Akwa Mboho
Ɔfɔfɔn Ɔnɔ mme Anam Emem
Akwa Mbono Ɔfiɔŋ Duop 2025


13:16

Ɔfɔfɔn Ɔnɔ mme Anam Emem

Erinam emem osuk ɔtɔŋɔ ke ata akpan ebiet—ke esit nnyin. Ekem ke mme ufɔk ye ufɔkemana nnyin.

Emedi akwa mbono. Esit enem nnyin ke ediboboho.

Nte nnyin iyomde mme ŋkaiso mbono emi, nnyin imineŋede idiɔŋɔ mme udua emi adade edisim mboho emi. Nnyin imidiɔŋɔ ke esit nnyin edifuhɔ ke edinana, ndien ubakowo ekop unana-idorenyin emi otode afai mme ndiɔkiso ke ofuri ererimbot. Kpa nti owo eboboho ke nsasana ebiet—ke esit edide edisana chapel nnyin ke Michigan—emi ekenanade uwem mmɔ mme mbon ima mmɔ. Ami ntiŋ nto esit mi, ndifiɔk ke ediwak esit mbufo odobi oto se isimde mbufo, mme ufɔkemana mbufo, ye ererimbot nnyin tɔŋɔ ke akpatre mbono andikibe.

Capernaum ke Galilee

Ekere ye ami nte afo edi ekpri eyenɔwɔŋ ke Capernaum, ekperede Akwa-inyaŋ Galilee, ke ini ukwɔrɔikɔ Jesus Christ. Ikɔ editara kabaŋa rabbi kiet—andikpep kiet—emi etop esie adade ata-ediwak owo edi. Mme mbɔhiduŋ enam-uduak ndisaŋa ŋkesim obot kiet adade-ese akwa-inyaŋ oro man ekekop eto Enye.

Afo adiana ye mbon efen esaŋa ke mme ntɔŋ-ntɔŋ usuŋ Galilee. Ke afo ekesimde do, akamba otuowo eke ebohode ndikop nto Jesus emi edikpa fi idem. Ubakowo etiŋ suŋ-suŋ ete, “Messiah.”

Afo akpaŋ-utɔŋ okop. Mme ikɔ Esie otuk esit fo. Ke ndisaŋa anyana-usuŋ nnyɔŋ ufɔk, afo emek ndidop uyo akan edineme-nneme.

Afo edikere ndiwak nti ŋkpɔ—mme ŋkpɔ emi akande kpa ibet Moses. Enye ama etiŋ abaŋa ndiwɔŋɔre mfuk eken ye ndima mbon usua fo. Enye ɔkɔŋwɔŋɔ ete, “Ɔfɔfɔn ɔnɔ mme anam emem: koro eyekot mmɔ nditɔ Abasi.”

Ke ata edikere fo, nte afo ekerede udobi eke mkpɔsɔŋ usen—unana-idorenyin ye ndik—emem ebiet nte oyom-usuŋ.

Ikpat-isaŋ fo edisɔp; afo eŋweŋwek edisim ufɔk. Mbon ufɔkemana fo ediboho; ete fo obup ete, “Tiŋ nnɔ nnyin se afo okoko[pde ye se ekerede.”

Afo editiŋ ke Enye ɔdɔhɔ fi ete ayak uŋwana fo ayama ke iso mbon efen, man oyom edinen-ido kpa ke ini ekɔbɔde fi. Uyo fo ɔwɔrɔ ɔsɔŋ nte afo afiakde etiŋ ete, “Ɔfɔfɔn ɔnɔ mme anam emem: koro eyekot mmɔ nditɔ Abasi.”

Afo edibup ete, “Nte ami mmekeme edinehede ŋkabare ndi anam emem ke ini ererimbot odude ke ndutime, ke ini esit mi ɔyɔhɔde ye ndik, ye ke ini ebietde nte emem enehede oyom usuŋ?”

Ete fo edinyan enyin ese eka fo onyuŋ ɔbɔrɔ suŋ-suŋ, “Iŋ. Nnyin iyetɔŋɔ ke ata akpan ebiet—ke esit nnyin. Ekem ke mme ufɔk ye ufɔkemana nnyin. Nte nnyin inamde do, erinam emem ekeme nditara ŋkesim mme efak ye iduŋ nnyin.”

Esɔsɔp Eka mme Isua Tɔsin Iba

Esɔsɔp eka mme isua Tɔsin Iba. Ufɔn iduhe ndikekere—emi edi akpanikɔ eke nnyin. Okposuk nte mme afanikɔŋ emi mbufa emana eke mfin emi enyenede okpuhɔde ɔkpɔŋ eke ŋkpri owo ke Galilee—edibahare, edikpuhɔre, erisio-usiene, ifiop-esit ke usuŋ-uwat, ikpon-esit, ye mfiomo eke social media—emana mbiba emi ekut mme ido eŋwan ye ntime.

Ke mfɔniso, edida iwaad irenowo ye iban nnyin esim mme ndaha Ukwɔrikɔ-ke-Enyɔŋ-obot eke mmɔ: seminary, mme mbono Abaŋade Nsɔŋɔnda eke Iwaad, ye Edi, Etiene Mi. Mi mmɔ ebɔ ukem nti ikoot oro eto Abasi: ndiyak man uŋwana mmɔ ayama ke iso mbon efen, ndiyom edinen-ido kpa ke ini ekɔbɔde mmɔ, ye ndima mme mbon usua mmɔ.

Mmɔ ŋko ebɔ mme ɔsɔŋɔ ikɔ eto mme Mfiak-mmen-ndi odu-uwem prophet ete: “eyom mme Anam Emem.” Eneni-ŋkpɔ ke mudighe owo-eneni. Eda erifen-nnɔ ye ima esin ke itie utɔk ye ntaŋidem. Ebɔp ndaha edidiana-kiet ye edinyime, idighe ndibɔp ibibene ufup mme eke ubahare. Ndien ukem eŋwɔŋɔ oro ete, “Ɔfɔfɔn ɔnɔ mme anam emem: koro eyekot mmɔ nditɔ Abasi.”

Esit eke mbon obufa emana ɔyɔhɔ ye ikɔ-ntiense Jesus Christ ye idorenyin kabaŋa ini-iso. Edi mmɔ ŋko eyebup ete, “Nte ami mmekeme edinehede ŋkabare ndi anam emem ke ini ererimbot odude ke ndutime, ke ini esit mi ɔyɔhɔde ye ndik, ye ke ini ebietde nte emem enehede oyom usuŋ?”

Inikiet efen akamba ibɔrɔ edi iŋ! Nnyin imenyime mme ikɔ Andinyaŋa ete: “Emem ke nnɔ mbufo, emem mi ke nnɔ mbufo. … Ekuyak esit etimere mbufo, ekunyuŋ eyak esit mbufo ekop ndik.”

Mfin emi, erinam emem osuk ɔtɔŋɔ ke ata akpan ebiet—ke esit nnyin. Ekem ke mme ufɔk ye ufɔkemana nnyin. Nte nnyin inamde do, erinam emem ekeme nditara ŋkesim mme efak ye iduŋ nnyin.”

Yak ika iso ikere kabaŋa mme ebiet ita emi Edisana Owo ke Ukperedem Usen eke eyo emi edinamde emem.

Erinam emem ke Esit Nnyin

Akpa ebiet edi ke mme esit nnyin. Akpan ŋwɔrɔ nda ŋkpɔ eke ukwɔrikɔ Christ okowut nte ekedade nditɔŋwɔŋ ekpere Enye. Mbufiɔk ŋkpɔ odu do. Ndise nsasana ye anana-ndudue esit eke anam emem eyenɔwɔŋ ekeme ndidi ukpep kiet nnɔ esit nnyin. Se emi edi nte ediwak ukem-isua-nditɔŋwɔŋ ke Primary esibɔrɔde ete “Nso ŋkpɔ ke ebiet man edi anam emem?”

Ami nyebuana mme ibɔrɔ mmɔ nnen-nnen nte otode esit mmɔ! Luke ɔdɔhɔ ete, “Ofuri ini ŋwam mbon efen.” Grace editiŋ abaŋa nte edide akpan-ŋkpɔ ndifen nnɔ kiet eken, kpa ke ini oro minemke. Anna ɔdɔhɔ ete, “Ami mmokut owo eke minyeneke owo ndibre-mbre kiet, ntre ami ndika ŋkebre-mbre ye enye.” Lindy editi ete ke ndidi anam emem edi ndiŋwam mbon efen. “Ekem afo ayak oro ɔnɔ owo efene ete anam. Eyesuk enam ntre eka iso enyuŋ eka iso enam.” Liam ɔdɔhɔ, “Kudu-uwem ibuk-ibuk ye mme owo, ekpedi nte mmɔ enam ntre ye afo.” London ete, “Edieke owo asabade mme odude ibuk-ibuk ye afo, afo dɔhɔ ete, ‘Mbɔk tre.’” Trevor etiŋ ete, “Edieke edide donut ɔsuhɔ ndien kpukpru mbufo eyom oro, afo eyebuana ye kpukpru owo.”

Mme ibɔrɔ eke nditɔŋwɔŋ emi owut mi ke nnyin kpukpru imana ye nsasana udɔŋ kabaŋa mfɔnido ye esit mbɔm. Ikɔ-Abasi Jesus Christ ekpep onyuŋ adian ndisana ido emi, esinede erinam emem, ke esit nnyin, ndidiɔŋ nnyin ke uwem emi ye ke uwem efen.

Erinam emem ke Ufɔk

Udiana, nditɔŋɔ nnam emem ke mme ufɔk nnyin ke edikama usuŋ Abasi man ɔsɔŋɔ mme ebuana nnyin ye kiet eken: mkpe-ubɔk, anyan-ime, suŋ-suŋ ido, mfɔnido, ifure-ifure ido, ye ima eke abiaŋa miduhe ke esit.

Emi edi inem mbuk kiet owutde nte ufɔkemana kiet enam edinam emem edi mbubehe ufɔkemana oro, edade mme ukpep emi esin ke utom.

Nditɔŋwɔŋ ke ufɔkemana emi ekeŋwa-ŋwana ke ebuana mmɔ ye akamba owo kiet emi ido esie ekesiwakde ndikokuni, edisuhɔre owo itie, ye ekpride. Nditɔŋwɔŋ oro, esikop ubiak ye edikpu, editɔŋɔ ndikere mme ŋkukure usuŋ ndika iso ekedi ndinyene ukem-ukem idiɔk edu uwem oro.

Mbubreyo kiet ufɔkemana oro eketiŋ-ikɔ aŋwa-aŋwa ɔtɔkiet ebaŋa idiɔkesit ye ibat owo se edinam esie afinade. Ndien edikem ekikere ediwɔrɔ edi—ikidighe ibɔrɔ kpɔt edi ndinam-nse.

Utu ke ndibɔrɔ ye ndobo mme edisio usiene, nditɔŋwɔŋ eyenam ŋkpɔ eke owo mikikereke: mmɔ eyebɔrɔ ye mfɔnido. Ikidighe ata inem edikpan edi ŋkoi-nam, ediŋwaŋa ɔyɔhɔ esit nti ikɔ ye edinam, ibeheke nte mmɔ ekenamade ŋkpɔ ye mmɔ ke usiene. Kpukpru owo edinyime ndinam oro enyuŋ enim ini ndinam, ke oro ebede mmɔ eyedifiak eboho enyuŋ ekere ebaŋa edinam oro.

Okposuk nte ubak owo mikinamke ke ntɔŋɔ, mm ema enyime uduak oro ye ofuri esit mmɔ.

Se ikitibe idiana ekedi ata inem ŋkpɔ.

Ndiɔi edibɔrɔ ikɔ oro ama ɔtɔŋɔ edikure. Ɔkpɔiso imaam ada itie ŋwuni-iso. Ikpɔ owo, inikiet emi ekedude nsan-nsan ye nsɔŋido, editɔŋɔ ndikpuhɔ. Nditɔŋwɔŋ, ebɔde-odudu eto mbumek mmɔ ke ndida usuŋ ke ima, edikut idara ke ukpuhɔ ŋkpɔ oro. Ukpuhɔre oro ama enehede okpon anamde owo ikiduak-ke edinim mbono efen aba. Mfɔnido ama anam suŋ-suŋ utom esie.

Ke ini akade iso, ema etɔŋɔ ata ebuana edinam ufan, emi aŋwamde kpukpru owo. Ndidi mme anam emem, nnyin iyefen-inɔ mbon efen inyuŋ ifɔfiɔk iŋwam mbon efen utu ke edibabiat mmɔ.

Erinam emem ke mme Obio Nnyin

Ɔyɔhɔ Ita, erinam emem ke mme obio nnyin. Ke mme isua afanikɔŋ eke World War II, Elder John A. Widtsoe ekpep ete: Ke ŋkukure usuŋ ndibɔp obio emem edi ndinyene irenowo ye iban emi edide mme andima ye andinam emem. Owo kiet-kiet, otode ke ukpepŋkpɔ Christ oro … eyekama ke ubɔk esie emem eke [ofuri] ererimbot.”

Mbuk anditiene emi enehede owut ukpep oro.

Ediwak mme isua emi ekebede, irenowo iba—Muslim imam kiet ye Christian pastor kiet etode Nigeria—ekeda ke nsakiso kiet eken eke ubiak ubahare edu-ukpono. Mmɔ kiet ema enehede ebɔ ndutuhɔre. Ndien edi, otode ke odudu erikk eke erifen-nnɔ, mmɔ edimek ndisaŋa ke usuŋ kiet ɔtɔkiet.

Pastor James Wuye ye Imam Muhammad Ashafa

Imam Muhammad Ashafa ye Pastor James Wuye ekabare edi ufan ye nti nsaŋa eke emem. Ɔtɔkiet mmɔ edisiak ebiet edisin-emem kotu edu-ukpono. Mmɔ idahaemi ekpep mbon efen ndida idorenyin nsin ke nde usua. Nte mbon emi ekemekde ndibɔ Noble Peace Prize akaŋ-mbiba, mmi-mmi-emi mmɔ ekabare edi mme andibɔ Commonwealth Peace Prize.

Idahaemi mbon usua iba emi ke akpa ini edisaŋa kiet ndifiak mbɔp se ekebiatde, mme odu-uwem ntiense ete ke ikoot Andinyaŋa ndidi mme anam emem ekeme ndinehde ntibe-—enyene odudu ŋko.

Ini emi nnyin idide ididiɔŋɔ ubɔŋ Abasi, ekem nnyin “idinyeneke esit ndinɔ kiet eken unan, edi ndiduŋ ke emem.” Ke mme eboho nnyin ye ke mme obio nnyin, yak nnyin imek ndikut kiet eken nte nditɔ Abasi.

Uduak Edidi Anam Emem ke Udua Kiet

Ke ibio-ibio, ami mmenɔ ikoot kiet. Ndinam emem oyom utom—nso ŋkpɔ ke oro ekpedi, ɔnɔ nnyin owo kiet-kiet, ɔtɔŋɔde ke mkpɔŋ? Ndi afo eyekere abaŋa udua-kiet, uduak ikpat-ita edidi anam emem.

  1. Itie ufɔk emi eneni-ananade: Ini emi eneni ɔtɔŋɔde, tre yuŋ fiak tɔŋɔ ye mme inem ikɔ ye edinam.

  2. Edinyene adaŋa ke Ŋkpɔ-ofim: Mbemiso ɔnɔ aka, ɔbɔrɔ, mme etiŋ-ikɔ ke online, bup ete, Nte emi eyesin emem? Edieke minsinke, etre. Ku dɔŋ aka. Utu ke oro, buana eti ŋkpɔ. Esuan emem ke ebiet emi usua odude.

  3. Ediɔŋ ndien efiak ediana kiet: Owo ufɔkemana kiet-kiet ekeme ediyom ebuana emi ama akabiara man otodo ekpe-ubɔk, aŋwam, afiak-ɔdiɔŋ, onyuŋ afiak ediana kiet.

Akpatre

Oro edidi esisit ɔfiɔŋ ifaŋ tɔŋɔ nte ami ŋkekop akpan ntuk adade aka etop emi ete: “Ɔfɔfɔn Ɔnɔ mme Anam Emem.” Nte akpatre, yak ami mbuana ŋkpɔ kiet emi okodude ke esit mi ke ini emi.

Ndinam emem edi ido mbiet-uwem Christ. Ke ubak ini esikot mme anam emem nte anana-uko owo mme owo mmemidem—etode kpukpru ndaha. Edi, ndidi anam emem idighe ndikop mmem-idem, edi ndinyene ɔsɔŋɔ ke usuŋ emi ererimbot mikemeke ndifiɔk. Ndinam emem oyom uko ye edinyime edi iyomke nwaidem eke ukpepŋkpɔ. Ndinam emem edi ndida usuŋ ye aŋwaŋa esie, idighe ye edibɔbɔp ekikere. Oro edi ndikpere kiet eken ye ntarubɔk, idighe ye edifufut ubɔk. Ndinem emem idighe obufa ŋkpɔ, emi emende usɔp-usɔp esio. Jesus Christ ke Idemesie ekekpep ete, mbiba ɔnɔ mbon emi edude ke Bible ye Ŋwed Mormon. Mme prophet eyo emi ema ebemiso ekpep ndinam emem tɔŋɔ ke mme akpa ini eke Edifiak-mmen-ndi tutu edisim usen mfin emi.

Nnyin inam edisana ubiɔŋ nnyin osu nte nditɔ eke edima Ete Heaven nte nnyin idomode ndikabare ndi mme anam emem. Ami nnɔ ikɔ-ntiense kabaŋa Jesus Christ, emi edide Ɔbɔŋ Emem, Eyen eke odu-uwem Abasi, ke enyiŋ Jesus Christ, amen.

Mkpri ŋwed

  1. Se Matthew 5:39, 44.

  2. Matthew 5:9.

  3. See Matthew 5:10, 16.

  4. Se Matthew 5:16; 3 Nephi 12:16; Doctrine and Covenants 115:5.

  5. Se Matthew 5:10–12; 1 Peter 3:14; Mosiah 24:14; 3 Nephi 12:10.

  6. Se Matthew 5:44; Luke 6:27; 3 Nephi 12:44.

  7. See Russell M. Nelson, “Peacemakers Needed,” Liahona, May 2023, 98–101.

  8. See Dallin H. Oaks, “Loving Others and Living with Differences,” Liahona, Nov. 2014, 25–28.

  9. See Dieter F. Uchtdorf, “The Merciful Obtain Mercy,” Liahona, May 2012, 70, 75–77.

  10. See Russell M. Nelson, Facebook, June 1, 2018, facebook.com/russell.m.nelson.

  11. Matthew 5:9; se ŋko 3 Nephi 12:9.

  12. John 14:27.

  13. Se Doctrine ye Covenants 121:41.

  14. John A. Widtsoe, in Conference Report, Oct. 1943, 113.

  15. See Tanenbaum Center for Interreligious Understanding, tanenbaum.org.

  16. Mosiah 4:13.