Koniferedi Raraba
E Sega ni Dua ena Dabe Taudua
Koniferedi Raraba ni Okotova 2025


14:3

E Sega ni Dua ena Dabe Taudua

Na bulataki ni kosipeli i Jisu Karisito oya mo vakarautaka na vanua baleta na Nona Lotu vakalesuumai.

I.

Ena loma ni 50 na yabaki, au vulica kina na itovo vakavanua oka kina na ivakarau tudei vakosipeli. Au a tekivu ena bisikete ni vakanuinui vinaka.

Ena vanua o Chinatown e San Francisco, na ivakayakavi ni matavuvale na Gong a tini ena bisikete ni vakanuinui vinaka kei na dua na ivosavosa vakaoqo “Na ilakolako ni dua na udolu na maile e tekivu ga ena dua na ikalawa.”

Na veika vinaka ena keke vinaka

Niu se itabagone qasecake, au dau vavi bisikete ni vakanuinui vinaka. Niu dara na qaniliga isuludina vulavula, au a vakabira ka vakacuruma kina kena i rarai na bisikete kamikamica katakata mai na ovani.

Caka keke vinaka
Lobika na keke vinaka

Au kurabui, niu qai kila ni bisikete ni vakanuinui vinaka e sega ni tiki ni neimami itovo vakavanua na kai Jaina. Me kilai na duidui ni itovo vakavanua ni bisikete ni vakanuinui vinaka vaka Jaina, Amerika kei Iurope, au a vaqarai ira ena vica vata na veivanua lelevu—me vaka na nona vakayagataka edua e vica vata na maka me kunei kina na ivurevure ni kama ena dua na veikau. O ira na veivalenikana vakaJaina e San Francisco, Los Angeles, kei Niu Ioka era volitaka na bisikete ni vakanuinui vinaka, ia ka sega o ira e Beijigi, Lodoni, se e Serene. O ira ga na kai Amerika era marautaka na Siga ni Bisikete ni Vakanuinui vinaka Vakamatanitu. Na kacivaki ivoli ga e Jaina e vakarautaka tu na “Bisikete ni Vakanuinuivinaka Dina ni Amerika”

Na bisikete ni vakanuinuivinaka era ka ni lasa, ka ra ivakaraitaki rawarawa. Ia na ivakavuvuli vata ga ni veidutaitaki itovo vakavanua ena veituvaki duidui ena rawa ni vukei keda meda kila na duidui ni itovo vakavanua vakosipeli. Ena gauna oqo na Turaga e solia na veimadigi vou meda vulica kina na ivakarau tudei vakosipeli ni sa mai vakavotukanataki na vosa vakaibalebale ni iVola i Momani kei na vosa vakatautauvata ni Veiyalayalati Vou.

II.

Era veitosoyaki na tamata e veivanua kecega. E ripotetaka na Matanitu Cokovata e 281 na milioni na curu vanua e vuravura raraba. Oqo e sivia na 128 tale na milioni na tamata mai na 1990 ka sivia na vakatolutaki na esitimeti ni 1970. Ena veivanua, edua na iwiliwili levu ni saumaki era sa mai kunea na Lotu i Jisu Karisito ni Yalododonu Edaidai. Ena vei Sigatabu, o ira na lewenilotu kei na itokani mai na 195 na matanitu ni sucu kei na veiyasana era soqoni vata ena 31,916 na ivavakoso ni Lotu. Eda vosataka e 125 na vosa.

Sotavi ira na Yalododonu e Albania
Sotavi ira na Yalododonu e Vualiki kei Macedonia
Sotavi ira na Yalododonu e Kosovo
Sotavi ira na Yalododonu e Switzerland
Sotavi ira na Yalododonu e Jamani
Sotavi ira na Yalododonu e Jamani

Walega qo, e Albania, Vualiku kei Macedonia, Kosovo, Jamani, kei Switzerlandi, au raica kina na lewenilotu vou nira vakavotukanataka tiko na vosa vakaibalebale ni vuni olive ena iVola i Momani. Ena Jekope 5, na Turaga ni were ni vaini kei ira na Nona tamata era a vakabulabulataka ruarua na waka kei na veitaba ni olive ena nodra kumuni ka semati vata na kau mai na veivanua duidui eso. Edaidai era soqoni me duabau ga na luve ni Kalou vei Jisu Karisito; na Turaga sa vakarautaka tu edua na ivakarau matau me vakalevutaka na noda bulataka vakataucoko na Nona kosipeli vakalesui mai.

Ni vakarautaki keda tiko kina matanitu vakalomalagi, e tukuna kina o Jisu na vosa vakatautauvata eso ni ivakayakavi levu kei na kana magiti ni vakamau. Ena veivosa vakatautauvata oqo, era soli iulubale na vulagi era sureti mera kua ni tiko kina. A vakaroti ira na Nona tamata na turaga mera “lako sara ituba kina veisalatu, kei na veisaqata ni koro” kei na “veisalatu kei na veisala sa viribaiti” me “kauti ira mai” na dravudravua, gera, lokiloki, kei na mataboko. Vakayalo, oya o keda vakayadua.

Na ivolanikalou e tukuna:

“Era na sureti na veimatanitu kecega” kina “dua na ivakayakavi, mai na vale ni Turaga.”

“Dou caramaka na sala ni Turaga, me toso tiko ga na nona matanitu e vuravura, mera ciqoma ko ira era tiko kina, ka vakarautaki ira kina siga ena qai yaco mai.”

Edaidai o ira na sureti kina ivakayakavi ni Turaga era cavutu mai na veivanua kei na dui itovo. Qase kei na gone, vutuniyau kei na dravudravua, e noda vanua kei na vuravura raraba, na noda ivavakoso ni Lotu sa vaka ga na noda itikotiko raraba.

Me vaka nia iApositolo liu, a raica o Pita ni tadola o lomalagi ena raivotu ni “dua na itutuvi levu ka buki na tutuna vava, a ra sa tiko kina na manumanu ni vanua.” A vakavulica o Pita: “E dina kau sa qai kila ni sa sega ni digitaki ira vakailoa na tamata na Kalou. Ena veivanua kecega sa vinaka vua ko koya sa rerevaka [na Turaga], ka caka dodonu.”

Na kai Samaria dauloloma

Ena vosa vakatautauvata ni kai Samaria dauloloma, o Jisu e sureti keda meda duavata ka lako Vua kina Nona icili—na Nona Lotu. E sureti keda meda itokonia vinaka. Na kai Samaria dauloloma a yalataka me na lesu tale mai me mai sauma na nodra qaravi na tiko ena Nona icili. Na bulataki ni kosipeli i Jisu Karisito e oka kina na vakarautaki ni dua na vanua ena Nona Lotu vakalesuimai.

Na ibalebale ni “sega na rumu ena icili” e oka kina na “e sega ni dua ena dabe taudua.” Nio lako mai ki lotu, ke o raica ni dua e tiko duadua, e rawa beka mo vakabula ka dabe vata kei koya? Ena sega beka ni nomu itovo vakavanua oqo. Na tamata oya ena duidui beka na kena irairai kei na nona ivosavosa mai vei iko. Ka io, me vaka ena kaya edua na bisikete ni vakanuinui vinaka, “Na ilakolako ni veitokani kei na veilomani ena kosipeli e tekivu ena imatai ni vakabula ka laurai me kua ni dua e dabe taudua toka.”

“E sega ni dua ena dabe taudua” e kena ibalebale tale ga ni sega ni dua ena dabe taudua vakavakasama ka vakayalo tale ga. Au lako vata kei na dua na tama kavoro na utona me sikovi luvena tagane. Ena veiyabaki sa oti, a marautaka na luvena ni sa na yaco me dua na dikoni vou. Na kena soqo a okati kina na voli ni imatai ni nona ivava vou mai vei iratou nona matavuvale.

Ia e valenilotu, era dredrevaki koya na dikoni. Na nona ivava vou, sega ni vakaiukuuku. Ena madua kei na rarawa, e yalataka na dikoni gone oqo ni na sega tale ni lai lotu. E se kavoro tiko ga na utoqu ena vukuna kei na nona matavuvle.

Ena gaunisala dredre ki Jeriko, o keda vakayadua eda a vakalialiai, vakamaduataki ka rarawa, ka lesavi se vakacacani beka. Kei na veiitagede duidui ni inaki, o keda yadua eda sega tale ga ni kauwaitaka, sega ni raici se rogoci ira na tani, ka so na gauna nida nakita. E baleta sara ga nida a vakamavoataki ka vakamavoataki ira tale ga na tani ka kauti ira mai ko Jisu Karisito kina Nona icili. Ena Nona Lotu kei na Nona veicakacaka vakalotu kei na veiyalayalati, eda lako vata mai ka vakakina vei Jisu Karisito. Eda na loloma ka da lomani, eda veiqravi ka da qaravi, veivosoti ka da vosoti. Yalovinaka nanuma, “e sega na rarawa e vuravura ena sega ni vakabula rawa o lomalagi”; mamada mai na icolacola kei vuravura—e ka dina na reki ni noda iVakabula.

Ena 1 Nifai 19, eda wilika: “Io, na Kalou mada ga ni Isireli [era] sa buturaka sobu; era sa vakawaletaki koya. O koya era sa vakanakuitataki Koya kina, ka sa vosota ga, ka ra sa yaviti Koya, ka sa vosota ga. Io, era kasiviti Koya, ka sa vosota ga.”

O noqu itokani o Parofesa Terry Warner e kaya ni veilewai, veivakanakuitataki, yaviti, kei na kasiviti era a sega ni dau yaco ga ena gauna a bula vakatamata voli kina na Karisito. Na ka eda vakarautaka vei ira na tani—vakabibi vei ira na viakana, viagunu, o ira na tu duadua—eda sa cakava tiko Vua.

Ena Nona Lotu vakalesui mai, eda na uasivi cake ni sega ni dua e dabe taudua tiko. Meda kakua ni veiciqomi ka veivosoti wale tiko ga. Meda veikidavaki, veikauwaitaki, veiqaravi ka loloma ena yalodina. Me kua ni dua na itokani, sisita, baraca me okati me kaitani se vulagi ia me dua na gone e vale.

Na marama e tiko duadua ivalenilotu

Edaidai, e levu era galili ka tu duadua. Na sala ni vakau itukutuku raraba kei na vuku vakamisini e rawa ni vakavurea meda veivolekati vakatamata kei na veitaratara vakatamata. Eda vinakata meda veirogoci domo. Eda vinakata na veisemati dina kei na yalololoma.

Dabe tiko kei na nona itokani ivalenilotu

Ena tu e vuqa na vuna eda na vakila beka nida sega ni ciqomi ena lotu—ka, eda rawa ni kaya, nida dabe taudua. Eda na lomaleqataka beka na noda ivosavosa, isulusulu, ituvaki ni matvuvale. De dua eda nanuma ni sega ni ganiti keda, boiboi tavako, gadreva na bula savasava, eda veisere kei na dua ka vakila na rarawa kei na madua, ka kauwaitaka na lawatu ni Lotu qo se kena oya. Eda sega beka ni vakawati, veisere se dawai. Era kosakosa na luveda; eda sega ni vakaluveni. Eda sega ni lai kaulotu se eda a lesu totolo mai ki vale. Ka se toso ga na lisi.

Mosaia 18:21 e sureti keda me semati na lomada ena veilomani. Au sureti keda meda lomaleqa vakalailai, vakalelewa vakalailai, kua ni namaka e levu na ka mai vei ira na tani—kei, ke gadrevi, meda lomani keda vakaikeda. Eda na sega ni tarai Saioni cake ena dua ga na siga. Ia na “vakabula,” yadua, na ivukivuki vinaka yadua, ena kauti Saioni mai vakavoleka. Meda nuitaka vakalevu cake na Turaga ka digitaka ena reki meda talairawarawa kina Nona ivakaro kece.

III.

Vakaivunau, na veitokani vata ena vakabauta kei na veitokani vata vaka Yalododonu, ena sega ni dua e dabe taudua ena vuku nida sa veisemati ena veiyalayalati vata kei Jisu Karisito.

A vakavulica na Parofita o Josefa Simici: “Sa waraki keda meda raica ka vakaitavi ka veivuke ena kena vakatetei yani na lagilagi ni Gauna e muri oqo,‘na itabagauna ni taucoko ni veigauna … ,’ nira na vakasoqoni vata na Yalododonu ni Kalou mera duabau ga mai na veimatanitu, veimataqali, kei na veimatatamata.”

Na Kalou “sa sega ni kitaka edua na ka, ka vakavo kevaka me na vinaka kina ko vuravura; me vakayarayarataki ira kina na tamata kecega na tagane [kei na yalewa] vei Koya.

“E sureti ira kecega mera lako mai Vua ka vakaivotavota ena nona vinaka; … ka ra sa tautauvata na tamata kecega vua na Kalou.”

Na saumaki vei Jisu Karisito e gadrevi kina meda biuta tani na tamata vakavuravura kei na itovo vakavuravura. Me vaka e vakavulica o Peresitedi Dallin H. Oaks, meda biuta tani na ivalavala tudei kei na itovo vakavanua era veisaqasaqa kei na ivakaro ni Kalou ka yaco meda Yalododonu Edaidai. E vakamacalataka, “E tiko edua na ivakarau tudei cecere vakosipeli, edua na ituvatuva ni yavunibula kei na inakinaki kei na cakacaka era kila vakavinaka tu na lewenilotu taucoko ni Lotu i Jisu Karisito ni Yalododonu Edaidai.” Na ivakarau tudei vakosipeli e oka kina na, tiko savasava, tiko ena lotu e veimacawa, tarovi iko mai na alakaolo, tavako, ti, kei na kofi. E oka kina na yalodina kei na bula dodonu, na kena kilai nida toso ki liu, ka sega ki cake se ki ra ena veitutu vaka Lotu.

Au vuli mai vei ira na lewenilotu yalodina kei ira na itokani ena veivanua kei na nodra itovo vakavanua. Na ivolanikalou ka vulici ena vica vata na vosa kei na rai ni veitovo vakavanua eso e vakatitobutaka na noda kila na kosipeli. Na veiivakaraitaki duidui ni itovo ni bula va Karisito e vakatitobutaka na noqu lomana kei na noqu kila vinaka na noqu iVakabula. Eda vakalougatataki kece nida kila na keda ivakatakilakila vakosipeli, me vaka e vakatavulica o Peresitedi Russell M. Nelson, eda luve ni Kalou, gone ni veiyalayalati, dua na tisaipeli i Karisito.

Na vakacegu i Jisu Karisito e kena inaki meda taukena vakayadudua. Wale tiko ga qo edua na cauravou a taroga ena maqusa, “Elder Gong, au se rawa ni lako tiko ga i lomalagi?” A veinanuyaka o koya se ena rawa beka vua me vosoti. Au a taroga na yacana, vakarorogo matua, ka sureti koya me veitalanoa kei nona bisopi, au mokoti koya. A biubiu o koya vata kei na nona vakanuinui vei Jisu Karisito.

Au cavuta na cauravou oya ena dua tale na ituvaki. E muri au a ciqoma edua na ivola sega ni sainitaki ka volai kina, “Elder Gong, o au kei watiqu keirau susuga tiko e ciwa na gone … ka a lai kaulotu vakarua.” Ia “Au dau vakila tu ga niu na sega ni vakatarai kina matanitu vakasilesitieli baleta na noqu ivalavala ca vakacauravou a ca sara!”

A tomani na ivola, “Elder Gong, nio talanoataka na cauravou ni rawa me vosoti, au a vakasinaiti ena reki, ka tekivu siqema niu [na rawa tale ga ni vosoti].” A tini na ivola ena, “Au taleitaki au ena gauna oqo!”

Na veisemati ena veiyalayalati e vakatitobutaki noda isema vua na Turaga ka vakakina vakaikeda ena Nona icili. Na Turaga e vakalougatataki keda kece ena gauna e sega ni dabe taudua tiko kina edua. Ia o cei e kila? Na tamata e dabe volekati keda ena rawa ni yaco me noda itokani uasivi duadua ni keke vinaka. Meda qai kunea ka vakarautaka edua na vanua vei Koya ka vakina vei keda vakai keda ena ivakayakavi ni Lami, au masuta ena yalomalumalumu ena yaca tabu i Jisu Karisito, emeni.

iDusidusi

  1. Raica na “Fortune Cookies Didn’t Come from China,” Royal Examiner, Tise. 26, 2021, royalexaminer.com/fortune-cookies-didnt-come-from-china; “National Fortune Cookie Day,” Days of the Year, daysoftheyear.com/days/fortune-cookie-day.

  2. Na cakacaka ni kena vakarautaki na itovo vakavanua e rawa ni vukei keda meda kila na kedratou duidui na ka e vakatokai na ivakarau vakosipeli, itovo raraba e veivanua, kei na itovo vakavanua raraba e vuravura.

  3. International Organization for Migration, World Migration Report 2024, 21, publications.iom.int/books/world-migration-report-2024. “Ena 2022, rauta ni 117 milioni na tamata e vuravura era vagalalataki, 71.2 milioni era vakacacani“ (World Migration Report 2024, xii).

  4. Raica na Jekope 5.

  5. Na veivosa kei na veitovo vakavanua e tiko na kedra vosa kei na veivakasama ka vakamacataka na veika vakamareqeti ni yalo. Na noda bulataka vakataucoko na Nona kosipeli vakalesui mai e vakarabailevutaki nida veivakavulici vakaikeda. Wale tiko ga qo, o Sisita Annalie (ka cavutu mai Munich) kei Sisita Suzy Myers, Elder Erich kei Sisita Christiane Kopischke, kei Elder Jörg kei Sister Julia Klebingat a wasea eso na vosa vaka Jamani duatani ka tara na yalo. Na ka e vakilai ka ra vakamacalataki ena veivosa oqo e lutu vakatitobu sara kina loma ni tamata. Era ulabaleta na veika e vinakati se namaki. Na veika era vakilai oqo era vosa baleta na lomada, na veiwekani veivolekati ka gasagasa, baleta na reki vakayalo ena keda ituvaki vakalou. Na veivosa vaka Jamani oqo era oka kina na Gemütlichkeit and gemütlich, Heimat, Heimweh, Geborgenheit, Zuflucht, Herzensangelegenheit, Herzensmensch, and Schummerstunde (edua na vosa vakaserekali kunekunei dredre mai na vualiku).

  6. Luke 14:21, 23. Sa vakakina, ena vosa vakatautauvata ni magiti ni vakawati, nira a sega ni lako mai kina na vulagi sureti, a qai vakaroti ira na nona tamata na tui mera lako ka kauti ira mai “o ira kecega [era] na kunea” ena “veisalatu” (Maciu 22:9).

  7. Vunau kei na Veiyalayalati 58:9; raica talega na Vunau kei na Veiyalayalati 58:6–8, 10–12.

  8. Vunau kei na Veiyalayalti 65:3, 5; raica tale ga na Vunau kei na Veiyalayalati 33:17.

  9. Cakacaka 10:11–12, 34–35; raica tale ga na Cakacaka 10:9–10, 13–18, 24–33, 44–48; 11:1–18; 15:6–11.

  10. Na iyaloyalo ni noda lako vata mai ka vakakina vua na Turaga ki na Nona icili e vakaraitaki toka ena ika 3 Nifai 18:32. “E sega ni dua e dabe taudua tiko” ena noda veivanua ni sokalou, kei na tomani tiko ni noda veiqaravi ena veilomani vakaikeda, ena rawa ni vakavuna vei keda kei ira mera “lesu mai ka veivutuni, ka lako mai [Vua] ena yalodra taucoko, ka na qai vakabulai ira ko [Koya]; ka [eda] na vu ni nodra vakabulai.”

  11. Vunau kei na Veiyalayalati 104:15, 17 e vakananuma vei keda ni, “Veika kece era sa [nona na Turaga]” ka “sa sinai tu ko vuravura, ka sa veirauti na veika e tu ka na vo tale.” O koya gona, o ira na dravudravua kei na vutuniyau mera na veivuke me so e vakacerecerei ka so mera vakalolovirataki. E taroga vakakina o Tui Penijamini, “Eda sa sega beka ni daukerekere kecega?” O koya gona sa qai kilikili sara kina vei ira vakayadua na vutuniyau kei na dravudravua mera “veiwaseitaka na nomuni iyau”(Mosaia 4:19, 21; raica tale ga na Mosaia 4: 25–27).

  12. Ena “Come, Ye Disconsolate” (Hymns, no. 115), e vola kina o Thomas Moore: “Come to the mercy seat, fervently kneel. Kauta mai na yalo sa mavoa; talaucaka eke na nomu rarawa. Sa sega na rarawa e vuravura ena sega ni vakabula rawa o lomalagi.”

  13. 1 Nifai 19:7, 9. Ena iVunau mai na Ulunivanua, e tukuna kina na Turaga, “Kevaka edua sa sabica na balumu e duagolea tale ga vua nai kadua; ka mo kakua ni bureitaka na nomu icurucuru vua sa kauta tani nomu kote talega” (Luke 6:29).

  14. Raica na Maciu 25:35–40.

  15. “No more a stranger nor a guest, but like a child at home” (“My Shepherd Will Supply My Need,” Hymns—For Home and Church, Gospel Library).

  16. Na kosipeli i Jisu Karisito e lako sivita na gauna kei na ivakarau ni bula vakatamata. E ivakadinadina vakasakiti vei au ni iVola i Momani e vakavulica na taucoko ni kosipeli i Jisu Karisito ena ituvaki ni dua na ivakarau ni bula makawa ena vanua vaka Amerika.

  17. Me vaka a vakavuvulitaka na Parofita o Josefa Simici kei rau nona daunivakasala ena Mataveiliutaki Taumada ena Nodra iVakavuvuli na Peresitedi ni Lotu: Josefa Simici (2007), 513; raica tale ga na Efeso 1:10.

    Edaidai era bula na lewe ni Lotu ena vei ituvaki duidui vakapolitiki, vakaveimaliwai, kei na ituvaki vakailavo. O ira na noda veitabanalevu kei na veitabana era duidui ena iwiliwili kei na ivurevure ni veiliutaki. Na ivakavuvuli ni “uniformity and adaptation” ena rawa ni vaqaqacotaka na matavuvale kei na Nona Lotu vakalesui mai ena veisala vakosipeli ena vanua cava ga eda tiko kina (raica na iVoladusidusi 2: Veiliutaki ena Lotu [2010], 17.0).

  18. 2 Nifai 26:24, 33, vakamatatataki na ikuri; raica tale ga na 2 Nifai 29; Alama 29:8. Vunau kei na Veiyalayalati 90:11 e yalataka nira “na rogoca kina na taucoko ni kosipeli ko ira na tamata kecega ena nodra vosa, kei na nodra ivosavosa.” Na yalayala oqo e vakavotukanataki nida kauti ira vata mai na duivosavosa kei na ivosavosa vakosipeli kina noda itikotiko kei na Lotu.

  19. Raica na Dallin H. Oaks, “Repentance and Change,” Liahona, Nove. 2003, 37–40.

  20. Dallin H. Oaks, “Repentance and Change,” 39.

  21. Raica na Dallin H. Oaks, “Repentance and Change,” 38–39.

  22. Raica na Yavu ni Vakabauta 1:13. Nira veisole vata na veitabana kei na wakana me duabau vei Jisu Karisito, eda kunea e levu “era savasava, totoka, se rogorogo vinaka, se daudokai.” Eda raica nira liu na muri ka ra muri na liu. Eda reki nira veivakavulici na vuli ka ra vuli na qasenivuli. Era sa kila kece, era sa veivakatataki ka marau vata (raica na Vunau kei na Veiyalayalati 50:22).

  23. Raica na Russell M. Nelson, “Choices for Eternity” (lotu ni vuravura raraba me baleti ira na itabagone qase, Me 15, 2022), Gospel Library.

  24. O Jedediah M. Grant, ka veiqaravi ena Mataveiliutaki Taumada vata kei Brigham Young, a vola edua na raivotu me baleta na vuravura vakayalo ka ra tu kina na veimataqali senikau era bula vata tu, ka ivakatakarakara beka ni duavata kei na totoka ena loma ni veikaduidui. “Au sa raica na veiloganisenikau totoka e vuravura qo, ia au se bera ni kunea edua me tautauvata kei na kena era tu ekea,” a kaya o koya. “Au a raica na senikau ena kena veimataqali, ka so e limasagavulu kina dua na drau na senikau duiroka era tubu tu ena dua ga na tolona.” A raica kina “na totoka kei na lagilagi ni vuravura vakayalo ka ra tiko kina na yalo yalododonu” (“Remarks, at the Funeral of President Jedediah M. Grant, by President Heber C. Kimball,” Deseret News, Tise. 10, 1856, 317).

    O Peresitedi David O. McKay a vola tale ga edua na tadra se raivotu ni koro tawamudu ni Kalou ka raica kina na veivunikau, vuanikau, veikau, kei na senikau nira se tu. “Ia e vaka meu raica tu na veivunikau kei na vuana taleitaki, na veikau duiroka na drauna, kei na senikau uasivi na kedra irairai e veiyasana kecega.” (Nodra iVakavuvuli na Peresitedi ni Lotu: David O. McKay [2003], 1).