Abusua Dawurubɔ—Onyankopɔn Nsɛm
Dawurubɔ no wɔ ahyɛaseɛ kronkron, enti ɛsɛ sɛ yɛde obuo nsɛm a ɛfata firi Onyankopɔn hɔ hwɛ so.
Saa Ahinime amansan nhyiamu 2025 yi hyɛ afedie a ɛtɔ so 30 nso ma nkaebɔ a ɛyɛ “Abusua: Dawurubɔ ma Wiase.” Ɛnam ɔsoro tirimbɔ so, saa dawurubɔ yi, ne n’adiyie nsɛm no, wɔyɛɛe sɛ “ɛbɛhwɛ na ahyɛ abusua den sɛ nnipakuo mfitiaseɛ.”
Obiara ka abusua ho, sɛ woyɛ ɛna, agya, ɔbabaa, ɔbabarima, nanaa, nana, sewaa, wɔfa, onua barima, onua baa, anaa wɔfase. Ne titire pa ara, yɛn mu biara, sɛdeɛ dawurubɔ no ka no, “yɛ honhom mu dɔba barima anaa babaa ma ɔsoro awofoɔ … a [wɔwɔ] awosuo ne hyɛberɛ kronkron.”
Berɛ a wɔfrɛɛ me kɔɔ asomafoyɛ kronkron mu wɔ 2015 no, wɔtuu me fo sɛ, “Saa dawurubɔ yi wo dea seesei. Wo din [tene nsa wɔ nsɛm ‘Asomafoɔ Dummienu Apamfoɔ’ wɔ tiasɛm no mu] wɔ ha seesei. Sɔ mu na kyerɛkyerɛ no sɛdeɛ ɛyɛ w’ankasa wo dea.”
Medɔ abusua dawurubɔ no. Madi adanseɛ wɔ wiase, firi Abibiman mu kɔ Australia ne baabiara a ɛhyɛ ntam, fa abusua adwuma wɔ Onyankopɔn ɛnniawieeɛ nhyehyɛeɛ no mu ho. Dawurubɔ no wɔ ahyɛaseɛ kronkron, enti ɛsɛ sɛ yɛde obuo nsɛm a ɛfata firi Onyankopɔn hɔ hwɛ so.
Monkae, anuanom mmarima ne mmaa, sɛdeɛ mekaa wɔ kane bi amansan nhyiamu ase firii saa kasapono yi ankasa ho no, “Nsɛm ho hia.”
Ma memma mo nnyinasoɔ bi mfa dawurubɔ yi ho sɛ nkransɛm nhini ma deɛ yɛgye die.
Wɔ 1994 mu, afe ansa na wɔde dawurubɔ no reba no, Asomafoɔ Dummienu Kuo no toatoaa adwene faa sɛdeɛ amanfoɔ ne aban ahodoɔ retwe wɔn ho firi Onyankopɔn mmara ma abusua, awareɛ, ne bɔbea ho. Titenani Russell M. Nelson kyerɛɛ mu sɛ, “Nanso na ɛnyɛ deɛ yɛhunuuiɛ no awieeɛ ne no.” “Yɛtumi hunuu kwasafo ahodoɔ mmɔdemmɔ sɛ wɔbɛyi susudua ne akwansie a ɛwɔ nna mu ho nyinaa firi hɔ. Yɛhunuu basabasayɛ a ɛfa bɔbeayɛ ho. Yɛtumi hunuu sɛ ne nyinaa reba.”
Dummienu no bɔɔ wɔn tirim sɛ wɔbɛyɛ nwoma, Asɔre dawurubɔ a wɔagye ato mu, a ɛbɛbɔ Asɔre no gyinabea wɔ abusua ho tɔfa. Saa afe no mu, saa Asomafoɔ yi, adehunufoɔ a Onyankopɔn afrɛ wɔn, yɛɛ dawurubɔ a ɛfa abusua ho. Titenani Dallin H. Oaks kaee sɛ wɔde mpaebɔ kɔɔ Awurade anim fa “deɛ ɛwɔ sɛ [wɔ]ka ne sɛdeɛ [wɔn]ka no ho.” Wɔde kɔtoo Titenafoɔ a Wɔdi Kan no anim—Titenani Howard W. Hunter, Gordon B. Hinckley, ne Thomas S. Monson—pɛɛ wɔn nsusuho.
Abosome kakra bi akyi, wɔ Ɔbɛnem 1995, Titenani Hunter firii mu, na Titenani Hinckley bɛyɛɛ Asɔre no Titenani a ɔtɔ so 15. Na dawurubɔ no aba ne nsam seesei. Berɛ bɛn na ɛbɛyɛ berɛ pa ama sɛ wɔde saa dawurubɔ yi bɛma Asɔre no? Saa berɛ no baae abosome nsia akyiri.
Nna kakra ansa na Ɛbɔ 23 Relief Society nhyiamu a ɛdi amansan nhyiamu anim no, Titenani Hinckley ne n’afotufoɔ hyiaa Relief Society Amansan Titenafoɔ no wɔ nkɔmmɔdie mu. Te sɛ Asomafoɔ no, na anuanom mmaa yi de ɔhaw a ɛfa mmaa ne mmusua ho yi ato nsania so. Na wɔn ani si mmusua so wɔ wɔn nhyiamu a na ɛreba no.
Na wɔahyehyɛ sɛ Titenani Hinckley bɛkasa akyerɛ mmaa wɔ nhyiamu no ase. Na ɔredwene deɛ ɔbɛkasa afa ho. Nkɔmmɔdie no kɔɔ so no, ɔbɔɔ din twee adwene sii so deɛ na wɔayɛ no foforɔ a ɛnya mmɛtɔɔ dwa “Abusua: Dawurubɔ ma Wiase.” Mmaa nhyiamu yi ase na na ɛyɛ beaeɛ papa sɛ wɔsi gyinaeɛ de dawurubɔ a ɛfa abusua ho yi to dwa?
Relief Society Amansan Titenani Elaine Jack kyerɛɛ mu sɛ: “Saa berɛ no na yɛnnim deɛ Dawurubɔ wɔ Abusua ho no fa ho. [Yɛ]nam tiasɛm no so hunuui, mmom yɛtee nka sɛ biribiara a ɛwɔ abusua so no … bɛyɛ ade pa. … Menyaa ahotosoɔ pa ara sɛ yɛwɔ Dummienu Kuo mma a wɔnya adiyisɛm.”
Relief Society nhyiamu saa Memeneda no ho bɛhiaa wɔ abakɔsɛm mu. “Aniteɛ dodoɔ ho nnaadaa a wɔfa no sɛ nokorɛ, nnaadaasɛm bebree a ɛfa susudua ne deɛ ɛsom boɔ ho, adwene twetwe ne nkɛntɛnsoɔ nya bebree a ɛfa wiase nkekaawa a ɛkɔ bɔkɔɔ ho, na yɛate nka sɛ yɛbɔ kɔkɔ na kɔkɔbɔ ba kane … fa susudua, nkyerɛkyerɛ, ne nneyɛɛ a ɛfa abusua ho a saa Asɔre yi nkɔmhyɛfoɔ, adehunufoɔ, ne adiyifoɔ akɔ so aka wɔ n’abakɔsɛm mu ho.”
Afei ɔkenkanee dawurubɔ no nyinaa. Sɛdeɛ Awurade aka no, “Sɛ ɛyɛ m’ankasa nne anaa me nkoa nne, ɛyɛ ade korɔ.”
Dawurubɔ no ka sɛ, “Abusua yɛ Onyankopɔn ahyɛdeɛ.” Medɔ saa asɛm no pefeeyɛ. Dawurubɔ no yɛ ɔfrɛ ma yɛn sɛ yɛntena ɛwuo tebea mu na yɛnkae daa kronkronyɛ a ɛwɔ yɛn mu ne ɛnni awieeɛ daakye a ɛda yɛn anim. Titenani Nelson akyerɛkyerɛ sɛ, “Moyɛ Onyankopɔn honhom mu mma ankasa. … Monnyɛ mfomsoɔ wɔ ho: Mo tumi yɛ kronkron. Nsiyɛ a mode bɛhwehwɛ no, Onyankopɔn bɛma mo ahunu kakra afa nnipa korɔ a mobɛtumi abɛyɛ ho.”
Ɛbɛtɔɔ dwa no, dawurubɔ no ne dodoɔ a wɔwɔ wiase no ara adwene anhyia. Ɛnyɛ saa berɛ no. Ɛnyɛ seesei Wɔn a wɔwɔ ɔhaw wɔ abusua, awareɛ, ne bɔbea ho dawurubɔ no ho wɔ hɔ. Ɛbinom susu sɛ Asɔre ntwe ɛno nsan, nhwehwɛ mu bio, anaa mpo wɔmfa dawurubɔ no nto nkyɛn.
Me nuanom mmarima ne mmaa, sɛdeɛ Titenani Hinckley kaeɛ no, saa dawurubɔ fa abusua ho no yɛ nkyerɛkyerɛ, . Nnyinasosɛm no nyɛ deɛ ɛnam ne baabi na mmom ɛne Awurade akwan ne N’apam kwan no kɔ pɛpɛɛpɛ. Yɛn Awurade Yɛsu Kristo na ɔdaa dwurubɔ no nkyerɛkyerɛ adi kyerɛɛ N’Asomafoɔ saa berɛ no ne seesei. Yei ne N’Asɔre; Wahyehyɛ nokorɛ ahodoɔ a yɛnam so tena.
Mo mu binom bɛtumi adwene dawurubɔ no ho aka sɛ, “Yei nyɛ adwuma mma me.” “Asɛ ɛnni atenka.” “M’abusua nsɛ saa.” “Menka ho.”
Mo a mowɔ ɔhaw no, monhunu sɛ moyɛ ɔsoro awofoɔ bi mma, a moka mo Soro Agya abusua ho. Obiara nnim wo yie anaa nnwene wo ho kɛse nkyɛn sɛdeɛ Ɔno yɛ. Dane kɔ ne nkyɛn; hwie wo akoma mu kyerɛ no; nya awerɛhyem wɔ Ɔne Ne bɔhyɛ mu. Wowɔ abusua wɔ w’Agyenkwa, Yesu Kristo, a ɔdɔ wo no mu. Ɔbaa asase so bɛpata maa yɛn bɔne na ɔsoaa yɛn mfomsoɔ ne yɛn akwan a ɛnyɛ koraa ho adesoa. Ɔte deɛ wonam mu ne nka a woteɛ ase. Dane kɔ ne nkyɛn; nya awerɛhyem sɛ Ɔbɛsoma Sunsum Kronkron no abɛka wo ho, ama wo so, na akyerɛ wo kwan. Te Wɔn dɔ a “ɛtrɛ ne ho mu wɔ nnipa mma akoma mu; no nka … deɛ ɛyɛ akɔnnɔ kɛse pa ara boro nneɛma nyinaa so … na ɛma ɔkra anigyeɛ mmorosoɔ no.”
Awurade Asomafoɔ no nyinaa dɔ mo yie. Yɛbɔ mpaeɛ ma mo na yɛhwehwɛ Awurade hɔ akwankyerɛ ma mo. Mone yɛn ntena. Mote mmerɛ a ɛmu yɛ den a ɔtanfo no hwehwɛ sɛ ɔbɛyɛ mo ne dea mu. Mommma wɔntwe mo nkɔ. Na sɛ mokɔ a, monsan mmra. Yɛtrɛ yɛn nsam ma mo, te sɛ afoforɔ a wɔdɔ mo bɛyɛ.
Dawurubɔ no ka sɛ, “Awofoɔ wɔ asɛdeɛ kronkron sɛ wɔtete wɔn mma wɔ ɔdɔ ne teneneeyɛ mu.” Mormon Nwoma no ma adanseɛ a ɛtɔ so mmienu fa saa nokorɛ yi ho. Wɔ nkyekyɛmu a ɛdi kan ma ti a ɛdi kan no, yɛkenkan sɛ, “Me, Nephi, awofoɔ papa na wɔwoo me.” Yɛn mu sɛn na ahyɛ Mormon Nwoma no ase—ahyɛ aseɛ bio ne bio—na ɛmu no yɛde saa nsɛm yi ato yɛn tirim? Fahyɛ akoma no mu.
Nsɛm a mepɛ no mu baako a ɛwɔ dawurubɔ no mu ne yei: “Wɔbɛtumi anya abusua asetena mu anigyeɛ berɛ a wɔhyɛ aseɛ wɔ Yesu Kristo … nkyerɛkyerɛ so.”
Hwan na ɔmpɛ sɛ ɔnya anigyeɛ?
Na deɛn ne Yesu Kristo nkyerɛkyerɛ no? Bio, ɛwɔ dawurubɔ no mu: “Gyedie, mpaebɔ, nsakyeraeɛ, fakyɛ, obuo, ɔdɔ, ayamhyehyeɛ, adwuma, ne ahomegyeɛ dwumadie papa.”
Hwan na ɔde saa nnyinasosɛm titire yi di dwuma a asetena renyɛ papa mma no? Yɛn mu biara renwie no pɛyɛ mu: nanso yɛbɛtumi adi Titenani Hinckley nyansasɛm no akyi: “Yɛ deɛ ɛyɛ pa ara a wobɛtumi.”
Yɛkenkan wɔ dawurubɔ no mu sɛ, “Ɛwɔ sɛ agyanom di anim … wɔ ɔdɔ ne teneneeyɛ mu,” na “ɛnanom asodie a ɛdi kan ne sɛ wɔbɛma wɔn mma nteteɛ.” Hwɛ so nkyerɛ sɛ hyɛ so, na ma nteteɛ nkyerɛ dibrɛ a ɛtɔ so mmienu. Onyankopɔn ama mmarima ne mmaa dibrɛ a ɛyɛ nsonoeɛ nanso ɛyɛ pɛ na ɛhia sɛ wɔde boa wɔn ho wɔn ho.
Momma menkyɛ m’ankasa ayɛsɛm bi.
Me ne me yere suaa sɛ yɛyɛ adwuma yie berɛ a yɛyɛ pɛ sɛ ahokafoɔ wɔ da bi a medwenee sɛ mɛsi gyinaeɛ titire bi a memmisa no. Me nneyɛɛ maa ne ho dwirii no, ɛyɛɛ no nwanwa, na mede no too dibea a ɛyɛ den pa ara mu. Akyire yi, ɔde ne nsa too me mmatri so na ɔkaa no pintinn so sɛ, “Ron, mesrɛ wo, ɛnyɛ saa nkyerɛ me bio da.” Ɛfiri hɔ no yɛakɔ nteaseɛ korɔ mu.
Yɛhunu wɔ abusua dawurubɔ no mu sɛ: “Ɛyɛ agyanom ne ɛnanom asɛdeɛ sɛ wɔboa wɔn ho wɔn ho sɛ ahokafoɔ a wɔyɛ pɛ.”
Yɛ pɛ yɛ asɛm a ɛho hia. Mfeɛ a atwam, sɛdeɛ me ne Onuabaa Rasband ayɛ adwuma abom wɔ deɛ dawurubɔ no ka ho asɛm sɛ “yɛn soro asodie” no, yɛahyeyɛ botaeɛ korɔ awareɛ. Seesei sɛdeɛ yɛn mma mu biara aware no, me ne Onuabaa Rasband akɔ so atu wɔne wɔn ahokafoɔ fo wɔ sɛdeɛ wɔbɛyɛ ahokafoɔ a wɔyɛ pɛ.
Sɛ yɛtena ase a yɛn botaeɛ ne adwene nyinaa si Onyankopɔn animuonyam so a, yɛbu yɛn ho yɛn ho na yɛboa yɛn ho yɛn ho. Saa ɔsoro teneneeyɛ nhwɛsodeɛ yi kɔ pintinnyɛ mu wɔ yɛn ankorankoro, mmusua ne amanfoɔ asetena mu.
Yɛn Agya a ɔwɔ Soro asiesie abusua dawurubɔ no sɛ ɛbɛboa akyerɛ yɛn kwan akɔ fie wɔ Ne nkyɛn, sɛ ɛbɛboa yɛn ama yɛasua na ɔdɔ, ahoɔden, botaeɛ ne ɛnniawieeɛ nteaseɛ ahyɛ yɛn ma. Mede me kra nyinaa srɛ wo sɛ, tena bɛn Ɔne ne Ne Dɔ Ba no. Mehyɛ bɔ sɛ sɛ woyɛ a, Honhom no bɛkanyan wo akyerɛ wo kwan, na aboa ama woate Wɔn asomdwoeɛ bɔhyɛ a “ɛboro nteaseɛ nyinaa” no nka wɔ w’akoma mu. Wɔ Yesu Kristo din mu, amen.