Chi tuulan chiru artal
Naq naqak’uub’ ut naqapaab’ li qasumwank, naqab’ak’ qib’ rik’in li Kolonel, ut jwal naruxtaana qu, naxkol qix,nokoxsantob’resi, nokoxk’irtesi, ut nokoxhiltasi.
Ninb’antioxi chiru li coro lix nawomeb’ xe’xwotz sa’ li b’ich a’an.
Jwal sa nawab’i li ak’ b’ich re li loq’laj wa’ak, “Yo’yookil wa ut ha’” xk’ab’a’. Wan li aatin sa’ li b’ich li naxye, “Ut chiru li artal ninchal; Ninq’axtesi lin yot’b’il ch’ool.”
Jwal kin’ok chixk’eeb’al reetal li aatin a’an naq kin’el rik’in lin junkab’al sa’ li qatenamit Newbury Park, California, re naq took’anjelaq sa’ li mision Ogden Utah sa’ 2015. Aran, kinb’oqe’ chirilb’al xna’ajeb’ li so’sol ch’iich’ sa’ jun li base militar aran Layton, Utah. Toj maajun sut ninwulak sa’ jun li base militar, chi moko ninnaw ru junaq aj taqlanel malaj junaq li ixq malaj winq li nak’anjelak re xkolb’al rix li qatenamit.
Aran wan jun li winq aj Capellán Harp xk’ab’a’, a’an jun reheb’ k’iila mil li capellán li neke’k’anjelak sa’eb’ li tz’alam, li b’anleb’aal, ut li base militar a’ yaal b’ar sa’ li ruchich’och’, ut jwal kiwulak chiwu xna’leb’ li winq a’an. Xraqik li kiqil sa’ li base militar, a’an xna’aj li loq’laj santuario. Kinpatz’ re li capellán ma nak’anjelak aran choq’ re yalaq ani aj paab’anel li naraj tijok, b’ichank, malaj loq’onink. Kinume’ chiru xjolomil li kapiiy ut kirisi jun li loq’laj krus li k’uulanb’il chirix jun li tz’apleb’ t’ikr. Kixye naq naroksi li krus re k’anjelak rik’ineb’ aj Protestante ut aj Catolico. Kinpatz’ re k’a’ru naroksi choq’ reheb’ li qas qiitz’in aj Judio, ut kinume’ junpak’al li na’ajej a’an ut kirisi jun li estrella de David.
Toja’ naq kinpatz’, “K’a’ru nakab’aanu choq’ reheb’ laj Santil Paab’anel sa’ Roso’jikeb’ li Kutan?” Kixkanab’eb’ li eetalil a’an ut kixk’ut chiruq’ jun li nimla artal sa’ xyi li santuario. Kixye naq eb’ li komon re Lix Iglees li Jesukristo reheb’ laj Santil Paab’anel sa’ Roso’jikeb’ li Kutan neke’rosob’tesi li kaxlan wa ut li ha’ sa’ xb’een li artal a’an. Kinpatz’ ma neke’risi li artal a’an naq neke’ok chi k’anjelak aran li qas qiitz’in laj Judio, laj Musulman, laj Catolico, malaj laj Protestante. Kixye naq li artal nakana aran, re naq yalaq ani chik aj paab’anel te’oksinq ajwi’ re a’ yaal chan ru te’raj.
Laj Abraham kixyiib’ jun li artal, kixb’ak’ laj Isaak, ut ok raj re chixmayejankil li ralal, a’b’an kirame’ ru chixb’aanunkil, ut kixye, chanchan li kixye li Qaawa’, “Wayi’in”! Jarub’ sut naq li xnimal ru Laa’inin malaj jun reheb’ lix profeet kixye “Wayi’in”?
Sa’ li aatin jultikanb’il chiru li tzuul, li Kolonel kooxb’oq chixk’amb’al wi’chik qib’ sa’ usilal rik’ineb’ li qas qiitz’in naq maji’ toonume’q chiru li artal. Laj Pablo kixye naq “santob’resinb’ilo” chiru li artal sa’ xk’ab’a’ lix tojb’al rix li maak xb’aan li Jesukristo.
Li profeet aj Lehi “kixkanab’ li rochoch … ut k’a’aq re ru re li terto xtz’aq. … [Toja’ naq] kixyiib’ jun li artal … ut kixb’aanu jun li mayej … , ut kib’antioxin chiru li Qaawa’.”
Lix Hu laj Mormon ut li Santil Hu neke’xk’ut naq taqaloq’oni li Ralal li Dios chiru artal. K’a’ut?
Li xb’een qana’ qayuwa’ ke’xyiib’ jun li artal ut ke’loq’onin chiru. Chirix naq ke’isiik sa’ li Awimq Eden ut ke’loq’onin chiru “k’iila kutan,” kiwulak jun li anjel ut kixye jun li patz’om li taqatz’il ajwi’ rix laa’o: “K’a’ut naq nakaq’axtesiheb’ li mayej chiru li Qaawa’?” chan.
Ut laj Adan kixye re, “Ink’a’ ninnaw.”
Sachb’a-ch’oolej li aatin kixye li anjel re xsumenkil lix tuulanil xch’ool laj Adan: “A’an a’in jun reetalil li mayej re li Junaj Yo’lajenaq chiru li Yuwa’b’ej. … Joʼkan naq taabʼaanu joʼ kʼihal li nakabʼaanu saʼ lix kʼabʼaʼ li Kʼajolbʼej, ut taajal aakʼaʼuxl ut taapatzʼ xkʼabʼaʼ li Dios saʼ lix kʼabʼaʼ li Kʼajolbʼej chi junelik qʼe kutan.”
Li meex re li loq’laj wa’ak ut eb’ li artal sa’ li santil ochoch neke’reetali lix mayej li Jesukristo ut lix tojb’al rix li maak.
Naq naqak’uub’ ut naqapaab’ li qasumwank rik’in li Dios, ut nokotz’aqon sa’ li k’anjel re li loq’laj wa’ak sa’ li iglees ut li loq’laj tiqib’aak sa’ li santil ochoch, naqab’ak’ qib’ rik’in li Kolonel, ut jwal naruxtaana qu, naxkol qix, nokoxsantob’resi, nokoxk’irtesi, ut nokoxhiltasi.
Xk’ulb’al li uxtaan ut li kolb’a-ib’ rik’in li sumwank
Naq yal 15 chihab’ wan chaq we, kinpatz’ re lin yuwa’ naq tinixkanab’ chixsachb’al li loq’laj wa’ak—yal jun sut chiru enero re naq tinwulaq sa’ jun li partido re fútbol americano. Lin yuwa’ kixye we naq ak tz’aqal xchihab’il inyu’am re naq tinye injunes wib’ k’a’ru tinb’aanu, a’b’an naraj naq tintz’il rix yal jun li na’leb’. Chan lin yuwa’, “Wi ink’a’ nakak’ul li loq’laj wa’ak yal jun sut, ink’a’ chik jwal ch’a’aj naq ink’a’ taak’ul xka’ sut.”
Li Kolonel jwal naxjunaji li k’a’aq re ru, a’b’an laj tza jwal naxjach ru li k’a’aq re ru. Laj Satanas naraj naq taqajach qib’ rik’ineb’ li na’ajej osob’tesinb’ileb’ choq’ re li loq’onink ut rik’in li qakolb’al xb’aan li Jesukristo. Naq naqaloq’oni li Kolonel, naqak’ul “li wankil chixtz’eqtanaankil xb’ehil li ruchich’och’.” Naq naqanumsi qahoonal rik’in li Kolonel, ch’olch’o nakana naq tookole’q “chiru laj Satanas.” “Ut naq naqapaab’ li qasumwank, [li Jesus] naxq’axtesi qe lix wankilal … aj kawob’resinel.” K’a’jo’ xloq’al choq’ we li aatinak rik’in li Kolonel sa’ xk’ab’a’ li sumwank kink’uub’ chaq chiru loq’laj artal.
Naq naqataw xyaalalil lix tojb’al rix li maak chi junjunqil li raqal, chi junjunqil li na’leb’, chanchan yooko chixk’eeb’al jun li b’an sa’ qamusiq’ li nokoxkol chiru lix na’leb’ laj tza. Li saaj aj Elder Jaggi aran Mexico, laj Zuster Jaggi aran Bélgica, ut xkomoneb’ chik li misioneer jwal te’ruuq raj chixtenq’ankileb’ li ramiiw chixk’ulb’al li kub’iha’ ut li maatan re li Santil Musiq’ej wi ta li ramiiw te’wulaq sa’ li ch’utam re li loq’laj wa’ak naq maji’ naxket jun xaaman naq li misioneer xe’ok chixnawb’aleb’ ru.
Jun li saaj aran Tonga malaj Samoa jwal truuq raj chi tz’ape’k sa’ junajil aran sa’ li santil ochoch wi ta ak xk’ul lix loq’laj tiqib’ankil naq tojo’ xraqe’ lix tzolb’al sa’ tzoleb’aal. Sa’ li k’anjel re li loq’laj tiqib’aak, neke’b’oqe’ li komon chixyu’aminkil ut chixpaab’ankil oob’ chi chaq’rab’ li neke’xk’e xwankilaleb’ ut xkolb’aleb’. Naq noko’ok sa’ sumwank rik’in li Qaawa’, noko’ok sa’ jun li sumenk-ib’ rik’in a’an. Laa’o naqak’ut naq naqara li Qaawa’ chi anchal qach’ool. Li qametz’ew ut li qawankilal neke’niman naq naqab’aanu li k’a’ru naqayeechi’i.
Li k’oxlak ut li santob’resiik
Naq nokowiq’la chiru lix artal li Qaawa’, ma yal sa’ musiq’ej malaj sa’ tz’aqal yaal, naxk’e qahoonal chi k’oxlak ut “chixramb’al qib’ chirix lix q’etq’etil qach’ool, ut … chixtuulanob’resinkil qib’ chiru li Dios.” Naq saajin ut ninxik chi b’eek rik’ineb’ li wamiiw, lin na’ junelik naxye we, “Jultikaq aawe anihat, ut taaye we naq nakatk’ulun sa’ li ochoch.” Wan naq ink’a’ ninye re jo’q’e ninwulak xb’aan naq jwal xinb’ay chaq. Ra lin ch’ool naq kinsach li aatinak a’an rik’in lin na’.
Anajwan nawoyb’eni li hoonal naq tin’aatinaq rik’in lin Choxahil Yuwa’. Naq ninloq’onin wulaj wulaj, ninwiq’la chi tijok chixk’atq lin ch’aat malaj wochb’eeneb’ lin komon, chanchan wankin chiru artal naq nink’oxla, ut anchal yookin chixtz’ilb’al rix inyu’am aran. Nink’oxla li loq’laj wa’ak ut li kaxlan wa li jachinb’il nakana choq’ qe, ut li junjunq ch’uyul nareetali lix junxaqalil li Kolonel li toqb’il kikana. Nanaq sa’ lin ch’ool li na’leb’ kixk’ut li Awa’b’ej Dallin H. Oaks naq kixye, “jalan jalanqeb’ xch’uyul li wa, ut jalan jalanqeb’ ajwi’ li komon li neke’wa’ok re.” Niq ninwiq’la chi tijok, nintz’il rix chan raj ru tinq’axtesi li wajom choq’ re li Dios.
Li Elder David A. Bednar kixye naq “li k’ojob’anb’il k’anjel re li loq’laj wa’ak, a’an jun qab’oqb’al k’iilasutinb’il naq taqajal qak’a’uxl chi anchal qach’ool ut too’ak’ob’resiiq sa’ musiq’ej. Li xketb’al li loq’laj wa’ak, yal xjunes, ink’a’ narisi li maak. A’b’anan naq naqakawresi qib’ chi tz’aqonk sa’ li loq’laj k’ojob’anb’il k’anjel a’in chi yotb’il qach’ool ut chi tuulan qamusiq’, aran wan li yeechi’ihom naq junelik taawanq lix Musiq’ li Qaawa’ qik’in. Ut rik’in li wankilal aj santob’resinel re li Santil Musiq’ej jo’ qochb’een rajlal, naru naq junelik taakanaaq qik’in li risinkil qamaak.”
Naq laa’in ut li xAmy naqak’oxla li k’a’ru kiqak’ul sa’ qayu’am, nokosaho’ chirilb’al lix rahom ut lix mayej li Jesukristo sa’ qab’een. Naqil ajwi’ naq wan naq lix wankilal li xb’alb’a kinumta sa’ qab’een. Chan ru taqakuy li xutaanak, li xuwak, li rahil ch’oolej, li yajel cancer, li yajel diabetes, li tawasiik sa’ internet, li elq’ak sa’ internet, lix kamik jun li k’uula’al, jun li kok’al, jun li qas, malaj jun li yuwa’b’ej? Naru taqakuy xb’aan naq li Jesus ki’uk’ak chire li k’ahil sek’ re siksotk—choq’ we laa’in, choq’ re lin junkab’al, ut choq’ qe chiqajunil!
Gethsemane, xb’aan laj Adam Abram, b’antiox re altusfineart.com © 2025
Li “k’ahil sek’” li kiruk’ sa’ li Awimq Getsemani ut lix rahob’tesinkil li “xniman wi’chik” chiru li Krus sa’ Calvario nokohe’xtenq’a chixkanab’ankil li k’a’ru ch’a’aj, li xik’ naxye, li natawasink, li josq’ xna’leb’, ut li k’a’ru nokosiksotk wi’ sa’ xb’een lix artal li Qaawa’ re naq toosantob’resiiq “rik’in xk’ulb’al li Santil Musiq’ej”chi rajlal.
Li Hermana Patricia Holland kixye, “Li jwal nintz’aama choq’ aawe ut choq’ we anajwan, a’an naq taqaq’axtesi qib’ chi tz’aqal chiru lix artal li Qaawa’, ut naq taqak’ul li tuqtuukilal maak’a’ naxye b’ar wanko ut k’a’ru kiqab’aanu junxil.”
Xna’aj li k’irtesiik ut li hilank.
Naq nokowulak chiru artal, ink’a’ yooko chixsik’b’al jun qaq’ajkamunkil; yooko b’an chixtawb’al qana’leb’ chirix laj K’ehol Maatan. Rik’in li tzolok ut li sumwank a’an nachal li k’irtesiik. Chan laj Nefi, “li Dios] kinixnujobʼresi rikʼin lix rahom, toj reetal kiʼosoʼ intibʼel xbʼaan.” Ut li Kolonel kixye, “Ma ink’a’ anajwan texsutq’iiq wik’in, ut teejal eek’a’uxl chirix lee maak, ut taajale’q’ eech’ool re taaruuq texink’irtesi?”
Naq toj ka’ch’ineb’ li qarab’in, li xMackenzie ut li xEmma, jun li seraq’ li jwal nawulak chiruheb’, a’an li wan sa’ li hu Las Crónicas de Narnia: El león, la bruja y el armario. Jwal naqara li kaqkojl, laj Aslan xk’ab’a’. Toj jultik qe anajwan naq kiqil li jun raqal sa’ li hu li naxye resil naq laj Aslan naxk’ulub’a xch’ool kamsiik ruuchil jun li al laj Edmund xk’ab’a’. Nakana sa’ qach’ool xb’aan naq kooyaab’ak sa’ komonil naq na’isiik xyu’am li kaqkojl sa’ xb’een li Mesa de Piedra xb’aan li Bruja. Nakana sa’ qach’ool xb’aan naq xwakli li qayo’onihom us ta ra naqeek’a, toj reetal naq ki’ux jun li sachb’a-ch’oolej. Jwal ke’saho’ li qarab’in sa’ li qawarib’aal naq li seraq’ naxye naq kiwakli wi’chik laj Aslan ut kixye, “Wi ta li Bruja Blanca kiwan xna’leb’ chi tz’aqal chirix li mayejak, … kixnaw raj ajwi’ naq wi li ani maak’a’ xmaak nakam ruuchil laj maak, li Mesa de Piedra taatz’ire’q, ut li Kamk ajwi’ taa’ok chi oso’k.”
Li Jesukristo naxk’irtesi a’ yaal k’a’ chi rahilal. Rik’in li Jesukristo, naru toowakliiq wi’chik chi yo’yo.
Sa’ li jolomil ch’utub’aj-ib’ re octubre 2022, li Awa’b’ej Nelson kixye resil jun ch’uut li qas qiitz’in li ke’chal chirilb’al jun li ak’ santil ochoch. Wan jun li ch’ajom sa’ xyanqeb’. Li Awa’b’ej Nelson kixye:
“Naq li ch’uut ke’ok sa’ li na’ajej re li loq’laj tiqib’aak, li ch’ina al kixk’ut chi ruq’ li artal, b’ar wi’ neke’wiq’la li kristiaan re ok sa’ sumwank rik’in li Dios, ut kixye, ‘Ah, chaab’il. A’in jun na’ajej te’ruuq wi’ chi hilank li kristiaan chiru xb’eenikeb’ sa’ li santil ochoch.”
“… Maare ink’a’ naxnaw chan ru naq li ok sa’ sumwank rik’in li Dios sa’ li santil ochoch tz’aqal naxk’am rib’ rik’in lix sachb’a-ch’oolejil yeechi’ihom li Kolonel:
“Chalqex wik’in chejunilex li lub’luukex ut tawajenaqex xb’aan lee riiq, ut laa’in texinhiltasi.
““K’ulumaq lin iiqleb’ sa’ eeb’een ut tzolomaq eerib’ wik’in; … ut teetaw xhilob’aal eeraam.
““Xb’aan naq moko ra ta lin iiqleb’, ut li nink’e cheriiqani moko aal ta” [Mateo 11:28–30; tiqb’il xkawil li aatin].”
“Li k’ajolb’ej maak’a’ wan re b’ar wi’ tixsotob’ xjolom,” a’ut kixb’oqeb’ lix tzolom, laa’at ut laa’in, chi hilank rochb’een chiru li meex re li loq’laj wa’ak. Naq wanko “chi tuulan chiru artal,” nanumta li tuqtuukilal. Ye’b’il chiqu li ruq’ li Qaawa’; xhelmank li t’ikr chiru lix meex. Kim ut loq’oni li Ralal li Dios chiru lix santil artal. Sa’ xk’ab’a’ li Jesukristo, amen.