Ut noko’aatinak chirix li Kristo

Sa’ xraqik jun qak’anjel junpak’al li palaw, li wixaqil xLesa ut laa’in koowulak sa’ li aeropuerto re xik sa’ jun chik li avion re naq tooq’ajq sa’ qochoch. Chi tzoltzooko qochb’eeneb’ li qech aj b’ehenel, xqeek’a chi nimank xch’i’ch’i’eb’ xb’aan naq maare te’xsach lix avion, ut maare k’a’ru te’xk’ul sa’ xtz’ilb’al rix li pasaporte malaj li visa, ut sa’ li nume’k chiru li seguridad.

Moqon koowulak rik’in jun li oficial li anchal maak’a’ naxk’oxla chirix li ch’i’ch’i’ yoo chi tamk aran. Yal sa’ junpaat ut chi ink’a’ naril xsa’ wu, kixchap lin hu, kiril lin jalam-uuch, kixtz’ileb’ rix lix perelil, toja’ ut naq chi kaw kixk’e xsello lin pasaporte.

Toja’ naq kixchap xhu li xLesa. Anchal maak’a’ nareek’a ut naxik xch’ool ka’ajwi’ rik’in xk’anjel, ut naq kixtz’ileb’ rix li perel yal yoo chixka’yankil li tz’iib’anb’il chiru li hu a’an. Jo’kan naq kisach qach’ool naq xaqaamil kixaqli, kixtaqsi xjolom, ut kixka’ya xLesa chi q’un xch’ool. Chi se’se’ li ru, kixk’e xsello lix pasaporte li xLesa chi jwal q’un ut kixsutq’isi li hu re. Se’se’ ajwi’ ru li wixaqil, kixk’ul wi’chik li hu, ut kixk’e xsahil xch’ool li oficial.

“K’a’ru xek’ul?” chankin re.

Toja’ naq xLesa kixk’ut chiwu li kiril li oficial—a’an jun xch’ina jalam-uuch li Kolonel. Li jalam-uuch a’an xch’ik rib’ sa’ xpasaporte naq wan sa’ xb’oolx li xLesa. A’an a’in li kiril li oficial. A’an a’in li kijalok xna’leb’.

Grace and Truth [Li usilal ut li yaal], xb’aan laj Simon Dewey, b’antiox re altusfineart.com, © 2025, oksinb’il rik’in liceens.

Li ch’ina jalam-uuch a’in re li Kolonel kixlaq’ab’eb’ li raam wiib’ li kristaan li maak’a’eb’ raj xlaq’b’al. Kixk’e chi q’unaak li k’a’ru kaw, ut kixk’utb’esi xch’ina-usal, xchaq’alil ru, ut xyaalalil lix Saqen li Jesukristo. Chalen chaq li kutan a’an, nink’oxla li xchaq’al ru hoonal a’an chi sachso inch’ool ut nasaho’ inch’ool xb’aan xwankil lix Saqen li Kristo sa’ xyu’ameb’ li ralal xk’ajol li Dios.

Laa’o naqataaqe li Jesukristo, ut naqaj xk’ulb’al ut xwotzb’al lix saqen a’an. Lix k’ab’a’ li Iglees naxk’ut li qapaab’ahom naq li “Kristo a’an li xnimal ru pek sa’ li kab’l.” Rik’in xtz’uumaleb’ re li profeet najter ut anajwan, li qaChoxahil Yuwa’ nokoxtaqla “chirab’inkil A’an!” ut “chi chalk rik’in li Kristo.” “Nokoʼaatinak chirix li Kristo, nasahoʼ saʼ qachʼool rikʼin li Kristo, [ut] nokojultikan chirix li Kristo.”

Naqak’ut naq li Jesukristo a’an li Ralal li Dios, ut naq sa’ lix k’anjel sa’ ruchich’och’, li Jesus kixk’ut lix evangelio ut kixk’ojob’ lix Iglees.

Naqach’olob’ xyaalal naq sa’ xraqik lix yu’am, li Jesus kixtoj rix li qamaak naq kixk’ul rahilal sa’ li Awimq Getsemani, kikam chiru li krus, toja’ naq kiwakli chi yo’yo.

Nasaho’ qach’ool xb’aan naq sa’ xk’ab’a’ lix mayej li Kolonel, naru taakuye’q li qamaak naq naqajal qak’a’uxl. A’an naxk’ojob’ li qach’ool ut nokoxtenq’a chi q’ajk rik’in li Dios ut chixk’ulb’al li sahil ch’oolejil chi tz’aqal.

Naqajultika naq xb’aan lix waklijik li Jesus chi yo’yo, li kamk maawa’ li qaraqik, a’b’an li qaxikik chi uub’ej. “Chiqajunilo toowakliiq chi yo’yo chirix naq tookamq. A’an naraj naxye naq lix musiq’ ut lix xaqalil chixjunileb’ li kristiaan te’junajiiq wi’chik ut taawanq xyu’am chi junelik.”

Eb’ li yo’yookil profeet sa’ li qakutan—li neke’xk’ul xna’leb’ rik’in li Dios re qatzolb’al ut qab’eresinkil—yookeb’ chiqab’oqb’al chi chalk rik’in li Kristo. Nokohe’xtenq’a chixjayalinkil li qach’ool, li qaxik, ut li qu rik’in li Kristo. Wankeb’ naab’al li na’leb’ ak k’uub’anb’ileb’ chi ak’il xb’aan li Xb’eenil Awa’b’ejil re naq tohe’xjayali rik’in li Kristo. We’keb’ wiib’ oxib’ reheb’:

• Xyeeb’al tz’aqal xk’ab’a’ li Iglees ruuchil li “Iglees Mormon,” a’ Lix Iglees li Jesukristo reheb’ laj Santil Paab’anel sa’ Roso’jikeb’ li Kutan.

• Xk’eeb’aleb’ xjalam-uuch li Kristo sa’eb’ li qach’utleb’aal kab’l.

• Xjayalinkileb’ li na’leb’ ut li b’ich reheb’ li saaj rik’in li Jesukristo, jo’ “Laa’in jun xtzolom li Kristo” ut “Chex’iloq wan wi’ li Kristo.”

• Xjultikankil naq lix tojb’al rix li maak xb’aan li Jesukristo ut lix waklijik chi yo’yo a’aneb’ li na’leb’ k’a’jo’eb’ xloq’alil chalen chaq xtiklajik.

• Xninq’ehinkil li Paswa chiru jun q’ehil, ink’a’ yal chiru jun kutan, chi jayalinb’il rik’in li Jesukristo.

• Reetalinkil lix Iglees li Jesukristo rik’in jun xjalam-uuch li Jesukristo.

Inch’olob’aq k’a’ru ak xqak’ul sa’ xk’ab’a’eb’ li jalok a’in. Xb’een, li reetalil li Iglees.

Sa’ 2020, li Awa’b’ej Russell M. Nelson kixk’ut jun jalam-uuch li taareetali li Iglees. Li eetalil a’in naxk’ut naq li Kristo wan sa’ xyi lix Iglees ut naq wanq raj ajwi’ sa’ xyi li qayu’am laa’o. Anajwan naqil chik li eetalil a’in chiru li recomendacion re li santil ochoch, lix perel web ut lix revista li Iglees, li aplicacion Biblioteca del Evangelio, jo’ ajwi’ chiruheb’ xplaca naab’aleb’ li qakomon li wankeb’ sa’ ejercito. Sa’ li eetalil a’in wan xk’ab’a’ li Iglees chiru jun li pek, li naxjultika qe naq li Jesukristo a’an li xnimal ru pek sa’ li xuk, jo’ nak’utb’esiman arin sa’ Camboyano ut na’oksiman sa’ 145 chi aatinob’aal.

Sa’ xyi li eetalil wan xjalam-uuch li Jesukristo, chanchan li yiib’anb’il rik’in pek xb’aan laj Bertel Thorvaldsen, a’an li Kristus xk’ab’a’. Li jalam-uuch a’an natawman sa’ jalan jalanq xkab’lal li Iglees yalaq b’ar sa’ li ruchich’och’. Rik’in naq li jalam-uuch a’in wan sa’ xyi li reetalil li Iglees, naxk’ut naq taqak’e raj li Kristo sa’ xyi chixjunil li naqab’aanu. Jo’kan ajwi’, ye’yo li ruq’ li Kolonel re reetalinkil naq a’an tixk’uleb’ chixjunil li te’chalq rik’in. Li jalam-uuch a’in nareetali lix rahom li Kolonel Jesukristo ut naxjultika qe li yo’yookil Kristo rajlal.

Yal xb’aan naq xwaj xtz’ilb’al rix, xinpatz’ reheb’ naab’al li komon ut li wamiiw chirix jun xcha’al li reetalil li Iglees. Xsach inch’ool naq naab’al reheb’ ink’a’ xe’xk’e reetal jun loq’laj na’leb’ naxk’ut. Xaqxo li Jesukristo rub’el li okeb’aal q’otq’o xb’een. A’an nareetali li Kolonel naq yoo chi elk sa’ li muqleb’aal. Naqaninq’ehi li Kristo li waklijenaq, ut li yo’yo, rik’in xk’eeb’al ajwi’ sa’ reetalil li Iglees.

Qatz’ilaq rix anajwan lix nimal ru li Paswa. Naq li Xb’eenil Awa’b’ejil toje’ ke’aatinak chirix li Paswa, ke’xpatz’ naq “taqaninq’ehi lix waklijik laj Kolol qe rik’in xtzolb’al lix na’leb’ ut xtenq’ankil li qatenamit chixk’aytesinkil rib’ rik’in li k’anjel re Paswa, ut mas wi’chik sa’eb’ li qajunkab’al.” Ke’xpatz’ naq jwal taqak’e wi’chik xsantilal li Paswa naq naqaninq’ehi.

Nasaho’ inch’ool naq li profeet neke’xk’ut li ak’ na’leb’ chirix li Paswa ut naq laa’ex jwal nekek’e wi’chik xsantilal li Paswa. Rochb’een li wulak sa’ li ch’utam re li loq’laj wa’ak sa’ li domingo re Paswa, naru nokoch’utla re loq’onink sa’ li domingo re ramos jo’ ajwi’ chiru xq’ehil li Rahil Kutan. Naru te’okenq li kok’al ut li saaj, ut naru toowanq sa’ coro rochb’eeneb’ laj paab’anel re jalaneb’ chik iglees. Wankeb’ ajwi’ li neke’xb’oqeb’ li rech kab’al chirilb’al li k’utb’esink chirix li Jesukristo sa’ rochocheb’, ut neke’oken ajwi’ sa’ li k’anjel re jar paay chi paab’aal.

Eb’ li k’anjel a’an nokohe’xjunaji rik’ineb’ li ke’xjap re chixnimankil ru li Kolonel naq ki’ok sa’ li tenamit Jerusalen. Nasaho’ ajwi’ inch’ool naq yalb’il eeq’e chi loq’onink sa’ lee junkab’al re xninq’ehinkil li santil kutan a’an, jo’ koohe’xb’oq li Xb’eenil Awa’b’ejil chixb’aanunkil.

Nink’oxla naq li loq’onink sa’ junkab’al chiru li Paswa ak xwakli chi us. Wiib’ chihab’ chaq, kin’aatinak chirix li rajom lin junkab’al chiroxloq’inkil li Paswa. Toj yooko chixyalb’al qaq’e. Chalen chalen nokowa’ak sa’ li domingo re Paswa ut wan li chakach ut li mol re Paswa, ut toj taqab’aanu li na’leb’ a’an. A’b’anan rik’in xjayalinkil li qana’leb’ rik’in li Jesukristo ut lix tojb’al rix li maak, natuqla ru chixjunil li naqab’aanu re xninq’ehinkil li wiib’ chi na’leb’ a’an li q’axal nim loq’aleb’.

Chiru li chihab’ a’in taqayal rox sutil xjayalinkil li Paswa rik’in li Kristo. Chanchan xk’utb’esinkil li nacimiento sa’ Ralankil, li qajunkab’al naxk’utb’esi li Paswa rik’in li disfraz, xyaab’asinkil li aatin re li Ak’ Chaq’rab’ ut lix Hu laj Mormon, li b’ichank, risinkil qajalam-uuch, li xxaq moqooch—ut relik chi yaal naq wan ajwi’ li choqink. Naq eb’ li kok’al neke’xyaab’asi li aatin, “Hosanna. … Usilaatinanb’il li xchalk sa’ xk’ab’a’ li Qaawa’! Hosanna re li Qaawa’ taqe’q” ut li aatin, “A’an a’in li Jesus … re Galilea” anchal juntaq’eet xwankil rik’in li aatin “Tuqtuukilal choq’ re li winq” li na’ab’iman chiru Ralankil.

Anajwan, jalan jalanq li naqak’e jo’ xsahob’ ru li qochoch. Junxil ka’ajwi’ naqak’e li imul ut li mol re Paswa. Anajwan naqak’e ajwi’ li Kristus ut xjalam-uuch li muqleb’aal yamyo xsa’, li Kolonel li yo’yo wi’chik sa’ li awimq chirix li muqleb’aal, ut lix k’utunik li Kolonel chiruheb’ laj Nefita. Yooko ajwi’ chixninq’ehinkil li Paswa chiru jun xq’ehil, ink’a’ yal chiru jun kutan. Noko’aatinak, nokok’oxlak, ut nasaho’ qach’ool chirix li domingo re ramos, li viernes sant, ut chixjunil li kik’ulman chiruheb’ li Rahil Kutan.

Li Paswa nokoxtenq’a chiroxloq’inkil lix mayej li Jesukristo re xtojb’al qix jo’ ajwi’ lix waklijik chi yo’yo. Naraho’ li qaam chixk’oxlankil li rahilal kixk’ul li Kolonel sa’ li awimq ut sa’ li Calvario, a’b’an nasaho’ li qach’ool chixk’oxlankil li muqleb’aal yamyo ut li santil aatin, “Xwakliik chi yo’yo!”

Toje’, li Xb’eenil Awa’b’ejil xye naq “taqoyb’eni li Paswa ut lix waklijik chi yo’yo li Jesukristo—li esil k’a’jo’ xnimal k’eeb’il re li winq” li naxk’ut naq jwal nim xwankil xq’ehil li Paswa. Us ta wankeb’ anajwan laj Kristiano li neke’xye naq yal jaljookil ru aatin li wakliik chi yo’yo, laa’o naqach’olob’ xyaalal naq “li wakliik chi yo’yo naraj naxye naq chixjunileb’ li ke’yo’la te’wakliiq chi yo’yo, ut tz’aqal yaal li wakliik chi yo’yo.” “Jo’ naq chixjunileb’ neke’kam sa’ xk’ab’a’ laj Adan, jo’kan ajwi’ naq chixjunileb’ te’wanq wi’chik xyu’am sa’ xk’ab’a’ li Kristo.” Li Jesukristo kixtoq lix b’ak’leb’ li kamk choq’ re li junjunq chi yo’yookil aamej.

Sachso nokokana xb’aan xrahom li Jesus choq’ qe. Naqapaab’ li kixye a’an, naq “maaʼani qʼaxal narahok joʼ li naxqʼaxtesi lix yuʼam saʼ xkʼabʼaʼebʼ li ramiiw.”

Laj C. S. Lewis kixye naq “[choq’ reheb’ li apostol,] lix jultikankil li evangelio, a’an ajwi’ xjultikankil li wakliik chi yo’yo. … Li wakliik chi yo’yo a’an li jolomil na’leb’ sa’ chixjunil li aatin yeeb’il chirix li Kristo sa’ li hu Hechos. Li wakliik chi yo’yo, ut li k’a’ru naxk’e chi uxmank, a’an li “evangelio” malaj li chaab’il esil neke’xk’am chaq laj Kristiano najter.”

Ninye naq “wan jun li wakliik chi yoʼyo, …li muqlebʼaal kamenaq maakʼaʼ xqʼaxom ru, ut lix may li kamk subʼbʼil ribʼ rikʼin li Kristo.”

Laa’in ninch’olob’ xyaalal naq chixjunileb’ li te’xk’ulub’a lix tz’aam li qayo’yookil profeet ut eb’ lix tenq’ naq taqak’e qach’ool chiroxloq’inkileb’ li santil na’leb’ eetalinb’ileb’ sa’ li Paswa, jwal te’jiloq wi’chik rik’in li Jesukristo.

Yaal wiib’ oxib’ kutan chaq, xwab’i resil jun na’chinb’ej li xk’utb’esi li Paswa chiru li rimam aj kaahib’ chihab’ rik’in kok’ reetalil li muqleb’aal, li tz’apleb’ pek chiru li rokeb’aal, li Jesus, li xMaria, eb’ li tzolom, ut li anjel. Li ch’ina al xril ut xrab’i lix na’chin naq naxseraq’i li muquk, lix tz’apb’al ut lix teeb’al li muqleb’aal, ut li awimq b’ar wi’ kik’ulman li wakliik chi yo’yo. Moqon li ch’ina al xka’suti li seraq’ xjunes rib’ chiru xna’ xyuwa’ naq xb’atz’un rik’ineb’ li kok’ eetalil. Chirix li ch’ina usilal a’an, xe’xpatz’ re ma naxnaw k’a’ut naq wan li Paswa. Li ch’ina al xtaqsi li rilob’aal ut xye, “Xb’aan naq yo’yo a’an.”

Laa’in ajwi’ ninye, jo’ a’an—jo’ laa’ex, ut jo’eb’ li anjel ut li profeet—naq kiwakli a’an ut naq yo’yo a’an. Ninch’olob’ xyaalal a’an sa’ xk’ab’a’ li Jesukristo, amen.