Sōsiua mo Kēlepi: Ongo Mataki Talangofuá
Nōmipa 11–14; 20–24; 27
ʻI he fononga ʻa e kakai ʻIsilelí ʻi he toafá, ne fakaʻau ke pāhia ʻa Mōsese ʻi heʻenau lāungá pea naʻá ne kumi tokoni ai ki he ʻEikí. Ko hono olá, naʻe fili ʻe he ʻEikí ha kau taki ʻe toko 70 ke nau tokoni kia Mōsese ki hono puleʻi ʻo ʻIsilelí. Ne fakaangaʻi ʻe Miliame mo ʻĒlone ʻa Mōsese, pea naʻe valokiʻi kinaua ʻe he ʻEikí koeʻuhí ko ʻena lea fakafetau ki Heʻene tamaioʻeiki kuo filí. Naʻe fekauʻi atu ʻe Mōsese ha kau mataki ʻe toko 12 ke nau vakavakaiʻi ʻa e fonua ko Kēnaní pea ʻomi ha lipooti; ko e toko ua pē ʻiate kinautolu, ko Kēlepi mo Sōsiua, naʻá na tui ʻe lava ke tokoniʻi kinautolu ʻe he ʻEikí ke nau ikunaʻi lelei ʻa e fonuá ʻo hangē ko ʻEne talaʻofá. Ko e talí, naʻe folofola ai ʻa e ʻEikí ʻe hē holo ʻa e fānau ʻIsilelí ʻi he toafá kae ʻoua kuo mālōlō ʻa e kakai lalahi kotoa pē tuku kehe pē ʻa Kēlepi mo Sōsiua. Naʻe fekauʻi mai ʻe he ʻEikí ha fanga ngata huhu kona ke fakamamahiʻi ʻa e kakai ʻIsilelí, ʻa ia naʻe hokohoko atu ʻenau lāungá ʻi he feituʻu maomaonganoá. Naʻá Ne fekau kia Mōsese ke fokotuʻu ha ngata palasa ʻi ha vaʻakau. Ko kinautolu naʻe sio ki he ngata palasá, ʻa ia naʻá ne fakataipe ʻa Sīsū Kalaisí, naʻe fakamoʻui kinautolu.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá, “Nōmipa 11–14; 20–24; 27”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻave ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Lolotonga hono ako e Nōmipa 11–12 mo e 27:1–7, fakakaukauloto ki he ngaahi faikehekehe ʻi he fakahā fakatāutahá mo e fakahā mei he kau palōfita ʻa e ʻEikí. Ko e hā e ʻuhinga ʻokú na fakatou mahuʻinga aí?
-
Naʻe mei kehe fēfē nai hoʻo moʻuí kapau naʻá ke falala maʻu pē ki he Fakamoʻuí ke Ne tokoniʻi koe? Fakalaulauloto ki he founga te ke lava ai ʻo maʻu ha tui lahi ange kiate Ia ʻi hoʻo ako ʻa e Nōmipa 13–14.
-
ʻI hoʻo ako ʻa e Nōmipa 21:4–9, fakakaukau ki he founga ʻe lava ke tokoni ai hoʻo tafoki ki he Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻokú ke mamahi pe fiemaʻu ai ha fakamoʻuí.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ʻa e ngaahi fakakaukau mo e moʻoni naʻa nau ʻilo mei heʻenau ako fakataautaha ʻa e Nōmipa 11–14; 20–24; 27.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e ʻekitivitī ako ki he ʻEkesōtosi 21:4–9 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai e taukei “Ko Hono Fakafehokotaki ʻo e Ngaahi Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi ke ke fili mei ai mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe ʻuhingamālie taha ki hoʻo kalasí. Te ke lava foki ʻo fekumi ki ha tānaki mei hoʻo kau akó.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Toutou fai hoʻo fakamoʻoní, pea fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi ongó, aʻusiá, mo e fakamoʻoní. ʻI hono vahevahe ʻe he kau akó ʻenau ngaahi ongó, aʻusiá, mo e fakamoʻoní, ʻe fakamoʻoniʻi ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻa hono moʻoni ʻo e meʻa ʻoku nau lea ʻakí. Ke ako lahi ange fekauʻaki mo e mālohi ʻo hono vahevahe ʻo e fakamoʻoní, vakai, “Naʻe Fai ʻe he Fakamoʻuí ʻEne Fakamoʻoní kiate Kinautolu naʻá Ne Akoʻí” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 19).
Ko e hā e ʻuhinga ʻoku ou fiemaʻu fakatouʻosi ai ʻa e fakahā fakatāutahá mo e fakahā mei he kau palōfita ʻa e ʻEikí?
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e tūkunga ko ʻení pea aleaʻi ʻa e ongo fehuʻi ʻoku hoko atu aí:
Kuo fāinga ʻa Lesieli kimuí ni mai mo ha niʻihi ʻo e ngaahi akonaki ʻa e kau taki ʻo e Siasí. ʻOkú ne falala te ne lava ʻo maʻu ha fakahā fakataautaha ki he ngaahi fili mo e ngaahi fehuʻi ʻokú ne maʻú. Koeʻuhí ko e meʻá ni, ʻokú ne fifili ai pe ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai e fakahinohino mei he kau palōfitá.
-
Ko e hā ha meʻa ʻe ala fiemaʻu ke mahino kia Lesieli fekauʻaki mo e fakahā fakatāutahá?
-
Ko e hā ha meʻa ʻe ala fiemaʻu ke mahino kia Lesieli fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku ui ai ʻe he ʻOtuá ha kau palōfitá?
Lolotonga e ʻekitivitī ako ko ʻení, poupouʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga ʻoku fetuʻutaki ai ʻa e ʻOtuá mo kinautolu ʻo fakafou ʻi he fakahā fakatāutahá kae pehē ki he ngaahi lea ʻa ʻEne kau palōfitá.
Fakamatalaʻi ange naʻe hili ha taʻu ʻe taha ʻo e fononga ʻa e kau ʻIsilelí ʻi he toafá, naʻa nau lāunga kia Mōsese hili ʻenau foʻi hono kai e maná. Naʻe fakaʻau ke ongosia ʻa Mōsese ʻi heʻenau lāungá peá ne kumi tokoni ki he ʻEikí. Ko hono olá, naʻe fili ʻe he ʻEikí ha kau taki ʻe toko 70 ke tokoni kia Mōsese ke puleʻi ʻa ʻIsileli (vakai, Nōmipa 11:1–17).
Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Nōmipa 11:24–29, ʻo kumi e meʻa naʻe hoko hili hono fili ʻe Mōsese ʻa e kaumātuʻa ʻe toko 70. Te ke lava foki ʻo fakakaukau ke fehuʻi ange:
-
ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻa Mōsesé ʻi heʻene pehē naʻá ne fakaʻamu “ke kikite ʻa e kakai kotoa pē ʻa [e ʻEikí]”? (Nōmipa 11:29).
Fakamahinoʻi ange naʻe ʻikai ʻuhinga ʻa Mōsesé naʻá ne fiemaʻu ʻa e tokotaha kotoa pē ke taki mo maʻu fakahā maʻá e ʻapitanga ʻo ʻIsilelí. Ka, ʻoku ngalingali naʻá ne fakahaaʻi ha fakaʻānaua ʻe moʻui taau hono kakaí ke maʻu ha fakahā maʻa ʻenau moʻuí (vakai, “Nōmipa 11:24–29; 12:1–15. Ko e hā e ʻuhinga ʻa Mōsesé ʻi heʻene pehē naʻá ne fakaʻamu ʻe kikite ʻa e kakai kotoa pē?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá).
Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e fiemaʻu ke tataki kitautolu ʻe he fakahā fakaepalōfitá mo fakatāutahá, fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Teili G. Lenilaní:
Hangē pē ko e kau pailate vakapuná, ʻoku fiemaʻu ke mahino kiate kitautolu e founga ʻoku ngāue ai e Laumālie Māʻoniʻoní ki hono ʻomi ha fakahā fakafoʻituituí. ʻI heʻetau ngāue ʻo fakatatau ki he founga ngāué, ʻoku lava e Laumālie Māʻoniʻoní ʻo tukuange mai ha ngaahi fakakaukau, fakahinohino, mo e fakafiemālie ʻoku fakaofo. ʻOku tatau ai pē pe ko e hā ʻa e lahi hotau potó pe talēnití, ʻe lava pē ke kākaaʻi pea fakatupu loto-mamahi mo fakafaingataʻaʻia, ʻi he ʻikai ke tau ngāue ʻo fakatatau ki he founga ngāue ko ʻení. …
Ko e totonu ia ʻa e palōfita moʻuí ko hono ʻomi e tokāteline, ngaahi fekau, mo e ngaahi fakahā maʻá e Siasí, ʻa ia ʻokú ne maʻu ia mei he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. Ko e halanga vaka ia ʻa e palōfitá. …
ʻOku ʻi ai e totonu ʻa e niʻihi fakafoʻituituí ke ne maʻu ha fakahā fakafoʻituitui. Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo maʻu ha fakahā ki he feituʻu ke ke nofo aí, maʻuʻanga moʻui ke feinga ki aí, pe ko e tokotaha te mo malí. ʻE lava ʻe he kau taki ʻo e Siasí ʻo akoʻi ʻa e tokāteliné mo vahevahe ha faleʻi kuo tataki fakalaumālie, ka ko e fatongia ki he ngaahi tuʻutuʻuni ko ʻení ʻoku ʻiate koe ia. Ko hoʻo fakahā ia ke maʻú; ko hoʻo halanga vaká ia. (“Ko ha Founga Ngāue ki he Fakahā Fakatāutahá,” Liahona, Nōvema 2022, 16, 17)
-
Ko e hā ha ngaahi moʻoni te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e fakahaá mei he Nōmipa 11 mo e ngaahi akonaki ʻa ʻEletā Lenilaní? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava ke maʻu ʻe he mēmipa kotoa pē ʻo e Siasí ha fakahā ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní. ʻOku tataki ʻe he ʻEikí Hono Siasí ʻo fakafou ʻi Heʻene kau palōfita kuo filí.)
Fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ha taha pe fakatouʻosi ʻo e ongo ʻekitivitī ko ʻení ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení:
-
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakafaikehekeheʻi e ngaahi angafai ʻa ʻĒlone mo Meliame ʻi he Nōmipa 12:1–8 mo e ngaahi angafai ʻo e ngaahi ʻofefine ʻo Silofitatí ʻi he Nōmipa 27:1–7. Fakamatalaʻi ange naʻe faʻa haʻu ha niʻihi fakafoʻituitui kia Mōsese mo ha ngaahi meʻa ne nau hohaʻa ki ai koeʻuhí ke ne ʻfehuʻi … ki he ʻOtuá’ mo tokoni ke ʻfakahā kiate kinautolu ʻa e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá, mo ʻene ngaahi fonó’ (vakai, ʻEkesōtosi 18:15–16). ʻE lava ke aleaʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa ʻoku akoʻi ange ʻe he ngaahi talanoa ko ʻení fekauʻaki mo e fekauʻaki ʻa e fakahā fakatāutahá mo e muimui ki he kau palōfita ʻa e ʻEikí.
-
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ako fekauʻaki mo e founga ʻoku tāpuekina ai kitautolu ʻe he fakahā fakatāutahá mo e fakahā ʻoku fakafou ʻi Heʻene kau palōfitá. Te ke lava ʻo ʻoange ha taimi ke nau ako ai ha ngaahi konga ʻo ha taha ʻo e ngaahi pōpoaki ko ʻení: Russell M. Nelson, “Fakahā maʻá e Siasí, Fakahā ki Heʻetau Moʻuí,” Liahona, Mē 2018, 93–96 pe Dallin H. Oaks, “Ongo Founga ʻo e Fetuʻutakí,” Liahona, Nōvema 2010, 83–86.
Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke akó, fakaafeʻi ke nau feakoʻiʻaki ʻa e meʻa ne nau akó mo ha hoa pe kulupu tokosiʻi. Te ke lava foki ʻo fakakaukau ke aleaʻi fakakalasi ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he sīpinga ʻa e ʻEikí ki he fakahā fakatāutahá mo fakaepalōfitá fekauʻaki mo Iá?
-
Kuo tāpuekina fēfē hoʻo moʻuí ʻe he fakahā fakatāutahá mo e fakahā ʻoku fakafou ʻi he kau palōfita ʻa e ʻEikí?
Fakamoʻoni ki he ngaahi moʻoni kuo mou aleaʻi he ʻaho ní. Poupouʻi e kau akó ke nau fekumi ki ha fakahinohino mei he ʻEikí ʻaki ʻenau muimui ki Heʻene kau palōfitá mo fekumi ki ha fakahā fakataautaha.
ʻE lava fēfē ke tokoniʻi au ʻe he ʻEikí ke u ikunaʻi ʻeku ngaahi manavaheé?
Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto mo lekooti ʻenau ngaahi fakakaukau fekauʻaki mo e ongo fehuʻi ko ʻení:
-
ʻE lava fēfē ʻe he manavaheé ʻo uesia hoku vā fetuʻutaki mo e ʻOtuá?
-
Ko e hā nai ha meʻa te u lava ʻo fai kapau te u maʻu ha tui lahi ange kia Sīsū Kalaisi?
Te ke lava ʻo tuku ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení ʻi he palakipoé ʻi he lolotonga ʻo e ʻekitivitií pea fakaafeʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto mo tānaki atu ki heʻenau talí ʻi heʻenau ako ʻa e Nōmipa 13–14.
Fakamatalaʻi ange naʻe hili e fononga e fānau ʻIsilelí ʻi he toafá, naʻe ʻomi kinautolu ʻe he ʻEikí ki he kauʻāfonua ʻo e fonua ko Kēnaní, ʻa ia ko e fonua ʻo e talaʻofá. Naʻe fakahā ange ʻe he ʻEikí ʻe fiemaʻu ke nau ikunaʻi ʻa e fonuá ka nau maʻu ia. Naʻá Ne fakahinohinoʻi ʻa Mōsese ke fili ha mēmipa ʻe taha mei he faʻahinga takitaha ʻe hongofulu mā uá ke sivisiviʻi ʻa e fonuá pea foki mai ʻo lipooti ʻa e meʻa ne nau maʻú (vakai, Nōmipa 13:1–25).
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e tēpile ko ʻení ʻi he palakipoé pea tuku ki he kau akó ke ʻai haʻanau tatau pē ʻanautolu. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako e ngaahi vēsí pea hiki ha ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea mei he folofolá te nau lava ʻo hiki ʻi he kōlomu hono uá.
|
Meʻa Naʻe Hokó |
Fakamatalá |
|---|---|
Meʻa Naʻe Hokó Lipooti ʻa e kau mataki ʻe toko hongofulú | |
Meʻa Naʻe Hokó Ko e tali ʻa e kakaí | |
Meʻa Naʻe Hokó Lipooti ʻa Kēlepi mo Sōsiuá |
Hili ha taimi feʻunga, fakaafeʻi e kau akó ke nau vahevahe e ngaahi lea pe kupuʻi lea ne nau hikí. Fakakaukau ke kole ki ha tokotaha ako ke ne hiki e ngaahi tali ʻa e kau mēmipa ʻo e kalasí ʻi he palakipoé. Te ke lava foki ʻo fehuʻi ange:
-
Ko e hā ha meʻa ʻoku makehe kiate koe fekauʻaki mo e tali ʻa Sōsiua mo Kēlepí?
-
Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo ako mei heʻena talí ʻe ala tokoni atu ʻi he taimi ʻokú ke fehangahangai ai mo ha ngaahi tūkunga taʻepaú? (ʻE lava ke kau ʻi he tali ʻa e kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he falala ki he ʻEikí ke tau sio ki hotau ngaahi faingataʻá ʻaki e tui kae ʻikai ko e manavahē.)
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení. Fakaafeʻi e kau akó ke fakakakato ʻa e ʻekitivitī ko ʻení mo ha hoa.
-
Kumi ha sīpinga mei he moʻui ʻa Sīsū Kalaisí ʻokú ne fakahaaʻi ʻa e founga naʻá Ne tali ʻaki ha tūkunga ʻe ala fakatupu ai ha manavahē.
-
Aleaʻi ʻa e meʻa naʻá ke ako mei he sīpinga ko ʻení fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí. ʻE lava fēfē Heʻene sīpingá ʻo tokoniʻi koe ʻi he taimi ʻokú ke foua ai e manavaheé?
ʻI he ʻosi e ngāue ʻa e kau akó, fakakaukau ke fakaafeʻi ha niʻihi ke vahevahe ʻenau fakakaukaú mo e kalasí. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ʻoku nau loto ke vahevahe ha aʻusia ne nau ikunaʻi ai ha tūkunga fakamanavahē koeʻuhí ko ʻenau falala ki he Fakamoʻuí. (Fakakaukau ke huluʻi ʻa e vitiō “Be Not Troubled [ʻOua ʻe Hohaʻa]” [4:30], ko ha konga ʻo e fealeaʻaki ko ʻení.)
Poupouʻi e kau akó ke nau fakakaukau fakalongolongo ki honau ngaahi tūkunga lolotongá mo e ngaahi meʻa ʻoku nau ala manavahē ki aí. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali e ngaahi fakahinohino ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke lekooti ʻenau talí:
-
ʻIloʻi ha tafaʻaki ʻi hoʻo moʻuí ʻokú ne fakatupunga hoʻo manavasiʻí.
-
Fakapapauʻi ʻa e founga te ke lava ai ʻo fehangahangai mo e konga ko ʻeni ʻo hoʻo moʻuí ʻi he tui lahi ange ki he Fakamoʻuí.
-
Lekooti hoʻo palaní.
Ko e hā e meʻa ʻoku hokó ʻi he taimi ʻoku ou hanga ai kia Sīsū Kalaisí?
Kamata ʻaki hano vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Niila L. ʻEnitasení:
ʻOku tau fekumi ki he fiefiá. ʻOku tau fakaʻamua e melinó. ʻOku tau ʻamanaki ki ha ʻofa. Pea ʻoku lilingi mai leva ʻe he ʻEikí kiate kitautolu ha ngaahi tāpuaki fakaofo lahi. Ka ʻoku ʻi ai ha meʻa pau ʻoku tuifio mo hoʻo nēkeneká mo e fiefiá: ʻe ʻi ai ha ngaahi momeniti, houa, ʻaho, pea ʻi he taimi ʻe niʻihi mo ha ngaahi taʻu ʻe ongoʻi kafo ai ho laumālié. (“Kuo Kafo,” Liahona, Nōvema 2018, 84)
Te ke lava ʻo ʻeke ki he kau akó ʻa e fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi ha taha ke ne hiki ha lisi ʻo e ngaahi tali hono kaungāakó ʻi he palakipoé.
-
Ko e hā ha ngaahi teke pe faingataʻa ʻe lava ke hoko ki ha tokotaha lahi kei talavou ʻoku ongoʻi kafo fakaeloto pe fakalaumālie?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau pe ko e fē feituʻu ʻoku nau faʻa tafoki ki aí ʻi he taimi ʻoku kafo ai honau laumālié. Poupouʻi kinautolu ʻi heʻenau ako he ʻaho ní ke nau ongoʻingofua e ngaahi ueʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní ʻe ala tokoni kiate kinautolu ʻi honau ngaahi tūkungá.
Fakamatalaʻi ange naʻe lolotonga e hē holo ʻa e kau ʻIsilelí ʻi he toafá, naʻa nau lāunga ki he ʻOtuá pea fakaʻau ke nau foʻi ʻi he mana naʻá Ne ʻoangé. Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e Nōmipa 21:4–9, ʻo kumi e tali ʻa e ʻEikí ki he lāunga ʻa e kakai ʻIsilelí. Tuku ke vahevahe ʻe he kau akó e meʻa ne nau maʻú.
Fakamahinoʻi ange ʻoku ʻomi ʻe he ngaahi potufolofola kehé ha toe ngaahi fakaikiiki mahuʻinga fekauʻaki mo e talanoa ko ʻení. Fakaʻaliʻali e ngaahi fakamoʻoni fakafolofola ko ʻení. Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e potufolofola takitaha pea hiki ha fakamatala sētesi ʻe taha ʻo e meʻa ʻoku tānaki mai ʻe he potufolofola takitaha ki he meʻa ʻoku mahino kiate kinautolu fekauʻaki mo e talanoa ʻi he Nōmipa 21. (Ke akoako ʻa e taukei “Ko Hono Fakafehokotaki ʻo e Ngaahi Folofolá,” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá, te ke lava ʻo poupouʻi e kau akó ke fakafehokotaki fakaʻilekitulōnika e ngaahi potufolofola ko ʻení ki he Nōmipa 21:4–9 ʻi he Gospel Library pe hiki e ngaahi fakamoʻoni fakafolofolá ʻi he tafaʻaki ʻo ʻenau folofolá ko ha potufolofola fakafekauʻaki.)
Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi feʻunga ke akó, fakaafeʻi ke nau vahevahe ʻa e meʻa ne nau akó mo ha hoa pe kulupu tokosiʻi. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení lolotonga ʻenau fealeaʻakí.
Toʻohemá: Ko e Tutukí, tā ʻa Harry Anderson (fakaikiiki). Toʻomataʻú: Mōsese mo e Ngata Palasá, tā ʻa Judith Mehr (fakaikiiki)
Fakaafeʻi e kau akó ke nau vahevahe mo e kalasí ha niʻihi ʻo e ngaahi moʻoni ne nau maʻu mei heʻenau akó mo e fealeaʻakí. ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi tefitoʻi moʻoni kehekehe, kau ai ʻeni: Kapau te tau hanga kia Sīsū Kalaisi ʻi he tui, ʻe lava ke fakamoʻui kitautolu.
Fakakaukau ke ʻeke e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení:
-
Ko e hā ha ngaahi founga pau te tau lava ai ʻo hanga kia Sīsū Kalaisi ke maʻu ha fakamoʻuí? (Te ke lava ʻo tuku ke kumi mo vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi potufolofola pe fakamatala mei he kau taki ʻo e Siasí ʻoku tokoni ke tali e fehuʻi ko ʻení.)
-
Ko e hā ha meʻa te ne lava ʻo ʻai ke faingataʻa ai ʻa e hanga kia Sīsū Kalaisí? Te tau lava fēfē ʻo ikunaʻi e ngaahi pole ko ʻení?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha aʻusia ʻi heʻenau moʻuí ʻo ha taimi ne nau fili ai ke hanga kia Sīsū Kalaisi ke maʻu ha fakamoʻuí. Te ke lava ʻo fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi aʻusiá kapau ʻoku ʻikai ke fuʻu fakataautaha ia.
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
ʻOku ou kōlenga atu ke mou haʻu kiate Ia ke Ne lava ʻo fakamoʻui ʻa kimoutolu! Te Ne fakamoʻui ʻa kimoutolu mei he angahalá ʻi hoʻomou fakatomalá. Te Ne fakamoʻui ʻa kimoutolu mei he loto-mamahí mo e ilifiá. Te Ne fakamoʻui ʻa kimoutolu mei he ngaahi kafo ʻo e māmani ko ʻení. (“Ko Sīsū Kalaisi Maʻu Pē ʻa e Talí,” Liahona, Mē 2023, 127)
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakaukau ki he founga ne ala ueʻi fakalaumālie ai kinautolu ke fakaʻaongaʻi e meʻa ne nau ako he ʻaho ní ʻi heʻenau moʻuí. Poupouʻi ke nau hiki ha faʻahinga palani mo ha ngaahi ongo fakalaumālie ne nau maʻu mei he Laumālie Māʻoniʻoní.