Ngaahi Kalasi Folofolá
ʻEkesōtosi 14–18


“ʻEkesōtosi 14–18,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2026)

Ko hono taaʻi ʻe Mōsese ʻa e Tahi Kulokulá mo e mana ʻi he feituʻu maomaonganoá

Kono Taaʻi ʻe Mōsese ʻa e Tahi Kulokulá, tā fakatātaaʻi ʻe Robert T. Barrett

ʻEkesōtosi 14–18

Hili hono tataki ʻe Mōsese ʻa e kakai ʻIsilelí mei ʻIsipité, naʻe fakaofo hono fakamavaeuaʻi ʻe he ʻEikí ʻa e ngaahi vai ʻo e Tahi Kulokulá ke fakaʻatā kinautolu ke nau kolosi ai. Naʻe tulimui atu ʻa e kau tau ʻIsipité pea naʻa nau melomo ʻi he foki hifo ʻa e ngaahi vaí. Naʻe kamata ke lāunga ʻa e kakai ʻIsilelí ʻi he feituʻu maomaonganoá koeʻuhí ko e siʻisiʻi ʻa e meʻakaí. Naʻe faitāpuekina kinautolu ʻe he ʻEikí ʻaki ha mana pea fakahinohinoʻi kinautolu ke tānaki ʻa e meʻakai mei he maná ʻi he pongipongi kotoa tukukehe pē ʻa e ʻaho Sāpaté. Naʻe lāunga foki e fānau ʻIsilelí koeʻuhí ko ʻenau fieinuá, pea naʻe fekauʻi ʻe he ʻEikí ʻa Mōsese ke ne taaʻi ha fuʻu maka, ʻo tupu ai ha tafe mai ʻa e vaí.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá, “ʻEkesōtosi 14–18

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi tuʻunga fakalēsoni angamaheni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga ʻo e akó
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Naʻe pehē ʻe ʻEletā Petuliki Kealoni “ʻoku ʻikai … fakatupu [ʻe he ʻOtuá] ha ngaahi faingataʻa mo ha ngaahi fakafeʻātungia; ʻokú Ne toʻo ia” (“Ko e Taumuʻa ʻa e ʻOtuá ke ʻOmi Koe ki ʻApi,” Liahona, Mē 2024, 89). ʻI hoʻo ako ʻa e ʻEkesōtosi 14:1–16, 19–22, 30, fakakaukau ki he founga ʻe lava ke liliu ai ʻe he ʻEikí hoʻo ngaahi fakafeʻātungiá ki ha ngaahi faingamālié.

  • Fakakaukau ki hono faingofua ke lāunga ʻi he taimi ʻoku ʻikai loko lelei ai e ngaahi meʻá. Ko e hā hono tuʻo lahi hoʻo fakahoko ʻení? ʻI hoʻo ako ʻa e ʻEkesōtosi 15:22–25; 16:1–8; mo e 17:1–6, fakakaukau ki he founga ʻe siʻisiʻi ange ai hoʻo lāungá pea falala lahi ange ki he ʻOtuá.

  • ʻOku tau ako ʻi he ʻEkesōtosi 16 fekauʻaki mo e founga naʻe tokoniʻi ai ʻe he ʻOtuá ʻa e kakai ʻIsilelí ke nau hao mei he fiekaiá ʻi he feituʻu maomaonganoá. ʻI hoʻo lau ʻa e vahe ko ʻení, ko e hā ha meʻa ʻokú ke ako ʻe lava ʻo tokoni atu ke ke manatuʻi mo falala kia Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho kotoa pē? Te ke lava foki ʻo mamata ʻi he foʻi vitiō “Meʻakai Fakaʻahó: Sīpingá” ʻi he Gospel Library.

    2:37

fakaʻilonga ki he fealēleaʻakí
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e ʻEkesōtosi 14–18.

fakaʻilonga ʻo e ako fakataukeí
Akoʻi ʻo e Taukeí

ʻE lava ke hoko ʻa e ʻekitivitī ako ki he ʻEkesōtosi 14 ko ha feituʻu lelei ke akoako fakaʻaongaʻi ai e taukei “Ko e Kumi ʻa e Ngaahi Fakafehoanaki ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi ke ke fili mei ai mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe ʻuhingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Tokoniʻi ʻa e kau akó ke ʻilo ʻa e ʻofa, mālohi mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí ʻi heʻenau moʻuí. ʻOku ʻikai ngata pē ʻi he fiemaʻu ʻe hoʻo kau akó ke nau ʻilo fekauʻaki mo e ʻofa, mālohi mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí, ka ʻoku fiemaʻu foki ke nau aʻusia ia. ʻI hoʻo faiakó, kumi ha ngaahi faingamālie ke tokoniʻi ai e kau akó ke nau fakatokangaʻi e ʻofa, mālohi, mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí—ʻi he folofolá pea ʻi heʻenau moʻuí fakatouʻosi. ʻE lava ke tokoni hono fai iá ke mahino kiate kinautolu mo nau ongoʻi ʻa e founga ʻe lava ke tāpuekina mo tokoniʻi ai kinautolu ʻe he ʻEikí. Ke ako lahi angé, vakai, “Tokoniʻi e Kau Akó ke Nau Fakatokangaʻi e ʻOfa, Mālohi, mo e ʻAloʻofa ʻa e ʻEikí ʻi Heʻenau Moʻuí” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 8).

ʻEkesōtosi 14

ʻE lava fēfē ke fakahaofi au ʻe he ʻEikí?

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi tūkunga ʻe ala fehangahangai mo e kakai lalahi kei talavoú te ne lava ʻo ʻai ke nau ongoʻi ʻefihia pe ilifia. Fakakaukau ke hiki ʻenau ngaahi talí ʻi he palakipoé. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukauloto fakalongolongo ki ha ngaahi taimi kuo nau ongoʻi ʻefihia ai pea ʻikai lava ke nau sio ki ha founga ke nau laka atu ai ki muʻa ʻi heʻenau moʻuí. Poupouʻi kinautolu ʻi heʻenau ako he ʻaho ní ke fekumi ki ha ueʻi fakalaumālie mei he Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoniʻi kinautolu ke nau ʻiloʻi e founga ke fakafeangai ai lolotonga e ngaahi tūkunga pehení.

Fakamanatu ki he kau akó naʻe hili e mavahe ʻa Mōsese mo e fānau ʻIsilelí mei ʻIsipité, naʻa nau ʻapitanga ʻo ofi ki he Tahi Kulokulá. ʻI he taimi naʻe tuli ai kinautolu ʻe Felo mo ʻene kau taú, naʻe ʻilo ʻe he kakai ʻIsilelí ʻoku nau fihia kovi ʻo ʻikai ha toe hala ke nau hola ai (vakai, ʻEkesōtosi 14:1–9). Fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto pe ne nau mei ongoʻi fēfē ʻi he tūkunga ko iá. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo e Tahi Kulokulá ke tokoni ke nau fakakaukauloto ki he meʻa naʻe hokó.

tā ʻo e Tahi Kulokulá

Ko e Tahi Kulokulá ʻi he fakatonga ʻo ʻIlaiate ʻi Soataní.

Fakamahinoʻi ange ʻe ala tokoni ke fakafehoanaki e tali ʻa e kau ʻIsilelí ʻi he tūkunga ko ʻení mo e tali ʻa Mōsesé. (Te ke lava ʻo maʻu ha ngaahi fakakaukau ki hono fakafeʻiloaki ʻo e taukei ko ʻení ʻi he “Ko e Kumi ʻa e Ngaahi Fakafehoanaki ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.)

Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e ʻEkesōtosi 14:10–14, ʻo kumi e ngaahi faikehekehe ʻi he founga tali ʻa e kakai ʻIsilelí ki he tūkunga ko ʻení mo e founga tali ʻa Mōsesé. Te mou lava foki ʻo aleaʻi fakataha ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā e meʻa naʻe tokanga taha ki ai ʻa e kau ʻIsilelí ʻi he ngaahi tūkunga ko ʻení? Ko e hā e meʻa naʻe tokanga taha ki ai ʻa Mōsesé?

  • Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he fakafehoanaki ko ʻení? (Makehe mei he ngaahi moʻoni kehe ʻe lava ke vahevahe ʻe he kau akó, tokoni ke mahino kiate kinautolu ʻa e meʻá ni: Te tau lava ʻo ikunaʻi ʻa e manavaheé ʻi he taimi ʻoku tau tuʻu maʻu ai mo hanga ki he ʻEikí.)

Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako e kolosi ʻa ʻIsileli ʻi he Tahi Kulokulá ʻi he ʻEkesōtosi 14:15–31. Tuku ke nau tokanga ki he meʻa te nau lava ʻo ako fekauʻaki mo e ʻEikí mei he ngaahi veesi ko ʻení. Hili ha taimi feʻunga, fakaafeʻi e kalasí ke nau vahevahe ha ngaahi fakakaukau ʻaki hono aleaʻi e ongo fehuʻi ko ʻení mo hanau hoa:

  • Ko e hā e meʻa naʻá ke ako fekauʻaki mo e ʻEikí mei he talanoa ko ení?

  • ʻE lava fēfē ke tokoniʻi kitautolu ʻe hono manatua e aʻusia ʻa e kau ʻIsilelí ʻi heʻenau kolosi he Tahi Kulokulá ʻi he ngaahi faingataʻa ʻoku tau fehangahangai mo ia he ʻaho ní?

Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau ki ha ngaahi taimi ʻi heʻenau moʻuí naʻe tokoniʻi ai kinautolu ʻe he ʻEikí ʻi heʻenau tui kiate Ia lolotonga honau ngaahi faingataʻaʻiá. Te ke lava ʻo fakaafeʻi ha kau ako ʻe loto-fiemālie ke vahevahe ʻenau ngaahi aʻusiá. Fakakaukau ke huluʻi e foʻi vitiō “Feeling the Lord’s Love and Goodness in Trials” (4:17).

4:21

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

ʻEkesōtosi 15:22–25; 16:1–8; 17:1–6

Ko e hā ha meʻa ʻe lava ʻo tokoni kiate au ke fakaʻehiʻehi mei he lāungá?

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fakamatala ko ʻení pea ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fakafuofuaʻi fakalongolongo kinautolu ʻo fakaʻaongaʻi ha meʻafua mei he 1 (tātātaha ke moʻoni kiate au) ki he 5 (meimei moʻoni maʻu pē kiate au).

  1. ʻOku ou ongoʻi mo fakahaaʻi ʻeku houngaʻia ki he ʻOtuá.

  2. ʻOku ou faʻa lāunga ʻi he taimi ʻoku faingataʻa ai ʻa e ngaahi meʻá.

  3. ʻOku ou feinga ke fakafetaʻi ki he ʻOtuá ʻo tatau ai pē pe ko e hā hoku tūkungá.

Fakamanatu ki he kau akó naʻe fehangahangai e kakai ʻIsilelí mo ha ngaahi faingataʻa lahi hili ʻenau mavahe mei ʻIsipité. Fakaafeʻi kinautolu ke ako ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻení, ʻo kumi e founga naʻe tali ʻaki ʻe he kakai ʻIsilelí honau ngaahi faingataʻaʻiá:

Hili hono ako ʻe he kau akó e ngaahi veesi ko ʻení, fakakaukau ke fehuʻi ange:

  • Ko e hā ha meʻa ʻoku makehe kiate koe fekauʻaki mo e founga naʻe tali ʻaki ʻe he kakai ʻIsilelí honau ngaahi faingataʻaʻiá?

  • Ko e hā e ʻuhinga ʻoku faingofua ai ke lāunga ʻi he taimi ʻoku ʻikai hoko ai e ngaahi meʻá ʻi heʻetau foungá?

  • ʻOku kehe fēfē nai ʻa e lāungá mei hono ʻohake totonu e ngaahi hohaʻá pe kole ha tokoní?

Fakakaukau ke tufa ʻa e laʻipepa tufa “Ko Hono Ikunaʻi ʻo e ʻAhiʻahi ke Lāungá” pea fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakakato ia ʻiate kinautolu pē pe mo hanau hoa.

Ko Hono Ikunaʻi ʻo e ʻAhiʻahi ke Lāungá

Hili hono fakakakato ʻe he kau akó ʻa e laʻipepa tufá, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ha niʻihi ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoni naʻa nau maʻú. ʻOku kau ʻeni ʻi he ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi moʻoni te nau ala lave ki aí: ʻI he taimi ʻoku tau lāunga ai fekauʻaki mo e kau tamaioʻeiki kuo uiuiʻi ʻe he ʻEikí, ʻoku tau lāunga foki ai fekauʻaki mo e ʻEikí. ʻE lava ke fakaʻatā kitautolu ʻe he tokanga taha kia Sīsū Kalaisí ke tau ongoʻi fiefia, neongo pe ko e hā hotau ngaahi tūkungá. ʻOku tokoniʻi kitautolu ʻe he ongoʻi houngaʻiá ke tau aʻusia ʻa e fiefiá.

Te mou lava foki ʻo aleaʻi ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • ʻOkú ke pehē ʻe tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he ngaahi moʻoni naʻá ke maʻú ke tau ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahi ke lāungá?

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻe lava ke tokoniʻi ai kitautolu ʻe he tokanga taha kia Sīsū Kalaisí ke tau ongoʻi fiefia neongo pe ko e hā hotau ngaahi tūkungá?

  • Ko e hā ha meʻa kuó ne tokoniʻi koe ke siʻisiʻi ange hoʻo lāungá kae falala lahi ange ki he ʻOtuá?

Te ke lava ʻo ʻai ke fakalaulauloto ʻa e kau akó ki he ngaahi ngāue te nau lava ʻo fai ke fakaʻehiʻehi ai mei he lāungá. Fakaafeʻi kinautolu ke lekooti e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi ueʻi fakalaumālie kuo nau maʻú.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

ʻEkesōtosi 16

Ko e hā e ʻuhinga ʻoku fiemaʻu ai ke u falala kia Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho kotoa peé?

Kamata ʻaki hano fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki heʻenau fiemaʻu fakataautaha ke falala kia Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho takitahá. Ko e founga ʻe taha te ke lava ʻo fai ai ʻení ko hono lau, hivaʻi, pe fanongo ki he himi “ʻOku ou Fiemaʻu Koe” (Ngaahi Himí) pe ko ha himi ʻe taha fekauʻaki mo e falala kia Sīsū Kalaisí. Poupouʻi e kau akó ke vahevahe mo e kalasí pe mo ha hoa ha ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea ʻoku mahuʻingamālie kiate kinautoluú pea mo hono ʻuhingá.

Kole ki he kau akó ke fakalaulauloto ki heʻenau ngaahi feinga ke falala ki he ʻEikí ʻi he ʻaho takitaha. Te nau lava ʻo fakakaukau ki ha ngaahi ngāue pau ʻoku nau fai ʻokú ne fakahaaʻi ʻa e falala ki he ʻEikí. Te nau lava foki ʻo fakakaukau ki ha ngaahi tafaʻaki ke fakaleleiʻi. Poupouʻi kinautolu ʻi heʻenau akó ke nau ongoʻingofua ʻa e ngaahi ueʻi mei he Laumālié fekauʻaki mo e founga te nau lava ai ʻo falala kakato ange ki he ʻEikí ʻi he ʻaho takitaha.

tānaki ʻe he kakai ʻIsilelí ʻa e maná

Fakatātā ʻo hono tānaki ʻe he kakai ʻIsilelí ʻa e maná.

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻokú ne fakahaaʻi hono tānaki ʻe he fānau ʻIsilelí ʻa e maná. Fakamanatu ki he kau akó, naʻe hili hono fakahaofi e fānau ʻIsilelí mei ʻIsipité pea nau kolosi fakaofo ʻi he Tahi Kulokulá, naʻa nau fehangahangai mo ha ngaahi faingataʻa lahi ʻi he feituʻu maomaonganoá. Ko e taha ʻo e ngaahi faingataʻa ko ʻení ko e siʻisiʻi ʻa e meʻakaí. Ko e talí, naʻe foaki ange ai ʻe he ʻEikí ha mana mei he langí ke fafanga kinautolu.

ʻOange ha taimi ke ako ʻe he kau akó ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻení. ʻI heʻenau akó, fakaafeʻi kinautolu ke lekooti ha ngaahi lēsoni fakalaumālie te nau lava ʻo ako mei he ngaahi akonaki ko ʻeni fekauʻaki mo e maná.

ʻI he ʻosi e ako ʻa e kau akó, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú ʻi ha fanga kiʻi kulupu tokosiʻi. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi ʻa e tokotaha ako takitaha ke ne fili ha fehuʻi ʻe taha pe lahi ange ke tali:

  • Ko e hā ha ngaahi lēsoni fakalaumālie naʻá ke ako mei he ngaahi akonaki ko ʻeni fekauʻaki mo e maná?

  • Ko e hā e meʻa naʻe tokoni e ngaahi akonaki ko ʻení ke mahino kiate koe fekauʻaki mo e falala kia Sīsū Kalaisí?

  • Ko e hā e meʻa te tau lava ʻo fakahoko ʻi he ʻahó ni ʻa ia ʻoku tatau mo hono tānaki ʻo e maná?

Fakaafeʻi ha kau ako ke vahevahe mo e kalasí ʻenau fakakaukau mei heʻenau ngaahi fealēleaʻakí. Lolotonga e vahevahe ʻa e kau akó, te nau lava ʻo ʻiloʻi ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: Kapau te tau falala fakaʻaho ki he ʻEikí, te Ne tāpuakiʻi kitautolu ʻaki ha fakaivia fakalaumālie. ʻI heʻetau manatuʻi fakaʻaho e ʻEikí, ʻe tupulaki ʻetau falala kiate Iá.

Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení, fakakaukau ke mamata ʻi he foʻi vitiō “Meʻakai Fakaʻahó: Sīpingá” (2:51). Te ke lava ʻo fai ange ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

2:37
  • Ko e hā e ʻuhinga ʻoku lelei ange ai ʻa e falala fakaʻaho ki he ʻEikí ʻi hano maʻu pē ha ngaahi aʻusia fakalaumālie maʻongoʻonga ʻoku tātātaha ʻene hokó?

  • Ko e hā ha ngaahi founga ʻokú ke maʻu fakaʻaho ai ha ivi mo ha meʻakai ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi? Ko e hā ha faikehekehe kuo hoko ʻi hoʻo moʻuí koeʻuhí ko e ngaahi founga ko ʻení?

Fakakaukau ke vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:

Palesiteni Russell M. Nelson

ʻE holofa vave ʻaupito ha fakamoʻoni ʻoku ʻikai ke fafanga fakaʻaho “ʻaki ʻa e folofola lelei ʻa e ʻOtuá” [Molonai 6:4]. Ko ia ai, ʻoku mahino ʻa e faitoʻo ki he founga ʻa Sētané: ʻOku tau fiemaʻu ke fai ha moihū fakaʻaho ki he ʻEikí mo ako ʻEne ongoongoleleí. (“Ko e Mālohi ʻo e Ivi Fakalaumālié,” Liahona, Mē 2022, 99)

ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakaukau ki he meʻa te nau fai ke nau falala kakato ange ai ki he ʻEikí ʻi he ʻaho takitaha. Poupouʻi kinautolu ke hiki ʻenau ngaahi taumuʻá mo ha faʻahinga ongo fakalaumālie pē ne nau maʻu.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”