Li Jek’inb’il Aatin chirix li Junkab’al—Aatin li kichal rik’in li Dios

Sa’ li jolomil ch’utub’aj-ib’ a’in sa’ octubre 2025, ak 30 chihab’ chaq naq napuktesiman “Li Junkab’al: Jun Jek’inb’il Aatin choq’ re li Ruchich’och’.” Chi k’oxlanb’il xb’aan li Dios, li jek’inb’il aatin a’in li kik’utb’esiman, kiyiib’aman re “xk’uulankil ut xkawob’resinkil li junkab’al jo’ li ch’utam li wan choq’ roqechal li tenamit.”

Chiqajunilo wanko sa’ jun li junkab’al, maak’a’ naxye ma laa’at na’b’ej, yuwa’b’ej, rab’inb’ej, alalb’ej, iib’ej, na’ch’inb’ej, ikanb’ej, asb’ej, iitz’inb’ej, malaj ech’alalb’ej. Ut mas nim wi’chik xwankil chiru a’an, chiqajunilo, jo’ naxye li jek’inb’il aatin, “raab’ilo musiq’ejil alalb’ej malaj rab’inb’ej chiru choxahil na’b’ej yuwa’b’ej … ut wan qachoxahilal li ak xqak’am chaq, ut li toj taqeechani.”

Naq xinb’oqe’ jo’ apostol sa’ li chihab’ 2015, kiyeeman we, “Li jek’inb’il aatin a’in aawe chik. Laa k’ab’a’ wan arin [b’ar wi’ naxye “lix Chʼutamebʼ li Kab’laju chi Apostol”]. Chaweek’a a’an, ut chak’ut jo’ raj naq aawe tz’aqal.”

Laa’in ninra li jek’inb’il aatin chirix li junkab’al. Laa’in, chalen aran Africa toj reetal aran Australia ut yalaq b’ar chik, xinch’olob’ xyaalal lix aajelil ru li junkab’al sa’ lix k’uub’anb’il na’leb’ li Dios. Li jek’inb’il aatin kichal rik’in li Dios, ut tento naq taqoxloq’i jo’ chanru naq naqoxloq’i chixjunil li raatin li Dios.

Chijultiko’q eere, ex was wiitz’in, jo’ xinye sa’ jun chik jolomil ch’utub’aj-ib’ sa’ li xaqarib’aal a’in, “eb’ li aatin wankeb’ xwankil.”

Inyehaq b’ayaq resil eere chan ru naq li jek’inb’il aatin naxk’ut li k’a’ru tz’aqal naqapaab’.

Sa’ 1994, jun chihab’ ma nak’utman li jek’inb’il aatin, eb’ lix Molameb’ li Kab’laju chi Apostol yookeb’ chi aatinak chirix chan ru naq eb’ li kristiaan ut eb’ li jolomil tenamit yookeb’ chixkanab’ankil lix chaq’rab’ li Dios chirix li junkab’al, li sumlaak, ut li wank choq’ winq ut ixq. “A’b’anan, maawa’ a’an xraqik li kiqil,” chan li Awa’b’ej Russell M. Nelson. “Kooru chirilb’al lix yalb’aleb’ xq’e li jar paay chi ch’uut re risinkil chixjunileb’ li chaq’rab’ ut nub’aal chirix li li tz’ejwalejil wank. Kiqil naq sachb’ilaq li na’leb’ chirix ani jun winq ut ani jun ixq. Kooru chirilb’al chixjunil li taachalq.”

Eb’ li Kab’laju ke’xk’e xch’ool naq te’xtz’iib’a jun li hu, jun jek’inb’il aatin, li naxye k’a’ru naxk’ut li Iglees chirix li junkab’al. Chiru li chihab’ a’an, eb’ li apostol, eb’ laj ilol na’leb’ li b’oqb’ileb’ xb’aan li Dios, ke’xk’uub’ jun jek’inb’il aatin chirix li junkab’al. Li Awa’b’ej Dallin H. Oaks kixye naq rik’in tijok, ke’xb’eresi rib’ rik’in li Qaawa’ re te’xnaw “k’a’ru tento te’xye, ut chan ru taayeemanq.” Ke’xk’ut a’an chiru li Xb’eenil Awa’b’ejil—li Awa’b’ej Howard W. Hunter, Gordon B. Hinckley, ut Thomas S. Monson—re te’ril ru.

Wiib’ oxib’ po chirix a’an, sa’ marzo re 1995, kikam li Awa’b’ej Hunter, ut li Awa’b’ej Hinckley ki’ok choq’ awa’b’ej sa’ xb’een li Iglees. Kikana li jek’inb’il aatin sa’ ruq’ a’an. K’a’ru li hoonal li us re xk’eeb’al li jek’inb’il aatin a’in re li Iglees? Kiwulak li hoonal sa’ waqib’ po chik.

Wiib’ oxib’ kutan ma na’uxman li ch’utam re li Komonil re Tenq’ank rub’el li jolomil ch’utub’aj-ib’, sa’ li 23 re septiembre, li Awa’b’ej Hinckley ut eb’ li tenq’ aj k’ehol na’leb’ ke’ch’utla rik’in li Jolomil Awa’b’ejil re li Komonil re Tenq’ank Eb’ li ixq, jo’eb’ li apostol, k’a’jo’ naq wankeb’ xk’a’uxl chirixeb’ li ixq ut li junkab’al. Xe’xk’e xch’ool naq sa’ lix ch’utameb’ li ixq, te’aatinaq chirixeb’ li junkab’al.

Ak k’uub’anb’il naq li Awa’b’ej Hinckley taaraatinaheb’ li ixq sa’ li ch’utam a’an. A’an yoo chixk’oxlankil k’a’ru tixye. Naq yookeb’ chi aatinak, a’an xye resil “Li Junkab’al: Jun Jek’inb’il Aatin choq’ re li Ruchich’och’,” li ak tz’iib’anb’il a’ut maji’ puktesinb’il.” Ma us naq sa’ lix ch’utameb’ li ixq kik’utman li aatin a’in chirix li junkab’al?

Li xElaine Jack, li Awa’b’ej sa’ xb’een li Komonil re Tenq’ank sa’ li kutan a’an, kixye: “Moko naqanaw ta k’a’ru li jek’inb’il aatin chirix li junkab’al sa’ li kutan a’an. … Xqab’i lix k’ab’a’ a’an, ut xqak’oxla naq yalaq k’a’ru taayeemanq chirix li junkab’al a’anaq chaab’il. … Laa’in xinnaw sa’ inch’ool naq wankeb’ li komon sa’ lix Molameb’ li Kab’laju li yookeb’ chixk’ulb’al li k’utb’esinb’il na’leb’.”

Lix ch’utameb’ li ixq sa’ li sabado a’an k’a’jo’ naq kiwan xwankil. Li Awa’b’ej Hinckly kixye aran: “Naq wan naab’al lix na’leb’eb’ li winq li nak’utman jo’ raj naq yaal, naq wan naab’al li b’alaq’ chirix li k’a’ru us ut li k’a’ru taqlanb’il, naq wan naab’al li aaleek ut li q’unb’esink ch’oolej re xk’ulb’al sa’ qab’een lix tz’ajnil li ruchich’och’, xqeek’a naq tento texqatij ut too’aatinaq chi rub’elaj … chirix li chaq’rab’, li tzol’leb’, ut li na’leb’ chirix li junkab’al, li xe’xye li profeet, laj ilol na’leb’, ut laj k’utb’esinel sa’ li iglees a’in chalen chaq sa’ xtiklajik.”

Chirix a’an kixyaab’asi chixjunil li jek’inb’il aatin. Jo’ kixye li Qaawa’, “Ma rik’in tz’aqal xyaab’ inkux malaj rik’in xyaab’ xkuxeb’ inmoos, juntaq’eet na’el.”

Li jek’inb’il aatin naxye, “Li junkab’al k’ojob’anb’il xb’aan li Dios.” Nawulak chiwu naq saqen ru li aatin a’an. Li jek’inb’il aatin naxk’e qab’oqb’al re naq sa’ li yu’am a’in, taqak’e reetal li diosilal li wan qik’in, ut li k’a’ru taaruuq taqak’ul sa’ li yu’am chalel. Li Awa’b’ej Nelson xye, “Laa’ex tz’aqal lix musiq’ejil alal k’ajol li Dios. … Matsach rik’in li na’leb’ a’in: wan li choxahilal aawik’in. Wi nakatsik’ok chi anchal aach’ool, li Dios tixk’ut chawu li ani naru tatwulaq wi’.”

Naq kik’utman li jek’inb’il aatin, moko naxk’am ta rib’ rik’in lix na’leb’eb’ naab’al li wankeb’ sa’ li ruchich’och’. Jo’kan chaq sa’ li kutan a’an. Jo’kan anajwan. Wankeb’ li neke’ka’pak’alink re li jek’inb’il aatin ut li na’leb’ naxk’ut chirix li junkab’al, chirix li sumlaak, ut chirix li wank choq’ winq ut ixq. Wankeb’ li neke’yehok re naq tento naq li Iglees tixjal malaj taarisi li jek’inb’il aatin.

A’ut li jek’inb’il aatin chirix li junkab’al, jo’ kixye li Awa’b’ej Hinckley, a’an lix tzol’leb’ li Dios, ex was wiitz’in. Eb’ li na’leb’ a’an neke’xk’am rib’ chi tz’aqal rik’in lix b’e li Qaawa’, ut lix b’ehil li sumwank li kixk’ut. Li k’a’ru wan sa’ li jek’inb’il aatin kik’utb’esiik xb’aan li Qaawa’ Jesukristo chiru lix apostol sa’ li kutan a’an, ut anajwan ajwi’. A’an a’in lix Iglees, ut a’an li kik’ojob’ank re li yaalil na’leb’ li naqapaab’.

Maare wan junjunq eere li nekeril li jek’inb’il aatin ut nekeye, “A’in ink’a’ nak’anjelak choq’ we.” “Moko chaab’il ta a’an.” “Moko kama’an ta lin junkab’al laa’in.” “Maak’a’ inna’aj arin.”

Wi wan aak’a’uxl chi jo’kan, chanaw naq laa’at ralal xk’ajol choxahil na’b’ej yuwa’b’ej, ut wankat sa’ lix junkab’al laa Choxahil Yuwa’. Maa’ani chik narahok aawe chi mas wi’chik chiru a’an. Chab’eresi aawib’ rik’in a’an; chaq’axtesi aach’ool chiru a’an; chakanab’ aawib’ sa’ ruq’ a’an ut li k’a’ru kixyeechi’i. Wankat sa’ xjunkab’al laa Kolonel Jesukristo, li narahok aawe. A’an kichal sa’ ruchich’och’ re xtojb’al rix li qamaak, ut re xk’amb’al riiqul li qamajelal, ut li rahil kutan naqanumsi. A’an naxtaw ru k’a’ru yookat chixk’ulb’al ut chireek’ankil. Chab’eresi aawib’ rik’in a’an; chanaw naq a’an tixtaqla li Santil Musiq’ej re taawanq aawik’in, re tatxwaklesi, re tixk’am laa b’e. Chaweek’a lix rahomeb’ a’an, “li naxpuktesi rib’ sa’ xch’ooleb’ li ralal xk’ajoleb’ li winq,” li “q’axal wi’chik atawal ru sa’ xb’een chixjunil li k’a’aq re ru,” li “q’axal nasahob’resink ch’oolej.”

Chixjunileb’ lix apostol li Qaawa’ nekexxra. Nokotijok cherix ut naqasik’ lix b’eresihom li Qaawa’ choq’ eere. Chexkanaaq qikʼin. Wankex sa’ ch’a’ajkil kutan, naq laj tza naxyal xq’e chereechaninkil. Mexjalb’ehiik. Ut wi jalb’ehinb’ilex, chexsutq’iiq chaq. Ye’yo li quq’ chek’ulb’al, jo’ ajwi’ li ruq’eb’ li ani chik neke’rahok eere.

Li jek’inb’il aatin naxye, “Eb’ li na’b’ej yuwa’b’ej wan jun li teneb’anb’il loq’ sa’ xb’eeneb’, naq te’xk’iresiheb’ lix kok’al rik’in rahok ut tiikilal.” Lix Hu laj Mormon naxk’ut ajwi’ li yaalil na’leb’ a’in. Sa’ li xb’een raqal sa’ li xb’een ch’ool, naqil li aatin, “Laa’in, aj Nefi, … kinyo’la chaq rik’in chaab’il na’b’ej yuwa’b’ej.” Jarub’eb’ li xe’xtikib’ k’iila sut rilb’al lix Hu laj Mormon, ut xe’ril li aatin a’an toj reetal naq neke’xnaw chi us? Che’wanq li aatin a’an sa’ laa ch’ool.

Jun aatin li mas nawulak chiwu sa’ li jek’inb’il aatin, a’an a’in: “Li sahil ch’oolejil sa’ li junkab’al, k’a’jo’ wi’chik naq taatawmanq naq k’ojob’anb’il sa’ xb’een li na’leb’ k’utb’il xb’aan li … Jesukristo.”

Ani ta b’i’ ink’a’ taaraj naq sahaq xchʼool?

Ut k’a’ru li na’leb’ k’utb’il xb’aan li Jesukristo? Wan sa’ li jek’inb’il aatin: “Li paab’aal, li tijok, li jalb’a-k’a’uxlej, li kuyuk maak, li oxloq’ink, li rahok, li toq’ob’ank-u, li k’anjelak, ut li chaab’il sahil ch’oolejil li nab’aanuman sa’ komonil.”

Ani ta b’i’ ink’a’ taachaab’ilo’q xyu’am wi tixk’anjelaheb’ li na’leb’ a’in? Maa’ani sa’ qayanq tixb’aanu a’in chi tz’aqal re ru, a’ut naru naqab’aanu li k’a’ru kixye li Awa’b’ej Hinckley: “Cheb’aanu chi chaab’il li k’a’ru naru cheru.”

Naqil sa’ li jek’inb’il aatin, “Eb’ li yuwa’b’ej tento te’jolominq … rik’in rahok ut tiikilal,” ut “eb’ li na’b’ej teneb’anb’il xb’een wa sa’ xb’eeneb’ xk’iiresinkileb’ li ralal xk’ajol.” Li jolomink ink’a’ naraj naxye li taqlank chi kaw, ut li k’iiresink ink’a’ naraj naxye li wank chi taqlanb’il. Li Dios jalan jalanq li k’anjel xk’e re li winq ut li ixq, a’ut juntaq’eeteb’ xwankil, aajeleb’ ru, ut neke’xtenq’a rib’ chirib’ileb’ rib’.

Nawaj xwotzb’al jun na’leb’ xink’ul laa’in.

Laa’in ut li wixaqil xqatzol li k’anjelak rik’in juntaq’eetalil sa’ jun kutan naq laa’in xinsik’ ru jun nimla na’leb’, ut ink’a’ xinye re a’an. A’an xsach xch’ool rik’in li k’a’ru xinb’aanu, moko kawresinb’il ta, ut xkana sa’ jun ch’a’ajkilal mas nim. Moqon, a’an xk’ojob’ li ruq’ sa’ xb’een intel, ut xye, “Ron, maajun wa chik taab’aanu a’an.” Chalen chaq a’an, junelik wanko chi junaj qak’a’uxl.

Naqil li aatin a’in sa’ li jek’inb’il aatin: “Eb’ li na’b’ej ut yuwa’b’ej, rochb’eeneb’ rib’ chi junajikeb’ xwankil, tento sa’ xb’eeneb’ xtenq’ankil rib’ chirib’ileb’ rib’.”

Mas aajel ru li aatin chi junajikeb’ xwankil. Chiru naab’al chihab’, naq laa’in ut li wixaqil xook’anjelak sa’ komonil sa’eb’ li “teneb’anb’il loq’,” li yeeb’il resil sa’ li jek’inb’il aatin, wanko chi juntaq’eet li qawankil sa’ li qasumlajik. Sumsuukeb’ li qalal qak’ajol, laa’in ut li wixaqil naqqak’eheb’ xna’leb’ a’an ut li ani xe’sumla wi’, chirix li wank sa’ juntaq’eetalil.

Naq nokowan chi junaj ru lix sa’ li qu sa’ lix loq’al li Dios, naqoxloq’i qib’ ut naqatenq’a qib’ chiqib’il qib’. Wi naqak’anjela li tiikil na’leb’ a’in, nokokana sa’ xyaalal sa’ li qayu’am, sa’ li qajunkab’al, ut sa’ li tenamit li wanko wi’.

Li qaChoxahil Yuwa’ kixk’e li jek’inb’il aatin chirix li junkab’al re xk’amb’al qab’e re toosutq’iiq rik’in a’an, ut re qatenq’ankil chi tzolok, ut chixk’ulb’al li rahok, li metz’ew, li rajom li qayu’am, ut li junelikil na’leb’. Chi anchal inch’ool nintz’aama cheru naq texwanq chi nach’ rik’in a’an ut rik’in lix raarookil Alal. Ninch’olob’ xyaalal cheru naq wi teeb’aanu chi jo’kan, li Musiq’ej texxtenq’a ut tixk’am eeb’e, ut tixk’e chereek’a sa’ lee ch’ool li tuqtuukilal “li taqenaq chiru chixjunil li nawom.” Sa’ xk’ab’a’ li Jesukristo, amen.