Teuteu Fakataautaha ke Feʻiloaki mo e Fakamoʻuí
Muimui ‘i he ngaahi akonaki ʻa e Fakamoʻuí. ʻOku ʻikai ke fakamisiteli pe fihi ʻEne ngaahi fakahinohinó. ʻI heʻetau muimui ki he ngaahi akonakí, ʻoku ʻikai fiemaʻu ke tau manavahē pe hohaʻa.
Siʻoku ngaahi tokoua mo e tuofāfine, naʻe akoʻi kitautolu ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻi ʻOkatopa taʻu kuo ʻosí, “Ko e taimi ʻeni kiate koe mo au ke ta teuteu ai ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa hotau ʻEiki mo e Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí.” ʻI he taimi ʻoku lea ai ʻa Palesiteni Nalesoni ʻo kau ki he Hāʻele ʻAnga Uá, ʻoku fakahoko maʻu pē ia ʻaki ha fakatuʻamelie fakafiefia. Neongo iá, naʻe toki talamai ʻe ha kiʻi taʻahine Palaimeli kimuí ni mai ʻoku hohaʻa ia ʻi he taimi kotoa pē ʻokú ne fanongo ai ki he Hāʻele ʻAnga Uá. Naʻá ne pehē, “ʻOku ou ilifia he ʻe hoko ha ʻū meʻa fakamanavahē kimuʻa pea toe hāʻele mai ʻa Sīsuú.”
ʻOku ʻikai ko e longaʻi fānaú pē te nau ala ongoʻi pehení. Ko e faleʻi lelei taha maʻana, maʻau, pea mo aú ko e muimui ki he ngaahi akonaki ʻa e Fakamoʻuí. ʻOku ʻikai ke fakamisiteli pe fihi ʻEne ngaahi fakahinohinó. ʻI heʻetau muimui ki he ngaahi akonakí, ʻoku ʻikai fiemaʻu ke tau manavahē pe hohaʻa.
ʻI he fakaʻosinga ʻo e ngāue ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he māmaní, naʻe toe fehuʻi ange kiate Ia pe ko e fē taimi te Ne toe hāʻele mai aí. ʻI hono tali iá, naʻá Ne akoʻi ha talanoa fakatātā ʻe tolu ʻoku hiki ʻi he Mātiu 25, fekauʻaki mo e founga ke teuteu ai ke feʻiloaki mo Iá—ʻo tatau ai pē pe ko ʻEne Hāʻele ʻAnga Ua Maí pe ko e fē pē taimi te tau mavahe ai mei he māmani ko ʻení. ʻOku mahuʻinga ʻa e ngaahi akonaki ko ʻení koeʻuhí ʻoku mahuʻinga ʻa e teuteu ke feʻiloaki mo Iá ki he taumuʻa ʻo e moʻuí.
Naʻe tomuʻa fai ʻe he Fakamoʻuí ʻa e talanoa fakatātā ʻo e kau tāupoʻou ʻe toko hongofulú. ʻI he talanoa fakatātā ko ʻení, naʻe ō atu ʻa e kau tāupoʻou ʻe toko hongofulú ki ha kātoanga maʻu meʻatokoni ʻi ha taʻane. Naʻe poto ha toko nima ʻo ʻave ha lolo ke fakafonu ʻaki ʻenau māmá, kae vale ha toko nima ʻo ʻikai fai pehē. ʻI hono fanongonongo kuo ofi ke tūʻuta mai ʻa e tangata taʻané, naʻe mavahe atu ʻa e kau tāupoʻou valé ke fakatau ha lolo. ʻI heʻenau foki maí, kuo fuʻu tōmui; kuo tāpuni ʻa e matapā ki he kātoangá.
Naʻe ʻomi ʻe Sīsū ha konga ʻe tolu ʻo e talanoa fakatātaá ke tokoniʻi kitautolu. Naʻá Ne fakamatalaʻi ʻo pehē:
“Pea ʻi he ʻaho ko iá, ʻa ia te u haʻu ai ʻi hoku nāunaú, ʻe fakamoʻoni ai ʻa e talanoa fakatātā ne u lea ʻaki ʻo kau ki he kau tāupoʻou ʻe toko hongofulú.
“He ko kinautolu ʻoku poto pea nau tali ʻa e moʻoní, pea kuo nau maʻu ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke hoko ko honau fakahinohinó, pea kuo ʻikai kākaaʻi ʻa kinautolú—ko e moʻoni ʻoku ou pehē kiate kimoutolu, … te nau kātakiʻi ʻa e ʻahó.”
Ko hono ʻai ʻe tahá, naʻe ʻikai fiemaʻu ke nau ilifia pe hohaʻa, koeʻuhí he te nau hao mo koloaʻia. Te nau ikuna.
Kapau ʻoku tau poto, ʻoku tau maʻu ʻa e moʻoní ʻi hono tali ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻo fakafou ʻi he ngaahi ouau mo e fuakava ʻo e lakanga fakataulaʻeikí. Hokó, ʻoku tau faifeinga ke moʻui taau ke maʻu maʻu ai pē ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ʻiate kitautolu. Kuo pau ke maʻu fakafoʻituitui mo fakataautaha ʻa e tuʻunga malava ko ʻení, ʻi he tulutā ki he tulutā. ʻOku fakaafeʻi ʻe he ngaahi ngāue ʻoku toutou fakahoko fakataautaha mo fakafoʻituituí, ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke Ne tataki kitautolu.
Ko e konga hono tolu naʻe fakamamafaʻi ʻe Sīsuú ko e fakaʻehiʻehi mei he kākaá. Naʻe fakatokanga ʻa e Fakamoʻuí ʻo pehē:
“Vakai telia naʻa kākaaʻi ʻa kimoutolu ʻe ha tangata.
“Koeʻuhí ʻe haʻu ʻa e tokolahi ʻi hoku hingoá, ʻo pehē, ko au ko e Kalaisí; pea ʻe kākaaʻi ʻa e tokolahi.”
Naʻe ʻafioʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻe feinga ʻa e kau fakangalingalí ke kākaaʻi naʻa mo kinautolu kuo filí pea ʻe lohiakiʻi ha kau ākonga tokolahi. ʻOku ʻikai totonu ke tau tui kiate kinautolu ʻoku nau tala loi ʻoku fakamafaiʻi fakalangi kinautolú pe fekumi ki he potó pe ngaahi fakahinohinó mei ha ngaahi maʻuʻanga tokoni taʻefalalaʻanga mo hala.
ʻOku akoʻi kitautolu ʻe he Tohi ʻa Molomoná ʻi he founga ke tau faka-faikehekeheʻi ai ʻa e kau kākaá mei he kau ākongá. ʻOku poupouʻi maʻu pē ʻe he kau ākongá ʻa e tui ki he ʻOtuá, tauhi kiate Iá, mo e ngāue leleí. He ʻikai kākaaʻi kitautolu ʻi heʻetau fekumi mo maʻu faleʻi mei he niʻihi falalaʻanga ʻoku nau hoko ko e kau ākonga tui-faivelenga ʻa e Fakamoʻuí.
Te tau lava foki ʻo fakaʻehiʻehi mei he kākaá ʻaki ʻetau toutou moihū ʻi he temipalé. ʻOku tokoni eni ke tau tauhi ha fakakaukau ʻoku taʻengatá mo maluʻi kitautolu mei he ngaahi ivi tākiekina te nau ala fakahohaʻasi pe ofeʻi kitautolu mei he hala ʻo e fuakavá.
Ko e lēsoni mahuʻinga ʻo e talanoa fakatātā ko ʻeni ʻo e kau tāupoʻou ʻe toko hongofulú, ʻoku tau poto ʻi he taimi ʻoku tau tali ai ʻa e ongoongoleleí, fekumi ke maʻu ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní, pea fakaʻehiʻehi mei he kākaá. Naʻe ʻikai lava ke tokoni ʻa e kau tāupoʻou poto ʻe toko nimá kiate kinautolu naʻe ʻikai haʻanau loló; he ʻikai lava ke tali ʻe ha taha ʻa e ongoongoleleí, tali ke hoko ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ko ha fai fakahinohino, pea fakamamaʻo mei he kākaá maʻatautolu. ʻOku pau ke tau fai eni maʻatautolu pē.
Naʻe fakahoko leva ʻe he Fakamoʻuí ʻa e talanoa fakatātā ʻo e ngaahi talēnití. ʻI he talanoa fakatātā ko ʻení, naʻe foaki ʻe ha tangata ha paʻanga mahuʻinga kehekehe, naʻe ui ko e ngaahi talēnití, ki ha kau tamaioʻeiki ʻe toko tolu. Naʻá ne foaki ha talēniti ʻe nima ki ha tamaioʻeiki ʻe taha, ua ki ha tokotaha, pea ki he fika tolú ha talēniti ʻe taha. ʻI he fakalau ʻa e taimí, naʻe liunga ua ʻe he ongo fuofua tamaioʻeikí ʻa e meʻa naʻá na maʻú. Ka naʻe tanu ʻe he tamaioʻeiki hono tolú ʻene talēniti ʻe tahá. Naʻe lea ʻa e tangatá ki he ongo tamaioʻeiki kuo liunga ua ʻena talēnití, “Mālō, … koe tamaioʻeiki lelei mo angatonu: kuó ke faitotonu ʻi he meʻa siʻi, te u fakanofo koe ke ke ke pule ki he meʻa lahi: hū koe ki he fiefiaʻanga ʻo hoʻo ʻeikí.”
Hili iá naʻe valokiʻi ʻe he tangatá ʻa e tamaioʻeiki kuó ne tanu ʻene talēnití ʻoku “angakovi mo fakapikopiko.” Naʻe toʻo ʻa e talēniti ʻo e tamaioʻeikí ni, pea naʻe kapusi ia ki tuʻa. Ka, kapau naʻe liunga ua ʻe he tamaioʻeikí ni ʻene talēnití, naʻá ne mei maʻu ʻa e fakalangilangi mo e pale tatau naʻe maʻu ʻe he ongo tamaioʻeiki kehé.
Ko e pōpoaki ʻe taha ʻo e talanoa fakatātaá ni ko e ʻamanaki mai ʻa e ʻOtuá ke fakalahi hotau tuʻunga malava kuo foaki maí, ka ʻoku ʻikai ke Ne finangalo ke fakafehoanaki ʻa e meʻa ʻoku tau lavá ki he niʻihi kehé. Vakai ki he fakakaukau ko ʻeni ʻo e senituli 18, naʻe ʻomi ʻe ha taki lotu faka-Siu poto, ko Sūsia ʻo ʻAnipoló. Ko ha faiako ʻiloa ʻa Sūsia naʻe kamata ke manavahē ʻi he fakaofi ke ne maté. Naʻe ʻeke ange ʻe heʻene kau ākongá, “ʻEiki, ko e hā ʻokú ke manavahē aí? Kuó ke angalelei ʻi hoʻo moʻuí; pau pē ʻe ʻoatu ʻe he ʻOtuá ha pale lahi.”
Naʻe pehē ʻe Sūsia: “Ka folofola mai ʻa e ʻOtuá kiate au, ‘Sūsia, ko e hā naʻe ʻikai ke ke hangē ai ko Mōsesé?’ Te u pehē ange, ‘Koeʻuhí he naʻe ʻikai ke ke foaki mai ʻa e loto-maʻongoʻonga naʻá ke foaki kia Mōsesé.’ Pea kapau te u tuʻu ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá peá Ne folofola, ‘Sūsia, ko e hā naʻe ʻikai ke ke hangē ai ko Solomoné?’ Te u pehē ange, ‘Koeʻuhí he naʻe ʻikai ke ke foaki mai ʻa e poto ʻo Solomoné.’ Ka ʻo kapau te u tuʻu ʻi he ʻao ʻo hoku tupuʻangá peá Ne folofola, ‘Sūsia, ko e hā naʻe ʻikai ke ke Sūsia aí? Ko e hā naʻe ʻikai ke ke hoko ai ko e tangata naʻá ku foaki atu ʻa e tuʻunga ʻe malava ke ke aʻusiá?’ Ko e ʻuhinga ia ʻo ʻeku manavaheé.”
Ko e moʻoni ʻe mamahi ʻa e ʻOtuá ʻo ka ʻikai ke tau falala ki he ngaahi lelei, angaʻofa, mo e ʻaloʻofa ʻa e Fakamoʻuí ki hono fakalahi ʻo e ngaahi tuʻunga malava ʻo e foaki faka-ʻOtua kuo tau maʻú. ʻOkú Ne ʻamanaki mai, mo ʻEne tokoni angaʻofá, ke tau aʻusia hotau tuʻunga lelei tahá. ʻOku ʻikai mahuʻinga kiate Ia ʻa e kehekehe ʻo e ngaahi tuʻunga malava te tau kamata ʻakí. Pea ʻoku totonu ke pehē pē mo kitautolu.
Fakaʻosí, naʻe fakahoko ʻe he Fakamoʻuí ʻa e talanoa fakatātā ʻo e fanga sipí mo e fanga kosí. ʻI Heʻene liuaki mai ʻi Hono nāunaú, “ʻe fakakātoa ʻi hono ʻaó ʻa e ngaahi kakai kotoa pē: pea ʻe vahe ua ʻe ia ʻa kinautolu, ʻo hangē ko e vaheʻi ʻe he tauhisipí ʻa ʻene sipí mei he kosí: pea ʻe tuku ʻe ia ʻa e fanga sipí ki hono nima toʻomataʻú, ka ko e fanga kosí ki he toʻohemá.”
Ko kinautolu ʻi Hono toʻomataʻú te nau hoko ko e kau ʻea-hoko ʻi Hono puleʻangá, pea ko kinautolu ʻi Hono toʻohemá naʻe ʻikai maʻu hanau tofiʻa. Ko e tefitoʻi ʻulungaanga naʻe fakafaikehekeheʻi ʻakí pe naʻa nau fafanga Ia ʻi Heʻene hālofiá, foaki ha inu kiate Ia ʻi Heʻene fieinuá, fakamalumalu Ia ʻi Heʻene hoko ko e mulí, fakakofuʻi Ia ʻi Heʻene telefuá, pea ʻaʻahi kiate Ia ʻi Heʻene pūluhí pe ʻi he fale fakapōpulá.
Naʻe moʻutāfuʻua ʻa e taha kotoa, ʻa kinautolu ʻi he toʻomataʻú mo e toʻohemá fakatouʻosi. Naʻa nau fehuʻi pe naʻe ʻanefē ʻenau foaki pe ʻikai ʻoatu kiate Ia ha meʻakai, inu, mo e valá pe tokoniʻi Ia ʻi Heʻene faingataʻaʻiá. Naʻe tali ʻe he Fakamoʻuí ʻo Ne folofola, “Ko ʻeku tala moʻoni atu kiate kimoutolu, ko e meʻa ʻi hoʻomou fai ia ki ha taha ʻoku kihiʻi siʻi hifo ʻi hoku kāingá ni, ko hoʻomou fai ia kiate aú.”
ʻOku mahino ʻa e pōpoaki ʻo e talanoa fakatātaá: ʻi he taimi ʻoku tau tauhi ai ki he niʻihi kehé, ʻoku tau tauhi ai ki he ʻOtuá; ʻi he ʻikai ke tau fai iá, ʻoku tau faka-lotomamahiʻi Ia. ʻOkú Ne ʻamanaki mai ke tau fakaʻaongaʻi ʻetau ngaahi meʻafoakí, talēnití, mo e meʻa ʻoku tau lavá ke tāpuekina ʻaki ʻa e moʻui ʻa e fānau ʻa e Tamai Hēvaní. Ko e ueʻi fakalangi ke tokoniʻi ʻa e niʻihi kehé ʻoku hā ia ʻi ha maau lōloa naʻe tohi ʻi he senituli 19 ʻe he punake Finilani ko Siona Lutoviko Lunipeikí. Naʻá ku toutou fanongo mo hoku ngaahi tokouá mo e tuofāfiné ki he maau “Faama ko Pāvoó” ʻi heʻemau kei īkí. ʻI he māú, ko Pāvoó ko ha tangata faama masivesiva naʻe nofo mo hono uaifí mo e fānaú ʻi he vahefonua anovai ʻo loto Finilaní. Naʻe taʻu lahi ʻa e hokohoko hono fakaʻauha ʻa e konga lahi ʻo ʻene ngoué, ʻi ha tafe mai ʻa e sinou vaia ʻo e faʻahitaʻu failaú, matangi ʻuha-maka ʻo e faʻahitaʻu māfaná, pe ko e momoko tō muʻa ʻo e faʻahitaʻu fakatōlaú. Ko e taimi kotoa pē naʻe maʻu mai ai ʻa e ututaʻu naʻe masivesivá naʻe tangi laulau ʻa e uaifi ʻo e fāmá, “Pāvō, Pāvō, he toki tangata malaʻia ko koe, kuo siʻaki kitaua ʻe he ʻOtuá.” Naʻe tali loto-toʻa ange ʻe Pāvō, “Fakatahaʻi ʻa e efuefu kiliʻi ʻakaú mo e mahoaʻa uité ʻo ngaohi ha mā ke ʻoua ʻe fiekaia ʻa e fānaú. Te u ngāue mālohi ange ke fakatafe ʻa e ngaahi tokaʻanga vaí. ʻOku siviʻi kitautolu ʻe he ʻOtuá, ka te Ne tokonaki.”
Ko e taimi kotoa pē naʻe fakaʻauha ai ʻa e ngoué, naʻe fekau ʻe Pāvō hono uaifí ke liunga ua ʻa e efuefu kiliʻi ʻakau naʻá ne fakatahaʻi mo e mahoaʻá ke matuʻuaki ʻa e fiekaiá. Naʻá ne ngāue mālohi foki, keli ha fakatafenga vai ke fakatafe ʻa e vaí pea fakasiʻisiʻi ʻa e faingamālie ke tāfea ʻene ngoueʻangá pe poloka ʻi he kamata ʻa e faʻahitaʻu fakatōlaú.
Hili ʻa e ngaahi taʻu ʻo e faingataʻá, naʻe faifai pea utu ʻe Pāvō ha ngoue mahu. Naʻe fiefia hono uaifí, “Pāvō, Pāvō, ko ha ngaahi taimi fakafiefia eni! Kuo taimi ke laku ʻa e efuefu kiliʻi ʻakaú, pea taʻo ha mā mei he uité pē.” Ka naʻe puke fakamātoato mai ʻe Pāvō ʻa e nima ʻo hono uaifí mo ne pehē, “Fakatahaʻi ha vaeua pē ʻo e mahoaʻá mo e efuefú, he kuo maʻu ʻe he momokó ʻa e ngoueʻanga hota kaungāʻapí.” Naʻe feilaulauʻi ʻe Pāvō ʻene mahu mo hono fāmilí ke tokoni ki hono kaungāʻapi masivesiva mo loto-mamahí.
Ko e lēsoni ʻo e talanoa fakatātā ʻa e Fakamoʻuí ki he fanga sipí mo e fanga kosí ko ʻetau fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi meʻafoaki kuo foaki maí—ʻa e taimí, ngaahi talēnití, mo e ngaahi tāpuakí—ke tokoniʻi e fānau ʻa e Tamai Hēvaní, tautautefito kiate kinautolu ʻoku tuʻu laveangofua mo faingataʻaʻiá.
Ko ʻeku fakaafe ki he tokotaha Palaimeli naʻá ku lave ki ai kimuʻá, pea kiate kimoutolu takitahá, ke muimui kia Sīsū Kalaisi mo falala ki he Laumālie Māʻoniʻoní ʻo hangē ko haʻo fai ia ki ha kaungāmeʻa mamae. Falala kiate kinautolu ʻoku ʻofa ʻiate koe mo ʻofa ʻi he Fakamoʻuí. Fekumi ki he fakahinohino ʻa e ʻOtuá ke fakatupulaki ʻa e ngaahi meʻa makehe ʻokú ke lavá, mo tokoniʻi ʻa e niʻihi kehé, ʻo aʻu pē ki he taimi ʻoku faingataʻa aí. Te ke mateuteu ke feʻiloaki mo e Fakamoʻuí, pea te ke lava ʻo kau fakataha mo Palesiteni Nalesoni ʻi he fakatuʻamelie fakafiefiá. ʻI hono fai iá, ʻokú ke tokoni ki he māmaní ke teuteu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí, pea ʻe tāpuekina ʻaki koe ha ʻamanaki lelei feʻunga ke ke hū ki he mālōlōʻanga mo e fiefiaʻanga ʻo e ʻEikí, ʻi he taimí ni pea ʻi he kahaʻú.
Pea ʻi heʻetau hiva ʻi he taha ʻo ʻetau ngaahi himi foʻoú:
ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.