Laipelí
Vahehongofulú


“Vahehongofulú,” Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí (2023)

fefine ʻokú ne ʻave ʻa e vahehongofulú ki heʻene pīsopé

Fakahinohino ki hono Ako ʻo e Ongoongoleleí

Vahehongofulú

Ko hono foaki ha vahe hongofulu ʻe taha ʻo ʻetau paʻanga hū maí ke tokoni ki hono langa e puleʻanga ʻo e ʻEikí ʻi he māmaní

Naʻe ʻikai ke lahi ia. Fakatatau ki he koloa naʻe lī ʻe he niʻihi kehé ki he tukuʻanga koloá, ko e kihiʻi paʻanga ʻe ua ʻa e uitoú ko ha kiʻi tokoni siʻisiʻi pē ia. Ka naʻe mahuʻinga lahi ʻa ʻene feilaulaú. Naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí, “Ko e fefine [masivá ni] kuó ne lī ki ai ʻa e meʻa lahi hake ʻiate kinautolu fulipē, kuo nau lī ki he tukuʻanga koloá” (Maʻake 12:43). Ko e hā e ʻuhinga naʻe fuʻu mahuʻinga ai e feilaulau ʻa e uitoú? Koeʻuhí “ʻi heʻene masivá, kuó ne lī ki ai ʻa ia kotoa pē ne ne maʻú, ʻio, ʻa ʻene moʻuí kotoa pē” (Maʻake 12:44).

ʻI he ʻaho ní, ʻoku ʻikai ke tau foaki e meʻa kotoa ʻoku tau maʻú ʻi heʻetau totongi vahehongofulú ke tokoni ke langa hake ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá. Ko e peseti pē ʻe 10 ʻo ʻetau paʻanga hū maí ʻokú Ne kole maí. Ka te tau lava ʻo ako ha meʻa lahi mei he feilaulau ʻa e uitoú. Tatau ai pē pe ko e hā e lahi ʻo ʻetau pēseti ʻe 10, te tau lava ʻo ʻai ʻa e vahehongofulú ko ha ngāue ʻo e tuí pea fakatapui ʻa e meʻa ʻoku tau maʻú maʻá e ʻEikí ʻo aʻu ki he taimi ʻoku ʻikai ko ha feilaulau faingofua ia ke fai.

Ko e Hā ʻa e Vahehongofulu?

Ko e vahehongofulú ko hono fakatapui ia ʻo e vahe hongofulu ʻe taha ʻo ʻetau paʻanga hū maí ki he ʻEikí ʻo fakafou ʻi he Siasí. Ko hono ʻave ʻa e foaki ko ʻení ki he ʻOtuá ko ha founga ia ʻe taha te tau lava ai ʻo “fakamuʻomuʻa ʻa e ʻEikí ʻi heʻetau moʻuí, ʻo laka ange ia ʻi he meʻa ʻoku tau saiʻia mo manako aí.” ʻOku tokoni e vahehongofulú ke langa hake e puleʻanga ʻo e ʻOtuá ʻi he māmaní. ʻOku fakaʻaongaʻi ia ki ha ngaahi taumuʻa lahi, kau ai hono langa mo monomono ʻa e ngaahi temipalé mo e ʻapisiasí, poupouʻi e ngāue fakafaifekaú, mo fakapaʻanga e ngaahi ʻapiako ʻoku fakalele ʻe he Siasí. ʻOku fekauʻi ʻe he ʻEikí ʻa e Kāingalotu ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ke nau moʻui ʻaki e fono ʻo e vahehongofulú, ʻo tatau ai pē pe ko e hā honau ngaahi tūkunga fakaʻekonōmika lolotongá. Kapau te tau fakahaaʻi ʻetau tui ki he ʻOtuá ʻi he foungá ni, ʻokú Ne talaʻofa mai ke tāpuekina lahi kitautolu (vakai, Malakai 3:10).

Vakai fakalūkufua ki he tefitó: Vahehongofulú

Ngaahi fakahinohino fekauʻaki mo hono ako ʻo e ongoongoleleí: Ngaahi Fekaú, ʻAukaí, Tui kia Sīsū Kalaisí, Talangofua

Konga 1

Ko e Vahehongofulú ko ha Fekau Ia ʻi he Kuonga Muʻá Kuo Fakafoki Mai ʻi Hotau Kuongá

kiʻi tamasiʻi ʻoku totongi vahehongofulu

Naʻe moʻui ʻaki e fono ʻo e vahehongofulú ʻi he kuonga muʻá ʻe he kakai ʻo e ʻOtuá pea naʻe fakafoki mai ia ʻo fakafou ʻi he Palōfita ko Siosefa Sāmitá (vakai, Sēnesi 14:18–20; 3 Nīfai 24:8–12; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 119:3–4). ʻOku fiemaʻu ʻe he fono ko ʻení ke foaki ʻe he Kāingalotú ʻa e vahe hongofulu ʻe taha ʻo ʻenau tupu fakataʻú ki he ʻEikí ke langa hake e puleʻanga ʻo e ʻOtuá ʻi he māmaní pea tokoni ke tokonaki ʻa e ngaahi fiemaʻu ʻa ʻEne fānaú.

Neongo ko e vahehongofulú ko ha fono fakatuʻasino ia, ka ko ha fono fakalaumālie foki ia. Ko hono fakatapui ha konga ʻo ʻetau paʻanga hū maí ki he ʻEikí, ko e founga ia ʻe taha te tau lava ai ʻo fakamuʻomuʻa Ia ʻi heʻetau moʻuí. ʻOku tokoni hono fakamuʻomuʻa ʻEne ngāué ʻi heʻetau ngaahi holi fakatāutahá ke tau hoko ʻo māʻoniʻoni ange mo ʻunu ke ofi ange kiate Ia.

Ngaahi meʻa ke fakakaukau ki ai

  • Fakakaukau ke lau ʻa e Sēnesi 14:18–20; 28:20–22 pea fakalaulauloto ki he ʻuhinga kuo kole ai ki he kakai ʻa e ʻOtuá ke nau moʻui ʻaki e fono ʻo e vahehongofulú talu mei he kuonga muʻá. Lau leva ʻa e talanoa fakataautaha mei he pōpoaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ko e “Fakakaukau Fakasilesitiale!” ʻo fekauʻaki mo ha taimi naʻá ne fili ai ke fakamuʻomuʻa ʻa e ʻEikí ʻaki hono totongi ha vahehongofulu kakato neongo naʻe ʻikai lahi ʻene paʻanga naʻe maʻú. Naʻá ne akonaki, “Ko e totongi vahehongofulú ʻoku fiemaʻu ʻa e tuí, pea ʻokú ne tanumaki foki ʻa e tui ki he ʻOtuá mo Hono ʻAlo ʻOfaʻangá.” ʻOku founga fēfē hono fiemaʻu ke ke maʻu ʻa e tui ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ʻi hono moʻui ʻaki e fono ʻo e vahehongofulú? ‘Oku fakatupulaki fēfē ai hoʻo tui kiate Kinauá?

Ngaahi ʻekitivitī ki he ako fakatahá

  • Lau ʻa e Levitiko 27:30–32 mo e 2 Fakamatala Meʻa Hokohoko 31:5–6 ke ako fekauʻaki mo e founga hono tauhi e fono ʻo e vahehongofulú ʻi he kuonga muʻá. ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku māʻoniʻoni ai ʻa e vahehongofulú ki he ʻEikí? Lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:10–12 ke ʻiloʻi e founga naʻe tokoni ai e vahehongofulú ki he fuofua Kāingalotú ke nau fakahoko e ngāue ʻa e ʻEikí. Naʻe tāpuekina fēfē kinautolu ʻi heʻenau tauhi ʻa e fono ko ʻení? Talanoa fekauʻaki mo e founga ʻe lava ke tokoni ai ʻa e totongi vahehongofulú ke fakamālohia ʻetau holi ke langa hake ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá.

  • Aleaʻi ʻa e founga ʻoku fakatou hoko ai ʻa e vahehongofulú ko ha fono fakatuʻasino mo ha fono fakalaumālié. Lau fakataha leva ʻa e Maʻake 12:41–44 pea talanoa fekauʻaki mo e founga ʻoku hoko ai e totongi vahehongofulú ko ha ngāue ʻo e tuí. Te mou lava foki ʻo mamata fakataha ʻi he vitiō “The Widow’s Mite” (1:57) pe “Jesus Teaches about the Widow’s Mites” (1:14). ʻOku ʻuhinga ki he hā ke foaki fakalaumālie hoʻomou meʻa kotoa pē ʻi hoʻomou foaki ʻa e vahehongofulu ki he ʻEikí? ʻE fakamālohia fēfē nai hoʻo tuí mo liliu fakalaumālie koe ʻi hoʻo foaki hoʻo meʻa kotoa pē kiate Iá?

Ako lahi ange

Konga 2

ʻOku Talaʻofa ʻe he ʻEikí ha Ngaahi Tāpuaki Kiate Kinautolu ʻOku Talangofua ki he Fono ʻo e Vahehongofulú

fefine ʻoku malimali

ʻOku tau maʻu ha ngaahi tāpuaki lahi mei he ʻEikí ʻi he taimi ʻoku tau moʻui ʻaki ai e fono ʻo e vahehongofulú. Naʻe pehē ʻe ʻEletā Niila L. ʻEnitaseni: “ʻOku lahi ʻa e ngaahi founga ʻoku fakaava ai ʻa e ngaahi matapā ʻo e langí. ʻOku fakatuʻasino ha niʻihi, ka ko e lahi tahá ʻoku fakalaumālie. ʻOku faingofua ha niʻihi pea ʻikai ke faʻa fakatokangaʻi. Falala ki he taimi ʻa e ʻEikí; pea ʻe hoko maʻu pē ʻa e ngaahi tāpuakí.” ʻI heʻetau tokanga mo fakatokangaʻi e ngaahi tāpuaki mahino mo taʻeʻamanekina mei he totongi vahehongofulú, te tau lava ʻo ongoʻi e houngaʻia mo e ʻofa ʻi hotau lotó pea ʻunu ke ofi ange kia Sīsū Kalaisi.

Ngaahi meʻa ke fakakaukau ki ai

  • ʻI he Malakai 3:8–12, ʻoku talaʻofa mai ai ha ngaahi tāpuaki lahi kiate kitautolu ʻi he talangofua ki he fono ʻo e vahehongofulú. ʻE founga fēfē hoʻo ʻilo lahi ange ki he ngaahi tāpuakí ni ʻi hoʻo moʻuí he ʻahó ni? Toe vakaiʻi e pōpoaki ʻa ʻEletā Tēvita A. Petinā “Ko e Ngaahi Matapā ʻo e Langí,” pea fakakaukau leva ki ha niʻihi ʻo e ngaahi founga faingofua kuo tāpuekina pe ʻe lava ʻo tāpuekina ai koe ʻi he totongi vahehongofulú. Mahalo te ke lava ʻo hiki ha lisi ʻo e ngaahi tāpuaki kuo foaki atu ʻe he ʻEikí pea fakalaulauloto pe ko e fē ʻa e ngaahi tāpuaki ʻe lava ke hoko ko ha ola ʻo e talangofua ki he fono ʻo e vahehongofulú. ʻOku fakaloloto fēfē hoʻo holi ke totongi vahehongofulu kakató pea haʻu kia Kalaisí ʻi he ʻilo ko ia ʻoku tāpuekina koe ʻi hono moʻui ʻaki e fono ʻo e vahehongofulú?

  • ʻI he taimi ʻoku tau fakaʻaongaʻi ai ʻa e tuí pea totongi vahehongofulú, te tau lava ʻo ʻamanaki ki ha ngaahi tāpuaki mei he ʻEikí. ʻI he lea ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlani ko e “Like a Watered Garden,” naʻá ne fakamatala ai ki he founga ne hokohoko atu ai e totongi vahehongofulu ʻa Mele Filitingi Sāmitá hili hono tāmateʻi hono husepāniti ko Hailame Sāmitá. Fakakaukau ke lau ʻa e talanoa ko ʻení ʻi he pōpoaki ʻa Palesiteni Hōlaní. Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he sīpinga ʻa Melé? Ko e hā ha ngaahi tāpuaki te ke lava ʻo maʻu ʻi hoʻo kamata pe hokohoko atu ke moʻui ʻaki e fono ʻo e vahehongofulú?

ʻEkitivitī ki he ako mo e niʻihi kehé

  • Kuo talaʻofa mai ʻe he ʻEikí ʻi heʻetau moʻui ʻaki e fono ʻo e vahehongofulú, te Ne “fakaava ʻa e ngaahi matapā ʻo e langí” pea “lilingi hifo … ha tāpuaki” kiate kitautolu (Malakai 3:10). ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻe fakaava mai ʻa e ngaahi matapā ʻo e langí ʻi heʻetau talangofua ki he fono ko ʻení? Lau fakataha ʻa e ngaahi lea ko ʻeni meia ʻEletā Petinaá: “ʻOku fakaʻatā ʻe he matapaá ʻa e maama fakanatulá ke hū ki ha fale. ʻI he founga tatau pē, ʻoku huaʻi mai ʻa e maama mo e fakakaukau fakalaumālie ʻi he matapā ʻo e langí pea ki heʻetau moʻuí ʻi heʻetau tauhi e fono ʻo e vahehongofulú.” Mahalo te ke lava ʻo tāpuniʻi taimi nounou ʻa e maama ʻoku hū mai ki ha loki mei ha matapā luva pe ko ha hūʻanga ʻe taha kimuʻa pea toki fakaʻatā ʻa e māmá ke toe ulo mai. Aleaʻi ʻa e faikehekehe ʻoku fakahoko ʻe he māmá mo e founga ʻe lava ai ʻe he totongi vahehongofulú ʻo ʻomi kiate koe ʻa e māmá pe maama fakalaumālié. Te mou lava foki ʻo fevahevaheʻaki ʻa e founga kuo mou aʻusia ai ha maama fakalaumālie ʻi hoʻomou moʻuí ʻi hoʻomou talangofua ki he fono ʻo e vahehongofulú.

Ako lahi ange

Konga 3

ʻOku ʻa e ʻEikí ʻa e Paʻanga Vahehongofulú pea ʻOku Tufaki Ia ʻe Heʻene Kau Tamaioʻeikí

ko e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá

ʻOku fakaʻaongaʻi ʻa e vahehongofulú ke tāpuakiʻi fakatuʻasino mo fakalaumālie foki e fānau ʻa e ʻOtuá ʻi he mafola ʻa e kakato ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he funga ʻo e māmaní. ʻOku malava ʻeni ʻi he taimi ʻoku foaki ai ʻe he kāingalotú ʻa e vahehongofulú ki he Siasí. ʻOku ʻi ai ha fakataha alēlea ʻoku kau ai ʻa e Kau Palesitenisī ʻUluakí, Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, mo e Kau Pīsopeliki Pulé ʻoku nau tuʻutuʻuni ʻa e founga ke tufaki lelei taha ai ʻa e paʻanga toputapú ni (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 120:1).

Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Niila L. ʻEnitaseni: “ʻOku ʻikai ko ha paʻanga toputapu eni ia ʻa e kau taki ʻo e Siasí. ʻOku ʻa e ʻEikí ia. ʻOku mahino moʻoni ki Heʻene kau tamaioʻeikí ʻa e natula toputapu ʻo honau fatongia tauhí.” ʻOku fekumi e kau taki ʻo e Siasí ki he finangalo ʻo e ʻEikí mo fai ha ngaahi tuʻutuʻuni fekauʻaki mo e vahehongofulú ʻo fakatatau mo e fakahinohino ʻoku nau maʻu mei he ʻEikí.

Ngaahi meʻa ke fakakaukau ki ai

  • Ko e kau tamaioʻeiki ʻa e ʻEikí kuo filí ko e kau tauhi kinautolu ki he ngaahi foaki vahehongofulú. Naʻe fakamatala ʻa Pīsope Selati Kausei ʻo pehē, “ʻI he ngaahi lea ʻo e ongoongoleleí, ko e foʻi lea fatongia tauhí ʻoku fakataumuʻa [ia] ki ha fatongia toputapu fakalaumālie pe fakatuʻasino ke tauhi ha meʻa ʻa e ʻOtuá, ʻa ia ʻoku tau fatongia ʻakí.” ʻOku hoko fēfē ʻa e fatongia tauhi ʻo e vahehongofulú ko ha fatongia fakalaumālie mo fakatuʻasino fakatouʻosi ki he kau tamaioʻeiki ʻa e ʻEikí? Lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 104:11–17. Ko e hā ha meʻa ʻokú ke ako mei he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e finangalo ʻa e ʻEikí ke “tauhi ʻa [ʻEne] kau māʻoniʻoní” ʻo fakafou ʻi he fatongia tauhí?

ʻEkitivitī ki he ako mo e niʻihi kehé

  • Ko e ngaahi tāpuaki lahi ʻoku tau fiefia ai ʻi he Siasí ʻoku tuʻunga ia ʻi he ngaahi foaki vahehongofulu ʻoku fakaʻaongaʻi ke langa ʻaki e puleʻanga ʻo e ʻOtuá ʻi he funga ʻo e māmaní. Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Sefilī R. Hōlani ko ʻetau “ngaahi temipalé, falelotú, seminelí, mo e ngaahi fakatahaʻangá” ʻoku malava kotoa ia koeʻuhí ko e vahehongofulu ʻoku foaki ʻe he kāingalotú pea “ʻoku ʻikai mo ha toe founga kehe ʻe lava ʻo maʻu ai e ngaahi tāpuakí ni.” Mou fetalanoaʻaki fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki ʻoku lava ke maʻu koeʻuhí ko e vahehongofulú. ʻE tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he ngaahi tāpuaki ko ʻení ke tau maʻu ha fakakaukau ʻoku taʻengatá mo ʻomi kitautolu ke tau ofi ange ki he ʻOtuá? Te nau lava fēfē ʻo fakaloloto ange ʻetau tukupā ke totongi vahehongofulu kakato mo faitotonú?

Ako lahi ange