“Fāmilí,” Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí (2023)
Vakai Fakalūkufuá
Fāmilí
ʻI heʻetau hoko ko e ngaahi foha mo e ngaahi ʻofefine fakalaumālie ʻo ha ongomātuʻa fakalangí, ʻoku tau hoko kotoa pē ko e kau mēmipa ʻo e fāmili ʻo e ʻOtuá. ʻOku ʻomi ʻe hotau fāmili fakalangí ʻa e sīpinga ki hotau ngaahi fāmili ʻi he māmaní.
Kuo fokotuʻutuʻu ʻe he ʻEikí ʻa e fāmilí ke hoko ko e tefitoʻi ʻiuniti ʻo e Siasí mo e sosaietí. Hangē ko ia ʻoku fakaʻaongaʻi ʻi he folofolá, ʻoku kau ki he fāmilí ha husepāniti mo ha uaifi, fānau, pea ʻi he taimi ʻe niʻihi ʻoku kau ai mo e kāinga kehe ʻoku nau nofo ʻi he fale tatau pe ʻi he malumalu ʻo ha ʻulu pē ʻe taha ʻo e fāmilí. ʻE lava foki mo ha taha ʻoku nofo toko taha, ko ha mātuʻa taautaha mo e fānau, pe husepāniti mo ha uaifi taʻe ʻi ai ha fānau ʻo hoko ko ha fāmili.
Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Poiti K. Peeka ʻo pehē, “Ko e taumuʻa taupotu taha ʻo e akonaki kotoa pē, ʻekitivitī kotoa pē ʻi he Siasí ke fiefia ʻa e ongomātuʻá mo ʻena fānaú ʻi ʻapi, silaʻi ʻi ha mali taʻengata, pea fakafehokotaki kinautolu ki honau ngaahi toʻu tangatá.” ʻOku hokohoko atu e ngaahi vā fetuʻutaki fakafāmilí hili ʻa e maté ʻi hono silaʻi kitautolu ʻaki ʻa e lakanga fakataulaʻeiki ʻo e ʻOtuá ʻi ha temipale māʻoniʻoni mo ʻetau kei moʻui faivelengá.
Ko e ʻuluaki tangatá mo e fefiné—ʻa ʻĀtama mo ʻIvi—ko ha fāmili kinaua. ʻI hono kapusi kinaua mei he Ngoue ko ʻĪtení, naʻe kai ʻe ʻĀtama ʻa e maá ʻi he kakava ʻo hono matá, pea naʻe ngāue fakataha mo ia ʻa hono uaifi ko ʻIví. ʻOku fakahaaʻi ʻe he ngaahi meʻa kotoa pē naʻe hoko pea lekooti ʻi he moʻui ʻa ʻĀtama mo ʻIví ʻena ngāue fakatahá. ʻOku pehē pē ʻa e hoko ʻa e ngaahi tamai mo e faʻē ʻo e kuonga ní ko ha ongo hoa ngāue tatau ʻi he fāmilí. “ʻOku fekauʻaki ʻa e fuofua fekau naʻe tuku ʻe he ʻOtuá kia ʻĀtama mo ʻIví pea mo e meʻa te na malava ʻi hona tuʻunga fakaemātuʻa ko e husepāniti mo e uaifí.” ʻOku kei tuʻu maʻu pē e fekau ko iá he ʻahó ni.
ʻOku fokotuʻutuʻu kitautolu ʻe he ʻOtuá ki ha ngaahi fāmili ke tau lava ʻo aʻusia e fiefiá mo ako e faʻa kātakí mo e ngāue taʻe siokitá. ʻOku tokoni mai e ngaahi ʻulungaanga ko ʻení ke tau hoko ʻo hangē ange ko e ʻOtuá pea teuteuʻi ai kitautolu ke moʻui fiefia ko e ngaahi fāmili ʻi ʻitāniti.
Kapau te tau langa hotau ngaahi fāmilí ʻi he ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻo kau ai e tuí, lotú, fakatomalá, faʻa fakamolemolé, fakaʻapaʻapá, ʻofá, manavaʻofá, ngāué, mo e fakafiefia ʻoku fakatupulakí, ʻe lava ke hoko ʻa ʻapi ko ha feituʻu ʻo e hūfangaʻanga, melino, mo e fiefia lahi.
Kuo poupouʻi ʻe Palesiteni Tieta F. ʻUkitofa ʻa e ngaahi fāmilí ʻo pehē: “Ko e hā pē ha palopalema ʻoku fehangahangai mo ho fāmilí, ko e hā pē ha meʻa kuo pau ke ke fai ke fakaleleiʻi kinautolu, ko e kamataʻanga mo e ngataʻanga ʻo e foungá ko e manavaʻofá, ʻa e ʻofa haohaoa ʻa Kalaisí. Ka ʻikai maʻu e ʻofa ko ʻení, naʻa mo e ngaahi fāmili ʻoku ngali haohaoá, ʻoku nau faingataʻaʻia. [Ka maʻu] ia, naʻa mo e ngaahi fāmili ʻoku lahi honau faingataʻaʻiá ʻoku nau ikuna.”