“Sēnesi 6–11; Mōsese 8,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2026)
Lotu Fakafāmilí, tā ʻa Kendal Ray Johnson
Sēnesi 6–11; Mōsese 8
Naʻe ui ʻe he ʻEikí ʻa Noa ke ne malanga ʻaki ʻa e fakatomalá ki ha kakai naʻe fakamatalaʻi ʻoku nau “kovi … maʻu ai pē” (Mōsese 8:22). Naʻe fakasītuʻaʻi ʻe he kakaí ʻa e toutou naʻinaʻi ʻa Noa ke fakatomalá pea naʻe fakaʻauha kinautolu ʻi he Lōmakí. Naʻe muimui ʻa Noa ki he fekau ʻa e ʻEikí ke foʻu ha ʻaʻaké, pea naʻe fakahaofi ʻe he ʻEikí ʻa Noa mo hono fāmilí. Naʻe tafoki ha niʻihi tokolahi ʻo e hako ʻo Noá mei he ʻEikí ʻo langa ha taua lahi faufaua ʻi Pēpeli. Naʻe veuveuki ʻe he ʻEikí ʻenau leá pea fakamoveteveteʻi kinautolu ʻi he funga ʻo e māmaní.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá, “Sēnesi 6–11; Mōsese 8”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
ʻOku fakamatalaʻi ʻi he Mōsese 8:13–30 ʻa e feinga ʻa Noa ke naʻinaʻi ki he kakaí ke fakatomalá. ʻI hoʻo ako e ngaahi veesi ko ʻení, fakakaukau ki he founga ʻoku tatau ai ʻa e kau palōfita moʻui ʻa e ʻEikí mo Noá. Te ke tali fēfē ʻa e ngaahi akonaki mo e fakatokanga ʻa e kau palōfita ʻa e ʻOtuá?
-
Kuó ke fakakaukau nai ko e Lōmakí ko ha ngāue ia ʻo e ʻaloʻofa ʻa e ʻOtuá? Kumi ha fakamoʻoni ki heni ʻi hoʻo ako ʻa e Sēnesi 6–7. Ko e hā mo ha toe fakamoʻoni kehe ʻo e ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí ʻokú ke maʻu ʻi he Mōsese 7:38–39, 43; 1 Pita 3:18–20; mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:28–34?
-
ʻI hoʻo ako ʻa e Sēnesi 11:1–9, fakatokangaʻi ange ʻa e ʻikai fakakau ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he feinga ʻa e hako ʻo Noá ke “aʻu … ki langí” (Sēnesi 11:4). Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e fatongia ʻo e Fakamoʻuí ʻi hono tokoniʻi koe ke ke foki ki he ʻOtuá? Sione 3:16; 14:6; Mōsaia 3:17.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni ne nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Sēnesi 6–11 mo e Mōsese 8.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e ʻekitivitī ako ki he Sēnesi 6–7 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai e taukei “Ko e Laukonga mo ha Fakakaukau ʻoku Taʻengatá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Ako fekauʻaki mo e ngaahi tūkunga, ngaahi fiemaʻu, mo e mālohinga hoʻo kau akó. ʻOku loto-fiemālie ange ʻa e kau akó ke ako mei ha taha ʻoku nau ʻilo ʻoku tokanga kiate kinautolu. ʻIkai ngata aí, ʻi he taimi ʻoku tau feinga ai ke ʻiloʻi ʻa e kau akó pea feinga ke ʻofa kiate kinautolú, ʻe lava ke ueʻi fakalaumālie kitautolu fekauʻaki mo e founga lelei taha ke tokoniʻi ai kinautolu ke nau maʻu ha ʻuhinga fakataautaha mo ha mālohi ʻi he Fakamoʻuí mo ʻEne ongoongoleleí (vakai, Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 13).
Te u lava fēfē nai ʻo fakafōtunga ki he kau palōfita ʻa e ʻEikí ʻaki ha tui ʻoku lahi angé?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha taimi ne nau ngāue ai ʻo fakatatau ki ha faleʻi mei ha palōfita pea naʻe tāpuekina pe maluʻi ai kinautolu. ʻE lava ke vahevahe ʻe ha kau ako ‘e niʻihi ʻenau aʻusiá. Te ke lava foki ʻo fehuʻi ange:
-
Ko e hā ha meʻa ʻe lava ke ne ʻai ke faingataʻa ai ke muimui ki he faleʻi mei he kau palōfita ʻa e ʻEikí?
Fakamanatu ki he kau akó naʻe hili hono ʻave ʻo ʻĪnoke mo hono kakaí ki he langí, ko e tokolahi taha ʻo e kakai naʻe toe ʻi he māmaní naʻa nau fuʻu faiangahala ʻaupito. ʻI he ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí, naʻá Ne ui ai ʻa Noa ke malanga mo fakatokanga ki he kakaí ʻe fakaʻauha kinautolu ʻo kapau he ʻikai ke nau fakatomala. Fakaafeʻi e kau akó ke nau kumi ha ngaahi moʻoni lolotonga ʻenau akó ʻe ala tokoni ke nau tali ʻa e faleʻi mo e fakatokanga ʻa e kau palōfita ʻa e ʻEikí ʻaki ha tui lahi angé.
Tufa ʻa e laʻipepa tufa ʻoku ui ko e “Malanga ʻa Noa Kimuʻa he Lōmakí.” ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakakato ʻa e laʻipepa tufá mo ha hoa pe ʻi ha kulupu tokosiʻi. Ke tānaki atu ha ngaahi founga kehekehe, fakakaukau ke ʻai ʻa e kau akó ke nau ngāue mo ha hoa pe kulupu kehekehe ki he seti veesi takitaha ʻoku nau akó.
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha ngaahi fakakaukau naʻa nau maʻu mei heʻenau fealeaʻakí. (ʻI heʻenau vahevahé, ʻe lava ke fakahā ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: Koeʻuhí ʻokú Ne ʻofa ʻiate kitautolu, ʻoku ui ʻe he ʻEikí ha kau palōfita ke fakatokanga, akoʻi, mo tapou mai ke tau fakatomala.)
ʻE lava ke fakaʻaongaʻi ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā D. Toti Kulisitofasoní ko ha konga ʻo e fealeaʻaki ko ʻení:
Kuó u mālieʻia, pea kuó u ongoʻi, ʻa e ʻofa mamahi ʻa e kau palōfita ʻa e ʻOtuá ʻi heʻenau ngaahi fakatokanga ki he faiangahalá. ʻOku ʻikai ke fakaʻaiʻai kinautolu ʻe ha loto-holi ke fakahalaiaʻi [ha taha]. ʻOku tatau ʻenau loto-holi moʻoní mo e ʻofa ʻa e ʻOtuá; ko hono moʻoní, ko e ʻofa ia ʻa e ʻOtuá. ʻOku nau ʻofa ʻi he kakai ʻoku fekauʻi kinautolu ki aí, ʻo tatau ai pē pe ko hai kinautolu pea ko e hā honau ʻulungāngá. Hangē tofu pē ko e ʻEikí, ʻoku ʻikai loto ʻEne kau tamaioʻeikí ke faingataʻaʻia ha taha ʻi he ngaahi mamahi ʻo e angahalá mo e ngaahi fili halá. (“Ko e ʻOfa ʻa e ʻOtuá,” Liahona, Nōvema 2021, 17)
ʻOange ha ngaahi miniti siʻi ki he kau akó ke nau kumi ha ngaahi fakatokanga mo ha faleʻi kimuí ni mei he kau palōfita mo e kau ʻaposetolo ʻo e ngaahi ʻaho kimui ní. Fakakaukau ke tuku ke hiki ʻe he kau akó ha niʻihi ʻo e ngaahi fakatokanga pe faleʻi ʻoku nau maʻú. Fakaafeʻi leva e kau akó ke vahevahe e meʻa ne nau tohí mo ha niʻihi tokosiʻi ʻoku tangutu ofi kiate kinautolu pea fakamatalaʻi e ʻuhinga naʻe makehe ai e faleʻi ko iá kiate kinautolú. ʻE lava foki ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e founga ʻoku fakahaaʻi ai ʻe he ngaahi fakatokanga mo e faleʻi ko ʻení ʻa e ʻofa e Fakamoʻuí kiate kitautolú.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi ngāue naʻe lava ke ueʻi kinautolu ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ke nau fai ʻi heʻenau ako he ʻaho ní. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi ke nau hiki ha tali ki he fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā ha akonaki, fakatokanga, pe faleʻi fakaepalōfita ʻoku fiemaʻu ke u ngāue kakato ange ki ai?
Ko e hā e ʻuhinga naʻe ʻomi ai ʻe he ʻOtuá ʻa e Lōmakí?
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e tūkunga ko ʻení:
ʻOkú ke talanoa mo hao kaungāmeʻa fekauʻaki mo e meʻa ʻokú mo takitaha tui ki ai fekauʻaki mo e ʻOtuá. Lolotonga e talanoá, ʻoku pehē atu ho kaungāmeʻá, “ʻOku ʻikai ke u fakapapauʻi pe ko e hā e ongo ʻoku ou maʻu ki he ʻOtuá. Kapau ʻokú Ne ʻofa ʻo hangē ko hoʻo leá, ko e hā e ʻuhinga naʻá Ne fakaʻauha ai e kakaí ʻi he Lōmakí?”
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga te nau ala fai ai ha tali ki honau kaungāmeʻá. Fakaafeʻi leva ke nau lau ʻa e 2 Nīfai 26:24 pea feinga ke ʻiloʻi ʻa e meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he veesi ko ʻení fekauʻaki mo e ʻulungaanga ʻo e ʻOtuá. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau maʻú. (Mahalo te nau ʻiloʻi ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: Ko e meʻa kotoa pē ʻoku fai ʻe he ʻOtuá ʻoku maʻá e lelei ia ʻo e māmaní.)
-
Ko e hā ha fakamoʻoni kuó ke mamata ai ʻoku fai ʻe he ʻOtuá ʻa e meʻa kotoa pē maʻá e lelei ʻo e māmaní?
Fakamahinoʻi ange ʻoku ʻi he talanoa ki he Lōmakí ha fakamoʻoni ko e meʻa kotoa pē ʻoku fai ʻe he ʻOtuá ʻoku maʻá e lelei ia ʻo e māmaní. Fakaʻaliʻali e ngaahi fakahinohino ko ʻení pea ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau ako ai. (Mahalo ko ha taimi ʻaonga ʻeni ke fakafeʻiloaki ai ʻa e taukei “Ko e Laukonga mo ha Fakakaukau ʻoku Taʻengatá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.)
Lau ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻeni fekauʻaki mo e Lōmakí pea mo e ikuʻanga ʻo e kakai naʻe maté. ʻI hoʻo fai iá, kumi ha fakamoʻoni ʻo e ʻofa mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí.
-
Fili ha potufolofola ʻe taha pe lahi ange mei heni: Mōsese 7:38–39, 43; 1 Pita 3:18–20; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:28–34; pe “Sēnesi 6:7–13, 17; Mōsese 8:17, 23–30. Ko e hā ha ngaahi ʻuhinga naʻe fekauʻi mai ai ʻe he ʻOtuá ʻa e Lōmakí?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá.
Ka hili ha taimi feʻunga, fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú mo hanau hoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu tokosiʻi. Te mou lava foki ʻo aleaʻi fakataha ʻeni mo e kalasí:
-
Ko e hā ha meʻa naʻá ke ako fekauʻaki mo e mahuʻinga ʻo e ʻaʻaké? ʻOku lava fēfē ke fakamanatu atu ʻe he ʻaʻaké kiate koe ʻa Sīsū Kalaisi?
-
ʻOku fakahaaʻi fēfē ʻe he talanoa ki he Lōmakí ʻa e foʻi moʻoni ko ia ko e meʻa kotoa pē ʻoku fai ʻe he ʻOtuá ʻoku maʻá e lelei ʻo e māmaní? (Te ke lava ʻo vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Petuliki Kealoní, ko ha konga hoʻomou fealeaʻakí.)
ʻOku fekumi taʻetūkua ʻa e ʻOtuá kiate koe. ʻOkú Ne “finangalo ke fili kotoa ʻEne fānaú ke toe foki kiate Ia,” [Tohi Tu‘utuʻuni Fakakātoá, 1.1, Gospel Library], pea ʻokú Ne fakahoko ʻa e meʻa kotoa pē ʻe malavá ke fakafoki koe. …
ʻOku fakataumuʻa ʻa e meʻa kotoa pē fekauʻaki mo e palani ʻa e Tamaí maʻa ʻEne fānau ʻofeiná, ke ʻomi ʻa e tokotaha kotoa pē ki ʻapi. …
Ko hono moʻoní ko e taumuʻa ʻo e palani ʻa e Tamaí ki he huhuʻí ko ho huhuʻi, ʻi hono fakahaofi koe ʻo fakafou ʻi he mamahi mo e pekia ʻa Sīsū Kalaisí, ʻo tauʻatāina mei he pōpula ʻo e angahalá mo e maté. ʻOku ʻikai taumuʻa ia ke tuku koe ʻi he tuʻunga ʻokú ke ʻi aí. (“Ko e Taumuʻa ʻa e ʻOtuá ke ʻOmi Koe ki ʻApi,” Liahona, Mē 2024, 87–88)
-
Ko e fē ha taimi kuó ke fakamoʻoniʻi ai e feinga ʻa e ʻOtuá ke tokoniʻi koe pe ko e niʻihi kehé ke aʻusia Hono mālohi faifakamoʻuí mo e huhuʻí?
Fakakaukau ke toe vakai ki he tūkunga ʻi he kamataʻanga ʻo e ʻekitivitī ako ko ʻení. Fakaafeʻi e kau akó ke nau aleaʻi tautau toko ua ʻa e founga te nau ala tali ʻaki e fehuʻi ʻa e kaungāmeʻá he taimi ní.
Te ke lava ʻo fakaʻosi ʻaki hano fakaafeʻi e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi ha ngaahi miniti siʻi ke fakalaulauloto mo hiki e meʻa ʻoku lolotonga fai ʻe he ʻOtuá ʻi heʻenau moʻuí ʻa ia ʻoku ʻaonga kiate kinautolú. Poupouʻi ke nau fekumi ki ha ueʻi fakalaumālie mei he Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoniʻi kinautolu ke nau fakatokangaʻi e ngaahi meʻá ni.
Te u lava fēfē nai ʻo falala kakato ange kia Sīsū Kalaisí?
Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau pe kuo nau fanongo ki ha lea hangē ko e “ʻOku fakatau ʻa e hala kotoa pē ki he langí.” Hili iá pea fehuʻi ange leva:
-
ʻE uesia fēfē nai ʻe he tui ki he fakakaukau ko ʻení ʻa e moʻui ʻa ha taha?
Fakamatalaʻi ange ʻi he hili e Lōmakí, naʻe fokotuʻu ʻe ha niʻihi ʻo e hako ʻo Noá ʻa e puleʻanga ʻo Pēpelí (vakai, Sēnesi 10:8–10). Poupouʻi e kau akó ke nau fekumi ki ha ngaahi moʻoni ʻe ala tokoni ke nau fakatokangaʻi ʻenau fiemaʻu ke muimui ʻia Sīsū Kalaisí ʻi heʻenau ako e talanoa ki he kakai ko ʻení.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Sēnesi 11:1–9, ʻo kumi e ʻuhinga naʻe langa ai ʻe he kakaí ʻa e tauá pea mo e founga naʻe tali ʻaki ʻe he ʻEikí ʻenau ngaahi feingá. (Ke maʻu ha tokoni ke mahino ʻa e ngaahi veesi ko ʻení, ʻe lava foki ke ako ʻe he kau akó ʻa e “Sēnesi 11:1–9. Ko e hā e meʻa naʻe fehalaaki fekauʻaki mo hono langa ʻo e Taua ʻo Pēpelí?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá.)
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau akó. Te ke lava foki ʻo fai ha fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e hā ha ngaahi palopalema naʻá ke fakatokangaʻi ʻi he feinga ʻa e kakaí ke aʻu ki hēvaní?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ha veesi ʻe taha pe lahi ange ʻo e ngaahi veesi ko ʻení: Sione 3:16; Sione 14:6; pe Mōsaia 3:17. Kole ki he kau akó ke kumi ha ngaahi akonaki naʻe mei mahuʻinga ke mahino ki he kakai ʻo Pēpelí.
-
Ko e hā ha meʻa naʻá ke ako mei he ngaahi veesi ko ʻení naʻe mei tokoni ki he kakai ʻo Pēpelí? (ʻE lava ke fakahaaʻi ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻE toki lava pē ke fakamoʻui kitautolu ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi.)
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni naʻe fai ʻe ʻEletā D. Toti Kulisitofasoní:
ʻOku ou manatu ai ki he foʻi hiva ʻiloa ʻi he ngaahi taʻu lahi ʻi he kuohilí naʻe faʻu ʻe he tokotaha hiva ko Falangikē Sinātilā (Frank Sinatra) mo e fakalea “Naʻá ku fai ia ʻi he founga pē ʻaʻaku.” Ko e moʻoni ʻoku lahi ha ngaahi faingamālie ʻi he moʻuí ki he fiemaʻu fakatāutahá mo e fili fakafoʻituituí, ka ko e taimi ʻoku fekauʻaki ai mo e ngaahi meʻa ki he fakamoʻuí mo e moʻui taʻengatá, ʻoku totonu leva ke hoko ʻetau kaveingá ko e “Naʻá ku fai ia ʻi he founga ʻa e ʻOtuá,” he ko hono moʻoní ʻoku ʻikai pē ha toe founga. …
ʻOku ʻikai ha “founga pē ʻaʻaku” kapau ʻoku tau fiemaʻu ke muimui ki he sīpinga ʻa Kalaisí. Ko e feinga ko ia ke kumi ha founga kehe ki hēvaní ʻoku tatau ia mo e ngāue taʻeʻaonga ʻi he Taua ʻo Pēpelí kae ʻikai sio kia Kalaisi mo ʻEne fakamoʻuí. (“Ko Hono Tanu ʻEtau Meʻatau ʻo e Angatuʻú,” Liahona, Nōvema 2024, 28)
ʻE lava ke aleaʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení mo ha hoa pe ʻi ha kulupu tokosiʻi:
-
Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e founga ʻe ala fili ai ʻe he kakai ʻo e ʻaho ní ke fai ha ngaahi meʻa ʻi “heʻenau foungá” kae ʻikai muimui ki he sīpinga mo e ngaahi akonaki ʻa Sīsū Kalaisí? Ko e hā e ʻuhinga ka fili ai ʻe he kakaí ʻa e ngaahi founga kehe ko iá?
-
Ko e hā ha meʻa kuó ne tokoniʻi koe ke ke ako ʻa e mahuʻinga ʻo e muimui kia Sīsū Kalaisí?
Ka hili e fealēleaʻaki ʻa e kau akó, fakakaukau ke fakaafeʻi ha niʻihi ke vahevahe ʻenau ngaahi talí mo e toenga ʻo e kalasí.
Fakakaukau ke huluʻi ʻa e foʻi vitiō “Jesus Christ Is the Way” (5:20) pe hivaʻi ʻa e “Jesus Christ Is the Way” (Hymns—For Home and Church). Fakaafeʻi e kau akó ʻi heʻenau mamata ʻi he vitioó pe hivaʻi ʻa e himí ke fakakaukauloto ki heʻenau ngaahi feinga ke falala mo muimui ʻia Sīsū Kalaisí. Poupouʻi ke nau lekooti ha faʻahinga ongo pē ʻoku nau maʻu mei he Laumālie Māʻoniʻoní, kau ai ha ngaahi liliu te nau ala fai ʻi heʻenau moʻuí.
Vahevahe hoʻo fakamoʻoní kia Sīsū Kalaisi mo Hono fatongia mahuʻinga ʻi hono tokoniʻi kitautolu ke tau maʻu ʻa e fakamoʻuí mo e ngaahi tāpuaki kehe ʻoku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke foaki mai kiate kitautolú.