“Mātiu 14; Maʻake 6; Sione 5–6,” Fuakava Foʻoú—Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisitititutí (2025)
ʻEiki Fakamoʻui Au, tā fakatātā ʻa Eva Koleva Timothy
Mātiu 14; Maʻake 6; Sione 5–6
Hili hono fakamoʻui ha tangata naʻe faingataʻaʻia ʻi ha taʻu ʻe 38, naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ko kinautolu ʻoku tui mo muimui kiate Iá te nau maʻu ʻa e moʻui taʻengatá. Naʻá Ne fafanga ʻi ha mana ʻa e kakai ʻe toko nimaafe pea akoʻi ko Ia ʻa e Mā ʻo e Moʻuí. ʻI he hāʻele ʻa Sīsū ʻi ha tahi hoú, naʻe maʻu ʻe Pita ʻa e tui ke hopo atu mei he vaká ke kau fakataha mo Ia. Ka naʻe fakaʻau ke ilifia ʻa Pita pea kamata ke ne ngalo hifo. Naʻá ne tangi ki he Fakamoʻuí, ʻa ia naʻá Ne fakahaofi ia.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú, “Mātiu 14; Maʻake 6; Sione 5–6”
ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻe fā ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Te tau fehangahangai kotoa mo e mamahí ʻi ha ʻaho ʻe pekia ai ha tokotaha ʻoku tau ʻofa ai. Ko e hā ha meʻa te ke ako mei he Fakamoʻuí ʻi he Mātiu 14:10–14 fekauʻaki mo e fefaʻuhi mo e mamahí mo e faingataʻá?
-
Ko e fē taimi fakamuimuitaha naʻá ke ongoʻi manavasiʻi pe veiveiua aí? Fakalaulauloto ki he meʻa te ke lava ʻo ako fekauʻaki mo hono ikunaʻi ʻo e manavasiʻí mo e veiveiuá ʻi hoʻo lau ʻa e Mātiu 14:21–33.
-
ʻOkú ke tatali nai ki ha faʻahinga fakamoʻui ʻi hoʻo moʻuí? Fakakaukauloto pe naʻe mei ongo fēfē nai kapau ko e tangata koe ʻi he Sione 5:1–9.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
Tuku ha taimi ki he kau akó ke fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Mātiu 14; Maʻake 6; Sione 5–6.
Akoʻi ʻo e Taukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e Mātiu 14:1–23 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko e Mahino ʻa e Folofolá ʻi hono Puipuituʻá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Ko e hā ha meʻa te u lava ʻo ako meia Sīsū Kalaisi ʻo kau ki hono tali e faingataʻá?
Te ke lava ʻo fakahoko ange ʻe lava ʻe he mahino e puipuituʻa ʻo hono fafanga ʻe he Fakamoʻuí ʻa e toko nima afé ʻo liliu ʻa e founga ʻo ʻetau lau ʻa e talanoá. Ke tokoni ke akoako fakahoko ʻe he kau akó ʻa e taukei “Ko e Mahino ʻa e Folofolá ʻi hono Puipuituʻá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá, te ke lava ʻo fai e ngaahi meʻá ni:
-
Fakaʻaliʻali e fakatātā ko ʻení pea fehuʻi ki he kau akó pe ko e hā ʻoku nau ʻilo fekauʻaki mo e vā fetuʻutaki ʻo Sīsū Kalaisi mo Sione Papitaisó. (Hangē ko ʻení, naʻá na kāinga [vakai, Luke 1:36]. Naʻe teuteu ʻe Sione ʻa e halá ki he misiona fakamatelie ʻa e Fakamoʻuí.)
-
Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú ʻa e fakamatala “Mātiu 14:1–5. Ko e hā naʻe tuku pōpula ai ʻe Hēlota ʻa Sione Papitaisó? (Fakafehoanaki ki he Maʻake 6:14–20.)” Pe te ke lava ʻo fakamatalaʻi fakanounou ʻa e ngaahi tūkunga naʻe fakaiku tuku pōpula mo pekia ai ʻa Sioné (vakai, Mātiu 14:1–12).
-
Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukauloto pe naʻe mei fēfē nai ʻa hono ʻafioʻi ʻe he Fakamoʻuí kuo tuʻusi ʻe Hēlota ʻa e ʻulu ʻo Sioné. Te ke lava ʻo fakamahinoʻi ange ʻi he hili hono ʻafioʻi ʻe Sīsū e pekia ʻa Sioné, naʻá ne mavahe ke nofo toko taha pē (vakai, Mātiu 14:13).
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau ako ʻa e Mātiu 14:13–21, ʻo kumi e founga tali ʻa Sīsū ki ha kakai ne tupu tokolahi lolotonga ʻEne kei tengihia ʻa e pekia ʻa Sioné. ʻI hono vahevahe ʻe he kau akó ʻenau fakakaukaú, ʻe ala tokoni ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke fakaloloto ʻenau akó:
-
ʻOku tākiekina fēfē ʻe he mahino kiate koe ʻa e puipuituʻa ʻo e pekia ʻa Sioné ʻa e founga hoʻo lau ʻa e talanoa ʻo hono fafanga ʻe Sīsū ʻa e toko nimaafé?
-
Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e fefaʻuhi mo e ngaahi faingataʻá mo e mamahí mei he ngaahi angafai ʻa e Fakamoʻuí? (ʻE ala ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni tatau mo e ngaahi meʻa ko ʻení: Te tau lava ʻo muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻaki hono fakahaaʻi e manavaʻofá mo e tokoni ki he niʻihi kehé lolotonga ʻetau aʻusia e faingataʻá.)
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Mōsese Vilanuevá:
Naʻe fakahaaʻi mai ʻe Sīsū Kalaisi kiate kitautolu te tau lava ke fakatokangaʻi e ngaahi faingataʻaʻia ʻa e niʻihi kehé lolotonga e taimi ʻo e faingataʻá mo e mamahí. Te tau lava ʻo ala atu ʻo tokoniʻi mo hiki hake kinautolu ʻi he manavaʻofa. ʻI heʻetau fai iá, ʻe lava ke fakamālohia kitautolu ʻe heʻetau ngāue tokoni faka-Kalaisí. Naʻe pehē ʻe Palesiteni Kōtoni B. Hingikelī: “Ko e faitoʻo lelei taha ʻoku ou ʻilo ki he loto-hohaʻá ko e ngāue. Ko e faitoʻo lelei taha ki he loto-foʻí ko e ngāue [tokoni]. Ko e faitoʻo lelei taha ki he ongosiá ko ha tukupā ke tokoni ki ha taha ʻoku ongosia lahi ange” [Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Kōtoni B. Hingikelī (2016), 225]. (“Kuo ʻOfeina Lahi Au ʻe he ʻEikí ʻi Hoku Ngaahi ʻAhó Kotoa Pē,” Liahona, Nōvema 2021, 46)
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakalaulauloto ki ha ngaahi aʻusia kuo nau maʻu ʻi he tefitoʻi moʻoni ko ʻení—ʻi hano fakahoko pe maʻu ha tokoni. Fakakaukau ke ʻoange ha taimi ki he kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi aʻusiá ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki.
Te ke lava ʻo fakaʻosi ʻa e ʻekitivitī ako ko ʻení ʻaki hano fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga te nau lava ai ʻo hangē ange ko e Fakamoʻuí mo kumi ha ngaahi founga ke tokoniʻi ai e niʻihi kehé ʻi he taimi ʻoku nau aʻusia ai ʻa e mamahí, molé, pe faingataʻá.
ʻE tokoniʻi fēfē au ʻe heʻeku tui kia Sīsū Kalaisí ke u ikunaʻi ʻa e veiveiuá mo e manavaheé?
Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau mo lekooti ha ngaahi meʻa ʻokú ne fakatupu ʻa e manavaheé mo e veiveiuá ʻi heʻenau moʻuí. Mahalo ʻe tokoni ke aleaʻi ʻa e ngaahi nunuʻa ʻo e veiveiuá mo e ilifiá ʻi heʻetau ngaahi fakakaukaú, ngāué, mo e ngaahi filí.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Mātiu 14:22–31. Fehuʻi ange ke nau kumi e tupuʻanga ʻo e ngoto ʻa Pitá. Te ke lava ʻo poupouʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukauloto pe naʻe mei fēfē ʻa e lue ʻi he fukahi vaí (vakai, “Ko e Fakakaukauloto ki he Folofolá,” ʻi he SNgaahi Taukei Ako Folofolá).
-
Ko e hā ha ngaahi lea mo e ngāue ʻa e Fakamoʻuí te ne lava ʻo tokoniʻi kitautolu ʻi heʻetau aʻusia ʻa e veiveiuá pe ilifiá?
-
Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e manavaheé mo e tuí mei he aʻusia ʻa Pita ʻi heʻene lue ʻi he fukahi vaí? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni kehekehe, kau ai ʻeni: Kapau te tau tauhi maʻu ʻetau tui kia Sīsū Kalaisí, he ʻikai ikunaʻi kitautolu ʻe heʻetau ngaahi manavaheé.)
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlaní:
Neongo naʻá ne sio fakamamaʻu ki he ʻEikí, puhi ʻe he matangí hono louʻulú pea viviku honu pulupulú he aafu ʻa e tahí, ka naʻe lelei e meʻa kotoa—naʻá ne haʻu kia Kalaisi. Ko e taimi pē naʻe veiveiua ai ʻene tuí mo e tokangá, pea ʻi he toʻo pē ʻene vakaí mei he ʻEikí … naʻe kamata ke ngoto hifo. …
… ʻOku ou fakameʻapangoʻia ʻi he hangē ʻoku vave ʻetau fakaangaʻi ʻa Pita ʻi he manavasiʻi ko iá, ʻi he mole ʻene tuí, pea mo ʻene taʻepauʻia ʻi he mōmeniti fakaofo ko ʻení. … ʻOku tau moʻua kia Pita ʻetau tanganeʻia mo fakahīkihikiʻi lahi taha ha (a) loto-toʻa ke fai ʻo hangē ko ia naʻe fai ʻe hono ʻeikí, ke lue ʻi he fukahi vaí, pea (e) ola lelei ʻene fai iá. …
ʻOku ou lea ʻaki ʻeni koeʻuhí he ʻoku fiemaʻu ke tau fakafiefiaʻi ʻa e tuí mo poupouʻi ʻa e tuí ʻi ha feituʻu mo e taimi pē te tau maʻu ai iá, neongo kapau ʻoku fakakonga pē, kongokonga, mo taʻefeʻunga. ʻOku ʻikai ha taha ʻiate kitautolu ʻokú ne maʻu ʻa e tui kakato mo lahi ʻoku totonu ke tau maʻú, ka te tau lava ʻo mataʻikoloa ʻaki ʻa e tui ʻoku tau maʻú pea fakamālōʻia ʻa e meʻa ʻoku tau mamata ki ai ʻi he niʻihi kehé. (Our Day Star Rising: Exploring the New Testament with Jeffrey R. Holland [2022], 32–34)
Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo e tui kia Kalaisí kuo nau aʻusia pe mamata ai—neongo kapau ʻoku hangē ʻoku nau “fakakonga, kongokonga, mo taʻefeʻunga.”
Fakaafeʻi e kau akó ke fili ha taha ʻo e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea hiki ʻenau ngaahi talí kiate kinautolu:
-
Ko e hā ha meʻa kuó ne tokoniʻi koe pe ko kinautolu ʻokú ke ʻiló ke tauhi maʻu ʻa e tui ki he Fakamoʻuí? Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai ʻi hoʻo moʻui fakaʻahó ke fakatupulaki ai hoʻo tui kiate Iá?
-
Ko e hā ha meʻa ʻokú ne tohoakiʻi hoʻo tokangá mei he tokanga taha ki he Fakamoʻuí? Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai ke toʻo ai ʻa e meʻa ko ʻeni ʻokú ne tohoakiʻi ho tokangá?
-
Ko e hā ha ngaahi founga ʻokú ke ngoto fakalaumālie ai? Te ke lava fēfē ʻo ala atu ki he Fakamoʻuí ʻo maʻu Hono toʻukupu fakamoʻuí?
Te ke lava ʻo fakaʻosi ʻaki hano vahevahe hoʻo fakamoʻoni ki he Fakamoʻuí pe fakaafeʻi ha tokotaha ako ke vahevahe ʻene fakamoʻoní.
Te u maʻu fēfē e fakamoʻui ʻi heʻeku moʻuí?
Te ke lava ʻo kamata ʻaki hano fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻeni ʻo e tangata mahaki naʻe ʻi he anovai ʻo Petesetá pea toe vakaiʻi ʻa e tukufakaholo ʻoku fekauʻaki mo e ngaahi mālohi faifakamoʻui ʻo e ngaahi vai ko ʻení (vakai, “Sione 5:2–9. Ko e hā ʻa e talatukufakaholo fekauʻaki mo e vai ko Petesetá?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Foʻoú).
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení. ʻE lava ke nau aleaʻi kinautolu mo ha hoa pe ʻi ha kulupu tokosiʻi:
-
Naʻe mei fēfē nai ke hoko ko e tangata mahaki ʻi ha taʻu ʻe 38?
-
Ko hai ʻokú ke ʻiloʻi kuo ʻamanaki mo tatali ke fakamoʻui ʻi heʻenau moʻuí?
Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e Sione 5:1–9, ʻo kumi e meʻa te tau lava ʻo ako kau ki he Fakamoʻuí ʻi Heʻene fetuʻutaki mo e tangatá. Te ke lava ʻo fakahoko ange ʻoku lava ke liliu ʻa e Petesetá ko e “fale ʻo e ʻaloʻofá.”
-
Ko e hā meʻa ʻe lava ke akoʻi mai ʻe he fetuʻutaki ʻa Sīsū mo e tangatá ni fekauʻaki mo e Fakamoʻuí? (Mahalo ʻe ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni ʻo hangē ko ʻení: ʻOku ʻaloʻofa ʻa Sīsū Kalaisi mo ʻomi ha ʻamanaki lelei mo ha fakamoʻui kiate kitautolu.)
ʻE lava foki ke ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlaní:
Ko e hā nai hono fuoloa ʻa ʻetau tatali ki ha fakafiemālie mei he ngaahi faingataʻa ʻoku hoko mai kiate kitautolú? Kae fēfē ʻa ʻetau kātekina ʻa e ngaahi faingataʻa fakatāutahá lolotonga ʻa ʻetau tatalí pea hangē ʻoku tuai mai ha tokoní? Ko e hā ʻoku tuai ai ʻi he taimi ʻoku hangē ʻoku faingataʻa ai ke fuesia ʻa e ngaahi faingataʻá? …
… Ko e tuí ʻoku ʻuhinga ia ke falala ki he ʻOtuá ʻi he ngaahi taimi leleí mo e koví, pea kau ai mo ha faingataʻaʻia kae ʻoua kuo fakahā mai Hono toʻukupú kiate kitautolu. (“Tatali ki he ʻEikí,” Liahona, Nōvema 2020, 115–16)
-
Ko e hā ha ngaahi founga te tau lava ai ʻo falala ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi heʻetau tatali ke maʻu ʻa e ʻaloʻofá mo e fakamoʻuí?
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau tohi fekauʻaki mo e faʻahinga fakamoʻui ʻoku nau tatali ki aí. Poupouʻi kinautolu ke nau tohi fekauʻaki mo e ʻamanaki lelei mo e fakamoʻui te nau lava ʻo maʻu ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisí. Mahalo te nau hiki ha ngaahi founga ʻe niʻihi te nau lava ai ʻo falala ki he Fakamoʻuí lolotonga ʻenau fekumi mo tatali ki Heʻene fakamoʻuí.
Te u ʻalu ki fē ke fakafiemālieʻi ai ʻeku fiekaia fakalaumālié?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea tuku ha taimi ki he kau akó ke fakalaulauloto ki ai:
ʻI he houa ʻe 24 kuohilí, ko e hā ha ngaahi meʻa pau kuó ke fai ke fafangaʻi ho sinó? Fēfē ho laumālié?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he meʻa ʻoku nau fai ke fafangaʻi fakaʻaho ai honau laumālié ʻi heʻenau ako e malanga ʻa e Fakamoʻuí ki he Mā ʻo e Moʻuí.
Fakahoko ange hili hono fafanga ʻe Sīsū ʻa e toko nima afé, naʻe mavahe ʻa e Fakamoʻuí meiate kinautolu ʻo kolosi ʻi he Tahi Kālelí. Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Sione 6:25–26, ʻo kumi e ʻuhinga naʻe haʻu ai ʻa e kakaí ke kumi ʻa Sīsuú. Kole ki he kau akó ke vakai foki ki he meʻa ʻoku tānaki atu ʻe he Liliu ʻa Siosefa Sāmita ʻo e Sione 6:26 ki heʻenau mahinó.
-
Ko e hā hoʻo fakakaukau ki he ʻuhinga ʻa e kakaí ki he fekumi ki he Fakamoʻuí?
Te ke lava ʻo ʻoange ki he tokotaha ako takitaha ʻa e laʻipepa tufa ko ʻení pea fakaafeʻi kinautolu ke nau fakaʻaongaʻi ia ke kumi ʻa e ngaahi ʻuhinga ki he fekumi ki he Fakamoʻuí.
Hili hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau teuteú, fakaafeʻi e tokotaha ako takitaha ke kumi hanau hoa pea vahevahe e founga te nau akoʻi ai fekauʻaki mo e meʻatokoni fakalaumālie te tau lava ʻo maʻu mei he Fakamoʻuí. (ʻE lava ke fakamatalaʻi mahino ʻe he kau akó ha tefitoʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻI heʻetau maʻu ʻa e Mā ʻo e Moʻuí, ʻa ia ko Sīsū Kalaisí, ʻe fafangaʻi fakalaumālie kitautolu pea maʻu ʻa e moʻui taʻengatá.)
Hili hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau vahevahe aí, te ke lava ʻo fakaʻosi ʻaki hano mamataʻi ʻo e “Meʻakai Fakaʻahó: Sīpingá” (2:51) pea fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukauloto ki he meʻa ʻoku nau fai fakaʻaho ke maʻu ai e fafanga fakaʻaho mei he Fakamoʻuí.
Ko e hā e meʻa ʻoku totonu ke u fai kapau ʻoku ʻikai ke u saiʻia ʻi ha meʻa naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí pe ko ʻEne kau tamaioʻeikí?
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Fakaʻehiʻehi mei he fakamāú. Ko e founga ʻe taha ʻe lava ke tau fakatupulaki ai ha ongoʻi kau maí ko e faʻa kātaki mo e mahino ʻi he taimi ʻoku fefaʻuhi ai ʻa e kau akó mo hono tali ha akonaki ʻo e ongoongoleleí. ʻI hono vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa ʻoku nau pehē ʻoku faingataʻá, feinga ke mahino kae ʻikai fakamaau. ʻI hoʻo fakamoʻoni ki ha moʻoni mahalo ʻe faingataʻa ki ha taha ke ne tali, fai ia ʻi ha founga ʻoku fakalotolahi pea ʻikai fakahalaiaʻi.
Hiki ʻeni ʻi he palakipoé: “Ko e lea faingataʻa ʻeni; ko hai ʻoku faʻa ʻilo iá?”
Lau mo e kau akó ʻa e Sione 6:59–60, pea fakaafeʻi kinautolu ke kumi pe ko hai naʻá ne fai ʻa e fehuʻi ko ʻení ki he Fakamoʻuí.
-
Ko e hā e meʻa naʻe pehē ʻe ha niʻihi ʻo ʻEne kau ākongá ko ha ngaahi lea ne faingataʻa ke talí? (Kapau ʻe fiemaʻu, te ke lava ʻe koe pe ko ha tokotaha ako ʻo fakamatalaʻi fakanounou ʻa e meʻa naʻe akoʻi ʻe Sīsū ʻi he malanga fekauʻaki mo e Mā ʻo e Moʻuí [vakai, Sione 6:26–56].)
Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e Sione 6:60–69, ʻo kumi e meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e tali ki he ngaahi akonaki faingataʻa mei he Fakamoʻuí.
-
Ko e hā e fakaʻuhinga naʻe ʻomi ʻe Pita ki he ʻikai ke ne mavahé? Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako mei he tali ʻa Pitá? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe ha fakamoʻoni ki he Fakamoʻuí ke tau kei faivelenga ai pē kiate Ia ʻi heʻetau fehangahangai mo e ngaahi akonaki ʻoku faingataʻa ke tau talí.)
-
Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe hoʻo fakamoʻoni ki he Fakamoʻuí ke ke kei faivelenga ʻi he taimi ʻokú ke fehangahangai ai mo ha akonaki faingataʻá?
-
Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke fekumi ki he laumālie ʻo e fakahaá ʻi he taimi ʻoku tau fehangahangai ai mo e ngaahi akonaki faingataʻá? (vakai, Sione 6:63, 65). Kuo tāpuekina fēfē koe ʻi hoʻo manatuʻi e ngaahi aʻusia fakalaumālie naʻá ne fokotuʻu hoʻo fakamoʻoni ki he Fakamoʻuí?
Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali pe ʻoange ki he tokotaha ako takitaha ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa ʻEletā Niila L. ʻEnitasení.
Ko e konga pē ʻeni ʻo ʻetau moʻui fakamatelié—ʻa e ngaahi tukupaá, faingataʻá, ngaahi fehuʻí, mo e loto veiveiuá. Ka ʻoku ʻikai ke tau tuenoa. ʻI heʻetau hoko ko e kau ākonga ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí, ʻoku tau maʻu ai ha tukuʻanga koloa fakalaumālie kāfakafa ʻo e māmá mo e moʻoní ʻoku fakaʻatā mai kiate kitautolu. … ʻOku tau fili e hala ʻo e tuí ʻi hotau ngaahi ʻaho ʻo e faingataʻá. Na’e pehē ‘e Sīsū, “ʻOua te ke manavahē, ka ke tui pē” [Ma’ake 5:36].
ʻOku tau toutou laka atu he ngaahi taʻú ʻi he ngaahi sitepu fakalaumālie mahuʻingá ni. ʻOku kamata ke tau vakai “ko ia ia ʻokú ne maʻu ʻa e māmá, pea fai atu ai pē ʻi he ʻOtuá, te ne maʻu ʻa e maama lahi ange; pea ʻe tupulaki ʻa e maama ko iá ʻo ngingila ange kae ʻoua ke aʻu ki he ʻaho haohaoá” [Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:24]. ʻOku fakaleleiʻi ai ʻetau tālafilí mo e veiveiuá pe siʻi ange ʻetau hohaʻa ki aí. ʻOku hoko ʻo faingofua mo haohaoa ʻetau tuí. ʻOku tau ʻilo ʻa e meʻa kuo tau ʻosi ʻiló. (“ʻOku Feʻunga Pē Hoʻo ʻIló,” Liahona, Nōvema 2008, 14)
ʻI ha fanga kiʻi kulupu iiki, ʻe lava ke aleaʻi ʻe he kau akó ʻa e founga kuo tokoni pe ʻe lava ke tokoni ai ʻa e “tukuʻanga koloa fakalaumālie kāfakafa ʻo e māmá” pe “ngaahi sitepu fakalaumālie mahuʻinga” ke nau kei mālohi ʻi heʻenau fehangahangai mo e “[ngaahi] lea faingataʻá” (veesi 60).
Ke fakaʻosí, te ke lava pe ko ha tokotaha ako ʻo fakamoʻoni ki he meʻa kuó ne pukepuke koe pe ko kinautolu ke faivelenga ʻi he fehangahangai mo e “[ngaahi] lea faingataʻá.”