahi tokoua mo e tuofāfine ʻofeina, ko e hā ʻa e founga mo e feituʻu pea mo hai ʻokú ke fie nofo taʻengata mo iá? Te ke fili pē. (“Fakakaukau Fakasilesitiale!,” Liahona, Nōvema 2023, 117–18)
ʻOange ki he kau akó ha taimi ke lekooti ai ʻenau ngaahi fakakaukau fekauʻaki mo e fehuʻi ʻa Palesiteni Nalesoní: “Ko e hā ʻa e founga mo e feituʻu pea mo hai ʻokú ke fie nofo taʻengata mo iá?” Poupouʻi kinautolu ke nau fakakaukau ki he ngaahi fili ʻoku nau faí pe ʻoku iku ʻa e ngaahi fili ko iá ki he nāunau fakasilesitialé. ʻE lava foki ke lekooti ʻe he kau akó ʻenau fakakaukau mo e ongo fekauʻaki mo e Fakalelei taʻefakangatangata ʻa e Fakamoʻuí mo e palani haohaoa ʻa e Tamaí ki he fakamoʻuí ʻoku malava ai ʻa e nāunau fakasilesitialé.