Fesoasoaniga mo Tusitusiga Paia
Mataio 15–17; Mareko 7–9


“Mataio 15–17; Mareko 7–9,” Fesoasoaniga mo Tusitusiga Paia: Feagaiga Fou (2024)

Fesoasoaniga mo Tusitusiga Paia

Mataio 15–17; Mareko 7–9

Sa faitioina e nisi o tusiupu ma Faresaio soo o Iesu ona o le aai i falaoa e aunoa ma le fufuluina o o latou lima. Sa faamalolo e le Faaola le afafine o se fafine Nuuese ma fafagaina le fa afe o tagata. Sa mananao le au Faresaio i se faailoga mai ia Iesu. Sa Ia faamalolo i se tagata tauaso. Ua molimau atu Peteru e uiga ia Keriso. Sa folafola atu e le Faaola e tuuina atu ia Peteru ia ki o le malo o le lagi. Ua muai ta’u atu e Iesu Lona maliu ma le Toetu. Sa Ia aoaoina soo e ave i luga o latou satauro ma tuuto atu o latou olaga i Lana galuega. Na vaai Peteru, Iakopo, ma Ioane i le liua o Iesu i luga o se mauga. Na faaali atu Mose ma Elia ia i laua. Sa faamalolo e Iesu se tamaitiiti sa mafatia i se ma’i lili. Sa faia e le Faaola se vavega e totogi ai se lafoga.

O Punaoa

Manatua: O le sii maia o se punavai e le‘i lolomiina e Le Ekalesia a Iesu Keriso o le Au Paia o Aso e Gata Ai e le faapea ai o le tusi po o lona tusitala ua faamaonia e le Ekalesia pe o se sui o le tofiga aloaia o le Ekalesia.

Talafaasolopito ma le Talaaga

Mataio 15:4–9

Na faapefea ona faaaoga sese e le au Faresaio le faiga o le kopano?

(Faatusatusa i le Mareko 7:9–13.)

O le faiga o le kopano o se vaega o le tu masani a toeaina, lea sa ta’ua foi o le tulafono tuugutu aua o nei tu ma aga masani sa tuufaasolo mai i le gutu. O le tu masani a toeaina na aofia ai tulafono na faamoemoe e fesoasoani i tagata Iutaia e ola ai i le tulafono a Mose.

O le upu kopano o lona uiga “ua tuuina atu i le Atua.” O loo faamatala mai i le upu soo se mea ua tuuto atu i le Atua ma o lea e le maua ai mo ni faaaogaaga masani.” I lenei tulaga, na tautino atu ai e le ‘au Faresaio a latou meatotino o ni kopano, po o ni mea na tuuina atu i le Atua, o lea na latou lē faaaogāina ai e tausia ai o latou mātua. O lea, na latou solia ai le tulafono a Mose, lea na ta’ua, “Ia e āva i lou tamā ma lou tinā.” Na a’oa’ia e Iesu le ‘au Faresaio ona o le faatagaina o uputuu a toeaina e faamuamua nai lo le afioga a le Atua.

Mataio 15:21–28

Aiseā na faatusa ai e Iesu Nuuese i uli?

(Faatusatusa i le Mareko 7:25–30.)

Ina ua talosagaina e se fafine Kanana (e le o se tagata Isaraelu, po o se Nuuese) le fesoasoani a Iesu e faamalolo ai lana tama teine, sa lei tali mai o Ia i lana uluai aioiga. O lana misiona o le alu muamua lea i tagata o le feagaiga o le aiga o Isaraelu. E ui i lea, sa ia tapuai ia Iesu ma aioi atu mo Lana fesoasoani. A o faaauau pea le fafine, sa tali atu Iesu i se talafaatusa lea na faatusatusa ai Isaraelu i tamaiti ma Nuuese i ulī: “E le tatau ona ave le mea e ‘ai a le fanau [o faamanuiaga o le feagaiga], ma lafo i ulī.” O le faatusatusaina o tagata o Nuu Ese i ulī e ono foliga mai e matuiai tagata faitau i aso nei. O le upu Eleni ua faaliliuina “uli” sa faasino i tamai taifau ia e mafai ona faafagafao. Sa faaaoga e Iesu lenei talafaatusa e aoao ai le fafine o Lana misiona o le muamua lea i Isaraelu.

Ae o lenei fafine Nuuese sa foliga mai sa malamalama i le talafaatusa ma le eseesega i le va o Isaraelu ma Nuuese. Sa ia faaalia uma le lotomaualalo ma le faatuatua tele ia Iesu ina ua ia tali mai, “Le Alii e, e moni a oe; aua foi ua aai e ulī o momoi mea ua pauu mai laulau a o latou tāula.” Na faailoa atu e Iesu lona faatuatua mata’ina ma faamaloloina lana tama teine. O lenei mea na tupu na muai faaata mai ai le talalelei e auina atu i Nuuese.

Mataio 16:18

O le a le fesootaiga i le va o le igoa Peteru ma “lenei papa”?

Na tuuina atu e Iesu ia Simona le igoa faaopoopo o Kefa. Ua faamalamalama mai e le Faaliliuga a Iosefa Samita o Kefa o lona uiga “o se tagatavaai, po o se maa.” Na mulimuli ane maua e Simona le igoa o Peteru. O se faaliliuga lenei o le upu Eleni petros, o se ituaiga o petra, o lona uiga foi o le “maa” po o le “papa.” Ina ua uma ona tuuina atu e Simona le molimau na ia mauaina e ala i faaaliga, sa tautino atu e Iesu, “O Peteru [Petros] oe, ou te ati ae foi la’u ekalesia i luga o lenei papa [petra].” I lenei auala, na aoao mai ai Iesu o le a Ia fausia Lana Ekalesia i luga o le papa o faaaliga.

Mataio 16:21–23

Aisea na ta’ua ai e le Faaola ia Peteru o Satani?

(Faatusatusa i le Mareko 8:31–33.)

Ina ua molimau atu Iesu o le a mafatia o Ia i le tele o mea ma fasiotia ai, sa taumafai Peteru e faalavelave ia te Ia. Na aoaia e Iesu Peteru ma ta’ua o ia o Satani. E le’i faapea mai Iesu o Peteru o Lusifelo. O le upu Eperu satani o lona uiga o le “fili” po o le “lē molia.” Sa tuu e Peteru o ia lava e tetee i le misiona faaola silisili a le Faaola. I le tala a Mataio, na ta’ua ai e Iesu o upu a Peteru o se faatausuai, po o se “maa tautevateva,” ia te Ia.

Ana faapea na mulimuli Iesu i le fautuaga a Peteru ma lē faataunuuina Lana Togiola, semanū e leai se togiola mo tagata. O le taimi na tetee ai Peteru ma le lē iloa, na ia ‘au faatasi ai ma le fili.

Mataio 17:1–13

O le a le mea sa tupu i luga o le Mauga o Liua?

(Faatusatusa i le Mareko 9:2–13.)

Na folafola muamua atu e le Faaola ia Peteru o le a Ia tuuina atu ia te ia “ki o le malo o le lagi.” Sa aoao mai le Perofeta o Iosefa Samita e faapea, “o le Faaola, Mose, ma Elaia [Elia], na tuuina atu ki ia Peteru, Iakopo, ma Ioane, i luga o le mauga, ina ua liua i latou i ona luma.”

I aso e gata ai, na faaali atu ai le Faaola, Mose, ma Elia ia Iosefa Samita ma Oliva Kaotui i le Malumalu o Katelani e tuuina atu ia i laua nei lava ki. Mai lenei aafiaga, tatou te aoao ai po o a ki o le malo o le lagi. O Mose o loo umia ki o le faapotopotoina o Isaraelu, lea e mafai ai ona faatulagaina taumafaiga faafaifeautalai i le lalolagi atoa. O Elia sa tuuina mai ki o le mana o faamauga. O lenei mana e mafai ai ona fusia sauniga e faia i le lalolagi i le lagi. O nei ki e umia e sui o le Au Peresitene Sili ma le Korama a Aposetolo e Toasefululua o le Ekalesia a Iesu Keriso ma mafai ai ona latou taitaia ma vaavaaia le galuega a le Faaola o le faaolataga ma le faaeaga.

Ua faailoa mai i le Faaliliuga a Iosefa Samita na faaali mai foi Ioane le Papatiso i luga o le Mauga o Liua. O le faaali mai o Ioane le Papatiso na muai faaataina ai lana matafaioi i aso e gata ai lea o le a afio mai ai o ia e toefuatai mai le Perisitua Arona. O loo faasino atu tusitusiga paia i aafiaga faaopoopo i luga o le Mauga o Liua.

Mataio 17:2

O le a le uiga o le liuaina?

O loo faauigaina e le O Le Taiala i Tusitusiga Paia le liua “o se tulaga lea e oo i tagata o e ua suia i se taimi lē tumau i foliga ma le natura—o lona uiga, ua siitia i se tulaga maualuga a’e faaleagaga—ina ia mafai ai ona latou lavātia le faatasi ai ma le mamalu o tagata faalelagi.”

Mareko 7:1–8

Aisea na faitioina ai e nisi o tusiupu ma Faresaio soo o le Faaola ona o le lē fufuluina o o latou lima?

(Faatusatusa i le Mataio 15:1–3.)

O le tulafono a Mose na aofia ai tulafono e faatumauina ai le mamā o sauniga, lea sa manaomia mo ositaulaga e auauna atu ai i le malumalu. O le fesootai atu i nisi o faama’i, o nisi manu, o vai o le tino, po o tino oti na lē mamā ai se ositaulaga. Ina ia toe mamā, sa tatau i se ositaulaga ona faia se faiga masani o le fufuluina.

Na faapea mai le ‘au Faresaio, o tagata Iutaia uma, ae lē na o ositaulaga, e tatau ona mamā masani. Sa latou talitonu o le mamā masani o le a mafai ai ona latou “aumaia le mamā ma le paia o le malumalu i totonu o o latou aiga.” Ina ia tumau i le mamā, sa mulimuli tagata Iutaia i tu ma aga masani a toeaina, po o tulafono tuugutu, lea na aofia ai tulafono mo le fufuluina o lima, ipu, ulo, sioki, ma tipoti.

Na aoao e Iesu le ‘au Faresaio e tatau ona latou manatu mamafa i le mamā faaleagaga nai lo le mamā masani. Na fetalai o ia, “E leai se mea o loo i fafo o le tagata e alu ane i totonu ia te ia e mafai ona leaga ai o ia; a o mea e sau mai totonu ia te ia e mafai ona leaga ai o ia. … Aua e alu ae mai le loto o le tagata o le manatu leaga.”

Mareko 8:1–9

Na faapefea e le fafagaina e Iesu o le fa afe o tagata ona saunia ai le ala mo le talalelei e o’o atu ai i Nuuese?

(Faatusatusa i le Mataio 15:29–38.)

E tusa ai ma le Mareko 7:31, na fafagaina e Iesu le fa afe o tagata i le itulagi tele o Nuuese o Tekapoli. O le nofoaga lava lea e tasi na tuliesea ai e Iesu le ‘au a temoni i totonu o se lafu puaa. O le aofai o tagata talitonu i lenei eria ua faatupulaia i se motu o tagata “matua toatele lava”, ma o lenei vavega na muai faaataina ai le talalelei o alu atu i Nuuese.

Mareko 8:34

O le a le uiga o le ave e ia lona satauro?

(Faatusatusa i le Mataio 16:24; Luka 9:23.)

Na aoao e Iesu Ona soo, “Ai se fia mulimuli mai ia te au, aua ne’i usiusitai o ia ia te ia, a ia ave e ia lona satauro, i le mulimuli mai ai ia te au.

Atonu e masani soo o Iesu i le faatusa o le aveina o le satauro o se tasi. Sa faaaogā e tagata Roma le faasatauroga e fasioti ai tagata solitulafono. Na mafua ai mafatiaga e le mafai ona tatalia ma e mafai ona tumau mo se taimi umi. O se ituaiga o faalumaina i nofoaga faitele. E masani lava, e tatau i ē na faasalaina ona ave a latou lava satauro i le nofoaga e fasiotia ai.

I le fuaitau “aua ne’i usiusitai o ia ia te ia,” sa faaaoga ai e Mataio ma Mareko le upu Eleni aparneomai. O lenei upu “ua fautua mai ai o le avea ma soo e aofia ai le motusia o sootaga uma e fesootai ai se tagata e oo lava ia i latou lava. E faatatau i le mafai, e pei o le Faaola, ona gauai atu o tatou loto i le finagalo o le Tamā.” Sa faaaoga e Luka se veape Eleni faapena, Arneomai, ma faaopoopo atu e tatau ona tatou “aveina [o tatou] satauro i aso uma.”

Ua tuuina mai e le Faaliliuga a Iosefa Samita se isi malamalamaaga faaopoopo: “Ma o lenei, ina ia aveina e se tasi lona satauro, e tatau ona teena e ia o amioleatua uma, ma tuinanau faalelalolagi, ma tausia a’u poloaiga.”

Mareko 9:38–40

O ai le tagata na tuliesea temoni i le suafa o le Faaola?

(Faatusatusa i le Luka 9:49–50.)

Na faaalia e Ioane lona popole i se tagata na tuliesea temoni i le suafa o Iesu, ae e le’i mulimuli iā i latou. O le faaupuga a Luka, “ua ia le mulimuli mai ia te i tatou”, atonu e tuua ai se avanoa mo le avanoa e faapea o le tamaloa o se tasi sa mulimuli ia Iesu, ae le o se tasi o soo na malaga faatasi ma Ia.

O le popolega o Ioane e foliga mai e faatatau i le pule. Na tuuina manino mai e Iesu i Aposetolo e Toasefululua le mana e faia ai vavega. Na tali atu Iesu i le popolega o Ioane i le faapea atu, “Aua tou te vaoia: … aua o le lē ‘au ese ia te i tatou, e ‘au faatasi lea ma i tatou” Mai le tali a le Faaola, e foliga mai o le tagata na tuliesea temoni i le suafa o Iesu o se tagata amiotonu sa galue i lalo o le pule tatau o le perisitua. Sa foliga mai sa sili atu le popole o Iesu i le faasoaina atu o Lona mana nai lo le faasaina.

O isi tala o tusitusiga paia ua faamanino mai ai e le o tagata uma o e faaaogaina le suafa o Keriso e tuliese ai agaga leaga ua faamanuiaina.

Mareko 9:42–48

Na faapefea lagona o le Faaola ia i latou sa faatausuaiina se “tasi o i latou nei e faatauvaa”?

(Faatusatusa i le Mataio 18:1–10.)

I nei fuaiupu, o le fuaitau “tama itiiti” e faatatau i e talitonu. O le upu “faatausuai” e sau mai le upu Eleni skandalizō, o lona uiga o le “faatupuina o le tautevateva.” Ua tuuina mai e le Faaliliuga a Iosefa Samita lenei faamaninoga: “O lea, afai o lou lima ua faatausuai ia te oe, ia tipi ese ai; pe afai foi ua faatausuai mai lou uso ia te oe ma ua lē taʼu taʼu mai ma lē lafoai ai, o le a vavaeeseina o ia.”

Sa faaaoga e Iesu le faatusa o se maaolo i le ua ma tipi ese vaega o le tino e faailoa ai le matuia o le faia o Ona tagata talitonu ia tautevateva i lo latou faatuatua. O lenei ata o se faataitaiga o le faamatalaga soona fai—o faamatalaga soona fai e le tatau ona manatu moni i ai.

o se maaolo tele

O se maaolo o se maa tele e faaaogā e olopala ai saito e fai ma falaoamata.

Mareko 9:49

O lea le taua o le masima ma le afi?

I Isaraelu anamua, o taulaga e faaaofia ai le masima ma le afi. O le masima o se faatusa o le feagaiga i le va o le Alii ma Isaraelu. O le afi o se faatusa o le faamamaina, tofotofoga, ma le tuuto atoatoa i le Atua. Soo se tasi lava e manao e ulufale atu i le malo o le Atua e tatau ona naunau e ositaulaga e ala i le osia o feagaiga ma tuuto atu mea uma i le Atua.

Aoao Atili

O Ki o le Perisitua

  • Russell M. Nelson, “Ki o le Perisitua,” Liahona, Oke. 2005, 40–44

Avea ma Soo

Ala o Faasalalauga

Vitiō

“O Oe o le Keriso” (1:34)

1:34

Ata

Ua fafaga e Iesu le motu o tagata e toa lima afe

Vavega i Potoi Areto ma Ia, saunia e James Tissot

Faafanua o le Laueleele Paia i ona po o le Feagaiga Fou
Ua faaali mai Iesu Keriso i Lona mamalu faatasi ma Mose ma Elia ia Peteru, Iakopo, ma Ioane

Mauga o Liua, saunia e Robert T. Barrett

O le Faaola ma isi na faaali atu ia Peteru, Iakopo, ma Ioane i luga o le Mauga o Liua

O Le Liua o Keriso, saunia e Greg K. Olsen

Faamatalaga

  1. Bible Dictionary, “Corban.”

  2. Esoto 20:12.

  3. Tagai i le Mataio 15:24.

  4. Mataio 15:26.

  5. Mataio 15:27.

  6. Tagai i le Mataio 28:19–20.

  7. I le Ioane 1:42, ua tatou aoao ai na tuuina atu e Iesu ia Simona le igoa Kefa, o le upu Arama lea mo le “papa” (tagai Tremper Longman III ma Mark L. Strauss, The Baker Expository Dictionary of Biblical Words [2023], 1098).

  8. Tagai i le Faaliliuga a Iosefa Samita, Ioane 1:42 (i le Ioane 1:42, vaefaamatalaga a).

  9. Shon D. Hopkin, “Peteru, Maa, ma Tagatavaai,” i le The Ministry of Peter, the Chief Apostle, ed. Frank F. Judd Jr. ma isi (2014), 107­8.

  10. Mataio 16:18; tagai foi i le Longman and Strauss, The Baker Expository Dictionary of Biblical Words, 1124.

  11. Tagai Aoaoga a Peresitene o le Ekalesia: Iosefa Samita (2007 ), 195.

  12. Atonu na faamoemoe Peteru, e pei o le to’atele i ona aso, o le Mesia o se tupu manumalo, ae lē o se tasi o le a mafatia ma oti. Sa le’i malamalama lelei le misiona a le Faaola a o lei oo i Lona Toetu (tagai Luka 24:13–27, 36–47; 1 Peteru 2:21–25).

  13. Longman ma Strauss, The Baker Expository Dictionary of Biblical Words, 1135; tagai foi Kenneth L. Barker and others, eds., NIV Study Bible: Fully Revised Edition (2020), 1673, faamatalaga mo le Mataio 16:23.

  14. Longman and Strauss, The Baker Expository Dictionary of Biblical Words, 1137.

  15. Tagai i le 2 Nifae 9:7–11; Alema 34:9.

  16. Mataio 16:19.

  17. Aoaoga: Iosefa Samita (2007), 105.

  18. Tagai i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 110.

  19. Tagai i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 110:11.

  20. Sa aoteleina e Iosefa Samita le taua o le misiona a Elia e faapea: “O le agaga, mana, ma le valaauga o Elia o le, ia outou maua le mana e umia ai ki o faaaliga, sauniga, perofetaga, mana ma faaeega paia o le atoaga o le Perisitua Mekisateko ma le malo o le Atua i le lalolagi; ma ia talia, maua, ma faatino sauniga uma e o le malo o le Atua” (Aoaoga: Iosefa Samita, 311).

  21. Tagai Mataio 16:19; tagai foi i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 110:12–15.

  22. “E tofu umia e uso taitasi o le Au Peresitene Sili ma le Korama a Aposetolo e Toasefululua ki uma nei o le perisitua i le taimi nei. O nei taitai e valaauina ma faatagaina isi tagata o le Ekalesia e faaaoga le pule ma le mana o le perisitua a le Atua e fesoasoani ai i Lana galuega o le faaolataga ma le faaeaga” (Tusitaulima Aoao: Auauna Atu i Le Ekalesia a Iesu Keriso o le Au Paia o Aso e Gata Ai, 3.1, Gospel Library).

  23. Tagai i le Faaliliuga a Iosefa Samita, Mareko 9:3 (i le Mareko 9:4, vaefaamatalaga a).

  24. Tagai i le Iosefa Samita—Talafaasolopito 1:68–74.

  25. Tagai i le Luka 9:28–31; 2 Peteru 1:16–19; Mataupu Faavae ma Feagaiga 63:21.

  26. Taiala i Tusitusiga Paia, “Liuaina,” Gospel Library.

  27. Tagai Matthew J. Grey, “Beholdest Thou … the Priests and the Levites,” i le O Le Lauga i luga o le Mauga i Tusitusiga Paia o Aso e Gata Ai, ed. Gaye Strathearn and others (2010), 186.

  28. Tagai i le Levitiko 13–15.

  29. Jennifer C. Lane, “Hostility toward Jesus: Prelude to the Passion,” i le Celebrating Easter, ed. Thomas A. Wayment and Keith J. Wilson (2007), 141.

  30. See Barker and others, eds., NIV Suesuega le Tusi Paia, 1724, faamatalaga mo le Mareko 7:3–4.

  31. Mareko 7:15, 21.

  32. Tagai i le Mataio 4:23–25; Mareko 5:2–20.

  33. Mareko 8:1.

  34. Tagai i le Bruce R. McConkie, Doctrinal New Testament Commentary (1972), 1:375.

  35. Mareko 8:34.

  36. Tagai Gaye Strathearn, “Faasatauroga o Keriso: Reclamation of the Cross,” i le With Healing in His Wings, ed. Camille Fronk Olson ma Thomas A. Wayment (2013), 57–59. Tagai foi i le Ioane 19:16–17.

  37. Strathearn, “Faasatauroga o Keriso: Reclamation of the Cross,” 70.

  38. Strathearn, “Faasatauroga o Keriso: Reclamation of the Cross,” 70; Luka 9:23, emphasis added.

  39. Faaliliuga a Iosefa Samita, Mataio 16:26 (i le Mataio 16:24vaefaamatalaga e).

  40. Luka 9:49, faaopoopo le faamamafa; tagai foi Bruce R. McConkie, Doctrinal New Testament Commentary, 1:417.

  41. Tagai i le Mareko 6:7.

  42. Mareko 9:39–40.

  43. Tagai i le Bruce R. McConkie, Aoaoga Faavae o le Feagaiga Fou1:417.

  44. Na faapena foi le tali a Mose ina ua faaalia e Iosua lona popole i ni tamāloloa se toalua o ē na vavalo i le latou tolauapiga. Na tali atu Mose, “Ou te manao lava ia fai ma perofeta le nuu uma o Ieova, ma ia foaiina atu e Ieova lona Agaga ia te i latou!” (Numera 11: 29).

  45. Tagai i le Galuega 19:13–16.

  46. “I le pito i luga, o lenei faatonuga e foliga mai e faatatau i le paia o tamaiti, ae e pei ona fautua mai [Mataio 18:6], o loo faasino mulimuli ane Keriso i e talitonu. … O le mea e taua ai lenei mea o le mea moni e faapea, o faatonuga a Keriso e faatatau i le taliaina o i latou o e sa pei o tamaiti laiti, sa lei atofaina mo e le talitonu, ae nai lo lena, sa tatau ona avea o se lapataiga i e talitonu e faatatau i a latou amioga ma isi tagata talitonu. O lenei savali faapitoa ia i latou ‘o le faatuatua’ o loo faaali mai foi i le vaega 121, lea o i latou o e ua ‘faatausuai i a’u fanau iti … o le a vavaeese i latou mai sauniga o lo’u fale.’ I fuaitau uma e lua, o le faatonuga ia talia ‘e pei o se tamaitiiti’ po o le taliaina o le ‘tamaitiiti’ o le, mulimuli ane, o faatonuga e faatatau i amioga talafeagai i le va o e talitonu, ae le faatatau i le amio i le va o le lē talitonu ma le tagata talitonu” (Daniel L. Belnap, “‘O I Latou e Le Taliaina Oe’: O Le Sauniga o le Soloiesea o le Efuefu mai Vae,” i le By Our Rites of Worship: Latter-day Saint Views on Ritual in Scripture, History, and Practice, ed. Daniel L. Belnap [2013], 225).

  47. Longman and Strauss, The Baker Expository Dictionary of Biblical Words, 1137.

  48. Faaliliuga Iosefa Samita, Mareko 9:40 (Gospel Library); o faatusitusiga e faaalia ai le suia o le tesi.

  49. Tagai i le Levitiko 2:13.

  50. Tagai i le Malaki 3:2–3; 2 Nifae 31:13.

  51. Tagai i le Roma 12:1.