Ngaahi Kalasi Folofolá
Sione 1


“Sione 1,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2025)

Ko e vakai hake ʻa Sīsū Kalaisi ki he ngaahi fetuʻú

In the Beginning Was the Word (Naʻe ʻi he Kamataʻangá ʻa e Folofolá), tā fakatātaaʻi ʻe Eva Timothy

Sione 1

Naʻe fakafeʻiloaki mai ʻe he ʻAposetolo ko Sioné ʻa e Fakamoʻuí “ko e Folofolá” (Sione 1:1), ko e Tokotaha Fakatupu ʻo e māmani ko ʻení (vakai, Sione 1:3), “ko e moʻuí” (Sione 1:4), “ko e Māmá” (Sione 1:7), pea “ko e fakatupu pē ʻe taha ʻa e Tamaí” (Sione 1:14). Naʻe fakamoʻoniʻi ʻe Sione Papitaiso ko Sīsū e “Lami ʻa e ʻOtuá” naʻe fekauʻi mai ke toʻo e ngaahi angahala ʻo e māmaní (Sione 1:29 Naʻe fakamoʻoni foki mo ha kau ākonga kehe, kau ai ʻa ʻAnitelū mo Nataniela kia Sīsū Kalaisi.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú], “Sione 1

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga akó
Ko Hono Fakaʻaiʻai ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata ʻa e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Fakalaulauloto ki he meʻa te ke lava ʻo ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mei Hono ngaahi fatongiá mo e ngaahi huafa naʻá ke ʻiloʻi ʻi he Sione 1:1–14.

  • Ko e hā ha meʻa ʻokú ke ʻilo fekau‘aki mo e Liliu ʻa Siosefa Sāmitá? Lau ʻa e Liliu ʻa Siosefa Sāmita, Sione 1:1–19 (Gospel Library), pea fakakaukau ki he ngaahi fakakaukau mahuʻinga mo e fakamaʻalaʻala ʻokú ne ʻomí. (Fakatokangaʻi ange: Ko e ngaahi liliu mei he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá ʻoku hiki mataʻitohi fakahihifí.)

  • Lau ʻa e Sione 1:35–51 ke ʻiloʻi ʻa e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke fakaafeʻi ʻa e niʻihi kehé ke nau haʻu kia Kalaisí. Fakakaukau ke fakaafeʻi ha taha ke mo ʻalu ki he ʻinisititiutí ʻi he uiké ni.

fakaʻilonga fealēleaʻaki
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautah ʻa e Sione 1.

fakaʻilonga ʻo e ako ki he taukeí
Akoʻi ʻo e Taukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e Liliu ʻa Siosefa Sāmita, Sione 1:1–19 (Gospel Library) ko ha feituʻu ʻe tokoni ke ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Folofola Kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau ako pē ʻiate kinautolu. Fakakaukau ki hoʻo founga fakafaiakó. ʻOku tukutaha hoʻo tokangá ʻi he faiakó pe ko e tokotaha akó? ʻOku longomoʻui pe ʻikai fiefie ako hoʻo kau akó? Ko hai ʻoku lahi taha ʻene lea ʻi hoʻo kalasí—ko koe pe ko hoʻo kau akó? ʻI hoʻo teuteu ki he kalasi takitaha, fehuʻi pē kiate koe, “Ko e hā ha meʻa ʻe lava ke fai ʻe heʻeku kau akó he ʻahó ni ke nau fatongia ʻaki ʻenau ako pē ʻanautolú?” (Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, lau ʻa e “Naʻe Tokoniʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e Niʻihi Kehé ke Nau Fatongia ʻAki ʻEnau Akó” ʻi he Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí [2022], 24–25.)

Sione 1:1–14, 29, 34, 36, 41, 49, 51

Ko e hā ha meʻa te u lava ʻo ako fekauʻaki mo Sīsū mei Hono ngaahi huafá, hingoa fakalāngilangí, mo e ngaahi fatongiá?

ʻE lava ke ke kamata ʻaki ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • ʻOkú ke pehē ko e ngaahi huafa, lakanga, mo e ngaahi fatongia ʻe fiha ʻoku maʻu ʻe Sīsuú? Ko e hā ha niʻihi ʻo Hono ngaahi huafá, lakanga, mo e ngaahi fatongiá? (ʻOange ha ngaahi miniti siʻi ki he kau akó ke nau vahevahe pe fekumi ai ki he ngaahi talí. Te ke lava ʻo fakaafeʻi ke nau lau ʻa e “50 Names and Titles of Jesus Christ” [ComeuntoChrist.org] ke mamata ki he ngaahi sīpinga mei he Tohi Tapú.)

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke fekumi ki he ʻuhinga ʻo e ngaahi huafa, lakanga, mo e ngaahi fatongia ʻo Sīsuú?

Fakaafeʻi e kau akó ke toe vakaiʻi e Sione 1:1–14, 29, 34, 36, 41, 49, 51, ʻo kumi e ngaahi huafa, lakanga, mo e ngaahi fatongia ʻo Sīsuú. ʻE lava ke fai eni ʻe he kau akó ʻi he ngaahi kulupú pea hiki ʻi he palakipoé ʻa e meʻa ʻoku nau maʻú. Te ke lava leva ʻo fakaafeʻi ha toko taha pe toko ua ʻo e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ʻoku ongo taha kiate kinaua fekauʻaki mo ha niʻihi ʻo e ngaahi huafa, lakanga, mo e ngaahi fatongia ʻo Sīsū Kalaisi ʻoku hiki ʻi he palakipoé.

Ke fakaloloto e akó, te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau ngāue mo ha hoa pea fili ha taha ʻo e ngaahi lakanga, huafá, pe ngaahi fatongiá pea ako lahi ange ki ai.

Fakatokangaʻi ange: Kapau ʻe tokoni, fakaʻaliʻali ki he kau akó ha ngaahi maʻuʻanga tokoni pe meʻangāue hangē ko ʻení: ko e konga ki he Fakaʻuhingá ʻi he Gospel Library, futinoutí, pe ko e Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá (vakai, “Ko e Kumi ʻa e ʻUhinga ʻo e Ngaahi Foʻi Leá mo e Kupuʻi Leá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá).

Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali pea fakaafeʻi e kau akó ke nau tali ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mo Hono misiona fakalangí mei he lakanga, huafa, pe fatongia naʻá ke filí?

  • ʻE lava fēfē ke fakatupulaki hoʻo tui kia Sīsū Kalaisí ʻi hoʻo ako ʻa e meʻá ni fekauʻaki mo Iá?

Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke ako aí, fakaafeʻi ha niʻihi tokosiʻi ʻo kinautolu ke nau vahevahe mo e kalasí ʻa e meʻa naʻa nau ako pe ongoʻi ʻi heʻenau tokanga taha ki he ngaahi lakanga, huafa, pe fatongia ʻo e Fakamoʻuí.

Poupouʻi e kau akó ke hokohoko atu ʻenau siofi e ngaahi lakanga, huafa, mo e fatongia ʻo e Fakamoʻuí ʻi heʻenau ako ʻa e Fuakava Foʻoú.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Liliu ʻa Siosefa Sāmita, Sione 1:1–19

Ko e hā ha ngaahi moʻoni mahinongofua mo mahuʻinga te u lava ʻo ako fekauʻaki mo e Fakamoʻuí mei he Liliu ʻa Siosefa Sāmita, Sione 1:1–19?

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Sione 1:18 pea fakakaukau pe ako e hā ha palopalema fakatokāteline ʻoku ʻomi ʻi he veesi ko ʻení. Fakafehoanaki ʻa e vesi ʻi he Sione 6:46.

  • Te tau fakaleleiʻi fēfē ʻa e meʻa ʻoku ngali fehangahangai mo e Kosipeli ʻa Sioné? (Fakatokangaʻi ange: ʻE lava ke fakamahinoʻi ʻe he kau akó ʻoku fakahaaʻi ʻe he ngaahi potufolofola kehé kuo hā ʻa e ʻOtuá ki he kakaí [hangē ko ʻení, ʻEkesōtosi 33:11; Ngāue 7:55–56; Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:17].)

Kapau he ʻikai ke fakahaaʻi atu ʻe he kau akó, fakamahinoʻi ange ʻoku ʻomi ʻe he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá ha fakamaʻalaʻala ki he Sione 1:18.

Fakatokangaʻi ange: Kapau ʻoku ʻikai maheni hoʻo kau akó mo e Liliu ʻa Siosefa Sāmita ʻo e Tohi Tapú, te mou lava ʻo toe vakaiʻi fakataha ʻa e “Liliu ʻa Siosefa Sāmitá (LSS)” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá (Gospel Library). Te ke lava foki ʻo fakamahinoʻi ange ʻe lava ke tokoni hono fakaʻaongaʻi ʻo e Liliu ʻa Siosefa Sāmitá mo e folofola kehe ʻi hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ke mahino lelei ange kiate kitautolu ʻa e Tohi Tapú (vakai, “Ko Hono Fakaʻongaʻi ʻo e Folofola Kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá).

Fakaʻaliʻali ki he kau akó ʻa e founga ke kumi ai ʻa e Liliu ʻa Siosefa Sāmita ʻo e Sione 1:19 ʻi he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá ʻi he konga ki he Tokoni ki he Akó ʻi he Gospel Library. Lau fakataha ia pea fakamahinoʻi ange ʻoku mataʻitohi fakaʻītali ʻa e ngaahi liliu naʻe ueʻi fakalaumālie ʻa e Palōfita ko Siosefa Sāmitá ke ne faí koeʻuhí ke fakafaikehekeheʻi kinautolu mei he fakalea totonu ʻoku maʻu ʻi he Liliu ʻa Kingi Sēmisi ʻo e Tohi Tapú. Hili iá pea aleaʻi ʻa e founga ʻoku tokoniʻi ai kitautolu ʻe he ngaahi tānaki fakalaumālie ʻa Siosefa ʻi he Sione 1:19 ke mahino lahi ange kiate kitautolu ʻa e meʻa ʻoku ngali fehangahangai mo iá.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau toe vakaiʻi lahi ange ʻa e Sione 1 ʻi he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá. Ko ha konga ʻo e ʻekitivitī ko ʻení ko e ʻa e kau akó ke nau ngāue tauhoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki pea aleaʻi ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā ha ngaahi liliu ʻokú ke pehē ʻoku fuʻu ʻaonga lahi kiate koe mei he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá?

  • Ko e hā ha ngaahi ʻilo ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mei Liliu ʻa Siosefa Sāmitá?

Hili hono ʻoange ha taimi ki he fealēleaʻaki fakakulupú, fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe e meʻa ʻoku makehe kiate kinautolu fekauʻaki mo Liliu ʻa Siosefa Sāmita ki he potufolofola ko ʻení. Poupouʻi e kau akó ke hokohoko atu hono fakaʻaongaʻi e Liliu ʻa Siosefa Sāmitá ʻi heʻenau ako e Tohi Tapú.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Sione 1:19–34

Ko e hā ha meʻa ‘oku lava ke akoʻi mai ʻe he kau palōfitá kiate au fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí?

Fakakaukau ke fehuʻi ki he kau akó pe ko e hā e faikehekehe hono fua ʻe he māmaní mo e ʻOtuá ʻa e maʻongoʻongá.

Fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo Sione Papitaiso. Aleaʻi ʻa e faikehekehe ʻi he founga ʻo e vakai ʻa e kakaí kiate iá ʻo makatuʻunga ʻi hono fakamatalaʻi ia ʻi he Maʻake 1:6–7 mo e founga naʻe ʻafio ai ʻa e Fakamoʻuí kiate iá ʻo hangē ko hono fakamatalaʻi ʻi he Luke 7:28.

ko e malanga ʻa Sione Papitaisó

John Preaching in the Wilderness (Ko e Malanga ʻa Sione ʻi he Feituʻu Maomaonganoá), tā ʻe Del Parson

Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e meʻa ʻoku nau pehē ʻoku hoko ai ʻa Sione Papitaiso ko e taha ʻo e kau palōfita maʻongoʻonga taha ʻa e ʻEikí.

ʻE lava ke ako ʻe he kau akó ʻa e Sione 1:19–34, ʻo kumi ʻa e meʻa ʻoku nau lava ʻo ako mei he ngāue fakafaifekau ʻa Sione Papitaisó.

  • Ko e hā ha meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e fatongia ʻo ha palōfita? (Fakatokangaʻi ange: Mahalo ʻe tokoni ke fakamatalaʻi ange ʻoku ʻuhinga ʻa e fakamoʻoni fakafolofola kia ʻIlaiase ʻi he veesi 21 kia ʻIlaisiā pea ʻoku ʻuhinga ʻa e fakamatala kia ʻĒsaiasi ʻi he veesi 23 kia ʻĪsaia. Ke maʻu ha fakamatala lahi ange ki he hingoa mo e lakanga ʻo ʻIlaiasé, vakai, “Sione 1:19–28. Who was Elias [Ko hai ʻa ʻIlaiase]” ʻi he Scripture Helps: New Testament [Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú].)

Hili hono tuku ha taimi feʻunga ki he akó, fakakaukau ke ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • Ko e hā ʻa e misiona mo e pōpoaki ʻa Sione Papitaisó?

  • Ko e hā ha meʻa ʻoku tau ako fekauʻaki mo e kau palōfitá mei hono tukutaha e tokanga ʻa Sione Papitaisó ʻi he Fakamoʻuí? (Mahalo ʻe ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku tataki kitautolu ʻe he ngaahi lea ʻa e kau palōfitá kia Sīsū Kalaisi. Te ke lava foki ʻo vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Niila L. ʻEnitasoni: “Ko e fatongia mahuʻinga taha ʻo e palōfita ʻa e ʻEikí ke akoʻi kiate kitautolu ʻa e Fakamoʻuí pea tataki kitautolu kiate Ia” [“Ko e Palōfita ʻa e ʻOtuá,” Liahona, Mē 2018, 25].)

  • Kuo tākiekina fēfē ʻe he ngaahi akonaki ʻa e kau palōfitá mo e kau ʻaposetoló fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí ʻa hoʻo ongo kiate Iá?

Fakakaukau ke huluʻi e vitiō “Living Apostles Testify of Jesus Christ” (2:16). Poupouʻi e kau akó ke hiki ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e ongó ʻi heʻenau fanongo ki he ngaahi fakamoʻoni ko ʻení. Fakaafeʻi ke nau fakalaulauloto pe ko hai te nau lava ʻo vahevahe ki ai ʻa e vitiō ko ʻení.

2:16

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Sione 1:35–51

Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke u fakaafeʻi ʻa e niʻihi kehé ke nau haʻu kia Kalaisí?

Kapau naʻe fakafeʻiloaki ha taha ʻi hoʻo kalasí ki he Siasí ʻe hano kaungāmeʻa, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻenau aʻusiá. Pe fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha taimi naʻe fakaafeʻi ai kinautolu ʻe ha taha ke nau muimui lelei ange ki he Fakamoʻuí. Te ke lava foki ʻo vahevahe hoʻo aʻusia ʻi hoʻo fakaafeʻi ha taha pe ko hano fakaafeʻi koe ʻe ha taha ke ke haʻu kia Kalaisi.

Fakamahinoʻi ange lolotonga e ngāue fakafaifekau ʻa Sione Papitaisó, naʻe tokolahi ha kakai naʻa nau fekumi ki he Mīsaiá. (Kapau ʻe fiemaʻu, toe vakaiʻi nounou e ʻuhinga ʻo e foʻi lea ko e Mīsaia , [vakai, Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “Mīsaia,” Gospel Library].) ʻOange ki he kau akó ʻa e laʻipepa tufa ko ʻení pea fakaafeʻi ke nau kumi e founga naʻe ʻilo ai ʻe ʻAnitelū, Pita, Filipe, mo Nataniela ʻa e Mīsaia moʻoní.

laʻipepa tufa ʻo e Haʻu ʻo Mamata

Hili hono fakakakato ʻe he kau akó ʻa e laʻipepa tufá, te nau lava ʻo vahevahe mo hanau hoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki ʻa e meʻa naʻa nau lekōtí. Hili ia peá ke fakakaukau ke fai ange ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Naʻe mei kehe fēfē nai ʻa e ngaahi aʻusia ko ʻení kapau naʻe ʻikai fakaafeʻi ʻe Sione Papitaiso, ʻAnitelū, mo Filipe honau ngaahi kaungāmeʻá ke nau “haʻu ʻo mamata”? (Sione 1:39).

  • Ko e hā ʻa e tefitoʻi moʻoni ʻe lava ke tau ako mei he ngaahi aʻusia ko ʻení? (Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e moʻoni ko ʻení: ʻI heʻetau fakaafeʻi ʻa e niʻihi kehé ke haʻu kia Kalaisí, te nau lava ʻo pē ʻo maʻu haʻanau fakamoʻoni ki Hono faka-ʻOtuá.)

Te ke lava ʻo kole ki he kau akó ke nau vahevahe ha ngaahi founga naʻa nau fakaafeʻi ai ʻa e niʻihi kehé ke haʻu kia Sīsū Kalaisi. Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau, te ke lava ʻo mamata ʻi ha taha ʻo e ngaahi vitiō ko ʻení. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau pe ko hai te nau lava ʻo fakaafeʻi ke “haʻu ʻo mamata” ki he Fakamoʻuí.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”