Laipelí
ʻAmanaki Leleí


“ʻAmanaki Leleí,” Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí (2023)

finemuí

Fakahinohino ki hono Ako ʻo e Ongoongoleleí

ʻAmanaki Leleí

Falala ʻe fakahoko ʻa e ngaahi talaʻofa taʻengatá ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi

ʻOku faʻa ʻomi ʻe he moʻuí ha ngaahi tūkunga taʻeʻamanekina mo faingataʻa te ne lava ʻo tataki kitautolu ke tau ongoʻi loto-siʻi, lōmekina, mo loto-foʻi. Lolotonga e ngaahi taimi peheé, ʻoku ʻikai tuku ʻe he Tamai Hēvaní ke tau tuʻu laveangofua mo tuenoa. ʻOkú ne ʻomi ha ngaahi maʻuʻanga tokoni lahi fakalaumālie—kau ai ʻa e meʻafoaki ʻo e ʻamanaki leleí—ʻa ia ʻoku tokoni ke tau maʻu ʻa e mālohí, loto-toʻa, mo e fakatuʻamelie ki ha kahaʻu fakafiefia (vakai, Molonai 9:25).

Kiate kinautolu ʻoku nau moʻui ʻaki e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí, ʻoku ʻomi ʻe he ʻamanaki leleí ʻa e fakapapau ʻoku ʻafioʻi kitautolu ʻe he ʻOtuá pea te Ne fakahoko ʻEne ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa maí ʻo fakatatau ki Hono finangaló mo ʻEne taimí. ʻOku tokoni e meʻafoaki ʻa e ʻOtuá ki he ʻamanaki leleí ke tau vakai ki he ngaahi aʻusia ʻo e moʻui fakamatelié mei ha fakakaukau ʻoku taʻengatá, tautefito ki he ngaahi momeniti ʻoku ʻahiʻahiʻi ai ʻetau tuí (vakai, Selemaia 17:7). Ko Sīsū Kalaisí ko ha ʻOtua ʻo e ʻamanaki leleí, pea ʻoku makatuʻunga ʻiate Ia ʻetau lava ʻo maʻu ha ʻamanaki lelei ʻoku lahí (vakai, Loma 15:13). ʻOku maʻu ʻa e ʻamanaki leleí mei he tui ki he ʻofa ʻa hotau Fakamoʻuí pea mo Hono mālohi ke fakahaofi mo fakamoʻui ʻa kinautolu ʻoku omi kiate Iá.

Ko e Hā ʻa e ʻAmanaki Lelei?

Ko e ʻamanaki leleí ko ha meʻafoaki fakalangi ia ʻoku maʻu ʻi he taimi ʻoku ngāue ʻaki ai ʻe ha tokotaha ʻa ʻene tui kia Sīsū Kalaisí (vakai, Molonai 7:40–41). ʻOkú ne ʻomi ha ongoʻi falala, ʻe fakahoko ʻa e ngaahi talaʻofa taʻengatá ʻo fakafou ʻiate Ia. Ko Ia ʻa e maʻuʻanga ʻamanaki lelei mo e mālohi maʻá e fānau kotoa ʻa e ʻOtuá (vakai, Sioeli 3:16). ʻOku ʻomi ʻe he ʻamanaki leleí ha loto-falala ke tau laka atu ki muʻa lolotonga e ngaahi faingataʻa ʻo e moʻui fakamatelié. Ko e fakatuʻamelie fiefia atu ia ki he Toetuʻú pea mo e ngaahi tāpuaki ʻo e fakamoʻuí mo e hakeakiʻí kuo talaʻofa maí. ʻOku tataki ʻe he ʻamanaki leleí ha taha ke tokanga taha ki he ngaahi fiemaʻu ʻa e niʻihi kehé pea tokoniʻi kinautolu ʻi he manavaʻofa.

Vakai fakalūkufua ki he tefitó: ʻAmanaki Leleí

Ngaahi fakahinohino fekauʻaki mo hono ako ʻo e ongoongoleleí: Tui kia Sīsū Kalaisí, Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí, Manavaʻofá, Ngaahi Meʻafoaki ʻo e Laumālié, Toetuʻú

Vahe 1

ʻOku ʻOmi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ʻAmanaki Leleí ʻi Hoʻo Fekumi ke Muimui Kiate Iá

fāmili ʻoku nau tuku ha ngaahi matalaʻiʻakau ʻi he faʻitoká

Ko e konga lahi ʻo e ngaahi faingataʻa ʻoku tau fehangahangai mo ia ʻi he moʻui ko ʻení ko ha nunuʻa ia ʻo e Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 29:40). Ko e mahamahakí, faingataʻaʻiá, angahalá, mo e maté ko ha konga ia ʻo e aʻusia fakamatelié. Kapau naʻe ʻikai ha Fakalelei mo ha Toetuʻu ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi, he ʻikai ʻaupito ke tau maʻu ha fakamoʻui, fakamolemole, fiefia, pe moʻui taʻengata (vakai, 2 Nīfai 9:7–9). Te tau mamahi mo siva e ʻamanakí ʻo taʻengata (vakai, Mōsaia 16:3–4).

Ka naʻe hāʻele mai ʻa Sīsū Kalaisi ki he māmaní ke mamahi maʻá e ngaahi faingataʻa kotoa pē ʻi heʻetau moʻuí (vakai, ʻAlamā 7:11). Naʻá Ne ikunaʻi ʻa e tautea ʻo e angahalá maʻanautolu kotoa pē ʻoku tui kiate Ia pea fakatomala mei heʻenau ngaahi angahalá (vakai, Mōsese 5:9). Naʻá Ne maumauʻi ʻa e ngaahi haʻi ʻo e maté peá ne toetuʻu, ʻo fakaava ai ʻa e hala ke tau toe moʻui aí (vakai, 2 Nīfai 2:6–8). ʻOkú Ne palōmesi mai ʻa e ʻamanaki lelei ʻo e moʻui taʻengatá maʻanautolu kotoa pē ʻe muimui kiate Iá (vakai, ʻEta 12:32).

Ngaahi meʻa ke fakakaukau ki ai

  • ʻOku ʻomi ʻe he tui ki he ʻOtuá ʻa e ʻamanaki lelei mo loto-falala ki he moʻoni ʻo e Toetuʻú mo e moʻui taʻengatá. Lau ʻa e ʻEta 12:4. ʻE lava fēfē nai ke hoko ʻa e ʻamanaki lelei ʻoku maʻu ʻo fakafou ʻi he tui kia Sīsū Kalaisí ko ha makatuʻunga pau ki ho laumālié ʻi hoʻo moʻui fakaʻahó?

  • ʻI he Tohi ʻa Molomoná, naʻe aʻusia ʻe he kakai ʻAnitai-Nīfai-Līhaí ha liliu lahi ʻi he taimi ne nau fanongo ai ki he pōpoaki ʻo e ongoongoleleí pea nau uluí. Lau ʻa e ʻAlamā 27:28. Naʻe tākiekina fēfē nai ʻe he meʻafoaki ʻo e ʻamanaki leleí mo ʻenau mahino kia Sīsū Kalaisí ʻa ʻenau fakakaukau ki he moʻui ko ʻení mo e moʻui ka hoko maí? ʻE fakaʻaongaʻi fēfē ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi hoʻo moʻuí?

ʻEkitivitī ki he ako mo e niʻihi kehé

  • ʻOku ʻomi ʻe he mate ʻa ha mēmipa ʻo e fāmilí pe ko ha kaungāmeʻa, ha mamahi. Koeʻuhí kuo fuesia ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi mamahi mo e ngaahi faingataʻaʻia ʻa e faʻahinga kotoa ʻo e tangatá, te tau lava ʻo lotu ki he Tamai Hēvaní ʻi Hono huafá mo fekumi ki Heʻene tokoni fakafiemālié. ʻOku talaʻofa ʻa e tāpuaki ʻo e ʻamanaki leleí kiate kinautolu te nau tui ki he palani ʻa e ʻOtuá ki heʻetau toetuʻú mo e moʻui taʻengatá. Ke mahino lelei ange ʻa e mahuʻinga ke ʻamanaki lelei lolotonga ha taimi ʻo ha mole, fakaafeʻi e kau mēmipa ʻo e kulupú ke nau fili pea lau ha taha ʻo e ngaahi potufolofolá ni: 1 Pita 1:3–5; Sēkope 4:11; ʻAlamā 13:27–29; ʻEta 12:32. Te ke lava foki ʻo mamataʻi ʻa e “Finding Hope through the Resurrection of Christ” (4:41). ʻOku ʻomi fēfē nai ʻe he meʻafoaki ʻo e ʻamanaki leleí ha fakafiemālie kiate kinautolu kuo mole honau ngaahi kaungāmeʻá mo e ngaahi ʻofaʻangá? Te ke fakamatalaʻi fēfē nai ʻa e ʻamanaki lelei kuo ʻai ʻe Sīsū Kalaisi ke ke malava mo hoʻo ngaahi ʻofaʻangá ʻo toetuʻu pea moʻui ʻo taʻengatá?

Ako Lahi Ange

Vahe 2

ʻE ʻOmi ʻe Hoʻo Tui kia Sīsū Kalaisí ha ʻAmanaki Lelei Kiate Koe

talavou ʻoku talanoa ki heʻene tamaí

ʻOku fakamatala ʻa e folofolá kau ki he ʻamanaki leleí fakataha mo ha ngaahi ʻulungaanga ʻo e tuí mo e manavaʻofá (vakai, Molonai 7:40–44). ʻOku fehokotaki fakahangatonu ʻetau ngaahi ngāue ke fakalahi ʻetau tui kia Sīsū Kalaisí mo e ngāue ʻi he manavaʻofa ki he niʻihi kehé, ki heʻetau malava ko ia ʻo maʻu ha ʻamanaki leleí (vakai, Molonai 10:20–21). Naʻe fakamatalaʻi ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻi heʻene lea kau ki he mahuʻinga ʻo e tui, ʻamanaki lelei, mo e manavaʻofá: “ʻOku lalanga fakataha ʻa e ngaahi ʻulungaanga ko ʻení ʻe tolu ʻo hangē ha ʻū tuʻoni afo ʻi ha maeá, pea he ʻikai faʻa fakamavahevaheʻi maʻu pē kinautolu. ʻOku nau hoko ko hotau fehokotakiʻanga ki he puleʻanga fakasilesitialé.”

Ko e ʻamanaki leleí ko e taha ia ʻo e ngaahi tāpuaki te tau lava ʻo maʻu ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní ʻi he taimi ʻoku tau fakatomala ai mo papitaisó (vakai, Molonai 8:25–26). Kuo palōmesi mai kiate kitautolu ko e taimi ʻoku tau maʻu ai ha “tui taʻe-fakaʻaloʻalongaua” kia Sīsū Kalaisí, ʻe tokoniʻi kitautolu ʻe he Tamai Hēvaní ke tau maʻu ha “ʻamanaki ʻoku mālohi haohaoa” (2 Nīfai 31:19–20). Te tau lava foki ʻo maʻu ha ʻamanaki lahi ange ʻi he taimi ʻoku tau fekumi ai ʻi he ngaahi folofolá (vakai, Loma 15:4; Sēkope 4:6).

Ngaahi meʻa ke fakakaukau ki ai

  • ʻI he lea ʻa Sisitā Petulisa Hōlani ki he kakai lalahi kei talavoú, naʻá ne akonaki ai ʻo pehē, “Ko e tuí ko e ʻiloʻi fakapapau ia ʻoku ʻi ai ha ʻOtuá, ko e ʻamanaki leleí ʻa e ʻilo pau te Ne tokoniʻi kitautolú, pea ko e ʻofa faka-Kalaisí ʻa ʻEne ʻofá mo e malava ke ngāue [ʻiate kitautolu] ke tāpuekina e niʻihi kehé.” ʻOku tokoniʻi fēfē nai kitautolu ʻe he ako kau ki he tuí mo e manavaʻofá ke mahino lelei ange ai kiate kitautolu ʻa e ʻamanaki leleí?

ʻEkitivitī ki he ako mo e niʻihi kehé

  • Lau fakataha mo e kau mēmipa ʻo e kulupú ʻa e fakamatala ko ʻeni meia Palesiteni Tieta F. ʻUkitofá:

    “ʻOku fakaʻaongaʻi ʻe he filí ʻa e loto-foʻí ke haʻi ʻa e lotó mo e ʻatamaí ʻi he fakapoʻuli ʻoku fakaʻauhá. ʻOku toʻo ʻe he siva ʻa e ʻamanakí meiate kitautolu ʻa e meʻa kotoa pē ʻoku longomoʻui mo fakafiefiá pea ʻokú ne liʻaki ʻa e toenga ʻo e tuʻunga naʻe totonu ke ʻi ai ʻa e moʻuí. …

    “ʻI he tafaʻaki ʻe tahá, ʻoku hangē ʻa e ʻamanaki leleí ko e hulu mai ʻa e huelo ʻo e laʻaá ʻi heʻene hopo hake ʻo mahulu hake ʻi hotau ngaahi tūkunga lolotongá. ʻOkú ne huhuʻi ʻa e fakapoʻulí ʻaki ha maama fakaofo. ʻOkú ne fakaloto-lahiʻi mo ueʻi kitautolu ke tau falala ki he ʻofa ʻa ha Tamai Hēvani taʻengata, ʻa ia kuó Ne teuteu ha hala maʻanautolu ʻoku fekumi ki he moʻoni taʻengatá ʻi ha māmani ʻoku feliliuaki, puputuʻu, mo manavahē.”

    Ko e hā ha ngaahi founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kitautolu ʻe heʻetau maʻu ʻa e ʻulungaanga ʻo e ʻamanaki leleí ke tau vakai ʻo fakalaka atu ʻi he fakapoʻuli ʻo e māmani ko ʻení?

Ako Lahi Ange

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehe fekauʻaki mo e ʻAmanaki Leleí