Ngaahi Kalasi Folofolá
ʻEkesōtosi 19–20; 24; 31–34


“ʻEkesōtosi 19–20; 24; 31–34,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2026)

ko Mōsese ʻokú ne puke ʻa e maka lafalafá

Mōsese mo e Ongo Lauʻimaká, tā fakatātaaʻi ʻe Jerry Harston

ʻEkesōtosi 19–20; 24; 31–34

Hili hono tataki ʻe Sihova e kau ʻIsilelí mei ʻIsipité, naʻá Ne ʻomi kinautolu ki he Moʻunga Sainaí. Naʻá Ne fakaafeʻi ai kinautolu ke nau fai ha fuakava mo Ia. Naʻe ʻalu hake ʻa Mōsese ʻi he moʻungá ke maʻu e folofola ʻa e ʻEikí maʻá e kakaí. Naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ʻa e Fekau ʻe Hongofulú, pea naʻe palōmesi ʻa e kakaí ke talangofua ki Heʻene fonó. ʻI he taimi naʻe toe ʻalu hake ai ʻa Mōsese ki he moʻungá kimui angé, naʻe maumauʻi ʻe he kau ʻIsilelí ʻenau fuakava mo e ʻEikí ʻaki ʻenau ngaohi mo moihū ki ha ʻuhikiʻi pulu koula. Hili e mamahi ʻa e kakai ʻIsilelí ʻi he ngaahi nunuʻa ʻo hono maumauʻi ʻenau fuakavá, naʻe fakamanatu ange ʻe he ʻEikí ʻokú Ne fakamaau totonu, ʻaloʻofa, mo kātaki fuoloa.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá, “ʻEkesōtosi 19–20; 24; 31–34.”

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi tuʻunga fakalēsoni angamaheni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga ʻo e akó
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻi hoʻo fakahoko ha ngaahi fuakava mo e ʻOtuá ke ke māʻoniʻoni angé? Fakakaukau ki heni ʻi hoʻo ako ʻa e ʻEkesōtosi 19:1–11.

  • ʻI hoʻo ako ʻa e Fekau ʻe Hongofulú ʻi he ʻEkesōtosi 20:1–17, fakakaukau ki he meʻa ʻoku fakahā mai ʻe he ngaahi fekaú fekauʻaki mo e ʻofa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi kiate kitautolú.

  • Fakakaukau ki he founga ʻokú ke fakahaaʻi ai hoʻo ʻofa ki he ʻOtuá ʻi he ʻaho Sāpaté ʻi hoʻo lau ʻa e ʻEkesōtosi 31:12–18.

  • Naʻe tō ʻa e fānau ʻa ʻIsilelí ki he tauhi ʻotua tamapuá neongo ʻa e hili ʻenau maʻu ha ngaahi aʻusia fakaofo mo e ʻOtuá. ʻI hoʻo ako ʻa e ʻEkesōtosi 32, fakakaukau e ʻe fēfē nai ʻa e lotu tamapuá ʻi he māmani ʻo e ʻaho ní.

fakaʻilonga ki he fealēleaʻakí
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻo e ʻEkesōtosi 19–20; 24; 31–34.

fakaʻilonga ʻo e ako fakataukeí
Akoʻi ʻo e Taukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e ʻekitivitī ako ki he ʻEkesōtosi 19:1–11 ko ha feituʻu lelei ke toe vakaiʻi ai ʻa e “Ko e Kumi ʻa e Fekauʻaki ʻa e Tupuʻangá mo e Olá ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe ʻuhingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Tokoniʻi ʻa e kau akó ke fakamālohia honau vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí. “Ko e taumuʻa ʻo e akoʻi mo e ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí ke tokoniʻi e tokotaha takitaha ke ofi ange kiate Ia mo ʻetau Tamai Hēvaní. Tokoniʻi e kakai ʻokú ke akoʻí ke ʻoua naʻa ngalo ʻiate kinautolu e taumuʻa ko iá. Poupouʻi kinautolu ke fakamālohia honau vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻaki ʻenau ako e folofolá, fakatomala maʻu ai pē, fakataufolofola ki he Tamaí ʻi he lotu, mo fakamoʻoni ki he Tamaí mo e ʻAló. Akoʻi e kau akó ʻi he lea mo e faʻifaʻitakiʻanga ki he founga ʻoku haʻi ai kitautolu kiate Kinauá ʻi hono fakahoko mo tauhi e ngaahi fuakavá. Tokoniʻi kinautolu ke nau ʻiloʻi honau mahuʻingá mo ʻEna ʻofeina kitautolú. Fakamālohia ʻenau tui ko Sīsū Kalaisí, ʻi Heʻene Fakalelei haohaoá, ko e hala pē ia ʻe taha ke foki ai ki heʻetau Tamaí” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí9).

ʻEkesōtosi 19:1–11

Ko e hā e ʻuhinga ʻoku finangalo ai ʻa e ʻEikí ke u fakahoko ha fuakava mo Iá?

Fakakaukau ke hiki ʻa e foʻi lea fuakava ʻi he palakipoé. Fakaafeʻi leva ʻa e kau akó ke hiki ʻenau ngaahi tali ki ha taha ʻo e ngaahi fehuʻi ko ʻení pe ko ha ngaahi fehuʻi lahi ange:

  • Te ke fakamatalaʻi fēfē ʻa e fuakavá ki ha taha ʻoku ʻikai feangainga mo ia?

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku finangalo ai e ʻOtuá ke tau fai ha ngaahi fuakava mo Iá?

  • Ko e hā ha faikehekehe kuo hoko ʻi hoʻo moʻuí ʻi hono fai ha ngaahi fuakava mo e ʻOtuá?

Poupouʻi e kau akó lolotonga e ʻekitivitī ako ko ʻení ke kumi ha ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni ke mahino lelei ange kiate kinautolu ʻa e tāpuaki ʻo hono fakahoko ha ngaahi fuakava mo e ʻOtuá.

Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo e Moʻunga Sainaí ʻi hoʻo fakamatalaʻi ange, hili hono fakahaofi ʻe he ʻEikí ʻa e fānau ʻo ʻIsilelí mei ʻIsipité, naʻá Ne tataki kinautolu ki he Moʻunga Sainaí. Naʻe hangē ʻa e Moʻunga Sainaí kia Mōsese mo e fānau ʻo ʻIsilelí ko ha temipalé–ko ha feituʻu ia te nau fai ai ha ngaahi fuakava mo e ʻOtuá.

Laʻitā ʻo ha moʻunga

Ko ha laʻitā ʻo ha moʻunga ʻi ʻIsipite naʻe tala tukufakaholo ʻo pehē ko e Moʻunga Sainaí.

Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e ʻEkesōtosi 19:3–6, ʻo kumi e founga naʻe fakamatalaʻi ʻaki ʻe he ʻEikí ʻa e fuakava naʻá Ne finangalo ke fai mo e kakai ʻIsilelí. Te ke lava foki ʻo ʻai ke nau lau ʻa e “ʻEkesōtosi 19:3–6. Ko e hā e ngaahi talaʻofa ʻo e fuakava ʻa e ʻEikí ki he fānau ʻo ʻIsilelí?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá. Fakakaukau leva ke fehuʻi ange:

  • Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako mei he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e ʻEikí mo Hono finangalo maʻa Hono kakaí?

Fakakaukau ke hiki ʻa e kupuʻi lea Kapau Pea . ʻi he palakipoé. Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e founga te nau lava ai ʻo fakakakato ʻa e kupuʻi lea ko ʻení ʻo makatuʻunga ʻi heʻenau ako ʻa e ʻEkesōtosi 19. (Ko ha sīpinga ʻeni ʻo e fekumi ki he ngaahi vā fetuʻutaki ʻo e tupuʻangá mo e olá. Ke maʻu ha fakamatala lahi ange fekauʻaki mo e founga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei ako folofola ko ʻení, vakai ki he “Ko e Kumi ʻa e Fekauʻaki ʻa e Tupuʻangá mo e Olá ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.)

ʻE lava ke ʻilo ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: Kapau te tau talangofua ki he leʻo ʻo e ʻEikí mo tauhi ʻetau ngaahi fuakava mo Iá, te tau hoko leva ko ʻEne koloa makehe mo e kakai māʻoniʻoni.

Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e founga ʻe lava ke tokoni ai hono fakahoko mo tauhi e ngaahi fuakava mo e ʻOtuá ke nau hoko ʻo māʻoniʻoni angé, fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení pea ʻoange ha taimi ki he kau akó ke lekooti ʻenau ngaahi talí:

  1. Hiki ha lisi ʻo ha ngaahi taimi ʻi hoʻo moʻuí kuó ke fai ai ha ngaahi fuakava mo e ʻOtuá.

  2. Tohi fekauʻaki mo e founga ʻoku tokoniʻi ai koe ʻe he ngaahi fuakava kuó ke faí ke ke hoko ʻo hangē ange ko e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.

ʻI he ʻosi e ngāue ʻa e kau akó, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi fakakaukaú mo hanau hoa pe kulupu tokosiʻi pe fakataha mo e kalasí.

Fakamatalaʻi ange, ʻoku tānaki atu ki hono tokoniʻi kitautolu ke tau hoko ʻo hangē ange ko ʻetau Tamai Hēvaní, ʻoku liliu ʻe hono fakahoko mo tauhi ʻo e ngaahi fuakava mo e ʻOtuá ʻa hotau vā fetuʻutaki mo Iá. Te ke lava foki ʻo vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní pea aleaʻi ʻa e ngaahi fehuʻi ʻoku hoko maí:

Palesiteni Russell M. Nelson

ʻI he taimi pē kuó ta fakahoko ai ha fuakava mo e ʻOtuá, ʻoku toe vāofi ange ai hota vā fetuʻutaki mo Iá ʻo laka ange ia ʻi he taimi kimuʻa peá ta fakahoko e fuakavá. Kuo haʻi fakataha ʻeni kitautolu. Koeʻuhí ko ʻetau fuakava mo e ʻOtuá, he ʻikai ke Ne teitei fiu ʻi Heʻene feinga ke tokoniʻi kitautolú, pea he ʻikai ʻaupito ke tau teitei lava ʻo ikunaʻi ʻEne faʻa kātaki ʻaloʻofa kiate kitautolú. ʻOku tau takitaha maʻu ha potu makehe ʻi he loto ʻo e ʻOtuá. ʻOkú Ne ʻamanaki lahi mai kiate kitautolu. (“Ko e Fuakava Taʻengatá,” Liahona, ʻOkatopa 2022, 6)

  • Kuo faitokonia fēfē ho vā fetuʻutaki mo e ʻOtuá ʻi hono fakahoko mo tauhi e ngaahi fuakava mo Iá?

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi ngāue te nau lava ʻo fakahoko ke fakaʻaongaʻi e ngaahi meʻa kuo nau ako he ʻaho ní. Poupouʻi kinautolu ke lekooti ʻenau ngaahi fakakaukaú pe ueʻi fakalaumālié.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

ʻEkesōtosi 20:1–17

Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa e ngaahi fekaú?

Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke faʻu mo vahevahe ha talanoa fakatātā ʻokú ne fakahaaʻi e ngaahi taumuʻa mo e ngaahi tāpuaki ʻo e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá. Ke tokoni ke nau ʻilo ha ngaahi fakakaukaú, te ke lava ʻo huluʻi ʻa e foʻi vitiō “Going to Grandma’s” (4:02) pe “The Parable of the Kite [Ko e Talanoa Fakatātā ʻo e Lofá]” (1:04), pe ko haʻo fakaʻaongaʻi ʻa e talanoa fakatātā ko ʻeni naʻe vahevahe ʻe Palesiteni Tāleni H. ʻOakesí:

Palesiteni Dallin H. Oaks

ʻOku hangē ʻetau ngaahi aʻusia ʻi he moʻui fakamatelié ko e fakapuna lofa ha kiʻi tamasiʻi mo ʻene tamaí ʻi ha ʻaho havili. ʻI he puna māʻolunga ange ʻa e lofá, naʻe hanga ʻe he havilí ʻo ʻai ke mālohi ange hono fusi ʻe he lofá e foʻi afo naʻe pukepuke ʻe he kiʻi tamasiʻí. ʻI he ʻikai anga e kiʻi tamasiʻí ki he mālohi ʻo e havilí, naʻá ne fokotuʻu ange ke tuʻusi ʻa e afo ʻo e lofá ke puna māʻolunga ange. Naʻe faleʻi ʻe heʻene tamai fakapotopotó ke ʻoua, ʻo fakamatalaʻi ange ko e afó ʻokú ne pukepuke ʻa e lofá mei he havili ʻi he māmaní. Kapau te na tukuange ʻa e afó, he ʻikai māʻolunga ange ʻa e puna ʻa e lofá. ʻE puhi ia ʻe he ngaahi havili ko ʻení pea faifai pē ʻo tō ki he kelekelé. (“Ko e Muimui ʻia Kalaisí,” Liahona, Nōvema 2024, 24)

4:3
1:5

Fakamatalaʻi ange ʻe maʻu ʻe he kau akó ʻi he ʻekitivitī ako ko ʻení, ʻa e faingamālie ke ako ʻa e Fekau ʻe Hongofulú. Mahalo ʻe tokoni ke fakamanatu ki he kau akó naʻe ʻoange ʻe he ʻEikí ʻa e Fekau ʻe Hongofulú ki he kakai ʻIsilelí lolotonga ʻenau ʻapitanga ʻi he Moʻunga Sainaí.

Tufa ʻa e laʻipepa tufa “Studying the Ten Commandments [Ko Hono Ako ʻo e Fekau ʻe Hongofulú],” pea ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakakato ia. Fakamatalaʻi ange te nau maʻu ha faingamālie ke vahevahe ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi talí ʻamui ange ʻi he kalasí.

Ko Hono Ako ʻo e Fekau ʻe Hongofulú

Hili hono fakakakato e laʻipepa tufá, fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi talí mo hanau hoa pe kulupu tokosiʻi. Te ke lava ʻo kole ki ha kau ako ke vahevahe mo e kalasí kotoa.

Fakaʻosi e ʻekitivitií ʻaki hano ʻai e kau akó ke nau fakakaukauloto ki he meʻa kuo nau ako pe ongoʻi lolotonga ʻenau akó. Poupouʻi kinautolu ke lekooti ha ngaahi founga pau te nau lava ai ʻo talangofua kakato ange ki he ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

ʻEkesōtosi 31:12–18

Ko e hā e meʻa ʻoku fakafetuʻutaki ʻe heʻeku ngaahi angafai ʻi he ʻaho Sāpaté ki he ʻEikí?

Kamata ʻaki hano fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga ʻoku nau fakahaaʻi ai ʻenau ʻofa ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí. Te ke lava ʻo fai ʻeni ʻaki hano ʻoange ki he tokotaha ako takitaha ha laʻipepa pea ʻai ke nau peluki ia ki ha konga ʻe fā. ʻI he konga ʻuluakí, kole ki he kau akó ke nau hiki ha founga ʻe taha ʻoku nau fakahaaʻi ai ʻenau ʻofa ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí. Hili iá pea ʻoange leva ʻenau laʻipepá ki he tokotaha ʻi honau tafaʻakí, ʻa ia te ne lava ʻo hiki ha toe tali ʻi ha konga hono ua ʻo e laʻipepá. Toutou fai ʻeni kae ʻoua kuo kakato ʻa e konga ʻe fā ʻo e laʻipepá. Tuku leva ke lau ʻe he kau akó ʻa e ngaahi tali ʻi he laʻipepa naʻe paasi fakaʻosi atu kiate kinautolú.

Fakamanatu ki he kau akó naʻe folofola ʻaki ʻe he ʻEikí ʻa e Fekau ʻe Hongofulú mei he Moʻunga Sainaí ki he fānau ʻIsilelí (vakai, ʻEkesōtosi 20). Naʻe hiki ʻe he ʻEikí kimui ange ʻEne fonó ʻi ha ongo maka lafalafa, kau ai ha ngaahi fakaikiiki lahi ange fekauʻaki mo e ʻuhinga mo e taumuʻa ʻo e Sāpaté (vakai, ʻEkesōtosi 31:13–18). Fakamahinoʻi ange ko hono tauhi ʻo e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoní ko ha founga mahuʻinga ia ke tau fakahaaʻi ai ʻetau ʻofa mo e mateaki ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.

Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e ʻEkesōtosi 20:8–11 mo e ʻEkesōtosi 31:13, 16–17, ʻo kumi e meʻa naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí fekauʻaki mo e ʻaho Sāpaté. Fakakaukau leva ke fehuʻi ange:

  • Ko e hā ha meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ʻaho Sāpaté mei he ngaahi veesi ko ʻení? (ʻE lava ke kau ʻeni ʻi he ngaahi fakakaukau ʻe lava ke vahevahe ʻe he kau akó: Ko e Sāpaté ko e ʻaho ia ʻo e ʻEikí pea ʻoku māʻoniʻoni ia. ʻOku tau tauhi ʻa e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoni ʻaki ʻetau mālōlō mei heʻetau ngaahi ngāué. Ko ʻetau tauhi ko ia e ʻaho Sāpaté ko ha fakaʻilonga ia ʻi hotau vā mo e ʻEikí.)

Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e founga ʻoku hoko ai ʻetau tauhi ʻo e Sāpaté ko ha fakaʻilonga ʻi hotau vā mo e ʻEikí, fakakaukau ke lau fakataha ʻa e “ʻEkesōtosi 31:12–17. Naʻe fakafofongaʻi fēfē ʻe hono tauhi ʻo e Sāpaté ha fakaʻilonga ʻi he vahaʻa ʻo e kau ʻIsilelí mo e ʻEikí?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá.

Fakaʻaliʻali e fehuʻi ko ʻení, pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi ia ʻi ha ngaahi kulupu tokosiʻi:

  • Ko e hā ha ngaahi fakaʻilonga te tau lava ʻo foaki ki he ʻEikí ke fakahaaʻi ʻetau ʻofa kiate Iá ʻi he ʻaho Sāpaté?

Te ke lava ʻo tuku ki ha mēmipa ʻe taha mei he kulupu takitaha ke ne hiki e ngaahi fakakaukau ʻoku vahevahé. Hili e ngaahi alēleá, fakaafeʻi e ngaahi kulupú ke vahevahe ʻenau ngaahi talí mo e kalasí. Fakakaukau ke hiki ʻenau ngaahi talí ʻi he palakipoé. Fakakaukau leva ke aleaʻi ha niʻihi ʻo e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • ʻOku hoko fēfē ʻa e ʻaho Sāpaté ko ha sīpinga ʻo e ʻofa mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí?

  • Ko e hā ha meʻa te ke talaange ki ha taha ʻokú ne ongoʻi ʻoku fuʻu fakangatangata pe ʻikai mahuʻinga ke tauhi ʻa e ʻaho Sāpaté? (Fakakaukau ke huluʻi ʻa e vitiō “Upon My Holy Day—Honoring the Sabbath [ʻI Hoku ʻAho Tapú—Ko Hono Tauhi ʻa e Sāpaté]” [1:30] ko ha konga ʻo e fealēleaʻakí.)

    1:30
  • Kuo tāpuekina fēfē koe ʻe he ʻEikí ʻi hoʻo tauhi ʻa e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoní?

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha fakaʻilonga ʻe taha te nau fakahā ki he ʻOtuá ʻi he ʻaho Sāpate hokó ke fakahaaʻi ai ʻenau ʻofa mo e līʻoa kiate Iá. Poupouʻi ke nau lekooti ʻenau palaní, fakataha mo ha ngaahi ueʻi pē ne nau maʻu mei he Laumālie Māʻoniʻoní.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

ʻEkesōtosi 32

Te u lava fēfē ʻo fakaʻehiʻehi mei he lotu tamapuá he ʻahó ni?

Te ke lava ʻo kamata ʻaki hano vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Tāleni H. ʻOakesí mo aleaʻi ʻa e fehuʻi ʻoku hoko maí:

Palesiteni Dallin H. Oaks

ʻOku fakapapauʻi ʻe he ngaahi meʻa ʻoku tau fakamuʻomuʻá ʻa e meʻa ʻoku tau fekumi ki ai ʻi he moʻuí. (“Focus and Priorities,” Liahona, May 2001, 83)

  • Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi meʻa ʻoku fakamuʻomuʻa ʻe he kakaí ʻi he moʻuí?

Hiki e tali ʻa e kau akó ki he fehuʻí ʻi he palakipoé. Fakaafeʻi leva e kau akó ke vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo e founga ʻe lava ke liliu ai e ngaahi angafai ʻa ha taha ʻo makatuʻunga ʻi he ngaahi taumuʻa ʻoku lisi ʻi he palakipoé ʻa ia ʻoku nau fili ke tokanga taha ki aí.

Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau ki he ngaahi meʻa ʻoku nau fakamuʻomuʻá lolotonga ʻenau ako he ʻaho ní. Poupouʻi ke nau kumi ha ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni ke nau fakamuʻomuʻa honau vā fetuʻutaki mo e ʻOtuá kae ʻikai ko e ngaahi meʻa ʻoku siʻi honau mahuʻingá ʻi he moʻuí.

Ke tokoni ke teuteuʻi e kau akó ke ako ʻa e ʻEkesōtosi 32, fakakaukau ke fakamatalaʻi ange naʻe hili hono maʻu ʻe he kau ʻIsilelí e Fekau ʻe Hongofulú, ne nau fakahoko totonu ha fuakava mo e ʻEikí mo palōmesi ke tauhi ʻEne ngaahi fekaú (vakai, ʻEkesōtosi 24:2–8). Naʻe foki leva ʻa Mōsese ki he Moʻunga Sainaí ke maʻu ha toe ngaahi fakahinohino mei he ʻOtuá.

Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e ʻEkesōtosi 32:1–6, ʻo kumi e meʻa naʻe fai ʻe he kakai ʻIsilelí lolotonga e mavahe ʻa Mōsesé. Fehuʻi ange leva:

  • Ko e hā ha meʻa ʻoku makehe kiate koe fekauʻaki mo e ngaahi angafai ʻa e kakai ʻIsilelí?

Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e ʻEkesōtosi 32:7–10, 15–20, ʻo kumi e founga naʻe tali ʻaki ʻe he ʻOtuá mo Mōsese ʻa e ngaahi angafai ʻa e kakai ʻIsilelí.

Ke maʻu ha fakamatala lahi ange, te ke lava foki ʻo ʻai ke lau ʻe he kau akó ʻa e “ʻEkesōtosi 32:1–8. Ko e hā e ʻuhinga naʻe faʻu ai ʻe he kakai ʻIsilelí ha ʻuhikiʻi pulu koula ke moihū ki aí?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá. Te ke lava foki ʻo vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni ʻa Palesiteni Tāleni H. ʻOakesí:

Palesiteni Dallin H. Oaks

ʻOku toe fakamatalaʻi lahi ange ʻe he fekau hono ua ʻo e Fekau ʻe Hongofulú ki he fakahinohino ko ia ke ʻoua naʻa toe maʻu mo ha ʻotua kehé pea talamai e meʻa ʻoku totonu ke fakamuʻomuʻa ʻi heʻetau moʻuí ʻi heʻetau hoko ko ʻEne fānaú. “ʻOua naʻá ke ngaohi kiate koe ha fakatātā, pe ha meʻa fakatatau ʻe taha ʻi ha meʻa ʻi he langí ʻi ʻolungá pe ha meʻa ʻoku ʻi he fonuá ʻi lalo ní (ʻEkesōtosi 20:4). ʻOku tānaki mai leva ʻe he fekaú, “ʻOua naʻá ke punou hifo koe kiate kinautolu, pe tauhi ki ai” (ʻEkesōtosi 20:5). Ne ʻikai ko hano tapui pē ʻo e ngaahi ʻotua tamapuá, ka ʻokú ne fakamatalaʻi ha meʻa mahuʻinga ke fakamuʻomuʻa ki ʻitāniti. ʻOku fakamatala ʻe Sihova ʻo pehē, “He ko au [ko e ʻEiki] ko ho ʻOtuá ko e ʻOtua fuaʻa au, … peá u fakahā ʻa e ʻaloʻofa … [kiate] kinautolu ʻoku ʻofa kiate au mo tauhi ʻeku ngaahi fekaú” (ʻEkesōtosi 20:5–6). ʻOku fuʻu mahino ʻa e ʻuhinga ʻo e fuaʻá. Ko hono ʻuhinga faka-Hepeluú ko e maʻu ha loto “ongoʻingofua mo … loloto” (ʻEkesōtosi 20:5). Ko ia ai ʻoku tau fakatupu houhau ki he ʻOtuá ʻi he taimi ʻoku tau “tauhi” ai ha ngaahi ʻotua kehe—ʻi he taimi ʻoku tau fakamuʻomuʻa ai e ngaahi meʻa kehé. …

… Ko e fehuʻi ʻoku ʻomi ʻe he fekau hono uá ko e “Ko e hā ʻa e meʻa ʻoku tau fakamuʻomuʻa tahá?” ʻOku tau hanga nai ʻo tauhi ʻa e ngaahi meʻa ʻoku tau fakamuʻomuʻá pe ko e ngaahi ʻotuá, ʻi he ʻOtua ʻoku tau tala ʻoku tau hū ki aí? (“ʻIkai mo ha Toe ʻOtua Kehe,” Liahona, Nōvema 2013, 73)

Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻe tokoni ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení ke mahino kiate kinautolu fekauʻaki mo e mamafa ʻo e ngaahi angafai ʻa e kakai ʻIsilelí. Fakakaukau leva ke hiki ʻa e moʻoni ko ʻení ʻi he palakipoé: ʻOku tau fakatupu houhau ki he ʻOtuá ʻi he taimi ʻoku tau tauhi ai ki he ngaahi ʻotua kehé pe fakamuʻomuʻa ha ngaahi meʻa kehe ʻiate Iá.

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi kinautolu mo hanau hoa pe ko ha kulupu tokosiʻi:

  • Ko e hā ha ngaahi meʻa mahuʻinga ʻe niʻihi ʻe ala ʻahiʻahiʻi ai ʻa e kakaí ke nau fakamuʻomuʻa ʻi he ʻOtuá?

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku fakatupu houhau ai ki he ʻOtuá ʻa e taimi ʻoku tau fakamuʻomuʻa ai e ngaahi meʻa kehé ʻiate Iá? ʻE lava fēfē ke kovi ia kiate kitautolú?

  • Ko e hā ha meʻa kuo tokoni atu ke ke fakamuʻomuʻa ʻa e ʻOtuá ʻi hoʻo moʻuí?

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fekumi ki ha fakahinohino mei he Tamai Hēvaní ke fakapapauʻi e meʻa te nau lava ʻo fai ke fakamuʻomuʻa Ia ʻi heʻenau moʻuí. Fakaafeʻi ke nau lekooti ʻenau ngaahi palaní. Kapau ʻoku fiemālie ʻa e kau akó, fakaafeʻi ha niʻihi ke vahevahe ʻenau ngaahi palaní mo e kalasí.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”