“Upu o le Poto,” Autu ma Fesili (2023)
Taiala mo le Suesueina o le Talalelei
Upu o le Poto
O le tulafono a le Alii o le soifua maloloina lea e faamanuiaina ai i tatou faaletino ma le faaleagaga
O le tino o le tagata o se vavega. O tino taitasi e faia i sela, aano, okeni, ma faiga lavelave ia e galulue faatasi uma ina ia faagaoioia. Se’i manatu i ai—e sili atu i le 100,000 taimi e tata ai le fatu o le tagata i le aso e tasi. E pulea e le fai’ai mafaufauga, manava, ma le vaai, faatasi ai ma le tele o isi faiga. E mafai fo’i e le tino ona faamālōlōina o ia lava ma tauivi ma siama.
Ae e ui lava ina faavavega nei mea uma, ae o le mea aupito sili ona ofoofogia e uiga i le tino o le tagata, o le foafoaina lea o tagata taitoatasi i le faatusa o le Atua (tagai Mose 2:27). O o tatou tino o ni meaalofa mai le Atua. E fesoasoani ia i tatou e ausia lo tatou faamoemoega e faavavau ina ia avea atili e faapei o le Atua pe a tatou filifili e usiusitai i Ana poloaiga. E mafai ona tatou faamamaluina o Ia mo le meaalofa taua o o tatou tino e ala i le taulimaina ma le faaeteete ma le faaaloalo. O se tasi o auala taua e mafai ona tatou faia ai lenei mea o le ola lea i le Upu o le Poto—o mataupu faavae faaalia o le soifua maloloina lelei lea e faamanuiaina ai i tatou faaletino ma le faaleagaga.
O Le A le Upu o le Poto?
O le Upu o le Poto o se faaaliga na tuuina mai e le Alii i le Perofeta o Iosefa Samita i le 1833, ua tusi faamaumauina nei i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 89. Ua aoaoina i tatou e le Upu o le Poto e aai i mea e pei o saito, fualaau aina, ma laau-afu ma aloese mai mea e pei o le tapaa, ava malosi, lauti, ma le kofe. E le gata i lea, ua aoao mai perofeta e tatau ona tatou aloese mai isi “mea e leaga, solitulafono, pe fai ma vaisu pe faaleagaina ai le faamasinoga.” E le o faamaoti mai e le Upu o le Poto ma taitai o le Ekalesia ia mea uma po o faiga e faaleagaina ai i tatou—ua uunaia i tatou e faaaoga le “poto ma le faamasinoga ma le agaga tatalo i le faia o filifiliga” e aafia ai lo tatou soifua maloloina.
E ui lava na muai tuuina mai le Upu o le Poto “e le o se poloaiga po o se faasa” (Mataupu Faavae ma Feagaiga 89:2), ae ua aoao mai auauna a le Alii o le usiusitai i le Upu o le Poto o se tulaga manaomia lea mo le mauaina o faamanuiaga atoatoa o le talalelei toefuataiina, e aofia ai le papatisoga, auaunaga faafaifeautalai, ma sauniga o le malumalu.
Vaaiga aoao o le autu: Upu o le Poto
Taiala e faatatau i le suesueina o le Talalelei: O Poloaiga, Liua, Usiusitai
Vaega 1
O le Upu o le Poto o le Tulafono a le Alii o le Soifua Maloloina
O le mea moni o le a tuuina mai e le Alii se faaaliga e pei o le Upu o le Poto o loo ta’u mai ai se mea taua e uiga ia te Ia—ma e uiga ia i tatou. Atonu e faamoemoe nisi e na o mataupu faaleagaga e popole i ai lotu, ma o o tatou tino faaletino e lē o se mea e popole tele i ai. Ae i le talalelei a Iesu Keriso, ua aoaoina ai i tatou e faapea, i le silafaga a le Atua, o o tatou tino faaletino e paia, ma o tino faaletino ma faaleagaga e vavalalata le fesootaiga. O le Upu o le Poto o se faailoga lea o le alofa o le Atua—Na Ia tuuina mai ia i tatou aua e finagalo o Ia ia tatou maloloina ma fiafia, faaletino ma faaleagaga.
Mea e mafaufau i ai
-
O le Upu o le Poto na musuia, i se vaega, e ala i se popolega na i ai ia Ema Samita. Faitau e uiga i ai i le “O Le Upu o le Poto” i Faaaliga i le Talaaga. Ona, a o e faitauina le faaaliga i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 89, vaavaai mo upumoni na faaalia mai e le Atua e sili atu nai lo le talanoaina o le popolega o Ema. O le a se mea ua aoao atu e lenei faaaliga ia te oe e uiga i le Alii ma le ala ua Ia aoaoina ai Ana fanau?
-
Na ta’ua e le Alii le Upu o le Poto “o se mataupu faavae e i ai folafolaga” (Mataupu Faavae ma Feagaiga 89:3). A o e faitauina le Mataupu Faavae ma Feagaiga 89, e mafai ona e lisiina mataupu faavae ma folafolaga e te maua. O lenei faauigaga o le “mataupu faavae” mai ia Elder David A. Bednar e ono fesoasoani: “O se mataupu faavae o le talalelei o se taiala e faavae i aoaoga faavae mo le faaaogaina ma le amiotonu o le faitalia o amioga mama.” A uma ona fai au lisi, mafaufau loloto po o le a le uiga o le mulimuli i nei mataupu faavae “ma le faautauta ma le faafetai” (fuaiupu 11). Na faapefea ona e matauina le tausiga e le Alii o Ana folafolaga a o e ola i le Upu o le Poto?
Gaoioiga mo le aoao faatasi ma isi
-
Faitau faatasi le “E Paia Lou Tino” mai le Mo Le Malosi o le Autalavou: O Se Taiala mo le Faia o Filifiliga. Ona faatino lea o le mea e fai atu pe a fesili mai se tasi pe aisea tatou te le faia ai ni mea e pei o le ulaula po o le inu ava malosi, kofe, po o le lauti. I lau tali, atonu e te manao e faaaofia ai faamanuiaga ua folafola mai ia i tatou mo le mulimuli i le Upu o le Poto ma faasoa mai pe aisea e taua ai lenei faaaliga ia te oe lava ia. Talanoa e uiga i mea na e aoaoina mai lenei gaoioiga ma le auala e mafai ona e faaaogaina ai au tali i le lumanai.
-
O talaaga faasolopito e mafai ona fesoasoani ia i tatou ia malamalama lelei ai i le Upu o le Poto ma le mafuaaga tatou te mulimuli i ai. O vitio e pei o le “Word of Wisdom: What Is It?” (5:09) po o le “The Word of Wisdom: Development and Practice” (5:05) e mafai ona fesoasoani ia i tatou e aoao ai e uiga i le talaaga o le faaaliga. Atonu e fiafia tamaiti e matamata i le “The Word of Wisdom” (2:10) i le Tala o le Mataupu Faavae ma Feagaiga. Talanoa e uiga i le mafuaaga na taua ai mo le Atua le faaali mai o se tulafono o le soifua maloloina i le taimi na Ia faia ai. O a ni auala e te manatu ua faaalia ai i le Upu o le Poto le alofa o le Atua mo Ana fanau? E mafai foi ona e talanoaina pe faapefea ona fesoasoani nei vitio ia te oe e tali ai fesili a isi e uiga i le Upu o le Poto.
Aoao atili
-
Au Paia: O Le Tala o le Ekalesia a Iesu Keriso i Aso e Gata Ai, vol. 1, O Le Tagavai o le Upumoni, 1815–1846 (2018), 166–68
-
O Autu o le Talafaasolopito o le Ekalesia, “Upu o le Poto (MF&F 89),” Potutusi o le Talalelei
Vaega 2
O le Usiusitai i Mataupu Faavae o le Upu o le Poto e Mafai ona Aumaia ia i Tatou Faamanuiaga Faaletino ma Faaleagaga
E ui lava o le Upu o le Poto e foliga mai o se faaaliga e uiga i mea faaletino, ae o ona faamanuiaga e faaletino ma faaleagaga (tagai Mataupu Faavae ma Feagaiga 89:18–21). Na faamalamalama mai e Peresitene Boyd K. Packer i le auala lenei: “Ua ou iloa nei … o se mafuaaga autu o le Upu o le Poto ua faatatau lea i faaaliga. … Afai o se tasi ua i ‘lalo o ia faatosinaga’ e faigata ona faalogo i talanoaga manino, e faapefea la ona latou tali atu i uunaiga faaleagaga e pa’i atu i o latou lagona e sili ona maaleale? E ui lava i le taua o le Upu o le Poto o se tulafono o le soifua maloloina, atonu e sili atu le taua ia te oe faaleagaga nai lo le faaletino.” O le tausia o lenei poloaiga e mafai ona fesoasoani ia i tatou ia maua le Agaga Paia e avea ma a tatou soa ina ia mafai ona tatou maua faaaliga ma agai ai i luma i le ala agai i le ola e faavavau.
Mea e mafaufau i ai
-
E ui ina aoaoina i tatou e le Upu o le Poto e aloese mai nisi o mea, ae ua aoaoina ai foi i tatou e faia mea lelei mo lo tatou soifua maloloina. Matamata i le vitio “Word of Wisdom” (1:48) e aoao ai pe na faapefea ona suia e se tasi alii lona olaga e ala i le mulimuli lelei i le Upu o le Poto. Na aoao mai Elder Richard G. Scott, “O le faamalositino, o le lava o le moe, ma le mausa lelei o le tausami e faateleina ai lo tatou malosi e maua ai ma malamalama i faaaliga.” Mafaufau loloto pe faapefea ona e faaleleia le ala e te ola ai i le Upu o le Poto. E mafai faapefea e na suiga ona aoga ia te oe faaleagaga ma fesoasoani ia te oe e maua ai faaaliga?
-
Na aoao mai Peresitene Russell M. Nelson: “O lou tino … o se foafoaga mataina a le Atua. O se maota o le tino—o se malumalu mo lou agaga.” Mafaufau loloto i upu nei a o e faitauina le 1 Korinito 6:19–20 ma le Mataupu Faavae ma Feagaiga 89:18–21. Mafaufau pe faapefea ona fesootai le tino ma le agaga. O a faamanuiaga faaletino ma faaleagaga ua e mauaina mo le ola ai i le Upu o le Poto? Atonu e te mafaufau loloto pe faapefea e le usiusitai i le Upu o le Poto ona mafai ai ona e “viia le Atua i lou tino, ma lou agaga” (1 Korinito 6:20). Tusi faamaumau soo se uunaiga e oo atu ia te oe, ona faatino lea.
Gaoioiga mo le aoao faatasi ma isi
-
O faamanuiaga tatou te maua a o tatou tausia le Upu o le Poto atonu e le oo mai i taimi uma i le taimi po o le ala tatou te faamoemoeina. Faitau faatasi mai le savali a Peresitene Dieter F. Uchtdorf i le konafesi “Faaauau i le Onosai” e aoao ai pe na faapefea ona ia iloaina lenei mea mo ia lava. Ona mafai lea ona e talanoa e uiga i le auala na faamanuiaina ai oe e le Atua i le faaletino ma le faaleagaga mo le tausia o le Upu o le Poto ma le auala e mafai ai ona Ia faamanuiaina oe i le lumanai.
-
I nisi o tulaga, atonu tatou te lagona ai le uunaia e aua le mulimuli i le Upu o le Poto. Faitau faatasi le Tanielu 1 , ma matau le auala na tali atu ai Tanielu ma ana uo i se tulaga faapena. Ona faitau lea o upu nei mai ia Elder Dieter F. Uchtdorf: “Sa ola ae Tanielu o se soo o Ieova. Sa ia talitonu ma tapuai i le Atua o Aperaamo, Isaako, ma Iakopo. Sa ia suesueina upu a perofeta, ma sa ia iloaina fegalegaleaiga a le Atua ma tagata.
“A o lenei la, i le talavou tele, ua avea o ia ma se tamaitiiti aoga pagota i Papelonia. Masalo o se avega ina matuā mamafa ia te ia le lafoaia o ona talitonuga tuai ma talia talitonuga a Papelonia. Ae sa ia tumau i lona faatuatua—i upu ma galuega. …
“Ma sa faamanuia e le Alii ia Tanielu. E ui sa luitauina lona faatuatua ma tauemuina, ae sa ia tumau ma le faamaoni i mea na ia iloa i ona lava aafiaga e sa’o.”
Na faapefea ona fesoasoani le Alii ia Tanielu ma ana uo i o latou tulaga? (tagai Tanielu 1:9). Na faapefea ona Ia faamanuiaina i latou mo le tausia o la latou tautinoga? (tagai Tanielu 1:15, 17–20). Talanoaina pe mafai faapefea ona e pei o Tanielu i soo se taimi lava e luitauina ai lau tautinoga e mulimuli i le Upu o le Poto.
Aoao atili
-
Levitiko 10:9; 1 Korinito 6:10; Mataupu Faavae ma Feagaiga 49:18–21
-
Quentin L. Cook, “When Evil Appears Good and Good Appears Evil,” Ensign, Mar. 2018, 30–37
-
David A. Bednar, “O Mataupu Faavae o La’u Talalelei,” Liahona, Me 2021, 123–24
-
Boyd K. Packer, “The Word of Wisdom: The Principle and the Promises,” Ensign, May 1996, 17–19
-
“Vaping, Coffee, Tea, and Marijuana,” New Era, Aug. 2019, 28