Maʻu ʻEne Meʻaʻofá
Ko ha ʻofefine ʻofeina koe ʻo e ʻOtuá, ko ha foha mahuʻinga koe ʻo e ʻOtuá, pea kuó Ne foaki maʻau Hono ʻAlo haohaoa mo māʻoniʻoní.
Foaki Meʻaʻofá
Ko e foaki meʻaʻofá ko ha anga fakasōsiale ia ʻoku tōfuhia ai ʻa e anga fakafonua, sivilaise, pea mo e hisitōlia kotoa pē. ʻI he kotoa ʻo taimí, kuo fefoakiʻaki meʻaʻofa ʻa e kakaí ke tauhi honau vaá, fakahaaʻi ʻa e ʻofá mo e houngaʻiá, pea mo fakaʻilongaʻi ha ngaahi meʻa mahuʻinga hangē ko e malí, faiʻahó, mo e ngaahi ʻaho mālōloó. Pea ʻoku ʻikai ko e tangatá pē ʻi he ngaahi fakatupu ʻa e ʻOtuá ʻoku nau fefoakiʻaki meʻaʻofá! Mei ha ngaahi sīpinga lahi te tau lava ʻo lave ki aí, ʻoku ʻiloa ʻa e fanga penikuiní ʻi heʻenau fefoakiʻaki ha fanga kiʻi foʻi maka ngingila ki honau ʻofaʻangá, pea ʻoku foaki ʻe he ponopó (ko ha kāinga ʻo e ngeli simipenisií) ha fuaʻiʻakau ke fakatokolahi honau ngaahi mahení.
Ko e hā ha meʻaʻofa kuó ke foaki? Fakakaukau ki ha taimi kuó ke maʻu—pe ngaohi ai—ha meʻaʻofa lelei ʻaupito maʻa ha taha ʻokú ke ʻofa ai. ʻOkú ke ʻiloʻi lelei ʻa e meʻaʻofa ʻoku saiʻia ai ʻa e ʻofaʻangá ni mo e meʻa te ne fakamahuʻingaʻí. Ko e hā ʻa e meʻaʻofá? Naʻe fakataumuʻa ia maʻa hoʻo faʻeé? ko ha kaungāmeʻa? fānaú? ko ha faiako? ko hoʻo kui tangatá? Ko e hā hoʻo ongo ʻi hoʻo maʻu ʻa e meʻaʻofa ko ʻení? Ko e hā ʻa e meʻa naʻá ke ongoʻi ʻi hoʻo fakakaukau ki he fakaava ʻe he taha ko ʻeni ʻokú ke ʻofa aí ʻa e meʻaʻofá? ʻI he tuʻunga tatau, ko e fē ha taimi naʻe foaki atu ai ʻe ha taha ha meʻaʻofa lelei, pea naʻe ongo fēfē hoʻo maʻu iá?
Ko e Meʻaʻofa ʻa ʻEku Tamaí kiate Aú
Fakafuofua ki hoku taʻu fitú, ʻi heʻeku kei nofo mo ʻeku ongomātuʻá ʻi Alepeá, naʻe tukuange mai ha foʻi faiva maʻá e fānaú naʻe ui ko e Chitty Chitty Bang Bang. ʻOku fekauʻaki ʻa e foʻi faivá mo ha kā naʻe lava ke lele pē ʻiate ia, tētē ʻi he vaí, pea aʻu ʻo puna! Naʻá ku ʻilo naʻe lava ʻi ʻIngilani ke nau ngaohi ai ha kiʻi kā meʻavaʻinga hangē ko e Chitty Chitty Bang Bang, pea naʻá ku fuʻu fiemaʻu haʻaku kiʻi kā! ʻOkú te fusiʻi pē ha meʻa ʻi he kaá, pea ʻasi hake ʻa e ongo kapakau ʻo e kiʻi kā vaʻingá! Naʻe ʻalu ʻeku tangataʻeikí ʻi ha folau fakapisinisi ki ʻIngilani peá ne ʻeke mai pe te u fiemaʻu ha meʻa ke foki mai mo ia, peá u talaange ʻeku fuʻu fiemaʻu ke maʻu ha taha ʻo e fanga kiʻi kā Chitty Chitty Bang Bang.
Naʻá ne foki mai mei heʻene folaú, kae ʻikai ke u sio ki ha kā. Naʻá ku loto-mamahi ʻaupito mo pehē mahalo pē naʻe ngalo ʻiate ia. Kae ʻi ha ʻaho nai ʻe 10 mei ai, ko hoku ʻaho fāʻeleʻí ia, kuo tuku mai ha kiʻi puha maʻaku, kuo kofukofuʻi fakaʻofoʻofa. ʻI he ʻamanaki fiefia, kae ʻikai fuʻu tōtuʻá, naʻá ku fakaava ʻa e meʻaʻofá ʻo maʻu ai ʻeku kaá. Naʻá ku fuʻu fiefia peá u tangi. Naʻá ku fusiʻi ʻa e meʻa ʻi he kaá pea ʻasi hake ʻa e ongo kapakaú, ʻo tatau tofu pē mo e kā ʻi he faivá! Naʻá ku fakamālō lahi ki heʻeku tangataʻeikí ʻi he meʻaʻofa mahuʻinga faú ni. Naʻá ku vaʻinga mo e kā ko iá ʻi ha taʻu lahi pea toe tauhi ʻi ha ngaahi taʻu lahi kehe. Te u pehē naʻe saiʻia lahi ʻa ʻeku tamaí ʻi heʻene foaki mai ʻa e kā ko iá ʻo meimei tatau pē mo ʻeku saiʻia ʻi hono maʻu iá.
Ko e Foakí, Talí, Fakaavá, mo hono Maʻú
Te tau lava ʻo fakakaukau ki he foaki meʻaʻofá ʻi ha konga ʻe tolu.
-
Ko e foaki ʻo e meʻaʻofá, ʻoku filifili, ngaohi pe teuteu ʻe he tokotaha foakí ʻa e meʻaʻofá, pea foaki ia ki he taha ʻoku ʻofa aí. ʻOku kau heni hano fakakaukauʻi fakalelei ʻe he tokotaha foakí ke foaki ha meʻa ʻoku ʻuhingamālié.
-
Ko hono tali mo e fakaava ʻo e meʻaʻofá, ʻi he taimi ʻoku tali ai ʻe he taha ʻokú ne maʻú ʻa e meʻaʻofá mei he tokotaha foakí— ʻoku faʻa hoko ia ʻi he ʻohovale, houngaʻia, mo e fiefia—kimuʻa pea toki fakaava ʻo vete ʻa e līpiné ʻi he taimi ʻe niʻihi pea fakaava hake ke ʻiloʻi pe ko e hā ʻa e meʻaʻofá.
-
Pea toki hoko mahalo ʻa e konga mahuʻinga tahá ko e maʻu ʻo e meʻaʻofá. Ke maʻu moʻoni ha meʻaʻofa ʻoku foaki, ʻoku mahulu hake ia ʻi hono tali pē pea fakaavá. ʻOku toe mahulu atu ia, pea naʻa mo hono ʻiloʻi pē ʻa e mahuʻinga ʻo e meʻaʻofá mo hono fakahaaʻi ʻo e houngaʻia ki he tokotaha foakí. Ke maʻu moʻoni ha meʻaʻofa, ʻoku tau fakamahuʻingaʻi ia ʻiate kitautolu, fakaʻaongaʻi kakato ia ʻi heʻetau moʻuí, mo manatuʻi ʻi he loto-fakafetaʻi ʻa e tokotaha foakí.
Ko hono maʻu ha meʻaʻofá ʻoku ʻikai fāinoa pē ka ko ha ngāue moʻoni ia mo ʻuhingamālie, ʻoku ope atu hono mahuʻingá ʻi hono fakaava pē ha meʻaʻofá. Ke maʻu [ʻa e meʻaʻofá] ko hano fakahoungaʻi ia mo ha ongo fehokotaki mo e meʻaʻofá pea mo e loto ʻo e tokotaha foakí fakatouʻosi, ʻi ha founga te ne fakamālohia ʻa e vā ʻi he tokotaha foakí mo ia ʻokú ne maʻú. ʻOku ʻomi ʻe heʻeku fakakaukau ki he kiʻi kā meʻavaʻingá ha ngaahi manatu mahuʻinga, ʻi heʻeku toe ongoʻi ʻa e ʻofa lahi mo e tokanga mai ʻa ʻeku tangataʻeikí, ʻa ia naʻe fakafofongaʻi ʻe he meʻaʻofa ko iá mo ha ngaahi tōʻonga ʻofa taʻe-faʻalaua kehe.
Ko e Ngaahi Meʻaʻofa ʻa ʻEtau Tamai Hēvaní
ʻOku hulufau ʻa e ngaahi meʻaʻofa ʻa ʻetau Tamai Hēvaní ʻo e māmá mo e moʻoní kuó Ne teuteu ke lilingi hifo ʻiate kitautolu, ko ʻEne fānau mahuʻingá. ʻOku nau tafe mai mei he Tokotaha Foaki ʻOfá kiate kitautolu, hangē ha vai-mapunopuna ʻi he toafá mei Hono mafu ʻofá. “Ko e foaki lelei kotoa pē mo e foaki haohaoa kotoa pē, ʻoku mei ʻolunga, pea ʻoku ʻalu hifo ia mei he Tamai ʻo e ngaahi māmá.” ʻI heʻetau fefuakavaʻaki mo e Tamaí, ʻokú Ne hoko maʻu pē ko e Tokotaha Foakí pea ko kitautolu ʻoku maʻu ʻi he loto-fakatōkilaló.
Ko e Maʻongoʻonga Taha ʻi he Ngaahi Meʻaʻofa Kotoa Pē ʻa e Tamaí ʻa Ia ʻOku Fou Mai Ai ʻa e Toengá Kotoa
Ka he ʻikai ke tau lava ʻo maʻu ha meʻa taʻe-kau ai ʻa e maʻongoʻonga taha ʻi he ngaahi meʻaʻofa kotoa ʻa e Tamaí, ʻa ʻEne Lami ʻofaʻangá, ʻa Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí. ʻOku tafe kotoa mai ʻa e ngaahi meʻaʻofa ʻa e Tamaí pea ʻoku ngāue ia makatuʻunga ʻi he feilaulau ʻa e Fakamoʻuí ʻi Ketisemani mo e kolosí, pea mo ʻEne Toetuʻu lāngilangiʻiá. Ko hotau Huhuʻi ʻaloʻofa ko Sīsū Kalaisí, ko e meʻaʻofa taupotu taha ia mei heʻetau Tamai ʻo e ngaahi māmá. “ʻI he foaki mai ʻo hono ʻAló kuo hanga ai ʻe he ʻOtuá ʻo teuteu [maʻatautolu] ha founga lelei ange.”
Ko e Meʻaʻofa Fakalūkufua ʻo e Moʻoni Taʻengatá
ʻOku ou fie talanoa fekauʻaki mo ha meʻaʻofa fakalūkufua ʻo e moʻoni taʻengatá ʻokú ne langomaki ʻetau malava ke maʻu ʻa e meʻa kotoa ʻoku finangalo ʻetau Tamaí ke fakakoloa ʻaki kitautolú—ko e meʻaʻofa mahuʻinga ʻo e ʻiló, ʻi hono tali kakato mo maʻu ʻi he loto-moʻoní, ʻokú ne fakamahinoʻi ʻa e fiefia mo e faingataʻa ʻo e moʻuí, pea mo ʻetau ngaahi fehuʻi ʻoku teʻeki talí: ʻA ia ko e fānau moʻoni kitautolu ʻa e ʻOtuá. ʻOku fakaofo ʻa e foʻi moʻoni ko iá! Fungani! Pea ʻoku ʻikai heliaki ia.
Fakakaukauloto ko e fuofua taimi ʻeni ke ke fanongo ai hení! Ko Hono ʻofefine ʻofeina moʻoni koe. Ko Hono foha maʻongoʻonga moʻoni koe. Pea ko e hala ʻokú ke ʻi aí ko ʻEne palani ia ʻo e fiefiá. ʻI Heʻene ʻofa tokaimaʻanangá, ʻokú Ne ʻafioʻi moʻoni ho tuʻunga kimuʻa pea fekauʻi mai koe ki māmaní, mo e meʻa kuó ke aʻusia mai ʻi he moʻui fakamatelié, pea kuó Ne palaniʻi ʻi he ʻaloʻofa ʻa hoʻo kahaʻú kotoa. Pea hono ʻikai lahi ʻEne fakaʻānaua ke ke foki ʻi ha ʻaho kiate Ia, ke ke aʻusia ʻa e taumuʻa taupotu taha ʻo ʻEne ngaahi meʻaʻofa fakaʻofoʻofá, ʻa e moʻui taʻengata mo Iá.
ʻOku ʻikai ko e fehuʻí pe ʻoku moʻoni nai ʻa e meʻaʻofa ʻo e moʻoni ko ʻení, ka ko ʻetau ʻilo ʻapē pea maʻu iá. Kuo ʻosi foaki mai ʻa e meʻaʻofá kiate kitautolu ʻe he Tamaí. Kuo ʻosi totongi ʻa e mahuʻinga ki he taumuʻa taupotu taha ʻo e meʻaʻofa ko ʻení ʻe he Fakamoʻuí. Ka kapau kuo akoʻi atu ʻeni kiate koe, kuó ke lea ʻaki ʻeni mo hivaʻi ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení ʻi ha ngaahi taʻu lahi, mahalo kuo matangalo atu hono fakaofó pea ʻoku ʻikai ke ke toe ongoʻi hono mālohí mo e nongá.
Kapau ko e meʻaʻofa mahuʻinga fau ko ʻeni ʻo e mahinó—pea mo e lelei, nonga, mo e fakatuʻamelie kotoa ʻoku tafe mei aí—ʻe tuku pē ia ʻo ʻikai tali, pe fakaava, mo ʻikai maʻu, he toki mole maumau moʻoni ia kiate kitautolu! Ko ha fakamamahi ia ki he Tokotaha Foakí! “He ko e hā hano ʻaonga ki ha tangata ʻo kapau ʻoku foaki kiate ia ha meʻaʻofa, pea ʻoku ʻikai te ne tali ʻa e meʻaʻofá? Vakai, ʻoku ʻikai te ne fiefia ʻi he meʻa ʻoku foaki kiate iá, pea ʻoku ʻikai foki te ne fiefia ʻi he tokotaha ʻoku foaki ʻa e meʻaʻofá.”
ʻOku ou fakaafeʻi koe ke ke maʻu, ʻo tatau ai pē pe ko e fuofua taimí ʻeni pe toe lahi ange ʻi ha taimi kimuʻa, ʻa e ʻilo mahuʻinga fau ko e fānau ʻofeina moʻoni koe ʻa e ʻOtuá. Kuo pau ke ke vete ʻa e līpiné, toʻo ʻa e pepa kofukofú, fakaava ʻa e puhá, pea maʻu vēkeveke ʻi he loto-houngaʻia mo fakatōkilalo, ha mahino haohaoa mo moʻoni ʻo e foʻi tefitoʻi moʻoni ko ʻení. ʻE lava ke fakamoʻoniʻi ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ki ho lotó ko ha fānau moʻoni koe ʻo e Tokotaha Māʻolunga Tahá.
ʻI hoʻo tali ʻa e foʻi moʻoni fakaʻeiʻeiki ko ʻení ki ho laumālié pea ongoʻi hono fakafiemālié mo e fakafiefiá fakatouʻosi, ʻe liliu fakaʻaufuli hoʻo founga vakai kiate koe mo e māmaní! Te ke ongoʻi ʻEne ʻofá, fanongo ki Hono leʻó, pea ʻiloʻi Hono toʻukupú, neongo pe ko e hā ʻa e meʻa ʻoku hoko, pe ʻikai hoko, ʻi hoʻo moʻuí. Te ke lava ʻo toe vakaiʻi ʻa e anga hoʻo sio kiate koe mo e niʻihi kehé. ʻE fakaʻau ke mālohi ange hoʻo haʻi fakafuakava mo hoʻo Fakamoʻuí, pea ʻi he mahino ʻo e meʻaʻofa fakaʻofoʻofa ko ʻení, ʻoku aʻusia ʻe he moʻuí ha ʻilo, mālohi mo ha ʻamanaki foʻou.
Kātaki, te ke lava nai ʻo lotua ke mahino pe ʻokú ke maʻu moʻoni ʻa e ʻilo liliu-moʻui ko ʻení, ʻi ho lotó? Kātaki te ke lava ʻo tali ʻa e meʻaʻofá? ʻE lava nai ke ke fakahoko ia ʻi ha loto-moʻoni, tauʻatāina mo houngaʻia ange ʻi ha toe taimi kimuʻa—pea ʻi hono fai iá ke faitāpuekina koe ʻaki ʻa e kotoa ʻo e ngaahi meʻaʻofa kehe ʻoku ʻomi mo iá?
Ko Hono Maʻu ʻo e Meʻaʻofa Ko ʻEni ʻo e Moʻoni Taʻengatá
Mahalo te ke fifili, “Ko e hā ha meʻa kuo pau ke u fai ke maʻu ʻa e meʻaʻofa ko ʻení mei he ʻOtuá?” Ko hono moʻoní, ʻoku ʻikai ha meʻa. Ko ha meʻaʻofa ia mei he Tokotaha Foakí. Ko ha foʻi moʻoni ia. Tali pē ia. Ko ʻEne fānau koe. ʻOkú Ne ʻofeina koe. ʻOua te ke ʻai ke faingataʻa iá. ʻOua te ke taʻofi hono maʻu ʻo e meʻaʻofa ko ʻení ʻaki ha fakakaukau ʻoku ʻikai ke ke taau. Ko hono moʻoní, ʻoku hala hatau taha ʻe “taau”—ʻoku toki maʻu kotoa pē ʻa e ngaahi meʻaʻofa ʻa e Tamaí ʻi he ngāue māʻoniʻoni, ʻaloʻofa, mo e manavaʻofa ʻa e Mīsaia Māʻoniʻoní, ka ʻoku ʻamanaki mai Hono loto ʻaloʻofá ke tali ʻe Heʻene fānaú takitaha ʻa e ngaahi meʻaʻofá. ʻI he aata mai hoʻo mahino foʻou pe toe fakafoʻoú kiate koé, fiefia ʻi he fakafetaʻi ki he Tokotaha Foaki ʻo e meʻaʻofa ko ʻení.
Talu ʻeku maʻu ʻa e tuí ʻi hoku taʻu uofulu tupú, kuó u tupulaki ʻi he ʻilo pau ko ha foha moʻoni au ʻo e ʻOtuá. Ko e kakato ange ʻo ʻeku mahino ki he meʻaʻofa ko ʻení, ko e lahi ange ia ʻeku ʻiloʻi hoku tuʻunga totonú mo hono ʻofaʻi kakato aú. Taimi ʻe niʻihi, ko e ngaahi meʻa kuó ne tokoniʻi au ke u tupulaki ʻi he mahinó ko e ngaahi lea ʻo e folofolá, ko hoku tāpuaki fakapēteliaké, moihū ʻi he temipalé, tokoniʻi ʻa e niʻihi kehé, fakahaaʻi ʻo e houngaʻiá, mo e lotu toputapu ki heʻeku Tamaí. ʻOku ou ofo ʻi he founga naʻe mei vave ange ai hono liliu mo fakafiemālieʻi ʻeku loto-mamahí, mamahiʻiá, mo e tēngihiá, pea ikunaʻi hanau konga lahi kapau naʻá ku sinaki ʻilo ʻa e foʻi moʻoni maʻongoʻonga ko ʻení.
Haʻu kia Kalaisi pea Maʻu
ʻOku naʻinaʻi mai ʻa Molonai ke “ʻoua naʻa [tau] fakaʻikaiʻi ʻa e ngaahi meʻafoaki ʻa e ʻOtuá,” kae “haʻu kia Kalaisi, pea pikimaʻu ki he meʻafoaki lelei kotoa pē.” Te ke lava ʻo haʻu kia Kalaisi mo falala ki Heʻene ʻaloʻofa angaleleí mo tali kotoa ʻEne ngaahi meʻaʻofa ʻo e fiefia, nonga, ʻamanaki lelei, maama, moʻoni, fakahā, ʻilo, mo e potó—ʻi he loto-falala, ʻo mafao atu ho ongo nimá, pea folahi ʻo mateuteu ke maʻu. Te ke lava ke maʻu ʻa e ngaahi meʻaʻofá ni he ʻokú ke malu mo tuʻu maʻu ʻi he ʻilo ko e ʻofefine ʻofeina koe ʻo e ʻOtuá, ko ha foha mahuʻinga koe ʻo e ʻOtuá, pea kuó Ne meʻaʻofa atu Hono ʻAlo haohaoa mo māʻoniʻoní ke huhuʻi, fakatonuhiaʻi, mo fakamāʻoniʻoniʻi koe.
Ko ha fānau koe ʻa e ʻOtuá. ʻOku ʻikai ko ha kiʻi hiva mālie pē ʻeni ʻoku tau hivaʻi. Kātaki te ke lava nai muʻa ʻo tali, fakaava, pea maʻu ʻa e meʻaʻofa ko ʻeni ʻo e ʻiló mo e mahinó meiate Ia? Te ke lava nai ʻo fakamahuʻingaʻi ia ʻo fakatatau mo ʻene hoko ko ha koloa mahuʻingá. Toe maʻu maʻau ʻa e meʻaʻofá ni, pe mahalo ko hoʻo ʻuluaki tali moʻoní ia, pea tuku ke ne liliu ʻa e tapa kotoa ʻo hoʻo moʻuí. Ko e founga lelei ange ʻeni kuo teuteu ʻe he ʻOtuá maʻau ʻo fakafou ʻi he meʻaʻofa ʻo Hono ʻAló. ʻOkú ke moʻuí ke ke maʻu ʻa e fiefiá! ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.