“Mōsese 1; ʻĒpalahame 3,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2026)
Naʻe ʻi he Kamataʻangá ʻa e Folofolá, tā fakatātā ʻa Eva Timothy
Mōsese 1; ʻĒpalahame 3
ʻI ha folofola ʻa Sīsū Kalaisi ʻo fakafofongaʻi ʻa e Tamai Hēvaní, naʻá Ne folofola mata-ki-he-mata ai kia Mōsese. Naʻe ako ʻe Mōsese meia Sīsū Kalaisi fekauʻaki mo hono tuʻunga ko e foha ʻo e ʻOtuá pea naʻe ʻi ai ha ngāue ʻa e ʻEikí maʻana ke ne fai. Naʻe fakahā foki ʻe he ʻEikí kia Mōsese ha ngaahi māmani taʻefaʻalaua peá Ne fakahā kia Mōsese ko ʻEne ngāué mo Hono nāunaú ke “fakahoko ʻa e moʻui taʻe-faʻa-mate mo e moʻui taʻengata ʻa e tangatá” (Mōsese 1:39). Naʻe ako ʻa ʻĒpalahame fekauʻaki mo e fokotuʻutuʻu ʻo e ngaahi fetuʻú pea mo e fakataha ʻi he langí. Naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí kia ʻĒpalahame naʻe tomuʻa fakanofo ha ngaahi laumālie fakaʻeiʻeiki mo maʻongoʻonga tokolahi ʻi he moʻui ʻi he maama fakalaumālié.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá, “Mōsese 1; ʻĒpalahame 3”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Ko e hā e ngaahi hingoa ʻokú ke faʻa fakaʻaongaʻi lahi taha ke fakamatalaʻi ʻaki koé? ʻI hoʻo ako ʻa e Mōsese 1:1–11, ko e hā e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo ho tuʻunga totonú?
-
ʻOku ʻi ai nai ha taimi ʻoku faingataʻa ai ke ikunaʻi e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētané? Ako ʻa e Mōsese 1:12–22, pea fakakaukau ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe Sīsū Kalaisí. Te ke lava foki ʻo mamata ʻi he “I Am a Son of God” (6:30); Gospel Library.
6:31 -
Naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí kia Mōsese ko ʻEne ngāué mo Hono nāunaú ke “fakahoko ʻa e moʻui taʻe-faʻa-mate mo e moʻui taʻengata ʻa e tangatá” (Mōsese 1:39). ʻI hoʻo ako ʻa e Mōsese 1:27–40, fakakaukau ki he meʻa ʻokú Ne fai ke fakahoko hoʻo moʻui taʻe-faʻa-maté mo e moʻui taʻengatá.
-
Kuó ke fifili nai pe naʻe fēfē ʻa e moʻui ʻi he maama fakalaumālié? Vakai ki he ngaahi fakakaukau te ke lava ʻo maʻu mei he ʻĒpalahame 3:22–28.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni ne nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Mōsese 1 mo e ʻĒpalahame 3.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e Mōsese 1:12–22 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko e Kumi ʻa e Ngaahi Fakafehoanaki ʻi he Folofolá,” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá. ʻE lava ke fakaʻaongaʻi e ʻĒpalahame 3 mo e taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Taki ʻo e Siasí ke Mahino ʻa e Folofolá.”
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi ʻekitivitī ako kehekehe maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Tokoniʻi ʻa e kau akó ke nau ongoʻi ha mahuʻingʻia fakataautaha ʻi he tokāteline ʻo Sīsū Kalaisí. “ʻI hoʻo fakakaukau ki he ngaahi fiemaʻu ʻa kinautolu ʻokú ke akoʻí, fakakaukau ki he founga ʻe lava ke ʻuhingamālie mo ʻaonga ai ʻa e ngaahi moʻoni ʻi he folofolá ʻi honau ngaahi tūkungá. … Poupouʻi [e kau akó] ke nau fakafehokotaki e ngaahi akonaki ʻa e Fakamoʻuí mo ʻenau moʻuí. Te ke lava foki ʻo vahevahe ʻa e founga naʻá ke ʻilo ai hono mahuʻinga ki hoʻo moʻuí ʻa e meʻa ʻokú ke akoʻí. ʻE lava ke fakaafeʻi ʻe hono fai ʻení ʻa e Laumālié ke ne akoʻi fakafoʻituitui ʻa e kau akó ʻi he founga ʻe lava ai ʻe he tokāteliné ʻo fakahoko ha liliu ʻi heʻenau moʻuí” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, [2022], 23).
ʻE ʻomi fēfē ha taumuʻa maʻongoʻonga ange ki heʻeku moʻuí ʻi he mahino hoku tuʻunga moʻoní?
Tohiʻi e kupuʻi leva Ko hai Au? ʻi he palakipoé. Fakaafeʻi e kau akó ke nau vahevahe e ngaahi founga kehekehe te nau lava ai ke tali ʻa e fehuʻi ko ʻení. Fakakaukau ke hiki ʻenau ngaahi talí ʻi he palakipoé.
-
ʻE uesia fēfē hoʻo moʻuí mo e ngaahi fili ʻokú ke faí ʻe he ngaahi founga ʻokú ke fakahaaʻi ai koé?
Fakamatalaʻi ange lolotonga e fefolofolai ʻa Mōsese mo e ʻEikí, naʻá ne ako ha ngaahi moʻoni mahuʻinga fekauʻaki mo ia. (Mahalo ʻoku mahuʻinga ke fakamahinoʻi naʻe folofola ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he Mōsese 1, ʻo fakafofongaʻi ʻa e Tamai Hēvaní. ʻOku ui ʻa e mafai ke lea ʻo fakafofongaʻi ʻa e Tamai Hēvaní ko ha mafai fakalangi [vakai, “Mōsese 1:2–8. Ko hai na‘e lea kia Mōsesé?” Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá]).
Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Mōsese 1:1–11 pea fakakaukau ke fakaʻilongaʻi ʻa e meʻa naʻe ako ʻe Mōsesé pea mo e founga ʻoku fakaʻaongaʻi ai e ngaahi moʻoni ko ʻení kiate kinautolú.
-
Ko e hā ha ngaahi moʻoni naʻe ako ʻe Mōsese fekauʻaki mo ia pē, ʻa ia ʻe ala tokoni ke mahino lelei ange kiate koe ho tuʻunga moʻoní? (Mahalo ʻe vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: Ko ha foha pe ʻofefine au ʻo e Tamai Hēvaní. ʻOkú Ne ʻafioʻi hoku hingoá, pea ʻoku ʻi ai ʻEne ngāue ke u fai.)
-
ʻE tākiekina fēfē nai ʻe he tui ki he ngaahi moʻoni ko ʻení hoʻo fakakaukau fekauʻaki mo koé? Te ne tākiekina fēfē nai hoʻo vakai ki he niʻihi kehé? Te ne tākiekina fēfē nai hoʻo vakai ki he ʻOtuá?
Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e mahuʻinga ʻo honau tuʻunga ko e fānau ʻa e ʻOtuá, aleaʻi fakataha ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
ʻOku ou tui kapau naʻe folofola fakahangatonu atu e ʻEikí kiate koe he pooni, ko e ʻuluaki meʻa te Ne fakapapauʻi ʻoku mahino kiate koé ko ho tuʻunga totonú. Siʻoku ngaahi kaungāmeʻa ʻofeina, ko e fānau fakalaumālie moʻoni kimoutolu ʻa e ʻOtuá. Kuo mou hivaʻi e foʻi moʻoni ko ʻení talu mei hoʻomou ako e ngaahi lea ʻo e “Fānau Au ʻa e ʻOtuá” [Ngaahi Himí, fika 193]. Ka ʻoku tohitongi nai e moʻoni taʻengata ko iá ʻi homou lotó? Kuo fakahaofi nai koe ʻe he foʻi moʻoni ko ʻení ʻi hoʻo fehangahangai mo e ʻahiʻahí?
ʻOku ou manavasiʻi naʻa kuo mou fanongo ki he foʻi moʻoni ko ʻení ʻo tā tuʻo lahi pea hangē pē ia ha lea angamahení kae ʻikai ko ha foʻi moʻoni fakalangi. Ka ʻoku liliu ʻe he anga hoʻo fakakaukau ki hoʻo tuʻunga totonú, ʻa e meimei fili kotoa pē te ke fakahokó. (“Ngaahi Fili ki he Taʻengatá” [fakataha lotu fakaemāmani lahi maʻá e kakai lalahi kei talavoú, 15 Mē 2022], Gospel Library)
-
Ko e hā e meʻa naʻe makehe kiate koe mei he ngaahi akonaki ʻa Palesiteni Nalesoní? Ko e hā hono ʻuhingá?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku hoko ai hono manatuʻi ko e fānau koe ʻa e ʻOtuá ke ne liliu “ʻa e meimei fili kotoa pē te ke fakahokó”?
Te ke lava ʻo ʻai ke fakakaukau ʻa e kau akó ki ha taimi naʻe tākiekina ai ha fili ne nau fai ʻi he mahino honau tuʻunga totonu ko e fānau ʻa e ʻOtuá. Fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke vahevahe ʻenau ngaahi aʻusiá. ʻE lava foki ke fakakaukau ʻa e kau akó ki ha fili ʻoku fiemaʻu ke nau fai—he taimí ni pe ʻi he kahaʻú—pea lekooti ʻa e founga ʻe lava ke uesia ai ʻe he ngaahi moʻoni ne nau ako he ʻaho ní ʻa e fili ko iá. Poupouʻi ke nau ngāueʻi ʻenau ngaahi ongo fakalaumālié.
Fakatokangaʻi ange: Makatuʻunga ʻi he founga ʻe tupulaki ai hoʻomou fealeaʻakí, ʻe ala tokoni ke fakamahinoʻi ʻa e founga naʻe fakaivia ai ʻa Mōsese, lolotonga ʻene fehangahangai mo Sētané, ʻi heʻene ʻiloʻi hono tuʻunga totonu ko ha foha ʻo e ʻOtuá (vakai, Mōsese 1:13). Te mou lava ʻo ako fakataha ʻa e Mōsese 1:12–22 pea fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e founga naʻe tokoniʻi ai ʻa Mōsese ʻi heʻene ʻilo ki hono tuʻunga fakalangí.
ʻE lava fēfē ʻe he Fakamoʻuí ʻo tokoniʻi au ke u ikunaʻi e ngaahi ‘ahiʻahi ʻa Sētané?
Fakakaukau ke aleaʻi fakataha ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
ʻOku hoko moʻoni e fāinga mo e angahalá. ʻOku liunga fā e feinga ʻa e filí ke uesia ʻetau fakamoʻoní mo taʻofi e ngāue ʻa e ʻEikí. ʻOkú ne fakamahafu hono kau muimuí ʻaki ha ngaahi mahafu-tau mālohi ke taʻofi ke ʻoua te tau maʻu ʻa e fiefia mo e ʻofa ʻa e ʻEikí. (“Te Tau Lava ʻo Fai Lelei Ange pea Toe Lelei Ange,” Liahona, Mē 2019, 68)
-
Ko e hā ha niʻihi ʻo e “ngaahi mahafu-tau mālohi” ʻoku fakaʻaongaʻi ʻe Sētane ki he kakai lalahi kei talavou ʻo e ʻaho ní? (Fakakaukau ke ʻai ha lisi ʻo e ngaahi tali ʻa e kau akó ʻi he palakipoé.)
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki heʻenau ngaahi feinga fakataautaha ke ikunaʻi e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētané. Poupouʻi ke nau fekumi ki ha fakahinohino mei he Laumālie Māʻoniʻoní ke ʻiloʻi e ngaahi moʻoni ʻe ala tokoni ke nau maʻu ha mālohi lahi ange ke fakaʻehiʻehi mo tekeʻi ʻa e ʻahiʻahí.
Fakamanatu ki he kau akó ʻi he fefolofolai mata ki he mata ʻa Mōsese mo e ʻEikí, naʻá ne ʻilo ai ko ha foha ia ʻo e ʻOtuá pea naʻe ʻi ai ha ngāue ʻa e ʻOtuá maʻana ke ne fai (vakai, Mōsese 1:1–11). Hili e aʻusia toputapu ko ʻení, “naʻe haʻu ʻa Sētane ʻo ʻahiʻahiʻi ia” (Mōsese 1:12).
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Mōsese 1:12–24, ʻo kumi e meʻa naʻe fai ʻe Mōsese ke ikunaʻi ʻaki e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētané. Te ke lava foki ʻo poupouʻi ke nau tokanga ki he faikehekehe naʻe fakatokangaʻi ʻe Mōsese ʻi he vahaʻa ʻo e ʻEikí mo Sētané. (Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange fekauʻaki mo e founga ke tokoniʻi ai e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi ʻa e taukei ko ʻení, vakai, “Ko e Kumi ha Ngaahi Fakafehoanaki ʻi he Folofolá,” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.)
ʻEke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení ke fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e meʻa ne nau ako mei he ngaahi veesi ko ʻení:
-
Ko e hā ha meʻa naʻá ke maʻu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻe ala tokoni kiate koe ʻi hoʻo fehangahangai mo e ʻahiʻahí? (Te ke lava ʻo fakamatalaʻi fakanounou e ngaahi tali ʻa e kau akó ʻaki hano hiki ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení ʻi he palakipoé: Te tau lava ʻo maʻu e tokoni ʻa e ʻOtuá ke ikunaʻi e ivi tākiekina ʻo Sētané ʻi he taimi ʻoku mahino ai kiate kitautolu mo tau manatuʻi hotau tuʻunga ko e fānau ʻa e ʻOtuá, manatuʻi e ngaahi aʻusia fakalaumālie he kuohilí, pea ui ki he ʻOtuá ke maʻu ha mālohi.)
-
Ko e hā ha ngaahi founga kehe te tau lava ai ʻo maʻu e mālohi ʻo e ʻOtuá ke ikunaʻi ʻa e ivi tākiekina ʻo Sētané? (Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau kumi ha ngaahi potufolofola pe fakamatala mei he kau taki ʻo e Siasí ʻoku tokoni ke tali e fehuʻi ko ʻení. ʻOku kau ʻi he ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi potufolofola peheé ʻa e 1 Nīfai 15:23–24; Hilamani 5:11–12; mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 10:5.)
Fakakaukau ke fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa kuó ne tokoniʻi kinautolu ke nau fakaʻehiʻehi mo tekeʻi ai ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētané. (Fakamatalaʻi ange ʻoku ʻikai totonu ke nau vahevahe ha ngaahi aʻusia ʻoku fuʻu fakataautaha.)
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga ʻe ala tokoni ai e ngaahi moʻoni kuo nau akó ke nau ikunaʻi honau ngaahi ʻahiʻahí. Poupouʻi ke nau fokotuʻu mo lekooti ha taumuʻa ʻo makatuʻunga ʻi he meʻa ne nau akó mo ha faʻahinga ongo fakalaumālie pē kuo nau maʻu mei he Laumālie Māʻoniʻoní.
ʻOku fekauʻaki fēfē nai ʻa e ngāue mo e nāunau ʻa e ʻOtuá mo aú?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e fakatātā ko ʻení pea aleaʻi ʻa e fehuʻi ʻoku hoko atu aí:
-
Ko e hā ha ngaahi ongo pe fehuʻi kuó ke maʻu lolotonga hoʻo fakakaukau ki he ngaahi fakatupu kehekehe ʻa e ʻOtuá?
Fakamatalaʻi ange ʻi he lolotonga e fefolofolai mata ki he mata ʻa Mōsese mo e ʻEikí, naʻe fakahā ange kiate ia ha meʻa-hā-mai ʻo e ngaahi fakatupu ʻa e ʻEikí. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Mōsese 1:27–30, ʻo kumi e meʻa naʻe fakahā ʻe he ʻEikí kia Mōsesé mo e tali ʻa Mōsesé.
-
Ko e hā ha ngaahi fehuʻi naʻe fai ʻe Mōsese ki he ʻEikí hili ʻene mamata ki he meʻa-hā-mai fakaofo ko ʻení? (Fakakaukau ke hiki ʻi he palakipoé ʻa e ongo fehuʻi ʻa Mōsese mei he veesi 30.)
Fakaafeʻi e kau akó ke ako ʻa e Mōsese 1:31–39, ʻo kumi e founga naʻe tali ai ʻe he ʻEikí ʻa e ongo fehuʻi ʻa Mōsesé. (ʻE lava foki ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi fakamatala ʻoku fekauʻaki mo e ngaahi veesi ko ʻení ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá ke mahino lelei ange ʻa e ngaahi akonaki ʻa e ʻEikí kia Mōsesé.)
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ne nau akó mo hanau hoa pe ko ha kulupu tokosiʻi. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke nau aleaʻi:
-
Ko e hā e meʻa naʻá ke ako pe ongoʻi fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi hoʻo ako e ngaahi veesi ko ʻení?
-
ʻOku kaunga fēfē nai kiate koe ʻa e folofola ʻa e ʻEikí ʻi he fakaʻosinga ʻo e veesi 35?
-
ʻE lava fēfē ʻe hono manatua e ngāue mo e nāunau ʻo e Tamai Hēvaní (vakai, veesi 39) ʻo tākiekina hoʻo ngaahi filí mo hoʻo ngaahi feohi mo e niʻihi kehé?
ʻI he ʻosi e alea ʻa e kau akó, fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke nau vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e toenga ʻo e kalasí. Kapau ʻe fiemaʻu, tokoni ke nau ʻiloʻi ha niʻihi ʻo e ngaahi moʻoni ko ʻení mei he ngaahi veesi ko ʻení: ʻI he fakahinohino ʻa e Tamai Hēvaní, naʻe fakatupu ai ʻe Sīsū Kalaisi ha ngaahi māmani taʻe-faʻalaua. Neongo ʻoku tau hoko ko ha konga ʻo ha ngaahi fakatupu kehekehe, ka ʻoku ʻafioʻi fakafoʻituitui kitautolu ʻe he ʻEikí. Ko e taumuʻa ʻa e Tamai Hēvaní ke fakahoko ʻa hotau moʻui taʻe-faʻa-maté mo e moʻui taʻengatá.
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Tieta F. ʻUkitofá:
ʻOku hiki hotau leʻó ʻi he fakahīkihikiʻi ʻo hotau ʻOtua mohu ʻaloʻofa mo faʻa-fakamolemolé. … Ko e ikuʻanga fakaʻofoʻofa e kotoa ʻo ʻEne ngāué ke tokoniʻi kitautolu ko ʻEne fānaú, ke tau ikuna ʻi heʻetau feinga ki he moʻui taʻe-faʻa-maté mo e moʻui taʻengatá. (“Fakafoki Fakaʻahó,” Liahona, Nōvema 2021, 79)
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau pe aleaʻi ha ngaahi founga ʻoku ngāue mālohi ai e ʻEikí ke tokoniʻi kinautolu ke nau lavameʻa ʻi heʻenau fāifeinga ki he moʻui taʻengatá. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi ke nau fakakaukau ki he founga te nau lava ai ʻo fengāueʻaki kakato ange mo e ʻEikí ke tokoni ke fakahoko ʻEne ngāué mo e nāunaú, maʻanautolu fakataautaha pea mo e niʻihi kehé. Poupouʻi ke nau lekooti e ngaahi ongo fakalaumālie ʻoku nau ala maʻu mei he Laumālie Māʻoniʻoní.
Ko e hā e meʻa kuo fili au ke u faí?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto ki he fakaafe ko ʻeni meia Sisitā Uenitī W. Nalesoní: “Fakakaukauloto angé ki he liliu naʻe mei hoko ʻi hoʻo moʻuí kapau naʻe fakangofua ke ke sio ha miniti ʻe 10 ki hoʻo moʻui ʻi he maama fakalaumālié” (“ʻAmanakiʻanga ʻo ʻIsilelí,” [fakataha lotu fakaemāmani lahi ʻa e toʻu tupú, 3 Sune 2018], Gospel Library).
-
Kapau naʻá ke lava ʻo vakai kiate koe ʻi he maama fakalaumālié, ko e hā ha ngaahi meʻa pau te ke ʻamanaki ke ako fekauʻaki mo koe?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ha faikehekehe ʻe ala fakahoko ʻe he meʻá ni ʻi hoʻo moʻuí?
Fakamatalaʻi ange ʻoku lekooti ʻi he ʻĒpalahame 3 ʻa e mata meʻa-hā-mai ʻa ʻĒpalahame ki he moʻui ʻi he maama fakalaumālié. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fekumi ki he fakahinohino ʻa e Laumālié lolotonga ʻenau akó ke tokoni ke mahino lelei ange kiate kinautolu honau tuʻunga kimuʻa pea nau omi ki he māmaní.
Ako fakataha ʻa e ʻĒpalahame 3:22–28. Fakaafeʻi e kau akó ke nau kumi e meʻa naʻe ako ʻe ʻĒpalahame fekauʻaki mo e fānau fakalaumālie ʻa e ʻOtuá ʻi he moʻui ʻi he maama fakalaumālié. (Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e ngaahi fakamatala ki he ngaahi veesi ko ʻení ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá.)
Fakakaukau ke ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení ke tokoni ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa ne nau ʻiló:
-
Ko e hā e meʻa naʻá ke ako mei he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e moʻui ʻi he maama fakalaumālié? (Makehe mei he ngaahi moʻoni kehé, ʻe lava ke ʻilo ʻe he kau akó naʻe fili ʻe he ʻOtuá ʻEne fānau fakalaumālie “ʻeiki mo lahí” kimuʻa pea fanauʻi mai kinautolú ke nau hoko ko ha kau taki ʻi Hono puleʻangá ʻi he māmaní.)
-
ʻOkú ke pehē ʻoku fakamatalaʻi fēfē ʻe he ʻEikí ʻa e “ʻeiki mo lahí”?
Ke tokoni ke mahino ki he kau akó naʻa nau kau ʻi he niʻihi naʻe fili ʻi he maama fakalaumālié ke fakahoko ha ngaahi fatongia pau ʻi he māmaní, vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Sitīveni R. Pangiketá. (Te ke lava foki ʻo mamata ʻi ha konga ʻo ʻene lea “Tomuʻa Fakanofo ke Ngāué” mei he taimi 2:13 ki he 5:28.)
Kimuʻa pea fanauʻi mai koé, naʻe tuku ʻe he ʻOtuá ʻa e taha kotoa pē ke fai ha ngaahi ngāue pau lolotonga hoʻo moʻui fakamatelie ʻi he māmaní. Kapau te ke moʻui taau, te ke malava ke maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki ko ia naʻe tuku mai ʻi he maama fakalaumālié, ʻo ke maʻu ʻa e ngaahi faingamālie kotoa ʻi he moʻuí ni, ʻo kau ai ʻa e ngaahi faingamālie ke ngāue ʻi he Siasí pea mo kau ʻi he ngāue mahuʻinga taha ʻoku hoko ʻi he māmaní he ʻaho ní: ko hono tānaki fakataha ʻo ʻIsilelí. ʻOku ui e ngaahi talaʻofa mo e ngaahi tāpuaki ko ia mei he maama fakalaumālié ko ho tomuʻa fakanofó. “ʻOku kaungatonu e tokāteline ʻo e tomuʻa fakanofó ki he kāingalotu kotoa ʻo e Siasí” [Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Tomuʻa Fakanofó,” Gospel Library]. ʻOku ʻikai fakapapauʻi ʻe he tomuʻa fakanofó te ke maʻu ha ngaahi uiuiʻi pe fatongia pau. ʻOku hoko mai ʻa e ngaahi fatongia peheé ʻi he moʻuí ni tuʻunga ʻi hono fakaʻaongaʻi ʻo e tauʻatāina ke filí ʻi he angatonu, ʻo hangē tofu pē ko e hoko mai ʻa e tomuʻa fakanofó tuʻunga ʻi he angatonu ʻi he maama fakalaumālié. (“Tomuʻa Fakanofo ke Ngāue,” Liahona, Mē 2024, 57)
Tuku ki he kau akó ke nau aleaʻi ʻa e meʻa naʻe ʻuhingamālie kiate kinautolu mei he fakamatalá. Te ke lava foki ʻo poupouʻi kinautolu ke nau akoako feakoʻiʻaki ʻa e ʻuhinga ʻo e tomuʻa fakanofó mo e ʻuhinga ʻoku fuʻu mahuʻinga ai ʻa e tokāteline ko ʻení.
Ke fakaʻosí, te ke lava ʻo ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fakalaulauloto ai ʻi he faʻa lotu mo lekooti ʻenau ngaahi fakakaukau fekauʻaki mo ha fehuʻi ʻe taha pe lahi ange mei heni:
-
ʻOku hoko nai ʻeku ngaahi filí ke u lava ai ʻo fakahoko e ngaahi fatongia kuo foaki mai ʻe he ʻEikí pe finangalo ke foaki mai maʻakú?
-
Te u lava fēfē ʻo muimui ki he sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí mo fakahoko ʻa e ngāue kuo fili au ʻe he ʻOtuá ke u faí?
-
Ko e hā ha meʻa te u lava ʻo fai ke u manatuʻi ai ʻoku ʻafioʻi mo fili au ʻe he Tamai Hēvaní?