“Tohi Tapú,” Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí (2023)
Vakai Fakalūkufuá
Tohi Tapú
Ko e Tohi Tapú ko e folofola ia ʻa e ʻOtuá. Ko ha fakamoʻoni ia ki he ʻOtuá mo Sīsū Kalaisi. ʻOku poupouʻi e kāingalotu ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ke nau ako ia mo muimui ki hono ngaahi akonakí. ʻOku fakaʻaongaʻi ʻe he Siasí ha ngaahi liliu lahi ʻo e Tohi Tapú ʻi ha ngaahi lea fakafonua kehekehe. ʻI he lea faka-Pilitāniá, ʻoku ngāue ʻaki ʻa e Tatau ʻa Kingi Sēmisí ko e Tohi Tapu totonu ia ʻa e Siasí.
ʻOku ʻikai ko e Tohi Tapú ʻa e fakahā fakaʻosi ʻa e ʻOtuá ki he tangatá, peaʻoku ʻikai foki ke kakato ʻa e ngaahi tohi toputapu ko ʻení. ʻOku lave ʻa e Tohi Tapú ki ha ngaahi tohi folofola pau ʻo kau ai ʻa e ngaahi tohi ʻa Nātani ko e palōfita pea mo Sehu mo ʻĪnoké, kikite ʻa ʻAhisá, ko e ngaahi mata meʻa-hā-mai ʻa ʻIto ko e tangata kikité, naʻa mo e ngaahi ʻipiseli ʻa Paula naʻe molé. ʻOku hanga ʻe he ngaahi tohi folofola kehe ʻa e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní—ʻa e Tohi ʻa Molomoná, ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, pea mo e Mataʻitofe Mahuʻingá—ʻo fakamahinoʻi ʻa e ongoongoleleí ʻo hangē ko ia ʻoku akoʻi ʻi he Tohi Tapú pea ʻokú ne fakapapauʻi ʻa hono moʻoni ʻo e fakamoʻoni faka-Tohi Tapu kia Sīsū Kalaisí.
ʻOku fakaʻapaʻapaʻi ʻe he Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻa e Tohi Tapú. ʻOku nau ako mo tui ko e folofola ia ʻa e ʻOtuá. Ka neongo ia, ʻoku ʻikai ke nau tui ʻoku taʻe ʻi ai ha hala ʻi he Tohi Tapú, ʻo hangē ko ia ʻoku lolotonga maʻu he taimi ní.
Naʻe pehē ʻe Siosefa Sāmita, “ʻOku ou tui ki he Tohi Tapú mo hono fakaleá ʻi heʻene haʻu hangatonu mei he peni ʻa kinautolu naʻa nau hiki tonu iá.”
ʻOku fakaʻapaʻapaʻi mo ʻofeina lahi ʻe he Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻa e Tohi Tapú. ʻOku nau ako ia mo feinga ke moʻui ʻaki ʻa hono ngaahi akonaki. ʻOku nau mataʻikoloa ʻaki ʻa ʻene fakamoʻoni ki he moʻui mo e ngāue ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. Naʻe ako ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ʻa e Tohi Tapú ʻi he kotoa ʻo ʻene moʻuí, pea naʻá ne akoʻi ʻa hono ngaahi tefitoʻi moʻoní. Naʻá ne fakamoʻoni, ko e tokotaha ko ia te ne lava ʻo “fakamoʻoniʻi ʻa e mālohi ʻo e ʻEiki Mafimafí, kuo ʻosi tohitongi ʻi he langí, te ne toe lava ke mamata ki he tohinima ʻa e ʻOtuá ʻi he ngaahi tohi toputapú: pea ko ia ʻe lahi taha ʻene laú ʻe saiʻia taha ai, pea ko ia ʻe maheni mo iá, te ne ʻilo ʻa e toʻukupu [ʻo e ʻEikí] ʻi ha potu pē ʻe mamata ia ki ai.”
ʻI hono fakatahatahaʻi, fokotuʻutuʻu, liliu, mo hiki ʻa e Tohi Tapú, naʻe hū ki he fakamatalá ha ngaahi fehalaaki lahi. ʻOku mahino mai ʻi he ʻasi ʻa e ngaahi fehalaaki peheé ʻi he taimi ʻoku fakakaukau ai ha taha ki he ngaahi liliu lahi mo faʻa fepakipaki ʻoku hā ʻi he Tohi Tapú he kuonga ní. ʻOku faʻa puputuʻu ha kau ako tokanga ʻo e Tohi Tapú koeʻuhi ko e mahino e ngaahi fetōkehekeheʻakí mo e ngaahi meʻa kuo ʻikai fakakaú. Kuo fifili foki ha kakai tokolahi kau ki ha ngaahi fakamoʻoni mei ha kau palōfita ʻi he tohi tapú ki ha ngaahi tohi pe potufolofola ʻoku ʻikai ke hā ia ʻi he Tohi Tapú.
Makehe mei he Tohi Tapú, ʻoku fakaʻapaʻapaʻi mo ako ʻe he Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻa e Tohi ʻa Molomoná, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, Mataʻitofe Mahuʻingá, pea mo e ngaahi lea ʻa e kau palōfita mo e kau ʻaposetolo ʻi onopōní. ʻOku ngāue fakataha ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni kotoa ko ʻeni ʻo e moʻoni taʻengatá ke fokotuʻu, fakamahino, mo fakamoʻoniʻi ʻa e palani ʻa ʻetau Tamai Hēvaní pea ke ʻomi ʻa e kakaí kia Sīsū Kalaisi.
ʻOku tui ʻa e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻoku ʻi ai ha ngaahi folofola lahi, ʻa ia ko hono ʻuhingá ʻoku ʻi ai ha ngaahi tohi folofola makehe mei he Tohi Tapú (hangē ko e Tohi ʻa Molomoná) pea ʻoku kei hokohoko atu ʻe he ʻOtuá ke fakahā mai ʻa ʻEne folofolá ʻo fakafou ʻi he kau palōfita moʻuí. ʻOku faʻa fai ʻa e fekīhiaki ʻo pehē ʻoku ʻuhinga ʻa e hoko ko ha tokotaha Kalisitiané ke tali ʻa e tefitoʻi moʻoni ʻo e sola scriptura, pe ʻoku ʻosi feʻunga pē ʻa e Tohi Tapú. Ka ke tala ʻo pehē ko e Tohi Tapú ʻa e folofola fakaʻosi ʻa e ʻOtuá—pe ko hono ʻai mahinó, ko e folofola fakaʻosi ʻa e ʻOtuá kuo tohí—ko hano tala ia ʻoku lahi ange ʻa e meʻa ʻoku ʻi he Tohi Tapú ʻi he meʻa ʻoku lolotonga ʻi aí. ʻOku ʻikai ha feituʻu ʻi he Tohi Tapú ʻe talaki ai ʻe fakatahatahaʻi ʻa e ngaahi fakahā kotoa pē mei he ʻOtuá ki ha tohi pē ʻe taha ke silaʻi taʻengata ai pea he ʻikai ke toe maʻu ha fakahā fakafolofola lahi ange.