Ngaahi Kalasi Folofolá
Ngāue 10–15


“Ngāue 10–15,” Fuakava Foʻoú – Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2025)

Ko e talanoa ʻa Pita mo Koniliusi ko e ʻEikitaú

Ngāue 10–15

ʻI he ueʻi ʻa Pita ʻe he meʻa naʻá ne aʻusia mo ha Senitaile ko Koniliusí, naʻá ne maʻu ai ha fakahā ʻo fakahinohinoʻi ia ke ne tali ʻa e kau Senitailé ki he Siasí. Naʻe muʻomuʻa e meʻa-hā-mai ko ʻení ʻi he ʻuluaki fononga fakafaifekau ʻa Paula ʻa ia naʻe “fakaava [ai] ʻa e matapā ʻo e tuí ki he [kau] Senitailé” (Ngāue 14:27). Naʻe fakatupu ʻe he kau Senitaile tokolahi naʻe uluí ke fakalalahi ai ha fakakikihi ʻa e Kāingalotú. Naʻe vili ha kau Kalisitiane Siu ʻe niʻihi naʻe fiemaʻu ke kamu ʻa e kau papi ului Senitailé ke fakahaofi kinautolu. Naʻe akoʻi ʻe ha niʻihi ʻoku fakafou mai ʻa e fakamoʻuí ʻia Sīsū Kalaisi kae ʻikai ʻi he kamú pe ko hono tauhi e fono ʻa Mōsesé. Naʻe nofotaha ʻi he fakakikihi ko ʻení ha konifelenisi ʻa e kau taki ʻo e Siasí ʻi Selusalemá.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Ngāue 10–15

ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

Fakaʻilonga Akó
Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Kuó ke fifili nai ki he ʻuhinga ʻoku liliu ai e ngaahi tuʻutuʻuni ʻo e Siasí? ʻI hoʻo ako e Ngāue 10 mo e 15, ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e founga ʻoku tataki ʻaki ʻe he ʻEikí Hono Siasí?

  • ʻOku ongoʻi ʻe ha kāingalotu ʻe niʻihi ʻo e Siasí ʻoku ʻikai ke nau lata pe feʻunga mo ia. Kuó ke ongoʻi peheni nai pe ʻiloʻi ha taha kuó ne ongoʻi pehē? Fakakaukau ki he meʻa ʻokú ke ako mei he Ngāue 10 fekauʻaki mo hono tali e kakai kotoa pē.

  • Kuó ke aʻusia nai ha fakafepaki ʻi hoʻo feinga ke moʻui ʻaki mo vahevahe ʻa e ongoongoleleí? Ko e hā ʻokú ke ako mei he Ngāue 12–14 fekauʻaki mo e fehangahangai mo e fakafepakí ʻi he tui kia Sīsū Kalaisí?

fakaʻilonga fealēleaʻaki
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Ngāue 10–15.

fakaʻilonga akoʻi
Akoʻi ʻo e Taukeí

ʻE lava ke tokoni ʻa e Ngāue 10 mo e 15 ke fakaʻaongaʻi e taukei “Ko e Mahino ʻa e Folofolá ʻi hono Puipuituʻá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

ʻAi ke feliliuaki ngofua hono akoako fakahoko e ngaahi taukei ako folofolá. ʻOku kau ʻi he ngaahi ʻekitivitī ako ʻo e lēsoni takitaha ha ngaahi fokotuʻu ke ako, fakamanatu, pe akoako fakahoko ʻe he kau akó ha ngaahi taukei ako folofola pau. Ongoʻi tauʻatāina ke fakaʻaongaʻi e ngaahi fokotuʻu ko ʻení pe akoako fakahoko ha ngaahi taukei kehe, ʻo fakatefito ʻi he ngaahi fiemaʻu hoʻo kau akó. Manatuʻi ko e taha ʻo e ngaahi tefitoʻi taumuʻa ʻo e kalasi ko ʻení ke tokoniʻi e kau akó ke fakatupulaki ʻenau malava ke mahino ʻa e folofolá.

Ngāue 10–11

Te u lava fēfē ʻo tokoniʻi ʻa kinautolu mei he ngaahi anga fakafonua mo e puipuituʻa kehé ke nau ongoʻi ʻoku talitali lelei ange kinautolu ʻi he Siasi ʻo e ʻEikí?

Fakaʻaliʻali e fakamatala ko ʻení: “ʻOku ʻikai pē ke u fetaulaki au mo kimoutolu ʻi he Siasí.”

  • Ko e hā e ʻuhinga ʻe ala ongoʻi peheni ai ha taha?

Fakamatalaʻi ange ko e ʻekitivitī ako ko ʻení, ʻe ako ʻa e kau akó mei he aʻusia ʻa Koniliusi mo Pitá fekauʻaki mo e mahuʻinga ʻo hono tali mo poupouʻi ʻa kinautolu mei he ngaahi anga fakafonua mo e puipuituʻa kehé.

Tohiʻi e hingoa ko e Koniliusi ʻi he palakipoé. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako e meʻa kotoa te nau lavá fekauʻaki mo Koniliusí ʻaki hono lau e Ngāue 10:1–8 mo e “Ngāue 10:1–8. Ko e hā e meʻa naʻe mahuʻinga fekauʻaki mo e ului ʻa Koniliusi ki he tui faka-Kalisitiané?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú.

  • Ko e hā ha ngaahi ʻā vahevahe fakafonua ʻe ala fehangahangai mo Koniliusi ʻi heʻene feinga ke ului ki he tui faka-Kalisitiané?

Fakamatalaʻi ange naʻe maʻu ʻe Pita ha meʻa-hā-mai ke tokoni ʻi hono teuteu e hala ki he kau papi ului Senitailé hangē ko Koniliusí ke nau kau kakato ʻi he Siasi ʻo e Fakamoʻuí. Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e mata meʻa-hā-mai ʻa Pitá, ʻoange kiate kinautolu ʻa e laʻipepa tufa “Ko e Mahino ʻa e Mata Meʻa-Hā-Mai ʻa Pitá.” ʻE lava ke ngāue ʻa e kau akó mo ha hoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu.

Laʻipepa Tufá: Ko e Mahino ʻa e Mata Meʻa-Hā-Mai ʻa Pitá

Hili hono ʻoange ha taimi feʻunga ki he akó mo e fealēleaʻakí, fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e founga ne nau tali ʻaki e ngaahi fehuʻi ʻi he laʻipepa tufá. Fakapapauʻi ʻoku nau ʻiloʻi ha moʻoni hangē ko ʻení mei he Ngāue 10:34–35: Koeʻuhí ʻoku ʻikai ke filifilimānako ʻa e ʻOtuá ki he kakaí, ʻokú Ne foaki ʻa e fakamoʻuí ki he kotoa ʻo ʻEne fānaú. Ke tokoni ke fakaloloto ʻe he kau akó ʻa ʻenau mahino ki he moʻoni ko ʻení, fakakaukau ke fai e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ʻa e ʻoku ʻikai filifilimānako ʻa e ʻOtuá ki he kakaí? (Te ke lava ʻo lau e 2 Nīfai 26:33.)

  • Ko e hā ha ngaahi ʻulungaanga ʻo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻoku fakatātaaʻi ʻe he moʻoni ko ʻení? ʻOku tākiekina fēfē ʻe he ngaahi ʻulungaanga ko ʻení hoʻo ongo kiate Kinauá?

  • ʻE tākiekina fēfē ʻe hono ʻiloʻi e moʻoni ko ʻení ʻa e founga hoʻo fakafeangai kiate kinautolu mei he ngaahi anga fakafonua mo e puipuituʻa kehé?

Fakakaukau ke lau pea aleaʻi ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Tieta F. ʻUkitofa, ʻa ia naʻe hoko he taimi ko iá ko ha mēmipa ʻo e Kau Palesitenisī ʻUluakí:

Palesiteni Dieter F. Uchtdorf

Mahalo ʻe pehē ʻe ha niʻihi, “ʻOku ʻikai pē ke u fenāpasi au mo kimoutolu, kakai ʻi he Siasí.” …

Mahalo ʻe kehe ho tupuʻangá pe ko hoʻo tupu haké mei he meʻa ʻokú ke fakatokangaʻi ʻi ha Kāingalotu tokolahi ʻo e Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ka ʻe ala hoko ia ko ha tāpuaki. Kāinga, kaungāmeʻa ʻofeina, ʻoku mau fie-maʻu homou ngaahi talēnití mo e ngaahi fakakaukau makehé. ʻOku hoko e kehekehe ʻo e kakai fakafoʻituituí mo e kakai he funga māmaní ko ha ivi ʻo e Siasí ni. (“Haʻu ʻo Kau mo Kimautolu,” Liahona, Nōvema 2013, 23)

Te ke lava ʻo ʻai ke vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi taimi naʻe talitali fiefia ai kinautolu pe ko ha taha mei ha anga fakafonua pe puipuituʻa kehe, ki he Siasi ʻo e ʻEikí.

Fakaʻaliʻali e fehuʻi ko ʻení, pea fakaafeʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto mo lekooti ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e ongó:

  • Ko e hā te u lava ʻo fai ke u tali mo poupouʻi ange ai e kakai mei he ngaahi anga fakafonua mo e puipuituʻa kehé?

Kapau te ke pehē ʻe ala tokoni, ʻe lava ʻa e kalasí ʻo mamata ʻi he “Is There a Place for Me?” (3:59).

4:0

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Ngāue 10; 15

Te u fakatupulaki fēfē ʻeku loto-falala ʻoku tataki ʻe he ʻEikí Hono Siasí?

Te ke lava foki ʻo kamata ʻaki hono vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:

Palesiteni Russell M. Nelson

“Koeʻuhí ʻoku kei hokohoko atu pē ʻa hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí, ʻe kei hokohoko atu pē ʻa e liliu ʻi he tuʻutuʻuní.” (“The Love and Laws of God” [Brigham Young University devotional, Sept. 17, 2019], 4, speeches.byu.edu)

Ko ha konga ʻo e hokohoko atu hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí, ʻoku faʻa fanongonongo ʻe he kau taki ʻo e Siasi ʻo e ʻEikí ha ngaahi liliu ʻi he Siasí. Faʻu fakakalasi ha ngaahi sīpinga kimuí ni ʻo e ngaahi liliu ko ʻení, hangē ko e ngaahi liliu ki he founga ngāue pe tuʻutuʻuni ʻa e Siasí.

  • Ko e hā ʻe ala faingataʻaʻia ai ha kāingalotu ʻe niʻihi ʻi he taimi ʻoku hoko ai e ngaahi liliu ʻi he Siasí?

Fakamatalaʻi ange naʻe maʻu ʻe Pita ʻi he Ngāue 10, ha meʻa-hā-mai mei he ʻEikí naʻá ne teuteu ʻa e hala ki ha liliu lahi ʻi he Siasí ʻo fakafekauʻaki mo e kau Senitailé. Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e founga naʻe hoko ai ʻa e liliú, ʻoange kiate kinautolu ʻa e laʻipepa tufa “ʻE Lava Nai ʻa e Kau Senitailé ʻo Hoko ko ha Konga ʻo e Siasi ʻo e Fakamoʻuí?” Kimuʻa pea kamata ʻa e kau akó ʻi he laʻipepa tufá, te ke lava ʻo toe vakaiʻi nounou ʻa e taukei ko e “Ko e Mahino ʻa e Folofolá ʻi hono Puipuituʻá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

Laʻipepa Tufa: ʻE Lava Nai ʻa e Kau Senitailé ʻo Hoko ko ha Konga ʻo e Siasi ʻo e Fakamoʻuí?

Hili hono maʻu ʻe he ngaahi kulupú ha taimi ke aleaʻi ai ʻa e founga naʻe hoko ai ʻa e liliú, fakakaukau ke fai ange ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā e moʻoni naʻe fakahā ʻe he ʻEikí kia Pitá naʻá ne teuteuʻi e hala ki ha liliu fekauʻaki mo e kau Senitailé? (Mahalo te ke fie fakamamafaʻi ʻa e Ngāue 10:34–35.)

  • Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he fakamatala ko ʻení fekauʻaki mo e founga ʻoku tataki ʻaki ʻe he ʻEikí ʻa Hono Siasí? (ʻE ala ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku tataki ʻe Sīsū Kalaisi Hono Siasí ʻi he fakahā ʻo fakafou ʻi he kau palōfita moʻuí.)

  • Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke tau takitaha maʻu ʻetau fakamoʻoni ʻoku tataki ʻa e Siasi ʻo e Fakamoʻuí ʻi he hokohoko atu ʻa e fakahaá? (Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha ngaahi aʻusia fakataautaha ʻo e founga kuo nau falala ai ʻoku tataki ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he fakahā.)

Fakamahinoʻi ange ne aʻu ki he hili hono maʻu ʻe Pita ʻa e fakahā ne fakahinohinoʻi ai ia ke ne tali e kau Senitailé ki he Siasí, naʻe kei faingataʻa pē ki ha kau mēmipa ʻe niʻihi ke nau tali e liliu ko ʻení (vakai, Ngāue 15:1–5). Naʻe fakahoko ha fakataha alēlea ʻi he Siasí ke talanoaʻi ai e ngaahi hohaʻa ko ʻení (vakai, Ngāue 15:6–31). Neongo ne ʻosi ʻomai ha toe fakamahino lahi ange, ka naʻe kei fakafepakiʻi pē ʻe ha kau mēmipa ʻe niʻihi ʻa e liliu ko ʻení (vakai, Kalētia 5:2–10; 6:13).

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fili ha akonaki, founga ngāue, pe tuʻutuʻuni ʻa e Siasí ʻoku nau fefaʻuhi mo ia pe ko ha taha ʻoku nau ʻiloʻi. Hili iá pea ʻoange ki he kau akó ʻa e laʻipepa tufá mo fakaafeʻi kinautolu ke nau fakakaukau ki he founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e ngaahi sitepu ʻi he laʻipepa tufa ko ʻení ki he tūkunga ʻoku nau fakakaukau ki aí.

Laʻipepa Tufa: Kapau ʻoku ʻikai ke ke loto ki ha liliu ʻi he Siasí, ʻahiʻahi fakahoko ʻeni.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Ngāue 12–14

Te u lava fēfē ʻo fakahoko e ngāue ʻa e Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻoku ou fehangahangai ai mo e fakafepakí?

Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo e founga ne nau aʻusia ai pe ko ha taha ʻoku nau ʻiloʻi ʻa e fakafepakí lolotonga ʻenau feinga ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí. Te ke lava leva ʻo tohi e moʻoni ko ʻení ʻi he palakipoé: ʻI heʻetau fakaʻaongaʻi e tui kia Sīsū Kalaisí, te tau maʻu e mālohi ke fakahoko ʻEne ngāué.

Hiki ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻení ʻi he palakipoé. Fakaafeʻi e kau akó ke fili ha potufolofola ʻe taha pea lau ia, ʻo kumi e meʻa ko ʻeni fekauʻaki mo e kakai ʻi he talanoá: (1) ko e fakafepaki ne nau aʻusiá, (2) founga ne nau fakaʻaongaʻi ai e tui kia Sīsū Kalaisí, mo e (3) founga naʻe fakamālohia ai kinautolu ʻe he Fakamoʻuí.

Hili hono ʻoange ha taimi feʻunga ke ako ai ʻe he kau akó ʻenau potufolofola kuo filí, fakaafeʻi ke nau faʻu ha fanga kiʻi kulupu iiki mo kinautolu ne nau ako ha potufolofola kehe pea vahevahe e meʻa ne nau akó.

Fakakaukau ke lau fakataha ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlaní pe mamata ʻi he “Defend Your Beliefs” (0:57):

0:57
Palesiteni Jeffrey R. Holland

ʻAi ke mou toʻa. Moʻui faivelenga ʻaki ʻa e ongoongoleleí neongo ʻoku ʻikai pehē ʻa e niʻihi ʻoku mou feohí. Taukaveʻi hoʻomou tuí ʻaki ʻa e fakaʻapaʻapa mo e angaʻofa, ka ke mou taukaveʻi kinautolu. … Ka ʻi hoʻo hoko atu loto-toʻa ʻi he hala peheé, te ke maʻu ha tui taʻe-ueʻia, te ke malu mei he ngaahi matangi koví, pea naʻa mo e kafukafu ʻi he ʻahiohió, mo ke ongoʻi ʻa e ivi ʻo hotau Huhuʻí ʻoku hangē ko e maká, ʻa ia kapau te ke langa ai ʻa e tuʻunga fakaākonga mateaki, he ʻikai lava ke ke hinga. (“Ko e Mahuʻinga—mo e Tāpuaki—ʻo e Tuʻunga Faka-ākongá,” Liahona, Mē 2014, 9)

ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi sīpinga ʻo e founga kuo tokoniʻi ai kinautolu ʻe he Fakamoʻuí pe ko ha taha ʻoku nau ʻiloʻi ke taukaveʻi ʻenau tuí ʻi he loto-toʻa mo e manavaʻofa. ʻE lava ke hoko ʻeni ko ha ngaahi aʻusia ne nau maʻu ʻi he mītia fakasōsialé, ʻi heʻenau hoko ko ha faifekaú, pe fengāueʻaki mata ki he mata mo e kaungā-ngāué, kaungāmeʻá, pe fāmilí.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto mo lekooti e founga te nau lava ai ʻo ngāue ʻaki ha tui lahi ange ki he Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻoku nau fehangahangai ai mo e fakafepakí.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”