2025
Ngaahi Tokoni Fakalangi ki he Moʻui Fakamatelié
Mē 2025


14:41

Ngaahi Tokoni Fakalangi ki he Moʻui Fakamatelié

ʻOku ʻomi ʻe he palani ʻetau Tamai Hēvaní ha ngaahi tokoni ke tataki kitautolu ʻi heʻetau ngaahi fononga fakamatelié.

I.

Naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ha ngaahi meʻa siʻi fekauʻaki mo ʻetau moʻui kimuʻa ʻi he māmaní. Naʻa tau moʻui ai ko ha fānau fakalaumālie ʻa e ʻOtuá. Koeʻuhí naʻe finangalo ʻa e ʻOtuá ke tokoniʻi ʻEne fānaú ke fakalakalaka, naʻá Ne fakapapauʻi ai ke fakatupu ha foʻi māmani ʻa ia ʻe lava ai ke tau maʻu ha sino, ako ʻi he aʻusia, fakatupulaki ha ngaahi ʻulungaanga fakalangi, pea siviʻi ai ke sio pe te tau tauhi nai ʻa e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá. Ko kinautolu ʻe feʻungá ʻe “tānaki atu ʻa e nāunau ki honau ʻulú ʻo taʻengata pea taʻengata” (ʻĒpalahame 3:26).

Ke fokotuʻu ʻa e ngaahi makatuʻunga ʻo e palani fakalangi ko ʻení, naʻe fili ʻe he ʻOtuá ʻa Hono ʻAlo pē Taha naʻe Fakatupú ke hoko ko hotau Fakamoʻui. Naʻe hoko ʻa Lusifā, ʻa ia ko ʻene founga naʻe fokotuʻú naʻe mei fakaʻauha ai ʻa e tauʻatāina ʻa e tangatá ke filí, ko Sētane pea naʻe “kapusi hifo ia ki lalo.” Hili hono tuli hifo ia ki māmani pea toʻo meiate ia ʻa e faingamālie ʻo e moʻui fakamatelié, naʻe fakangofua ʻa Sētane ke ne feinga “ke kākaaʻi mo fakakuihi ʻa e tangatá, pea ke tataki pōpula ʻa kinautolu ʻi heʻene faʻitelihá, ʻio ʻa kinautolu kotoa pē ʻe ʻikai tokanga ki [he] leʻo [ʻo e ʻOtuá]” (Mōsese 4:4).

Ko e meʻa ʻoku mahuʻinga ki he palani maʻongoʻonga ʻa e ʻOtuá ki he tupulaki fakamatelie ʻo ʻEne fānaú ko ʻenau foua ʻa e “fehangahangai ʻi he meʻa kotoa peé” (2 Nīfai 2:11). Ko e founga tatau pē ʻoku ʻikai lava ai hotau ngaahi uoua fakatuʻasinó ʻo tupu pe fakamālohia taʻe-foua ha fusi mei he ivi ʻo e kalāvité, ʻoku peheni pē ʻa e fiemaʻu ke tau matuʻuaki ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētané mo e ngaahi fehangahangai fakamatelié kae lava ʻo tupulaki. Ko e meʻa ʻoku mahuʻinga taha ki he tupulaki fakalaumālié ko e fiemaʻu ke tau fili ʻi he leleí mo e koví. Ko kinautolu te nau fili ʻa e leleí te nau fakalakalaka ki honau ikuʻanga taʻengatá. Ko kinautolu te nau fili ʻa e koví—ʻa ia ʻe fai ʻe he tokotaha kotoa pē ʻi he ngaahi ʻahiʻahi kehekehe ʻo e moʻui fakamatelié—te nau fiemaʻu ha tokoni faifakamoʻui, ʻa ia kuo teuteuʻi ʻe ha ʻOtua ʻofa ke fakahokó.

II.

Ko hono moʻoní, ko e tokoni mahuʻinga taha kuo fai ʻe he ʻOtuá ki Heʻene fānaú ʻi he moʻui fakamatelié ko hono ʻomi ha Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisi, ʻa ia te Ne mamahi ke fuesia ʻa e totongí mo fakamolemoleʻi ʻa e ngaahi angahala kuo fakatomalaʻí. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he Fakalelei ʻaloʻofa mo nāunauʻia ko iá ʻa e ʻuhinga ʻoku hoko ai ʻa e tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí ko e ʻuluaki tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí. ʻOku hanga ʻe Heʻene Fakaleleí ʻo “fakahoko … ʻa e toetuʻu ʻo e maté” (ʻAlamā 42:23), pea ʻokú ne “fakalelei ki he ngaahi angahala ʻa e māmaní” (ʻAlamā 34:8), ʻo tamateʻi ai ʻetau ngaahi angahala kuo fakatomalaʻí mo foaki ki hotau Fakamoʻuí ʻa e mālohi ke tokoniʻi kitautolu ʻi hotau ngaahi vaivaí.

Ko e Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí.

Makehe mei he founga nāunauʻia ʻoku tamateʻi pea fakamolemoleʻi ai ʻa e ngaahi angahala kuo tau fakahokó, ʻoku ʻomi ʻe he palani ʻo ha Tamai ʻi Hēvani ʻofa ha ngaahi meʻaʻofa lahi ke maluʻi ai kitautolu, kau ai hono maluʻi kitautolu mei hono fai ha angahalá. Ko ʻetau moʻui fakamatelié ʻoku kamata ʻaki maʻu pē ha tamai mo ha faʻē. Ko e angamahení, ʻokú na ʻi ai fakatouʻosi mo ʻena ngaahi meʻafoaki kehekehé ke tataki ʻaki ʻetau tupulakí. Kapau ʻoku ʻikai ko e tūkungá ʻeni, tā ʻoku hoko ʻa e ʻikai ke na fakatou ʻi aí ko ha konga ia ʻo e ʻahiʻahi kuo pau ke tau ikunaʻí.

III.

ʻOku ʻomi ʻe he palani ʻetau Tamai Hēvaní ha ngaahi tokoni kehe ke tataki kitautolu ʻi heʻetau ngaahi fononga fakamatelié. Te u lea fekauʻaki mo ha tokoni ʻe fā. Kātaki ʻoua naʻa mou ʻamanaki te u nofotaha pē ʻi he faá, koeʻuhí he ʻoku fekaukauʻaki ʻa e ngaahi tokoni ko ʻení. ʻIkai ke ngata aí, ʻoku ʻi ai mo ha ngaahi maluʻi ʻaloʻofa kehe ʻoku tānaki mai ki heni.

ʻUluakí, ʻoku ou lea ki he Maama pe Laumālie ʻo Kalaisí. ʻI heʻene ako mālie ʻi he tohi ʻa Molonaí, ʻokú ne lave ai ki he akonaki ʻene tamaí “ʻoku foaki ʻa e Laumālie ʻo Kalaisí ki he tangata kotoa pē, koeʻuhi ke ne ʻiloʻi ʻa e leleí mei he koví” (Molonai 7:16). ʻOku tau lau ʻa e akonaki tatau ko ʻení ʻi he ngaahi fakahā ʻo onopōní:

“Pea ʻoku foaki ʻe he Laumālié ʻa e maama ki he tangata kotoa pē ʻoku haʻu ki he māmaní; pea ʻoku fakamaama ʻe he Laumālié ʻa e tangata kotoa pē ʻi he māmaní, ʻa ia ʻokú ne tokanga ki he leʻo ʻo e Laumālié” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:46).

Pehē foki mo e: “He kuo fekauʻi atu ʻa hoku Laumālié ki he māmaní ke fakamaama ʻa e loto-fakatōkilaló mo e loto-fakatomalá, pea ke fakahalaiaʻi ʻa e kau taʻe anga faka-ʻOtuá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 136:33).

Naʻe fakamatalaʻi ʻe Palesiteni Siosefa Filitingi Sāmita ʻa e ngaahi folofola ko ʻení, ʻo pehē: “Kuo teʻeki ke tuku ʻe he ʻEikí ʻa e faʻahinga ʻo e tangatá (ʻi hono fanauʻi mai kinautolu ki he māmaní) ke nau feifeiavale, ʻo fekumi holo ke ʻilo ʻa e māmá mo e moʻoní, ka ko e tokotaha kotoa pē … ʻoku fanauʻi mai ia mo e totonu ke ne maʻu e tataki, fakahinohino, mo e faleʻi ʻo e Laumālie ʻo Kalaisí, pe ko e Maama ʻo e Moʻoní.”

Ko hono ako ʻo e ngaahi folofolá.

Ko hono ua ʻo e tokoni maʻongoʻonga kuo ʻomi ʻe he ʻEikí ke tokoniʻi kitautolu ke tau fili ʻa e meʻa ʻoku totonú ko ha ngaahi fakahinohino fakalangi kehekehe ʻi he folofolá ko ha konga ʻo e palani ʻo e fakamoʻuí (palani ʻo e fiefiá). Ko e ngaahi fakahinohino ko ʻení ko e ngaahi fekau, ngaahi ouau mo ha ngaahi fuakava.

ʻOku fakamahinoʻi ʻe he ngaahi fekaú ʻa e hala kuo fakaʻilongaʻi ʻe heʻetau Tamai Hēvaní maʻatautolu ke tau fakalakalaka ai ki he moʻui taʻengatá. Ko e kakai ko ia ʻoku nau fakakaukau ko e ngaahi fekaú ko ha founga ia ʻoku fili ai ʻe he ʻOtuá ʻa e tokotaha ke Ne tauteaʻí, ʻoku ʻikai ke nau mākupusi ʻa e taumuʻa ko ʻeni ʻo e palani ʻofa ʻa e ʻOtuá ki he fiefiá. ʻI he hala ko iá, ʻe lava ai ke tau maʻu māmālie ʻa e vā fetuʻutaki ʻoku fiemaʻu ke tau maʻu mo hotau Fakamoʻuí pea taau mo ha fakalahi ʻo Hono mālohí ke tokoniʻi kitautolu ʻi hotau hala ki he ikuʻanga ʻokú Ne finangalo maʻatautolu kotoá. ʻOku finangalo ʻetau Tamai Hēvaní ke toe foki ʻEne fānaú kotoa ki he puleʻanga fakasilesitialé, ʻa ia ʻoku ʻafio ai ʻa e ʻOtuá mo hotau Fakamoʻuí, pea ke tau maʻu ʻa e tōʻonga moʻui ʻoku fiefia ai ʻa kinautolu ʻoku nofo ʻi he nāunau fakasilesitiale ko iá.

Ko e ngaahi ouaú mo e ngaahi fuakavá ko ha konga ia ʻo e fono ʻokú ne fakamahinoʻi ʻa e hala ki he moʻui taʻengatá. Ko e ngaahi ouaú, mo e ngaahi fuakava toputapu ʻoku tau fai mo e ʻOtuá ʻo fakafou [ʻi he ngaahi ouaú], ko ha ngaahi sitepu ia ʻoku fiemaʻu pea ko ha maluʻanga mahuʻinga ia ʻi he hala fononga ko iá. ʻOku ou manako ke fakakaukau ki he fatongia ʻo e ngaahi fuakavá ʻi hono fakahaaʻi ʻi he malumalu ʻo e palani ʻa e ʻOtuá, ʻoku foaki ʻEne ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga tahá ki he niʻihi ʻoku nau tomuʻa palōmesi ke tauhi ha ngaahi fekau pau pea ʻoku nau tauhi ʻa e ngaahi palōmesi ko iá.

Ko e ngaahi tokoni kehe mei he ʻOtuá ʻi hono fai ʻa e ngaahi fili ʻoku totonú, ko e ngaahi fakahā ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní. Ko e Laumālie Māʻoniʻoní ko e mēmipa hono tolu ia ʻo e Toluʻi ʻOtuá. Ko hono fatongiá, ʻoku fakamatalaʻi ʻi he folofolá, ke fakamoʻoni ki he Tamaí pea mo e ʻAló, ke akoʻi kitautolu, ke fakamanatu kiate kitautolu ʻa e meʻa kotoa pē, pea mo tataki kitautolu ki he moʻoni kotoa pē. ʻOku kau ʻi he folofolá ha ngaahi fakamatala lahi ki he ngaahi fakahā ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní, hangē ko ha fakamoʻoni fakalaumālie ko ha tali ki ha fehuʻi fekauʻaki mo e moʻoni ʻo e Tohi ʻa Molomoná. ʻOku ʻikai totonu ke fetoʻoaki ʻa e fakahaá mo e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní, ʻa ia ʻoku foaki ʻi he hili ʻo e papitaisó.

Ko e taha ʻo e ngaahi tokoni mahuʻinga taha ʻa e ʻOtuá ki Heʻene fānau faivelengá ko e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní. Ko e mahuʻinga ʻo e meʻafoaki ko ʻení ʻoku ʻilonga ia ʻi he foʻi moʻoni ʻoku foaki totonu ia ʻi he hili ʻa e fakatomala mo e papitaiso ʻaki ʻa e vaí, “pea [ʻoku fakamatalaʻi ʻe he folofolá] ʻoku toki hoko ha fakamolemoleʻi ʻo hoʻomou ngaahi angahalá ʻi he afi mo e Laumālie Māʻoniʻoní” (2 Nīfai 31:17). Ko e kakai ʻoku nau maʻu ʻa e fakamolemoleʻi ko ʻeni ʻo e ngaahi angahalá—pea nau toutou fakafoʻou maʻu pē hono fakamaʻa kinautolú ʻaki ʻa e fakatomala fakaʻahó mo moʻui ʻo fakatatau mo e ngaahi fuakava ʻoku nau fai ʻo fakafou ʻi he ouau ʻo e sākalamēnití—ʻoku nau taau mo e talaʻofa ʻe “ʻiate kinautolu maʻu ai pē” ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní, ʻa e Laumālie ʻo e ʻEikí (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 20:77).

Palesiteni Siosefa F. Sāmita.

Ko e ʻuhinga ʻeni naʻe akoʻi ai ʻe Palesiteni Siosefa F. Sāmita ʻe hanga ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻo “fakamaama e fakakaukau ʻa e kakaí ʻo fekauʻaki mo e ngaahi meʻa ʻa e ʻOtuá, ke fakalotoʻi kinautolu ʻi he taimi ʻo honau papitaisó ke nau fakahoko ʻa e finangalo ʻo e Tamaí, pea ke ʻiate kinautolu ha fakamoʻoni tuʻuloa ke hoko ko hanau takaua ʻi he moʻuí, ʻo hoko ko e faifakahinohino pau mo malu ki he moʻoni kotoa pē pea mo fakafonu fakaʻaho kinautolu ʻaki ʻa e fiefia mo e nēkeneka, mo ha ngeia ke fai lelei ki he tangata kotoa pē, ke fuesia ʻa e faihala maí kae ʻikai ke faihala, ke angalelei mo angaʻofa, ʻūkuma pea mo ʻofa faka-ʻOtua. Ko kinautolu kotoa pē ʻoku nau maʻu ʻa e ngaahi meʻafoaki mātuʻaki mahuʻingá ni, ʻa e mataʻitofe mahuʻingá ni, te nau maʻu ha fieinua taʻe tuku ki he angatonú. Ka taʻeʻoua e tokoni ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní,” naʻe fakaʻosi ʻe Palesiteni Sāmita ʻo pehē, “he ʻikai lava ha tangata fakamatelie ia ʻe taha ʻo fononga ʻi he hala hangatonu mo fāsiʻí.”

IV.

Tuʻunga ʻi he lahi ʻo e ngaahi tokoni maʻongoʻonga ke tataki kitautolu ʻi heʻetau fononga fakamatelié, ʻoku fakamamahi ʻa e tokolahi ʻo e niʻihi ʻoku nau taʻe-mateuteu ke feʻiloaki mo hotau Fakamoʻui mo e Huhuʻi ko Sīsū Kalaisí. ʻOku fokotuʻu mai Heʻene talanoa fakatātā ʻo e kau tāupoʻou ʻe toko hongofulú, ʻa ia kuo toutou lea ʻaki ʻi he konifelenisi ko ʻení, ko kinautolu ko ia naʻe fakaafeʻi ke feʻiloaki mo Iá, ko ha vaeua pē ʻiate kinautolu ʻe mateuteú.

Ko e kau tāupoʻou ʻe toko hongofulú.

ʻOku tau ʻilo kotoa pē ha ngaahi sīpinga ʻo e kau taʻe-mateuteú: ko ha kau ʻosi faifekau kuo nau fakafeʻātungia ʻenau tupulaki fakalaumālié ʻaki ʻenau māmālohi [ʻi he Siasí], toʻu tupu kuo nau uesia ʻenau tupulaki fakalaumālié ʻaki ʻenau mavahe mei he Siasí, houʻeiki tangata kuo nau fakatoloi hono fakanofo kinautolu ki he Lakanga Taulaʻeiki Faka-Melekisētekí, houʻeiki tangata mo fafine—taimi ʻe niʻihi ko e hako ʻo ha kau paionia fakaʻeiʻeiki pe ngaahi mātuʻa moʻui taau—kuo nau mavahe mei he hala ʻo e fuakavá ʻo ʻikai ai ke nau fakahoko mo tauhi ʻa e ngaahi fuakava ʻi he temipale māʻoniʻoní.

Lotu fakatāutahá.

ʻOku lahi e hoko ʻa e ngaahi fakahehema peheé ʻi he taimi ʻoku ʻikai muimui ai ʻa e kāingalotú ki he palani fakalaumālie mahuʻinga ʻo e lotu fakafoʻituituí, ako maʻu pē ʻa e folofolá, mo e toutou fakatomalá. ʻI hono fakafehoanaki ia mo ha niʻihi ʻoku ʻikai ke nau maʻu fakauike ʻa e sākalamēnití ʻo ʻikai ai ke fakafoʻou ʻa e ngaahi fuakavá. ʻOku pehē ʻe ha niʻihi ʻoku ʻikai feau ʻe he Siasí ʻenau ngaahi fiemaʻú; ʻoku fetongi ʻe he niʻihi ko iá ʻa e meʻa ʻoku nau fakakaukau ko honau kahaʻú ke muʻomuʻa ia ʻi he meʻa kuo ʻomi ʻe he ʻEikí ʻi Heʻene ngaahi akonaki mo e ngaahi faingamālie kehekehe ke tau ngāue ʻaonga ai ki he niʻihi kehé.

Ko e loto-fakatōkilaló mo e falala ki he ʻEikí ʻa e faitoʻo ki he ngaahi fakahehema peheé. Hangē ko ia ʻoku akoʻi ʻe he Tohi ʻa Molomoná, ʻoku “tāpuakiʻi [ʻe he ʻEikí] mo ngaohi ke tuʻumālie ʻa kinautolu ʻoku nau falala kiate iá” (Hilamani 12:1). Ko e falala ki he ʻEikí ko ha fiemaʻu pau ia ki he tokotaha kotoa pē ʻoku nau fakafehoanaki hala ʻa e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá pea mo e ngaahi akonaki ʻo ʻEne kau palōfitá ki he ngaahi ʻilo fakamuimuitaha mo e poto ʻa e tangatá.

Kuó u lea fekauʻaki mo e ngaahi tokoni lahi fakamatelie kuo foaki heʻetau Tamai Hēvani ʻofá ke tokoniʻi ʻEne fānaú ke nau toe foki kiate Iá. Ko hotau fatongia ʻi he palani fakalangi ko ʻení ke falala ki he ʻOtuá pea fekumi mo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi tokoni fakalangi ko ʻení, tautefito ki he Fakalelei ʻo Hono ʻAlo ʻOfaʻangá, ko hotau Fakamoʻui mo e Huhuʻi, ko Sīsū Kalaisí. ʻOku ou lotua te tau akoʻi mo moʻui ʻaki ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení, ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.