Jolomil ch’utub’aj-ib’
Roxloq’inkil li yu’am
Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2025


14:10

Roxloq’inkil li yu’am

Li yu’am k’a’jo’ naq wan xloq’al sa’ lix k’uub’anb’il na’leb’ li qaYuwa’, ut a’an naxtaqla naq taqoxloq’i ut taqakol rix li yu’am.

Li qaKolonel, li Jesukristo, kixye, “Rik’in a’in te’xnaw chixjunileb’ naq laa’ex intzolom, wi wan eerahom cherib’il eerib’.”

Jun obiisp arin Utah xye resil we li nimla rahok xwan sa’ lix teep chirix jun saaj ixq ut lix junkab’al. Eb’ lix na’ xyuwa’ li saaj ixq a’an xe’xk’e xch’ool naq te’sutq’iiq rik’in li Kolonel ut sa’ lix Iglees a’an. Naq xe’wan chi najt rik’in li Iglees, lix rab’ineb’ x’ok chi wank rik’in jun saaj winq. Naq kisutq’i sa’ li Iglees, li rab’inb’ej kireek’a naq mas raab’il xb’aan lix Choxahil Yuwa’ sa’ jun ch’utam reheb’ li Saaj Ixq Kixk’e xch’ool chixpaab’ankileb’ chi us li taqlahom. A’an xtz’iib’a, “Ak xintikib’ li k’anjel re xjalb’al ink’a’uxl rik’in li obiisp.”

Ka’ch’in chik chirix a’an, xyajer. A’an kixye: “Xink’ul jun examen, ut xyeeman we naq wankin sa’ yu’am. Xin’ok chi yaab’ak. Lin yuwa’ xinxq’alu, ut xye we naq us taa’elq chixjunil. … Lin novio xye we naq us naq tintz’eq li k’uula’al. Laa’in xinye naq ink’a’ tinb’aanu.”

Rilb’aleb’ li wankeb’ sa’ rajom ru

Li saaj ixq xye ajwi’: “Maak’a’jo’ naq xinrahe’ ut xintenq’aak xb’aaneb’ li komon sa’ li qateep. Xsach inch’ool rik’in a’an. [Lin] obiisp ut li awa’b’ej reheb’ li Saaj Ixq xe’xyal xq’e chinraab’al ut chixwaklesinkil inch’ool. Nawil li ruq’ li Qaawa’, li yoo chixk’amb’al inb’e laa’in ut lin junkab’al. Jun teep jo’ li we chanchan junkab’al choq’ re chixjunileb’, ut mas wi’chik choq’ re jun saaj ixq jo’ laa’in.”

Li saaj ixq, lix junkab’al, ut chixjunil lix teep xe’xk’ul rik’in rahok lix ch’ina yum chiru li po febrero xnume’.

Li Qaawaʼ Jesukristo.

Li Awa’b’ej Russell M. Nelson xye, “Jun reetalil lix tz’aqal ut yo’yookil Iglees li Qaawa’, a’an naq junelik taawanq jun k’uub’anb’il k’anjel re rilb’aleb’ li ralal xk’ajol li Dios, re xtenq’ankileb’ ut xraab’aleb’ chixjunjunqaleb’, jo’ kixb’aanu a’an.”

Tenq’ank re naq taab’aanumanq li us

Naq jun ixq li moko sumsu ta naxk’e reetal naq wan sa’ yu’am, naru nachal xk’a’uxl chirix lix kawilal lix tib’el, li musiq’ejil ch’a’ajkilal, li xutaan, li tumin, li tzolok naraj xb’aanunkil, ma taaruuq taasumlaaq, ut li nimla ch’a’ajkilal x’ok wi’, ut sa’ xhoonalil li rahilal ut li sachok ch’oolej, naru naq li saaj ixq tixb’aanu li k’a’ru mas taaraho’q ut taayot’e’q wi’ xch’ool moqon.

Wi wan ani yoo chi ab’ink li xnumsi rahil ch’oolejil ut li yot’e’k ch’oolej xb’aan li tz’eqok k’uula’al, chijultiko’q aawe naq us ta ink’a’ nokoru chixjalb’al li k’a’ru ak xk’ulman, li Dios naru chixk’irtesinkil li k’a’ru ak xk’ulman. Naru nakuye’ laa maak sa’ xk’ab’a’ li rusilal a’an, xb’aan naq tojb’il rix li maak wi nakasutq’isi aawib’ rik’in a’an chi jalb’il ut chi tuulan aach’ool.

Wankeb’ wiib’ li aatin li neke’oksiman chirix li yo’laak sa’ li yu’am a’in, a’aneb’ li yu’am, ut li sik’ok-u. Li yu’am k’a’jo’ naq wan xloq’al sa’ lix k’uub’anb’il na’leb’ li qaYuwa’, ut a’an naxtaqla naq taqoxloq’i ut taqakol rix li yu’am, ut naq taqasik’ ru li yu’am naq ak xsiiyaak chaq. Naqoxloq’i ajwi’ li maatan re lix taql qach’ool—li naxkawresi li us naqab’aanu li k’ulub’anb’il xb’aan li Dios ut li nak’amok chaq li junelikil sahil ch’oolejil.

Naq jun winq ut jun ixq wankeb’ sa’ jun ch’a’ajkilal jo’ a’in, li qaatin, li quq’, ut li qach’ool—sa’ musiq’ej, sa’ ch’oolej, ut rik’in tumin—naru tixtenq’aheb’ chireek’ankil lix rahom li Kolonel ut, jo’ kixye li Awa’b’ej Henry B. Eyring, naru te’wanq chi teeto lix musiq’ejil ilob’aaleb’ re naq ruuchil rilb’al li k’a’ru neke’xk’oxla naq neke’ril, te’ril li k’a’ru maji’ naru neke’ril.”

Li na’leb’ chirix li yu’am sa’ li ruchich’och’

Li Awa’b’ej Dallin H. Oaks kixye: “Li qana’leb’ chirix li tz’eqok k’uula’al moko k’ojk’o ta sa’ xb’een jun k’utb’esinb’il na’leb’ chirix jo’q’e natikla li yu’am sa’ ruchich’och’. … K’ojk’o b’an sa’ xb’een li na’leb’ naq chixjunileb’ li musiq’ej li ralal xk’ajoleb’ li Dios aajel ru naq te’chalq sa’ ruchich’och’ choq’ re jun xnimal ru na’leb’, ut naq xwan qawanjik rub’elaj naq xoosiiyaak, ut toj taawanq chi junelik q’e kutan.”

Li raatin li Qaawa’ chirixeb’ li toj maji’ neke’yo’la, li k’eeb’il rik’in raatineb’ li Xb’eenil Awa’b’ejil ut lix Molameb’ li Kab’laju chi Apostol, maajun wa najalman, ut a’an ajwi’ li raatineb’ li profeet chalen chaq sa’ xtiklajik, ut na’aatinak chirix li k’a’ru teneb’anb’il sa’ qab’een xb’aan li Qaawa’.

“Lix Iglees li Jesukristo reheb’ laj Santil Paab’anel sa’ roso’jikeb’ li kutan naxpaab’ naq loq’ lix yu’ameb’ li winq ut ixq. Rik’in a’an, li Iglees naxch’olob’ naq ink’a’ us li aborto yal rik’in naq jo’kan naraj jun kristiaan, ut naxtaqlaheb’ lix komon naq ink’a’ te’xk’ul, te’xb’aanu, te’xye naq chib’aanumanq, te’xtoj xtz’aq, malaj te’xk’uub’ xb’aanunkil junaq aborto.

“Li [Qaawa’] naxkanab’ chi b’aanumank ka’ajwi’ wi:

  • Xtikla li wank sa’ yu’am xb’aan li maakoniik, malaj

  • Jun aj b’anonel naxk’e reetal naq xiwxiw li wank sa’ yu’am choq’ re lix kawilal malaj lix yu’am li na’b’ej, malaj

  • Jun aj b’anonel naxk’e reetal naq li k’uula’al wan reek’, ut ink’a’ taaruuq naq taakanaaq chi yo’yo chirix naq xyo’la.”

Li Xb’eenil Awa’b’ejil xye ajwi’: “Li aborto a’an jun na’leb’ mas ra. [Sa’eb’ ajwi’ li hoonal a’in,] ka’ajwi’ naru nak’oxlaman xb’aanunkil chirix naq eb’ li kristiaan xe’tijok chirix ut xe’xk’ul xsumub’ankil,” ut xe’aatinak rik’ineb’ jalan chik.

30 chihab’ chaq, eb’ lix profeet li Qaawa’ xe’xk’e jun jek’inb’il aatin re li ruchich’och’. Wan aran li aatin a’in:

“Naqach’olob’ … naq li Dios kixtaqla naq li loq’laj wankilal re yo’ob’tesink alalb’ej ka’ajwi’ taa’oksimanq b’ar wan wi’ jun winq ut jun ixq, sumsuukeb’ sa’ li chaq’rab’ jo’ b’eelomej ut ixaqilb’ej.

“Naqach’olob’ naq lix b’ehil natikla wi’ li yu’am sa’ li ruchich’och’, a’an k’ojob’anb’il xb’aan li Dios. Naqajultika xyaalal naq li yu’amej wan xloq’al, ut naq aajel ru sa’ lix junelik k’uub’anb’il na’leb’ li Dios.”

Xch’oolaninkil ut xkolb’al rix lix yu’am li ani maji’ nayo’la, maawa’ yal xchaq’rab’ li tenamit li naru najalman. A’an jun chaq’rab’ chirix li tiikilal, li k’eeb’il xb’aan li Qaawa’ rik’in xtz’uumaleb’ re lix profeet.

Aatinak chi maak’a’ li xutaan

Li raatin li Awa’b’ej J. Reuben Clark, li kiwan sa’ li Xb’eenil Awa’b’ejil, naxch’olob’ tz’aqal xyaalalileb’ li qasaaj sa’ li kutan a’in: “Eb’ li saaj sa’ li Iglees wankeb’ xtz’okajik chirix li k’a’aq re ru re musiq’ej; neke’raj xtzolb’al li evangelio, ut neke’raj xtzolb’al jo’ chanru tz’aqal naq wan, chi moko jalb’il ta. Neke’raj xtawb’al xna’leb’eb’ chirix li qapaab’aal, neke’raj xtawb’al xnawomeb’ xch’ool naq yaal a’an. A’aneb’ aj sik’ol re li yaal.” Choo’aatinaq chi kok’ aj xsa’ rik’in paab’aal ut uxtaan rik’ineb’ li saaj sa’ li qajunkab’al, ut sa’eb’ li ch’utam re Komonil re Tenq’ank ut sa’eb’ lix molameb’ li xb’eenil, chirix lix chaq’rab’ li Qaawa’ re saq ru ch’oolej, chirix lix loq’al li yu’am, ut chirix rilb’aleb’ li ani maji’ neke’yo’la, ut chirix lix na’eb’ a’an.

Jun komon ixq xtaqla we jun hu chirix li k’a’ru xk’ul naq toj saaj: “Naq wuqlaju chihab’ wan we … , xinkana sa’ yu’am, ut lin novio ink’a’ naraj intenq’ankil. K’a’jo’ naq kiweek’a’ li xutaan ut li junaatalil, a’ut maajun wa xink’oxla naq tintz’eq li k’uula’al. … Kinnaw naq raab’ilin xb’aan lin junkab’al ut lin obiisp, ut xinsik’ inna’leb’ rik’ineb’ a’an chi kok’ aj xsa’. … Kinb’eresi wib’ rik’in li Dios. Kintz’ileb’ rix li loq’laj hu, kintijok ut kintaw inkawilal rik’in lin Kolonel, ut kinjal ink’a’uxl. … Kink’ul xsumenkil lin tij ut kinnaw naq tz’aqal yaal a’an. … Mas ch’a’aj choq’ we, a’ut kinnaw naq tinkanab’ lin ch’ina ko’ chi k’iiresiik xb’aan jalaneb’ chik kristiaan. … Kintijok re xtz’aamankil xkawilal inch’ool, ut kiweek’a naq raab’ilin xb’aan li Kolonel naq yookin chixjalb’al ink’a’uxl, ut ninnaw naq li Dios naxsumeheb’ li tij ut naq nokoxtenq’a.”

Jun sumal aj rahonel ke’xk’ul choq’ xrab’ineb’, ut ke’xk’ut li evangelio chiru a’an. A’an ak sumsu chik, ut wankeb’ chik xkok’al a’an.

Wan naq q’axal ch’a’aj ut moko ch’olch’o ta ru chan ru xkolb’al rix li yu’amej.

Toje’, jun winq ut jun ixq li raab’ileb’ qab’aan xe’aatinak qik’in chirix lix k’uula’aleb’ yo’laak chaq re.

Li yuwa’b’ej xye: “Naq wan sa’ yu’am li wixaqil, xe’xk’e chiqanaw naq li qak’uula’al wan jun xyajel, trisomía 21 xk’ab’a’, malaj sindrome de down nayeeman re. Eb’ laj b’anonel yookeb’ chixyeeb’al qe naq us raj naq taqatz’eq li k’uula’al. Ka’ch’in chik chirix a’an, xe’xye qe naq li qak’uula’al wan xyajel sa’ li raam, ut taa’ajmanq ru xcho’b’al k’iila sut naq toj ka’ch’in. Naq yoo chi k’ulmank a’in, yooko chi tijok chi anchal li qach’ool re naq li Dios tooxtenq’a, ut xqeek’a naq li Musiq’ej xk’ojob’ li qach’ool. Xk’utb’esiman chiqu naq li qarab’in a’an jun xrab’in li qaChoxahil Yuwa’ li mas sik’b’il ru, ut naq k’a’jo’ naq taaraj yo’laak sa’ li qajunkab’al ut chalk sa’ li ruchich’och’.”

Lix na’ li k’uula’al a’an xye: “Laa’o xookana chi sachso qach’ool, ink’a’ naqanaw k’a’ru taqab’aanu, ut ra qach’ool chirab’inkil li esil a’in. … Naq moko najt ta inwanjik sa’ yu’am, xe’xye qe naq li qak’uula’al wan xyajel sa’ li raam, li naru nakamsink re. K’iila sut xqileb’ laj b’anonel ut laj especialista naq wankin sa’ yu’am. … Rajlal sut, neke’xpatz’ qe ma naqaj kanaak sa’ yu’am, malaj xk’eeb’al xraqik li wank sa’ yu’am. … Li Kolonel xk’irtesi li waam, ut xk’e xk’ojob’ankil ut xsahil inch’ool chirix lin ch’ina ko’ li taayo’laaq. … Lin Choxahil Yuwa’ xk’ut chiwu k’iila sut naq wan jun xk’uub’anb’il na’leb’ choq’ we, ut ninkanab’ wib’ sa’ ruq’ a’an.”

Xyo’la li ch’ina ixqa’al jun xamaan chaq anajwan. Junajinb’ileb’ rib’ chirib’ileb’ rib’ chi junelik.

Na’ilman li nimla paab’aal ut li kawil ch’oolej sa’eb’ lix tzolom li Jesukristo.

Jun reetalil li paab’aal

Chiru naab’al chihab’, k’iila sut xwaatinaheb’ li winq ut li ixq li xe’xyal xq’e chi sutq’iik chi tuulaneb’ xch’ool sa’ xb’ehil li sumwank, ut rik’ineb’ li osob’tesink xe’xk’ul sa’ li tijonelil ut sa’ li santil ochoch, k’iila chihab’ chirix naq xe’isiik jo’ komon sa’ li Iglees.

Jun sut, sa’ xk’ab’a’ li Xb’eenil Awa’b’ejil xwaatina jun winq re taak’ojob’amanq wi’chik li rosob’tesinkil sa’ li tijonelil ut sa’ li santil ochoch.

Chirix naq a’an kisumla chaq sa’ li santil ochoch, ut chirix naq xe’yo’la oxib’ li ralal xk’ajol, li winq a’an xmux lix sumlajik ut eb’ lix loq’laj sumwank. Jun saaj ixq kikana sa’ yu’am, ut a’an kiraj xtz’eqb’al li k’uula’al.

Li rixaqil li winq a’an kixtz’aama chiru li saaj ixq naq tixkanab’ chi yo’laak li k’uula’al, ut kixye naq a’an tixk’iiresi li ch’ina ka’ch’in chirix naq taayo’laaq, rochb’eeneb’ li ralal xk’ajol a’an.

Li saaj ixq kixk’oxla chi us, ut ink’a’ kixtz’eq li k’uula’al.

Ak lajeeb’ chihab’ chaq naq xk’ulman a’an. Li tuulanil ixq li k’ojk’o chiwu xye we naq naxra li ch’ina al a’an jo’ raj tz’aqal lix yum, ut xye resil naq lix b’eelom xyal xq’e chixjalb’al xna’leb’ ut chixraab’al a’an ut li junkab’al. Xyaab’ak li yuwa’b’ej naq yoo chi aatinak li rixaqil.

Chan ru naq li chaab’il ixq a’in kiru chixk’ulb’al li ch’ina al a’in jo’ xyum, us ta a’an jun reetalil naq lix b’eelom xmux lix sumlajik? Chan ru? A’an xb’aan naq xtaw xkawilal xch’ool rik’in li Jesukristo, ut a’an naxpaab’ naq loq’ li yu’am, naq sant li yu’am. Naxnaw naq li k’uula’al a’an ralal li Dios, li saq ru ut maak’a’ xmaak.

Xjalam-uucheb’ li k’uula’al.

Ex was wiitz’in, k’a’jo’ li qak’a’uxl naq sa’ chixjunil li ruchich’och’ yoo chi lajk li rahok choq’ reheb’ li ani maji’ neke’yo’la. Li Dios naroxloq’i li yu’amej. Lix k’anjel ut lix loq’al a’an, a’an xk’eeb’al chi uxmank lix kolb’al chiru li kamk ut lix yu’am chi junelik li ralal xk’ajol. Jo’ xtzolom li Jesukristo, laa’o naqoxloq’i li yu’amej. “Rik’in a’in chixjunileb’ te’nawoq re naq laa’ex intzolom, wi nekera eerib’ cherib’il eerib’.” Chiqawotz taxaq li qarahom chi numtajenaq rik’ineb’ li ani k’a’jo’ naq neke’raj ru a’an. Ninch’olob’ lin rahom choq’ eere, ut lix rahom li qaChoxahil Yuwa’ choq’ reheb’ li ralal xk’ajol li yookeb’ chi chalk sa’ li ruchich’och’. Sa’ xk’ab’a’ li Jesukristo, amen.

Eb’ li raqalil

  1. Jwan 13:35; chi’ilmanq ajwi’ Mateo 22:36–40.

  2. Taqlanb’il hu, 6 re febrero, 2025; oksinb’il chi k’eeb’il liceens.

  3. Taqlanb’il hu, 6 re febrero, 2025; oksinb’il chi k’eeb’il liceens.

  4. Russell M. Nelson, “Rilb’aleb’ li komon rik’in li wankil ut li wankilal k’eeb’il xb’aan li Dios,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2018.

  5. Jun seraq’ chirix jun ixq tiik chi paab’ank aran Francia; chi’ilmanq Neil L. Andersen, The Divine Gift of Forgiveness (2019), 154–156.

  6. Chi’ilmanq Neil L. Andersen, The Divine Gift of Forgiveness, 219; chi’ilmanq ajwi’ Neil L. Andersen, Jesus Is the Christ (2023), 5.

  7. Chi’ilmanq li aatin chirix li aborto: “Abortion,” newsroom.ChurchofJesusChrist.org. Li Jolomil K’anjenel Hu naxye, “Jun kristiaan naru naxjal xk’a’uxl ut nakuye’ xmaak wi x’okenk sa’ li maak re aborto” (Jolomil K’anjenel hu: Li k’anjelak sa’ lix Iglees li Jesukristo reheb’ laj Santil Paab’anel sa’ Roso’jikeb’ li Kutan, 38.6.1, Biblioteca del evangelio). Li Awa’b’ej Ezra Taft Benson kixye: “Li rahil ch’oolej jo’ naraj li Dios a’an jun xmaatan li Musiq’ej. Rik’in a’an naqak’e reetal naq li qab’aanuhom xjitok re li qaYuwa’ ut li qaDios. Rik’in a’an naqak’e reetal naq sa’ xk’ab’a’ li qab’aanuhom li Kolonel, li maajun xmaak, li qʼaxal nim wiʼchik chiru chixjunil, kixk’ul li rahilal q’axal nim. Li qamaak kixk’e chi elk xkikʼel ruuchil tiqobʼ. Li rahilal a’in sa’ k’a’uxlej ut sa’ musiq’ej a’an ajwi’ “jun yotʼbʼil chʼoolej ut jun tuulanil musiqʼej” joʼ naxye saʼ li loqʼlaj hu [chiʼilmanq Tzolʼlebʼ ut Sumwank 20:37]. Aʼan ajwiʼ li naʼajman ru re naq taqajal qakʼaʼuxl chi yaal” (Enseñanzas de los Presidentes de la Iglesia: Ezra Taft Benson [2014]; chiʼilmanq ajwiʼ 2 Korintios 7:10; 3 Nefi 9:20; 18:32).

  8. “Li Qaawaʼ kixye re laj Enok: Kʼe reetalebʼ aʼin laa was aawiitzʼin; aʼanebʼ xyiibʼahom tzʼaqal li wuqʼ, ut kinkʼe rehebʼ lix nawomebʼ, saʼ li kutan kebʼinyoʼobʼtesi wiʼ; ut saʼ li Awimq Eden kinkʼe laaʼin re li winq lix taql xchʼool;

    “Ut rehebʼ laa was aawiitzʼin kinye, ut kinkʼe ajwiʼ taqlahom, naq teʼxra ribʼ chiribʼilebʼ ribʼ, ut naq teʼxsikʼ wu laaʼin, lix Yuwaʼebʼ” (Moises 7:32–33).

  9. Henry B. Eyring, To Draw Closer to God (1997), 143.

  10. Dallin H. Oaks, “Gran Plan De Salvación,” Liahona, noviembre 1993, 74. Li Awa’b’ej Nelson xye: “Maawa’ a’ yaal jo’q’e natikla li yu’am, malaj jo’q’e naq li musiq’ej naxk’e xyu’am li tib’elej. Naq nokotzolok chirix li yu’am, naqak’e reetal naq natikla li yu’am naq wiib’ celula neke’xjunaji rib’ sa’ jun ajwi’, rik’in oxib’ xka’k’aal li cromosoma li neke’chal rik’in li yuwa’b’ej ut li na’b’ej. Ink’a’ naru naqawech’ qib’ chirix jo’q’e natikla li yu’am, a’an ak nawb’il chi us” (“Reverence for Life,” Ensign, mayo 1985, 13).

  11. Li Awa’b’ej John Taylor kixye sa’ 1879, “Tento taqakoleb’ rix li k’uula’al, li yo’yookeb’ jo’eb’ ajwi’ li maji’ neke’yo’la chiruheb’ li jar paay chi maa’usilal … maare rik’in li promulgacion legislativa, malaj rik’ineb’ laj raqol aatin, malaj li neke’jolomin tenamit” (“Discourse,” Deseret News, Dec. 31, 1879, 755).

  12. Chi’ilmanq li aatin chirix li aborto: “Abortion,” newsroom.ChurchofJesusChrist.org.

  13. Li Junkab’al: Jun Jek’inb’il Aatin choq’ re li Ruchich’och’,” Biblioteca del Evangelio.

  14. J. Reuben Clark Jr., The Charted Course of the Church in Education, rev. ed. (1994; yeeb’il reheb’ laj k’utunel chirix li paab’aal, 8 agosto, 1938), 3, Biblioteca del Evangelio.

  15. Chi’ilmanq Temas y preguntas, “Aborto,” Biblioteca del Evangelio.

  16. Tz’iib’anb’il hu, 13 re febrero, 2025, oksinb’il chi k’eeb’il liceens.

  17. Jun chik na’leb’ ch’ina-us chirix li adopcion a’an chirix li xSherilyn Stinson ut li xAlison lix ko’, ut li xJill Morgensen, lix na’ li xAlison sa’ tib’elej (chi’ilmanq Mary Richards, “Navigating the Journey of Adoption Reunification,” Church News, Nov. 18, 2024, thechurchnews.com).

  18. Chi tenq’anb’il xb’aan li Qaawa’ ut qab’aan laa’o, naab’al li neke’osob’tesiik chixtawb’al jun chaab’il b’e. Chi’ilmanq Amanda Becker, “Finding Hope as a Single Expectant Mother,” Liahona, July 2022 (digital only); “The Adoption Decision,” New Era, Mar. 2006, 28–33.

  19. Taqlanb’il hu, 17 re febrero 2025, oksinb’il chi k’eeb’il liceens.

  20. A’in xink’ul laa’in; chi’ilmanq Neil L. Andersen, The Divine Gift of Forgiveness, 246–247.

  21. Chi’ilmanq Moises 1:39.

  22. Jwan 13:35; chi’ilmanq ajwi’ Mateo 22:36–40.

  23. Wankeb’ chik li k’anjeleb’aal li neke’ru chi tenq’ank: Temas y preguntas, “Embarazo de soltera,” Biblioteca del Evangelio; “Padres solteros que van a tener un hijo,” Manual General, 38.6.19; Counseling Resources, “Single Expectant Parents,” Biblioteca del Evangelio.