Jolomil ch’utub’aj-ib’
Li paab’aal—jun na’leb’ re kawil ch’oolej ut tiikilal
Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2025


11:17

Li paab’aal—jun na’leb’ re kawil ch’oolej ut tiikilal

Li paab’aal nayo’la naq kaw aach’ool rik’in li Jesukristo, ut na’atz’umak naq xaqxookat ut tiikat chiru a’an.

Naq wan chaq wuqlaju chihab’ we, koowulak sa’ aatin wochb’een li wamiiw aj José Luis re naq tink’ut li numxik chiru a’an. Sa’ jun eq’la koowulak chi tzolok. Naq kiraqe’ li qatzolb’al ut yookin chaq chi elk sa’ li piscina, kiwab’i li wamiiw xpatz’b’al xtenq’ chi japjo re. Yoo chaq chi sub’e’k sa’ xchamal li ha’.

Kinkut wib’ sa’ li ha’ re xtawb’al ut chi wan lin tij re xpatz’b’al qatenq’. Naq kinchap li ruq’ re risinkil chaq, chi ink’a’ chik naxnaw k’a’ru tixb’aanu kixkut rib’ xaal wix ut kinxyatz’. Anajwan sa’ wiib’al yooko chi sub’e’k. Naq kinyal inq’e chi wulak sa’ xb’een li ha’, kintijok chi anchal inmetz’ew re naq li Dios tixb’aanu junaq sachb’a-ch’oolej. Toja’ naq chi timil timil a’b’an chi yaal, kik’utun xwankil li Dios naq kiweek’a jun li uq’ej chiwisinkil chaq chire li ha’, b’ar wi’ naru chik taqakol qib’.

Sa’ li hoonal a’an, kitz’aqlok ru li kixye li Awa’b’ej Russell M. Nelson: “Naq nakaye’ laa wuq’ re xk’ulb’al lix wankil li Qaawa’ sa’ laa yu’am rik’in juntaq’eet x’anchalil aach’ool jo’ tixb’aanu raj junaq li kamk re sa’ xchamal li ha’ re musiq’ak, lix wankilal li Jesukristo taawanq choq’ aawe.”

Ex raarookil kok’al ut saaj, anajwan nawaj aatinak eerik’in chirix lix aajelil ru li paab’aal chirix li Jesukristo.

Xpaab’ankil li Kristo naraj naxye xkanab’ankil aawib’ sa’ ruq’ a’an

K’a’ru naraj naxye naq wanq aapaab’aal chirix li Kristo? Ma naraj xyeeb’al naq naqapaab’ malaj wan xnawom qach’ool naq a’an tz’aqal yaal? Maare a’an xtiklajik, a’b’an jwal nim wi’chik chiru a’an. Ma aak’oxlahom jun sutaq naq li paab’aal a’an xkawilal aach’ool? K’oxla junaq kristiaan li li naxk’e xkawilal aach’ool—maare laa junkab’al malaj laa wamiiw. K’a’ut naq naxk’e xkawilal aach’ool? Maare a’ naq aawilom lix rahom ut lix tenq’ chi kok’ aj xsa’.

Naq wan qapaab’aal rik’in li Kristo, naqak’e reetal naq a’an nokorosob’tesi, ut noko’ok chixkanab’ankil qib’ sa’ ruq’ a’an.

Chan ru taak’iiq xkawil aach’ool rik’in li Kristo?

Sa’ jun li ch’utam reheb’ li saaj li toje’ xnume’, xatb’oqe’ chi k’oxlak chirix jo’q’e xaweek’a junaq ch’ina choxahil saqen. Tz’il rix li na’leb’ a’in!

Tikib’ rik’in xk’oxlankil li Kristo ut li sahil ch’oolejil li xchal sa’ laa yu’am xb’aan lix tojb’al rix li maak ut li evangelio. Jo’kan ajwi’, tz’iib’a resileb’ “li musiq’ejil hoonal jultikanb’il aab’aan” naq li Dios xatxtenq’a laa’at, junaq aakomon, malaj eb’ li kristiaan sa’eb’ li loq’laj hu. Anajwan, eb’ li na’leb’ a’in ink’a’ te’xk’am chaq wankilal sa’ laa yu’am toj reetal naq li Musiq’ej tixtz’iib’aheb’ chiru “xperam laa ch’ool.” K’oxla ut tz’iib’a resil chixjunil li k’a’ru xb’aanu li Dios naq eb’ li sachb’a-ch’oolej a’in te’k’ulmanq sa’ li kutan a’an.

B’aanu li na’leb’ a’in re nach’ok rik’in li Dios. Tijon chiru laa Choxahil Yuwa’ chanchan ta wi’ naq xb’een sut. K’ut laa rahom ut laa b’antioxihom chirix laa wosob’tesinkil. Ut patz’ re k’a’ru nareek’a chirix laa wanjik ut li b’e yookat chixk’amb’al sa’ laa yu’am.

Wi nakab’aanu chi anchal ut chi tuulan aach’ool, taawab’i laa sumenkil ut taatiklaaq laa sumwanjik rik’in laa Choxahil Yuwa’ ut li Jesukristo. Jo’kan ajwi’, taachaab’ilo’q li k’a’ru nakab’aanu rik’in laa paab’aal. Tat-ok chixraab’al li tijok, li tzolok sa’ junesal, ut li loq’onink sa’ li santil ochoch, xb’aan naq tatruuq chixnawb’aleb’ ru a’an chi us ut chi wank rik’ineb’.

Li paab’aal na’atz’umak rik’in tiikilal

K’e reetal naq li paab’aal nayo’la naq kaw aach’ool rik’in li Jesukristo, ut na’atz’umak naq xaqxookat ut tiikat chiru a’an. Wi nakawaj naq chaab’ilaq laa wanjik rik’in li Kristo, chat-ok sa’eb’ li sumwank rik’in a’an, ut chapaab’eb’ chi tiik ut chi xaqxo aach’ool. Xb’aanunkil li sumwank rik’in li Jesukristo naxk’e li oyb’enihom. Xpaab’ankileb’ li sumwank naxkab’la li qapaab’aal.

Nawaj xwotzb’al jun na’leb’ li xink’ul: Naq toj ka’ch’inin chaq kintaw chi yaab’ak xjunes lin na’. Naq kinpatz’ re k’a’ut nayaab’ak, a’an kixsume, “Nawaj naq chaab’ilaqat.” Us ta ninnaw naq moko laa’in ta nink’ehok xrahil xch’ool, laa’in ninra ut kaw inch’ool rik’in lin na’ chiru chixjunil, ut kiwaj risinkil li ch’a’ajkilal wan sa’ lix yu’am a’an. Jo’kan ut rik’in xya’al li wu ut rik’in xtuulanil xch’ool jun li ch’ina al aj b’eleeb’ chihab’, kinsumela chiru naq junelik tinyal inq’e re naq chaab’ilaqin ut sahaq xch’ool wik’in.

Ma nekek’e reetal lix wankil li yeechi’ihom li kinb’aanu sa’ li kutan a’an ut li toj ninb’aanu anajwan?

Rik’in li yeechi’ihom a’an b’eresinb’ilaq lin yu’am. Naq ok we chixsik’b’al ru junaq na’leb’, toj nintz’il rix ma tixk’e xsahil xch’ool lin na’. Li yeechi’ihom a’in ut lin chaab’il wanjik rik’in lin na’ kiwan choq’ inxaqleb’ re inchaab’ilal sa’ lin yu’am.

Naab’al chihab’ chirix a’an, naq kin’ok chixnawb’al chi us ru li Jesukristo, ak kinnaw chan ru xk’eeb’al inpaab’aal rik’in a’an. Xinb’aanu li sumwank rik’in li Qaawa’, ut sa’ xk’ab’a’ xpaab’ankileb’, a’an xkuy lin maak, xb’eresi lin yu’am, ut “a’an kinixnujob’resi rik’in lix rahom” toj sa’ xchamal inch’ool. Li Kristo kixk’e sa’ inch’ool xnimal ru rahok, oxloq’ink, ut tiikilal.

Ma nakataw ru k’a’ut naq li “paab’aal a’an xtiklajik li k’anjelak” ut naq wi “maak’a’ qapaab’aal ink’a’ naru naq li [Dios]” taasaho’q xch’ool qik’in?

Naq nakab’aanu li naraj li Dios, taaye, jo’ li raatin laj Jose aran Egipto naq kiyale’ rix xb’aan rixaqil laj Potifar, “Chan ru naq tinb’aanu li nimla maa’usilal a’in ut tinmaakob’q chiru li Dios?” Ut naq wanqat sa’ li aaleek, taaye, jo’ li saaj profeet aj Jose, “Kinnaw aʼan, ut kinnaw naq li Dios naxnaw, ut inkʼaʼ kinru chixtzʼeqtaanankil xyaalal; … kinnaw naq rik’in xb’aanunkil tinrahob’tesi raj xch’ool li Dios.”

Jo’kan naq li qapaab’aal rik’in li Kristo a’an jun k’eek’ookil ch’oolej ut rahok. Sa’ jalan chik aatin, sa’ xb’antioxinkil lix uxtaanal rahom li Dios (hesed), naqak’ut li qatiikil rahom (emunah) naq naqapaab’eb’ lix taqlahom a’an.

Li Kristo kixye, “Ani aj ik’in wankeb’ li chaq’rab’, wi naxpaab’ … taarahe’q xb’aan lin yuwa’ ut laa’in ajwi’ tinra ut tink’ut wib’ chiru.” Wi tiikaqat chiru a’an, a’an tixk’ut chawu lix rahom.

Li paab’aal sa’eb’ li ch’a’ajkilal

A’b’an, chan ru tatwanq sa’eb’ li ch’a’ajkilal b’ar wi’ na’ajman ru lix sachb’a-ch’oolej? Us ta junelik neke’chal li ch’a’ajkilal, ut wan naq xuwajel a’an yal tatb’eeq chi uub’ej sa’ xjayal a’an, jo’ li lema re li ch’utub’aj-ib’ PFJ re 2025: “Chex’iloq wankin wi’ sa’ li junjunq eek’oxlahom; miwiib’an eech’ool, mexxuwak.”

Chan ru tatb’eeq chi uub’ej chi ink’a’ taach’inanq aach’ool?

Chak’oxla naq yookat chi ok sa’ jun ch’och’ li maji’ nawb’il ru. Re xnumsinkil li ch’a’ajkilal, aajel ru naq taak’am jun saqen. Laa tiikilal ut li aatinak rik’in li Dios chi kok’ aj xsa’ a’anaq xya’al laa saqen. Naq wanqat sa’ ch’a’ajkilal ut xuwajel na’leb’, chiru naq tatb’eeq chi mutz’, loch laa saqen nujenaq rik’in x’aseeytil laa paab’aal rik’in li Kristo re xhoyb’al lix lemtz’unkil li oyb’enink sa’ li ch’a’ajkil b’e. Li na’leb’ aak’ulum chaq tixk’e laa woyb’enihom naq li Qaawa’ tatxtenq’a sa’ laa b’eenik.

Jun aj b’ehenel rik’in lix saqen.

Toj b’ar nakak’oxla naq tatwulaq rik’in laa woyb’enihom ut laa paab’aal rik’in li Kristo?

Ma jultik eere li kink’ul sa’ li piscina? Naq taqaj ru qatenq’, li sachb’a-ch’oolej kiwulak jo’ li woyb’enihom, a’b’an li Dios moko naxye ta naq junelik taawulaq jo’ li naqaj laa’o. Li qapaab’aal junelik tento naq jayalinb’ilaq rik’in li Kristo ut li qoyb’enihom naq tixtaqla chaq li osob’tesink jo’ li naraj a’an. “Cheroyb’eni li sachb’a-ch’oolejil,” a’b’an “kanab’omaq naq li Dios chinumtaaq sa’ lee yu’am.”

Eb’ lix yeechi’ihom li Dios choq’ reheb’ lix tenamit li tiikeb’ xch’ool

Ex saaj amiiw, jwal nekexqara ut k’ojk’o qach’ool eerik’in. Laa’ex wan lee na’aj sa’ lix junkab’al li Dios ut laa’ex ralal xk’ajol li sumwank. Chepaab’ ut chekanab’ eerib’ sa’ ruq’ li Kristo. A’an texxtenq’a chi wulak jo’ tz’aqal xtzolom.

Nekexinb’oq chixch’oolaninkil lee wanjik rik’in li Jesukristo. Yalomaq eeq’e naq maajun wa teekanab’ xtaaqenkil a’an.

Lee tiikilal, lee rahom, ut lix kawil eech’ool rik’in li Kristo texxtenq’a chi wank jo’ chanru a’an. Taawanq eepaab’aal ut xkawil eech’ool re xq’axb’al ru li xwankil laj tza. Ut naq texmaakob’q, teesik’ xpatz’b’al xkuyb’al eemaak. Ut sa’ roso’jik, laa woyb’enihom sa’ chalel chaq’alaq ru. A’an tixk’e aawankil chixb’aanunkil yalaq naxpatz’, jo’ ajwi’ li wankil re sutq’iik rik’in a’an.

Ninnaw naq tereek’a li sahil ch’oolejil sa’ xb’ichankil “li b’ich re rahok li natojok-ix” ut naq texkanaaq “chi q’alq’ooqex chi junelik saʼ ruqʼ lix rahom.” Sa’ lix loq’laj k’ab’a’ li Jesukristo, amen.

Eb’ li raqalil

  1. Russell M. Nelson, “Roksinkil lix wankil li Jesukristo sa’ li qayu’am,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2017.

  2. Li aatin paab’aal sa’ Latin, fides, li naraj xyeeb’al “kaw aach’ool chirix” (chi’ilmanq Michiel de Vaan, Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages [2008], “fido”). Li Griego, πίστις, chi jaltesinb’il ru, a’an “kawaq aach’ool chirix” (see Robert Beekes, Etymological Dictionary of Greek [2010], 1:1161–62).

  3. “Li paab’aal a’an k’ojk’ookil ut kawil ch’oolej rik’in li Jesukristo” (K’utul Raqal reheb’ li Loq’laj Hu, “Paab’aal,” Biblioteca del Evangelio).

  4. Chi’ilmanq “Mira hacia Cristo” (aatinak rik’ineb’ li saaj chiru chixjunil li ruchich’och’, 5 re enero, 2025), Biblioteca del Evangelio; chi’ilmanq ajwi’ Alexander Dushku, “Jun xaqal li saqen ut li kok’ saqen,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2024.

  5. Chi’ilmanq Neil L. Andersen, “Eb’ li musiq’ejil hoonal jultikanb’il qab’aan,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2020.

  6. Chi’ilmanq 2 Korintios 3:2–3; chi’ilmanq ajwi’ Moroni 10:3; Russell M. Nelson, “Chawab’i A’an,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2020.

  7. Chi’ilmanq Ronald A. Rasband, “Chi k’oxlanb’il xb’aan li Dios,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re octubre 2017.

  8. Chi’ilmanq Mosiah 2:20–21; Tzol’leb’ ut Sumwank 59:21.

  9. Chi’ilmanq “Appendix 1: Sixth Theological Lecture on Faith, circa January–May 1835, as Published in Latter Day Saints’ Messenger and Advocate,” 124–25, josephsmithpapers.org.

  10. Chi’ilmanq Moroni 7:41; chi’ilmanq ajwi’ Stephen M. R. Covey, The Speed of Trust: The One Thing That Changes Everything (2006), 215.

  11. 2 Nefi 4:21.

  12. “Li Dios a’an li wamiiw. Tintaw li tuqtuukilal rik’in. … Nawaj wank rik’in li Kristo. Maak’a’ aj-e inyu’am; ka’ajwi’ xb’aanunkil li rajom a’an” (Enseñanzas de los Presidentes de la Iglesia: José Smith [2007], 256).

  13. K’utul Raqal reheb’ li Loq’laj Hu, “Paab’aal.”

  14. Hebreos 11:6.

  15. Chi’ilmanq Jwan 8:29.

  16. Genesis 39:9.

  17. Jose Smith—Resilal 1:25.

  18. Li Awa’b’ej Gordon B. Hinckley kixye: “Tijonqex chiru lee Choxahil Yuwa’ sa’ xk’ab’a’ li Qaawa’ Jesukristo, ut junelik, sa’ chixjunil li k’a’aq re ru, rik’in tz’aqal lix na’leb’ lee yu’am, k’utumaq lee tiikilal ut lee rahom” (“Lealtad,” Liahona, mayo 2003, 60; chi’ilmanq ajwi’ Brent J. Schmidt, Relational Faith: The Transformation and Restoration of Pistis as Knowledge, Trust, Confidence, and Covenantal Faithfulness [2022], 9; Teresa Morgan, Roman Faith and Christian Faith: Pistis and Fides in the Early Roman Empire and Early Churches [2015], 127–128).

  19. Chi’ilmanq Russell M. Nelson, “El convenio sempiterno,” Liahona, octubre 2022, 4–11.

  20. “Li aatin paab’aal sa’ Hebreo a’an אמונה (emunah) ut naraj xyeeb’al “tenq’ank.” … Jo’kan naq lix k’anjelankil nat’ane’ sa’ xb’een li naraj “xtenq’ankil li Dios.” Moko ka’aj ta wi’ xnawb’al naq li Dios taak’anjelaq, tinyal b’an inq’e chixtenq’ankil li Dios. Li na’leb’ a’in chirix li aatin emunah jo’ tenq’ naru taa’ilmanq sa’ Exodo 17:12. … A’an li tenq’/emunah re Aaron ut laj Hur li kixwaklesi li ruq’ laj Moises’, moko a’an ta li tenq’/emunah re laj Moises Naq naqaye: “Wan inpaab’al rik’in li Dios,” naqak’oxla raj, “Tinb’anuu chixjunil re xtenq’ankil li Dios”” (Jeff A. Benner, “Faith,” Ancient Hebrew Research Center, ancient-hebrew.org).

  21. Jwan 14:21; chi’ilmanq ajwi’ raqal 23.

  22. Chi’ilmanq Jwan 15:9–10.

  23. Chi’ilmanq Russell M. Nelson, “Roksinkil lix wankil li Jesukristo sa’ li qayu’am.”

  24. Tzol’leb’ ut Sumwank 6:36.

  25. Neil L. Andersen, “Li paab’aal ink’a’ yal nachal—nasik’man b’an ru,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re noviembre 2015.

  26. Russell M. Nelson, “Li wankilal re tiikisiik chi uub’ej sa’ Musiq’ej,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2022.

  27. Russell M. Nelson “Chinumtaaq li Dios,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re octubre 2020.

  28. Chi’ilmanq Russell M. Nelson, “Children of the Covenant,” Ensign, mayo 1995, 32–35.

  29. Li Jesus a’an li wamiiw. Maajun chik junaq kristiaan xk’ehom we jo’ a’an. … Us taxaq naq wanq ink’ulub’ chi wank jo’ ramiiw” (Gordon B. Hinckley, “Mi Testimonio,” Liahona, julio 2000, 85).

  30. Chi’ilmanq Jwan 6:67–68; Tzol’leb’ ut Sumwank 6:20.

  31. Chi’ilmanq Russell M. Nelson, “Decisiones para la eternidad” (ch’utam choq’ reheb’ li saaj sa’ chixjunil li ruchich’och’, 15 mayo, 2022), Biblioteca del Evangelio; Richard G. Scott, 21 Principles: Divine Truths to Help You Live by the Spirit (2013), 90.

  32. Chi’ilmanq Alma 48:17.

  33. Chi’ilmanq Mosiah 4:2; Alma 36:18.

  34. Chi’ilmanq Thomas S. Monson, “Sed de buen ánimo,” Liahona, mayo 2009, 92.

  35. Chi’ilmanq Isaias 58:9; Helaman 10:4–5; Eter 12:30; Moroni 7:33.

  36. Chi’ilmanq 2 Nefi 25:23.

  37. Alma 5:26; chi’ilmanq ajwi’ Alma 5:9; 26:13.

  38. 2 Nefi 1:15.