Eda Tukuni Karisito

Ena icavacava nidua na ilesilesi balavu i vanuatani, keirau a sobu kei Lesa, na watiqu, kina dua na rara ni waqavuka me vakarau kina dua tale na vuka—ena bogilevu—me yaco i vale. Ni keirau tucake tu kei na vuqa tale ena dua na laini balavu ka toso tiko vakamalua, keirau rawa ni vakila nodra nuiqawaqawa o ira keimami lako vata tiko nira qarauna mera kua ni calata nodra vuka ka tarava, na vakadikevi ni pasipote kei na visa, ka curuma rawa na vanua ni dikevi iyaya.

Keirau yaco yani ena dua na siteseni ka tiko kina edua na vakailesilesi ni curuvanua ka sega ni vakila tu na lomaleqa kei na nuiqawaqawa a solega tu na rumu. Ni dau matau vua, sega ni sota na mata, a taura na noqu pasipote, vakadeitaka na kequ itaba, cega na vo ni drauniveva, qai sitabataka na noqu pasipote ena dua na ituki bi.

Sa qai taura o koya na pepa nei Lesa. Sega ni kauwai tu, cuva ulu ka vakanamata kina nona cakacaka, a vakacega na veidrauniveva me vaka edua na kenadau, ena nona vakaraica matua na matailalai ni veika ka tiko e matana. Keirau a kidacala ni sa tuvakadua, tacake, ka sota na matadrau kei Lesa ena mata e marau kei na yalovinaka. Ena matadredredre malumu, a sitabataka vakamalua na pasipote nei Lesa ka solia lesu vua. A sauma lesu na watiqu ena matadredredre, taura na pasipote, ka tukuna vua eso na vosa malumu ni veitalatala.

“Na cava e yaco?” Au taroga ena kurabui.

A qai vakaraitaka vei au o Lesa na ka e raica na vakailesilesi oya—na itaba ni iVakabula ena dua na kadi lailai. A lutu vakacalaka mai na bausi nei Lesa kina loma ni nona pasipote. Oqo na ka e kunea na vakailesilesi ni curuvanua. Oqo na ka e veisautaka na irairai ni matana.

Loloma Uasivi kei na Dina, vola o Simona Dewey, vakarautaka altusfineart.com, © 2025, vakadonui me vakayagataki

Na itaba lailai ni iVakabula oqo a semata vata na lomadrau erua na tamata ka rau sega mada ga ni veikilai. A veisautaka na tawaveikilai kina veikilai, ka vakaraitaki kina na totoka, na mana, kei na dina ni Rarama i Jisu Karisito. Ena vo ni siga oya ka vaka wasoma ena veigauna eso, au dau vakananuma lesu na gauna kamikamica, rawarawa oya ena qoroqoro ka rekitaka na vakayacoka lagilagi ni Rarama i Karisito vei ira na luve ni Kalou.

Eda sa daumuri Jisu Karisito, ka vakasaqara ruarua meda ciqoma ka wasea na Nona Rarama. Na yaca ni Lotu e ologi tu kina na veika eda vakabauta nio “Jisu Karisito sa kena ivakadei ena tutu ni vale.” Mai vei ira na parofita makawa kei ira na parofita bula, sa vakaroti keda na Tamada Vakalomalagi meda “rogoci Koya!” ka “lako vua na Karisito.” “Ia eda veivosakitaki Karisito, eda reki ena vukui Karisito, eda vunautaki Karisito, [ka] da parofisaitaki Karisito.”

Eda vakatavulica nio Jisu Karisito na Luve ni Kalou, kei na gauna a veiqaravi kina e vuravura, a vakavulica o Jisu na Nona kosipeli ka tauyavutaka na Nona Lotu.

Eda vakadinadinataka ni mai cava na Nona bula, a sorovaka o Jisu na noda ivalavala ca nia rarawa o Koya ena Were mai Kecisemani, a rube ena kauveilatai, a qai vakaturicaketale.

Eda reki baleta ni rawa meda vosoti ka savai mai na noda ivalavala ca nida veivutuni, ena vuku ni isoro ni veivakaduavatataki ni iVakabula. E kauta mai vei keda na vakacegu kei na inuinui ka rawa kina nida lesu tale kina iserau ni Kalou ka rawata vakataucoko na reki.

Eda parofisaitaka ni ena vuku ni Tucaketale i Jisu, o mate e sega ni itinitini ia edua na ikalawa bibi ni toso i liu. “Eda na vakaturi cake kece tale ni oti noda mate. Sa kena ibalebale oqo ni na cokoti vata tale na yalo kei na yago ni tamata yadua ka bula me tawamudu.”

O ira na parofita bula ni noda siga—era ciqoma na ivakatakila mai vua na Kalou me vakavulici ka tuberi keda—sa vakalevutaki tiko ga na nodra sureti keda meda lako mai vei Karisito. Era vukei keda tiko me vakanamata na lomada, daligada kei na matada vakabibi Vua. Eda rawa ni cavuta e vica na ivakaraitaki ni veisau kei na ka me vakavinakataki eratou kacivaka na Mataveiliutaki Taumada era vakarautaki meda vakanamata kina vei Jisu Karisito. Eso vei ira oqo e oka kina na:

• Na vakatulewa me kua ni vakayagataki na “Lotu Momani” ka vakaisosomitaki ena yaca donu, Na Lotu i Jisu Karisito ni Yalododonu Edaidai.

• Na kena rawati, na itaba vou i Karisito me vakaraitaki ena veivale ni soqoni.

• Na itoko kei na sereivakatagi ni Goneyalewa kei na kuaromu ni Cauravou e vakanamata vei Jisu Karisito, me vaka na “Au dua na Tisaipeli i Jisu Karisito” kei na “Rai vei Karisito.”

• Na kena vakabibitaki vakalevu cake na Veisorovaki kei na Tucaketale i Jisu Karisito me ka lagilagi duadua a yaco ena ivolatukutuku kei vuravura.

• Na marautaki ni Siganimate me dua na gauna ka sega ni dua ga na siga ka me vakaliuci kina o Jisu Karisito.

• Na sevutaki na ivakatakilakila vakaiyaloyalo ni Lotu i Jisu Karisito kei na ibalebale ni kena ivakatakarakara.

Meda raica vakamatua mada na nodra vakayacoka eso vei ira oqo. iMatai, na iVakatakilakila ni Lotu.

Ena 2020, e vakamacalataka o Peresitedi Nelson edua na ivakatakilakila vakaiyaloyalo vou ni Lotu. Na ivakatakilakila oqo e matanataka na dina nio Karisito e uto ni Nona Lotu ka dodonu me uto tale ga ni noda bula. Edaidai eda raica na ivakatakilakila kilai levu oqo ena ivolatara ni valetabu, mataveilawa ni Lotu kei na mekasini, ivakatakilakila ni app ni Valenivola Vakosipeli, kei na itoka ni yaca vei ira na lewe ni Lotu ena mataivalu. Na ivakatakailakila e tiko kina na yaca ni Lotu e loma ni vatu ivakadei, a ivakananumi nio Jisu Karisito na kena ivakadei ena tutu ni vale, ka vakaraitaki eke ena vosa vaka Cambodia ka vakayagataki ena 145 tale na veimataqali vosa.

Ena lomadonu ni ivakatakilakila e tiko kina na Christus na ikatakarakara, e sa vakayagataki tu ena Lotu raraba ka kunei ena vanua ni sarasara kei vei valetabu e vuravura raraba. Na kena bibi na ivakatakilakila ni Lotu e vakatututaka nio Karisito e dodonu me usutu ni veika kece eda cakava. Sa vakakina, na liga ni iVakabula ka dodo tu e tukuna tiko na Nona yalayala me ciqomi ira kece era na lako mai Vua. Na ivakatakilakila oqo edua na ivakaraitaki ni loloma ni iVakabula o Jisu Karisito kei na ivakananumi tudei ni Karisito bula.

Niu via kila, au taroga e levu na matavuvale kei na itokani me baleta edua na gacagaca bibi ni ivakatakilakila ni Lotu. E kurabuitaki, ni vuqa era sega ni kila na ituvaki tabu e vakaibalebale taka. O Jisu Karisito e tucake tu e ruku ni vucu. Oqo e matataka na iVakabula sa vakaturi cake tale mai na ibulubulu. Eda marautaka na tucaketale, ni Karisito bula, ena kena vakayagataki na ivakatakarakara ni Lotu.

Meda vakananuma oqo na bibi ni Siganimate. Na nodratou itukutuku wale ga oqo na Mataveiliutaki Taumada me baleta na Siganimate, eda bolei kina meda “marautaka na Tucaketale ni iVakabula bula ena vulici ni Nona ivakavuvuli ka vukea na kena vakadeitaki na ivakrau ni kena marautaki na Siganimate ena noda itikotiko, ka vakabibi ena noda matavuvale.” Se, eda sa vakauqeti meda marautaka na Siganimate ena dua na ivakarau e cecere ka savasava cake.

Au taleitaka na ivakatakila e tomani tiko me baleta na Siganimate kau vakavinavinakataka na nomuni saga me yaco na Siganimate me gauna vakatabui ka savasava. Me ikuri ni soqoni dua na aua ena Sigatabu ni Siganimate, eso na ivakaraitaki ni itaviqaravi kilikili e oka kina na lotu ni tabanalevu kei na iteki kei na itaviqaravi ena Sigatabu ni Curuvakatui ka vakakina ena loma ni Macawa Tabu. Na vei vakananumi oqo era oka kina na itaviqaravi kei ira na gone itabagone ka vakawasoma na matasere veicurumaki ni veimatalotu. Eso tale era vakayacora na dolavi raraba ni vale baleta na “Karisito Bula” me baleti ira na lewenilotu kei na itokani ka vakaitavi tale ga ena soqo raraba eso ni veimatalotu ni Siganimate.

Na itaviqaravi vakaoqo e iyaloyalo ni lewevuqa e Jerusalemi era domovata mera vakacaucautaka na iVakabula ena Nona curuvakatui. E vakasakiti vakakina na ripote eso ni nomuni vakayacora na veisureti ni Mataveiliutaki Taumada moni sokalou vakavuvale e vale me vakananuma kina na siga bibi oqo.

Au vakabauta ni sokalou e vale me baleta na Siganimate e totoka vakaoti. Rua na yabaki sa oti, au avosa me baleta na sasaga ni neitou matavuvale me vakavinakataki na sala keitou rokova kina na Siganimate. Au tusanaka, ni se tomani tiko ga na sasaga oqo. Keitou marautaka vakabibi na kana ena Sigatabu ni Siganimate, na basikete ni Siganimate kei na vaqara yaloka ni Siganimate, ka keitou se cakava tiko. Ia, na vakuri ni dua na inaki vakayalo ka vakanamata vei Jisu Karisito kei na Nona Veisorovaki kina neitou soqo ni marau e kauta mai edua na veiraurau kamica ni neitou vakananuma na veisoqo tabu oqo.

Na yabaki oqo ena ikatolu tiko ni neitou sasaga me yaco na Siganimate me yavutaki vakalevu cake vei Karisito. Me vaka na iVakatakilakila ni Siganisucu, na neitou vakatasuasua vakavuvale ni Siganimate e oka kina na isulusulu, wiliki ni ivolanikalou mai na Veiyalayalati Vou kei na iVola i Momani, sereivakatagi, iyaloyalo ni Siganimate, drauniniu—kei na kosakosa, meu tukuna vakadodonu. Ira na gone kei ira na makubuqu era wilika ka cavuqaqataka na vakacaucau ni Sigatabu ni Curuvakatui na “Osana.Sa kalougata ko koya sa lako mai ena yaca ni Turaga; Osana ki cake sara.” kei na “Oqo ko Jisu na kai Kalili” ka via tautauvata kei na “A sa veivinakati rawa ko ira e vuravura, a sa lomani ko ira na tamata” ena Siganisucu.

Keitou marautaka ena gauna oqo na veimataqali iukuuku. Mai liu a dau vakayagataki vakalevu na rapete kei na yaloka ni Siganimate ia oqo sa vakayagataki tale ga na Christus kei na iyaloyalo ni ibulubulu lala, na rairai ni iVakabula sa tucaketale ena were e taudaku ni ibulubulu, kei na veisiko ni iVakabula vei ira na Nifaiti. Keitou tovolea tiko ga me marautaki na Siganimate me vica na macawa ka sega ni dua ga na siga. Keitou tovolea tiko me kila vakavinaka cake, vakananuma vakatitobu, ka marautaka na Sigatabu ni Curuvakatui kei na Vakaraubuka ni Siganimate kei na veika tabu kece a yaco ena loma ni Macawa Tabu.

Na Siganimate e vakatarai keda meda rokova ruarua na veisorovaki i Jisu Karisito kei na rekitaki ni Nona Tucaketale vakaidina. Na bibi ni yaloda nida vakasamataka na rarawa ni iVakabula ena were ka vakakina e Kalivari, ia e reki na lomada nida raitayaloyalotaka na ibulubulu lala kei na itukutuku vakalomalagi ni, “Sa tucaketale ko Koya!”

Wale ga oqo eratou vakauqeti keda na Mataveiliutaki Taumada meda “nanamaki kina Siganimate kei na Tucaketale i Jisu Karisito—na itukutuku lagilagi duadua vei ira na kawatamata” e vakabibitaka na cecere ni gauna oqo. Me vaka ni tubu cake tiko ena kedra maliwa na dauvulica na vakabauta vaKarisito nodra raica na Tucaketale me iyaloyalo ka ivakatakarakara ga, eda vakadeitaka na noda ivunau ni “Tucaketale e kena ibalebale nio ira kece era a mai bula era na vakaturicake tale, e ka dina na Tucaketale.” “Ni sa qai mate kecega ena vukui Atama, ena vakabulai kece talega ena vukui Karisito.” O Jisu Karisito a tagutuva na ivesu ni mate vei iko kei au.

Eda na dau qoroya tu na loloma e vakarautaka tu vei keda o Jisu. Eda ciqoma na Nona vosa ni kaya, “sa sega na nona loloma e dua na tamata me uasivi cake ena ka oqo, me solia na nona bula ena vukudra na wekana.”

C S.Lewis e tukuna “me vunautaki na lotu vaKarisito e kena ibalebale [vei iratou na iApositolo] taumada me vunautaki na Tucaketale. Na Tucaketale e uto ni vakasama ena veiivunau vaKarisito kece e tukuni ena Cakacaka. Na Tucaketale, kei na kena revurevu, ena ‘kosipeli’ se itukutuku vinaka era a kauta mai na lotu vaKarisito.”

Au vunautaka ni “na yaco na Tucaketale, sa sega kina na kaukaua ni ibulubulu, ka sa tiloma ko Karisito na bati gaga nei mate.”

Meu tinia, au vakadinadinataka nio ira kece na ciqoma na veisureti ni noda parofita bula kei iratou na nona daunivakasala me vakainaki cake na nodra vakananuma na veika tabu a yaco ena Siganimate era na kunea ni kedra isema vei Jisu Karisito ena qaqaco cake tiko ga.

Ena vica na siga sa oti, au kila edua na tubunigone ka rau dramataka na italanoa ni Siganimate kei makubuna gonetagane yabaki va ena vakayagataki ni ivakatakarakara rawarawa ni ibulubulu, na kena isogovatu, o Jisu, Meri, iratou na tisaipeli, kei na agilosi. A sarasara ka vakarorogo matua sara na gonetagane ni wasea o bubu na veibulu, na dolavi kei na sogoti ni ibulubulu, kei na ka a yaco ena were ena Tucaketale. A qai tokaruataka vakamatailalai emuri na italanoa ni veitosoyaka vakaikoya na ivakatakarakara. Ni oti na gauna kamica oqo, a tarogi se kila na vuna eda vakananuma kina na Siganimate. A tacake na gonetagane kei na isauni taro ni gone a sauma, “Baleta o Koya e bula.”

Au kuria na noqu ivakadinadina kina nona—kei na nomu kei na nodra na agilosi kei ira na parofita—ni sa Tucaketale ka bula tiko, kau tusanaka ena yaca i Jisu Karisito, emeni.