Wiadze Mfɛndzanan Ehyiadzi
Ankorankor Ahosiesie dze Behyia Agyenkwa no
Ebɔbira 2025 wiadze mfɛndzanan ehyiadzi


14:9

Ankorankor Ahosiesie dze Behyia Agyenkwa no

Dzi Agyenkwa ne nkyerɛkyerɛ no do. Ne nkyerɛkyerɛ no nnyɛ esumasɛm anaa hunyann. Sɛ yedzi do a, onnhia dɛ yebosuro anaa yɛbɔ hu.

Mo nuambanyin na nkyerɛbaa adɔfo, Ndaansa Ɔbɛsɛ yi, President Russell M. Nelson kyerɛkyerɛɛ dɛ, “Sesei nye mber no ma emi na ɔwo dɛ yɛbɛyɛ ahosiesie ama hɛn Ewuradze na Agyenkwa, Jesus Christ, ne Mbae a Otsĩa Ebien no. Sɛ President Nelson kã Mbae a Otsĩa Ebien no ho asɛm a, nna aber nyina enyidado dɛwdzi kã ho. Naaso, ɔnnkyɛree na ababaawa bi a ɔwɔ Primary kãa kyerɛɛ me dɛ aber biara a wɔbɛkã Mbae a Otsĩa Ebien no nna ɔabɔ hu. Ɔkãa dɛ, “Hu ka me osiandɛ ndzɛmba bɔn besisi ansaana Jesus Christ aba bio.”

Nnyɛ mbofra nko na wobenya dɛm atsenkã yi. Afotu papa a oye ma no, ɔwo, na emi, nye dɛ yebedzi Agyenkwa ne nkyerɛkyerɛ no do. Ne nkyerɛkyerɛ no nnyɛ esumasɛm anaa hunyann. Sɛ yedzi do a, onnhia dɛ yebosuro anaa yɛbɔ hu.

No ɔnnkyebo somdwuma rokɔ ewiei no, wobisaa Jesus Christ mber a Ɔbɛsan aba bio. Oriyi ano no, Ɔkyerɛkyerɛɛ mbɛbusɛm ebiasa, a wɔakyerɛw no wɔ Matthew 25, fa mbrɛ yebesi bɛyɛ ahosiesie dze ehyia No—sɛ ɔyɛ wɔ Ne Mbae a Otsĩa Ebien no anaa mber a yebefi wiadze yi mu o. Nkyerɛkyerɛ yinom hia dodow osiandɛ ankorankor ahosiesie dɛ yebehyia No no nye abrabɔ no botae.

Agyenkwa no dzii kan kãa mbabun du no hɔn abɛbusɛm no ho asɛm. Abɛbusɛm yi mu no, mbabun du kɔr ayeforhyia aponto ase. Enyansafo beenum dze ngo bae a wɔdze bogu hɔn nkandzea no mu, na nkwaseafo beenum no annyɛ. Mber a wɔbɔɔ ayeforkun ne mbae a nna oedu ho dawur no, mbabun nkwaseafo no kɔr dɛ wɔrokɔtɔ ngo. Wɔsanee bae no, nna mber apaho koraa; nna wɔatow aponto ase abow no mu.

Jesus kyerɛkyerɛɛ abɛbusɛm n’afã ebiasa no mu dze boa hɛn. Ɔkyerɛkyerɛɛ mu dɛ:

“Na dɛm da no, sɛ meba wɔ m’enyimnyam mu a, nna abɛbu a mekãe a ɔfa mbaabun du no ho no bɛhyɛ mã.

“Na hɔn a wɔyɛ enyansafo na wɔgyee nokwar no, na wɔfaa Sunsum Krɔnkrɔn no dze yɛɛ hɔn kwankyerɛfo, na wɔamma wɔanndaadaa hɔn no—nokwar, mese hom dɛ, … wobotum egyina wɔ da no mu.”

Yɛkã no bio a, nna wonnhia dɛ wobosuro anaa hu bɛka hɔn osaindɛ wɔbɛtsena ase na wɔayɛ prɔmprɔm. Wobedzi nyim.

Sɛ yɛyɛ enyansafo a, yɛgye nokwar no ber a yedua asɔfodzi ayɛdze na ahyɛmudzi horow do yɛgye Jesus Christ n’asɛmpa no. Ɔtɔ do no, yɛper dɛ yɛbɔkɔ do afata dɛ aber nyina Sunsum Krɔnkrɔn no nye hɛn bɛtsena. Otwar dɛ hɛnankasa yenya ahoɔdzen yi ankorankor mu nkakrankakra. Nwɔwdo, hɛnankasa hɛn kokoa mu nokwar ndzeyɛɛ to nsa frɛ Sunsum Krɔnkrɔn no ma ɔkyerɛ hɛn kwan.

Dza otsĩa ebiasa a Jesus tsĩi mu nye yebokwetsir ndaadaa. Agyenkwa no bɔɔ kɔkɔ dɛ:

“Hom nhwɛ yie amma obi anndaadaa hom.

“Na dodowara bɛba wɔ me dzin mu, ase dɛ, Emi nye Christ na wɔbɛdaadaa pii.”

Nna Agyenkwa no nyim dɛ atorfo bɔbɔ mbɔdzen adaadaa hɔn a wɔapamu eyi hɔn no na esuafo pii na wɔbɛdaadaa hɔn. Ɔnnsɛ dɛ yɛgye hɔn a ɔtor mu ara wopetuw dɛ wɔwɔ tumdzi krɔnkrɔn dzi anaa dɛ yɛkɔ sumadze beebi ma atorfo ma hɛn nkyerɛkyerɛ.

Mormon Nwoma no kyerɛkyerɛ hɛn mbrɛ yebesi botum ehu ndaadaafo efi esuafo ho. Aber nyina no esuafo kã yɛregye Nyankopɔn edzi, yɛrosom No, na yɛreyɛ papa ho asɛm. Sɛ yɛhwehwɛ na yɛfa afotu fi ankorankor a wodzi nokwar na hɔnankasa wɔyɛ Agyenkwa n’esuafo anokwafo hɔ a, wɔrenndaadaa hɛn.

Yebotum asan so ekwetsir ndaadaa ber a yɛtaa sɔr wɔ temple mu. Iyi boa hɛn ma hɛn onnyiewiei nhumu gyina na ɔbɔ hɛn ho ban fi nhyɛdo horow a wɔbɛdan hɛn enyi anaa wobepia hɛn kyew efi ahyɛmudzi anamɔnkwan no do ho.

Mbabun du ho abɛbusɛm yi n’adzesũadze tsitsir a ohia nye dɛ sɛ yɛgye asɛmpa no, yɛhwehwɛ nya Sunsum krɔnkrɔn no ma ɔnye hɛn tsena, na yekwetsir ndaadaa a, yɛyɛ enyansafo. Mbabun beenum enyansafo no enntum ammboa hɔn a nna wonnyi ngo no; obiara nnkotum agye asɛmpa no, afa Sunsum Krɔnkrɔn no dɛ kwankyerɛfo, na woekwetsir ndaadaa wɔ hɛn afã. Ɔsɛ dɛ hɛnankasa yɛyɛ iyi ma hɛnho.

Nkyii Agyenkwa no kãa talent horow abɛbusɛm no ho asɛm. Abɛbusɛm yi mu no, ɔbarimba bi dze sika dodow ahorow a wɔfrɛ no talent, maa nkowaa baasa. Akowaa kor dze ɔmaa no talent enum, kor so ɔmaa no ebien, na ma otsĩa ebiasa no ɔmaa no kor. Mber senee no, nkowaa beenu no bɔɔ dza wonyae no ho mbɔho ebien. Mbom akowaa a otsĩa ebiasa no dze ɔdze ne talent kor no kosumae. Nkowaa beenu no a nna wɔabɔ hɔn talent no mbɔho ebien no, ɔbarimba no kãa dɛ, “Mbo, akowaa pa nye nokwafo, edzi ndzɛmba kumaabi ho nokwar, medze wo besi ndzɛmba pii do: kɔ wo wura ne dɛw mu.”

Ɔbarimba no twuuw akowaa no a ɔdze ne talent sumae no n’enyim dɛ ɔyɛ “akowaa bɔn na kwadwefo. Wɔgyee akowa no ne talent fii ne nsamu na wɔtoow no kyenee ekyirkyir sum mu. Mbom sɛ akowaa no bɔɔ ne talent no ho mbɔho ebien a, nkyɛ obenya nkamfo na akatua kor noara dɛ nkowaa nkaafo no.

Abɛbusɛm yi n’asɛm kor nye dɛ Nyankopɔn enyi da hɛn kwan dɛ yebotu hɛn ahoɔdzen a wɔdze ama hɛn no mpon, naaso Ɔmmpɛ dɛ yɛdze hɛn ahoɔdzen no bɔtoto binom hɔn dze ho. Hwɛ nhumu yi a mfe aha otsĩa-18 Hasidic ɔbemfo Zusya a ofi Anipol, mae no. Nna Zusya yɛ kyerɛkyerɛnyi a ɔayɛ atsenkã a ber a nna orubowu no, ɔhyɛɛ ase suroi. N’esuafo bisaa no dɛ, “Owura, ebɛnadze ntsi na woho popo? Abɔ bra papa; nokwar ara Nyankopɔn bɛma wo akatua kɛse.”

Zusya kãa dɛ; “Sɛ Nyankopɔn se me dɛ, ‘Zusya, ebɛnadze ntsi na annyɛ dɛ Moses kor so?’ Mebɛse dɛ, ‘Osiandɛ ammfa ɔkra ne kɛseyɛ a edze maa Moses no amma me.’ Na sɛ migyina Nyankopɔn n’enyim na Ɔse dɛ, ‘Zusya, ebɛnadze ntsi na annyɛ dɛ Solomon so a?’ Mebɛse dɛ, ‘Osiandɛ ammfa Solomon ne nyansaa no amma me.’ Mbom, oye, sɛ migyina Mo bɔfo n’enyim na Ɔse dɛ, ‘Zusya, ebɛnadze ntsi na annyɛ dɛ Zusya? Ebɛnadze ntsi na annyɛ ɔbarimba a memaa wo ahoɔdzen dɛ fa yɛ no ɛ?’ Ei, dɛm no ntsi na moho popo no.”

Nokwar, Nyankopɔn no werɛ bɔhow sɛ yɛanndan Agyenkwa no ne papayɛ, n’ehumbɔbɔr na n’adom no yentu ahoɔdzen horow a yeenya no mpon a. Yɛdze No ɔdɔ mboa no, N’enyi da hɛn kwan dɛ yɛbɛfa hɛn tam mapã no efura. Dɛ yɛdze ahoɔdzen nsonsonee horow bɛhyɛ ase no nnhia mma No. Na dɛm na ɔsɛ dɛ ɔyɛ ma hɛn.

Ewiei no, Agyenkwa no kãa nguan na mpɔnkye no abɛbusɛm no ho asɛm. Sɛ Ɔsan ba wɔ N’enyimnyam mu a, “ɔbɔboaboa amanaman nyina ano wɔ n’enyim: na ɔbɛpaapaa hɔn mu dɛ mbrɛ oguanhwɛfo paapaa nguan nye mpɔnkye mu: na ɔdze nguan no begyina n’enyimfa, na ɔdze mpɔnkye no egyina n’abankum.”

Hɔn a wɔwɔ N’enyimfa no bɛyɛɛ N’ahenman mu adzedzifo, na hɔn a wɔwɔ N’abankum no ennya egyapadze biara. Su soronko no nye dɛ sɛ wɔmaa No edziban mber a nna ɔkɔm dze No, wɔmaa no nsu mber a nna nsukɔm dze No, wɔmaa No dabew mber a nna Ɔyɛ ɔhɔho, na wɔseraa No mber a nna Ɔyar anaa ɔda efiadze no.

Ɔyɛɛ hɔn nyina ahobow, hɔn a wɔwɔ nsa nyimfa na hɔn a wɔwɔ nsa bankum no. Wobisaa mber a wɔyɛe, anaa mber a wɔannyɛ, wɔmaa No edziban, nsu, na efuradze anaa wɔboaa No mber a nna Ɔayɛ mberɛw. Mbuae no, Agyenkwa no kãa dɛ, “Nokwar mese hom dɛ, Susuampa dɛ hom ayɛ ama mo nuanom nketseaba yi mu kor no, hom ayɛ ama me.”

Abɛbusɛm no mu asɛm no yɛ pefee: sɛ yɛsom binom a, yɛsom Nyankopɔn; sɛ yɛannyɛ a, yeedzi No hwɛambɔ. N’enyi da hɛn kwan dɛ yɛdze hɛn akyɛdze horow, na ahoɔdzen horow no behyira Ɔsor Egya ne mba hɔn abrabɔ. Nkenyan krɔnkrɔn dɛ yɛbɔsom binom no wɔada no edzi wɔ awensɛm a Finnish awensɛm kyerɛwfo Johan Ludvig Runeberg kyerɛɛw no wɔ mfe aha a otsĩa 19 mu no. Menye mo nuanom sii do tsiee awensɛm “Farmer Paavo” wɔ hɛn mbofra ber mu nyina. Awensɛm mu no, nna Paavo yɛ okuanyi bɔbɔfo a nna ɔnye ne yer na mba tse wɔ Finland finimfin mantɔw no nsutae apaamu. Mfe beberee a nna ɔtoatoado no, no ndɔbaa dodow noara sɛɛe, sɛ fefɛw ber n’esukwankyɛba a ɔnanee buu do, ɔhyewber sorbo ehum, anaa awɔw ber ne ice mu o. Mber biara a ekuadze kakra ba no, okuanyi ne yer twaa kwadwom dɛ, ‘Paavo Paavo, ɔwo akɔdaa a woho nnyi siar, Nyankopɔn apow hɛn.” Paavo, so bɔkɔɔ mu ara, kãa dɛ, “Fa ahon no fora isiam no yɛ paanoo amma ɔkɔm anndze mbofra no. Mebɛyɛ edwuma dzen ma nsu no atwe efi asaase takataka no mu. Nyankopɔn rosɔ hɛn ahwɛ, naaso Ɔbɛma hɛn biribi.”

Mber biara a nduadzewa no sɛɛ no, Paavo kyerɛɛ ne yer no ma ɔbɔɔ ahon a ɔdze foraa isiam no ho mbɔho ebien amma ɔkɔm anndze hɔn. Ɔsanee so yɛɛ edwuma dzen, tutuu ɔka ma ɔatwe nsu no efi famu na oehuan nsu a annyɛ a obotum ebu do no do na awɔw ber ne ice no a ɔhyɛ n’asaase do mã no.

Mfe pii edwumadzen n’ekyir no, Paavo buu nduadzewa beberee. Ne yer dze enyigye mbordo kãa dɛ, “Paavo, Paavo, enyigye mber apapa nye yinom! Mber asõ dɛ yɛtow ahon no gu, na yɛdze isiam nko tõ paanoo no.” Enyidzi mu ara Paavo suoo ne yer ne nsa mu na ɔkãa dɛ, “Fa isiam fã fora ahon no, osiandɛ ice akye hɛn fipamfo n’asaase no.” Paavo dze ɔno na n’ebusua hɔn ayɛyɛdze no kyɛe dze boaa ne fipamfo a nna asɛm atõ no na odzi hia.

Agyenkwa n’adzesũadze fa nguan na mpɔnkye ho no nye dɛ ɔwɔ dɛ yɛdze akyɛdze horow a wɔdze ama hɛn no—mber, talent, na nhyira dzi dwuma—dze som Ɔsor Egya ne mba nkanka hɔn a wɔyɛ mberɛw na wodzi hia.

Me nsato dze ma Primary abofra no a nna hu aka no a mekãa no ahyɛse no, na hom mu kor biara, nye dɛ hom nkã Jesus Christ do na wonya awerɛhyɛmu wɔ Sunsum Krɔnkrɔn no mu dɛ mbrɛ hom benya wɔ nyɛnko a ɔsom bo mu no. Hom ndan hɔn a wɔdɔ hom na wɔdɔ Agyenkwa no. Hwehwɛ Nyankopɔn n’akwankyerɛ fa tu w’ahoɔdzen soronko horow no mpon, na boa binom, mpo sɛ ɔnnyɛ mberɛw a. Ebɛyɛ krado dɛ ibehyia Agyenkwa no, na ibotum aka President Nelson ho wɔ awerɛhyɛmu dɛwdzi mu ara. Ereyɛ dɛm no, eboa wiadze no ma ɔyɛ ahosiesie ma Jesus Christ Ne Mbae a Otsĩa Ebien no, wɔdze enyidado a ɔsõ behyira wo ma ahɛn Ewuradze n’ahomgye mu, sesei na ndaamba.

Dɛ mbrɛ yɛtow hɛn asɔr ndwom afofor no kor dɛ:

Dzi dɛw! Na yɛ ahoboa ma dɛm da no! …

Obiara nnyim da na dɔnhwer a Ɔbɛba bio,

Naaso Ɔbɛba dɛ kyerɛwsɛm se no; ɔbɛyɛ enyigye da

Ber a hɛn Agyenkwa dɔfo bɛba bio.

Jesus Christ ne dzin mu, amen.

Nsɛnsin

  1. Russell M. Nelson, “The Lord Jesus Christ Will Come Again,” Liahona, Ɔberɛfɛw 2024, 121.

  2. Onnhia dɛ yɛbɔ hu, osiandɛ Jesus Christ bɛsesa hɛn ama yɛayɛ krado dze ehyia No. Ber a yɛwɔw do dzi hɛn ahyɛmudzi horow nyi na yesie mbrasɛm no, ɔnam N’adom na nhyira do no, nkakrankakra no yɛbɛyɛ, tse dɛ Agyenkwa no yie ara. Na yɛyɛ dɛm a, yɛbɛyɛ ahoboa ama Ne Mbae a Otsĩa Ebien. Dɛ mbrɛ wɔakã wɔ 1 John 3:2–3 mu dɛ:

    “Adɔfo, afei yɛyɛ Nyankopɔn mba, na mbrɛ yɛbɛyɛ no nnyae ndaa edzi, na yenyim dɛ, sɛ oyi noho edzi a, yɛbɛyɛ dɛ ɔno; osiandɛ yebohu no dɛ mbrɛ ɔtse.

    “Na obiara a ɔwɔ enyidado yi wɔ no mu no, ɔtsew noho, dɛ mbrɛ ɔno no ho tsew.”

  3. Ewuradze ne Mbae a Otsĩa Ebien no besi wɔ mfe apem ber n’ahyɛse, mber a Ɔbɛba wɔ enyimnyam mu, na obiara bɛgye ato mu dɛ nna Ɔno nye na ɔyɛ Messiah no a wɔbɔɔ no ho anohoba no (hwɛ Isaiah 45:23; Zechariah 12:10; Nkyerɛkyerɛ na Ahyɛmudzi 88:104).

  4. Hwɛ Russell M. Nelson, “Opening Message,” Liahona, Esusow Aketseaba 2021.

  5. Joseph Smith Nkyerɛasee, Matthew 25:1 (wɔ Matthew 25:12, ase nsɛnsin a); Matthew 25:1–4, 6–13.

  6. Nkyerɛkyerɛ na Ahyɛmudzi 45:56–57.

  7. Hwɛ David A. Bednar, “Converted unto the Lord,’’ Liahona, Ɔberɛfɛw 2012, 109.

  8. Hwɛ 2 Nephi 32:5.

  9. Matthew 24:4–5.

  10. Hwɛ Joseph Smith—Matthew 1:5–6, 8–9, 21–22, 25–26.

  11. Hwɛ Moroni 7:13, 15–17. Mormon Nwoma ne nkyerɛkyerɛ nye bible nkyerɛkyerɛ bɔ mu a wɔkyerɛkyerɛ bible nkyerɛkyerɛ mu pefee “dze hyɛ ator nkyerɛkyerɛ fɛr” (2 Nephi 3:12). Bia a iyi nye adwen a ɔtaa President Russell M. Nelson ne nkyerɛkyerɛ ekyir dɛ Mormon Nwoma no yɛ Nyankopɔn n’edwindze a ɔdze besiesie wiadze no ama Mbae a Otsĩa Ebien no (hwɛ “The Book of Mormon, the Gathering of Israel, and the Second Coming,” Liahona, Ayɛwoho 2014, 27).

  12. Hwɛ Russell M. Nelson, “Think Celestial!,’’ Liahona, Ɔberɛfɛw 2023, 119. President Nelson sanee kyerɛkyerɛɛ dɛ: “Mma mmfa wiadze mbarimba na mbaa hɔ ator nyansa nnsɛɛ [wo dasegye]” (“Overcome the World and Find Rest,” Liahona, Ɔberɛfɛw 2022, 97). “Fa wo nsɛmbisa no kɔ Ewuradze nye nokwar fibea horow hɔ. … Gyaa dɛ enye egyingyefo binom so rekã w’ekyingyesɛm dze atow w’ekyingye mu” (“Christ Is Risen; Faith in Him Will Move Mountains,” Liahona, Esusow Aketseaba 2021, 103). Dɛ mbrɛ Mormon Nwoma nkɔnhyɛnyi Alma Panyin no tuu fo dɛ, “Na mma hom nnsusu so dɛ obi mbɛyɛ hom kyerɛkyerɛnyi anaa hom sɔfoe; gyedɛ ɔyɛ Nyame ne nyimpa a ɔnantsew n’akwan mu na odzi ne mbrasɛm do” (Mosiah 23:14). Mberano yi mu no, Agyenkwa no kyerɛkyerɛɛ hɛn dɛ yɛndan hɔn a “hɔn sunsum abotow no, … ɔdwe wɔ kasa mu na ɔma ntowdo, … [nyia] noho bɔpopo wɔ mo tum ase … na … ɔbɔsow aba a ɔfata ayɛyi na nyansa, dɛ mbrɛ me nyikyerɛ nye mo nokwar a medze ama hom no tse” (hwɛ Nkyerɛkyerɛ na Ahyɛmudzi 52:14–19

  13. Hwɛ Russell M. Nelson, “The Lord Jesus Christ Will Come Again,” 121.

  14. Sɛ yegyina hɛn ewuakɔr hɔn ananmu yɛ ayɛdze horow ma hɔn a, Ewuakɔr hɔnara na wɔsan mu yi ma hɔnho sɛ wɔbɛgye asɛmpa no na wɔayɛ anokwafo anaa wɔnnkɛyɛ a. Mpo wɔ dɛm gyinabew mu no, obiara nnsi gyinae mma obi.

  15. Hwɛ Matthew 25:14–30.

  16. Hwɛ Kyerɛwsɛm no Kwankyerɛ, “Talent.” Tsetseber do no nna talent yɛ dza wɔdze ker na wɔdze hwɛ sika no mu dur wɔ Greek na Roman mber mu. Wosusu dɛ talent kor som 6,000 denarii, na ɔnam dɛ nna denarius kor yɛ bɛyɛ ewdumayɛnyi ne da kor akatua ntsi no, talent kortsee nye bɛyɛ mfe 20 akatua ma edwumayɛnyi.

  17. Matthew 25:21; hwɛ iyi so nyiyimu 23.

  18. Hwɛ Matthew 25:24–26.

  19. Yɛtserɛw abɛbusɛm no mu a, wɔ onnyiewiei ndzɛmba nhyehyɛɛ mu no, prɛko pɛr a akowaa biara bɛhɛn no wura ne dɛw mu na ɔbɛyɛ dza owura no wɔ nyinara adzedzinyi no, nsonsonee nketsenketse, a ɔda edzi wɔ dza akowaa biara nyae ahyɛse no nnkɔsom bo.

  20. Dza ɔkã ho no, Ewuradze dze talent a wɔkãa ho asɛm wɔ abɛbusɛm mu no too abrabɔ na asɛmpa no n’afã ahorow bi ho, a nyimdzee na dasee kã ho (hwɛ Ether 12:35; Nkyerɛkyerɛ na Ahyɛmudzi 60:2, 13) dɛmara dɛ egyapadze na edwumayɛ (hwɛ Nkyerɛkyerɛ na Ahyɛmudzi 82:18).

  21. Hwɛ Harold S. Kushner, Overcoming Life’s Disappointments (2006), 26.

  22. Dɛ mbrɛ wɔakã no wɔ Preach My Gospel: A Guide to Sharing the Gospel of Jesus Christ (2023), 48, mu no “Dza ɔyɛ nsisi wɔ abrabɔ nyina mu no ɔnam Jesus Christ no Werdambɔ no do wobotum atsen no.”

  23. Hwɛ Matthew 25:31–46.

  24. Matthew 25:32–33.

  25. Hwɛ Matthew 25:37-39, 44

  26. Matthew 25:40; hwɛ iyi so nyiyimu 45.

  27. Hwɛ Mosiah 2:17. Yɛdze hɛnho hyɛ Agyenkwa no somdwuma mu ber a yɛkyɛ N’asɛmpa, yɛboa yɛsa akoma a oebubu yarba (hwɛ Isaiah 61:1–3; Luke 4:16–21, yɛboa dza ɔyɛ mberɛw no, ma nsa a ɔsensɛn famu no do, na ma nkotodwe a wɔagow no mu nyɛ dzen (hwɛ Nkyerɛkyerɛ na Ahyɛmudzi 81:5

  28. Birch dua n’ahon ne finimfin no carbohydrates na fiber wɔ mu. Biribiara nnyi hɔ a wodzi a, nna wodzi.

  29. Hwɛ Johan Ludvig Runeberg, “Högt Bland Saarijärvis Moar,” Idyll och epigram Dikter (1830), nummer 25; Suomen kansalliskirjallisuus (Helsinki, 1941), 9:50–52; sv.wikisource.org/wiki/Högt_bland_Saarijärvis_moar. Nkyerɛasee fi Swedenfo kasa mu yɛ medze.

  30. Iyi yɛ ngyinahɔmadze ma dza Nyankopɔn kyerɛɛ tsetse Israel dɛ wɔnyɛ no: “Na ohianyi remmpa wɔ asaase no do: dɛm ntsi na merehyɛ wo dɛ, Bue wo nsa ma wo nua, wo kɔhweaban, nye wo hianyi, wɔ wo asaase do” (Deuteronomy 15:11).

  31. Hwɛ Dallin H. Oaks, “Preparation for the Second Coming,” Liahona, Esusow Aketseaba 2004, 7–10, fa nya nsɛmkã nwanwa a ɔfa Mbae a Otsĩa Ebien no na akwan horow a yɛdze bɛyɛ ho ahosiesie no ho nsɛm.

  32. Hwɛ Russell M. Nelson, “Overcome the World and Find Rest,’’ 95-98. President Nelson kyerɛkyerɛɛ dɛ, “Mboano yi n’adze tsitsir kor nye wɔreyɛ nkorɔfo ahosiesie ma woetum, ayɛ krado, na wɔafata dɛ wobehyia Ewuradze kwan sɛ Ɔsan ba bio a, nkorɔfo a wɔasan mu eyi Jesus Christ dada wɔ wiadze a ɔahwe ase no do, nkorɔfo a wodzi ehurusi dɛ wɔdze hɔn pɛ asan mu eyi dɛ wɔdze Jesus Christ ne mbra krɔnkrɔn no a ɔkrɔn no bɔbɔ bra.” (“Overcome the World and Find Rest,” 98).

  33. Hwɛ Moroni 7:3. President Joseph F. Smith kyerɛkyerɛɛ dɛ : “Ahomgye … no a wɔrekã ho asɛm no nnyɛ honam mu ahomgye. … [Ɔyɛ] sunsum mu ahomgye na asomdwee a ofi akomatomu wɔ nokawryɛ ho. … Ntsi yɛbɛhɛn Ewuradze n’ahomgye mu ndɛ, ber a yerenya asɛmpa nokwar horow no ho ntseasee. … Hɔn a wɔahɛn ahomgye yi mu no nye hɔn a hɔn adwen ahyɛ mã, na wɔdze enyimpisi etsim hɔn ɔfrɛ a ɔkrɔn do dɛ wɔbɛyɛ anokwafo, na wɔayɛ krado dɛ wɔbɛnantsew wɔ ahobrɛase na tsenenee kwan a wɔabɔ ato hɔ ama Jesus Christ n’akadofo do. Mbom piinara a wonndur enyimpisi awerɛhyɛmu bea yi reper, nnya abodwee, na nkyerɛkyerɛ biara n’ehum bɔ hɔn. Iyinom nye hɔn a wonya abagura wɔ nsɛm a osi wɔ Asɔr no mu, ɔman no mu, na nyimpa atseetsee ho. … Wɔkora ekyingye, ɔhaw, akadadwen horow. Wɔhaw wɔ adwendwen mu, na nsesa kakraba na woenya ebufuw, tse dɛ nyia a ɔwɔ po do na onnhu bea a ɔmfa” (Gospel Doctrine,5th ed. [1939], 126).

  34. When the Savior Comes Again,” Asɔr Ndwom—For Home and Church, Asɛmpa Nwoma Korabea.